„Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej”, nr 4/2022

„Akademia Pana Kleksa” z innej perspektywy. U źródeł koncepcji filmu dziecięcego Krzysztofa Gradowskiego

Szkic jest próbą nowego odczytania kontekstów genetyczno-biograficznych wpisujących się w zamysł Krzysztofa Gradowskiego tworzącego Akademię Pana Kleksa (data premiery: 30 stycznia 1984 roku), następnie zaś kolejnych części poświęconych przygodom tytułowego protagonisty Jana Brzechwy. Podstawowymi narzędziami hermeneutycznej „relektury” filmu są tu teoria mitu Eleazara Mieletinskiego i psychoanalityczna teoria filmu, istotna z perspektywy rozmytej intencji reżyserskiej Gradowskiego zdającego się tworzyć swoje dzieło między innymi z powodów chęci zastępowania Akademią wcześniejszego projektu niemożliwego do zrealizowania: planowanego filmu o Januszu Korczaku. Ważnym fragmentem rozważań jest tu również refleksja nad wpływem nieobecności znakomitego operatora, Zygmunta Samosiuka, na pracę nad kolejnymi częściami trylogii o Panu Kleksie: czy wieloosobowa i zróżnicowana praca scenografów angażowanych przez Gradowskiego była w tym przypadku w stanie zastąpić dzieło uznanego operatora Wajdy, Szulkina czy Borowczyka?

„Hator, hator, hator” – rola mitu w procesie wychowawczym na podstawie serialu „Siedem życzeń”

Artykuł podejmuje analizę Siedmiu życzeń jako serialu wiele czerpiącego z tradycji mitu. Jest to opowieść o nastolatku, Darku Tarkowskim, który staje się opiekunem magicznego kota, Rademenesa. Bohater współczesnej baśni ma do odbycia swoją przygodę, dzięki której możliwe jest przekroczenie magicznej bramy wyższego poznania. Konstrukcja postaci, zestawiona z teorią podróży bohatera Johna Campbella, pozwala widzieć w Darku przykład chłopca, pokonującego trudności i przechodzącego inicjację w dojrzałość. Obok mitologii dosłownie przytaczanej w serialu, widz zostaje wciągnięty w wielowymiarowe struktury mityczne, dzięki czemu głębiej ich doświadcza. Analiza serialu dotyczy również zagadnienia oddziaływania mediów na młodych odbiorców.

Wychowanie przez oglądanie – filmy i seriale na podstawie powieści Adama Bahdaja

artykuł stanowi próbę analizy filmów i seriali będących adaptacjami prozy Adama Bahdaja dla młodego odbiorcy. Przedmiotem analizy jest siedem produkcji emitowanych na małym i dużym ekranie łącznie przez trzy powojenne dekady: od końca lat 60. do lat 90. XX wieku. W szczególności rozpatrywane jest wychowawcze, ideologiczne, a nawet propagandowe oddziaływanie tych tekstów kultury na młodego odbiorcę. Jak wykazała analiza, jest to oddziaływanie dość precyzyjnie skierowane na cztery ważne dla władz PRL-u postulaty dotyczące kształtowania młodego człowieka doby powojennej. 

„Są rzeczy, które są poza naszym horyzontem”. O filmie „Liczba doskonała” Krzysztofa Zanussiego

Rozmowa z reżyserem Krzysztofem Zanussim poświęcona jego najnowszemu filmowi – Liczbie doskonałej. Twórca opowiada o historii projektu, jego produkcji, obsadzie oraz pytaniach, które stawia sobie oraz widzom. Artysta wpisuje Liczbę doskonałą we wcześniejszą twórczość, podkreślając rolę fascynujących go tematów. Istotną część rozmowy stanowi refleksja nad filmową formą, zdjęciami Piotra Niemyjskiego, muzyką Jana Sebastiana Bacha oraz wplecionymi w film animacjami. Wywiad został przeprowadzony w maju 2022 roku, jeszcze przed premierą filmu, jest próbą uchwycenia portretu twórcy w chwili, gdy Liczbę doskonałą widziało jedynie wąskie grono odbiorców.

Wojenne dzieci z obozu w Łodzi – dwa tytuły na ten sam temat

W grudniu 1942 roku Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny dla polskich dzieci – Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt. Na przełomie lat 60. i 70. powstały pierwsze szeroko czytane publikacje i dwa ważne filmy. Pierwszy z nich to fabuła Zbigniewa Chmielewskiego Twarz anioła, natomiast drugi to dokument Obóz na Przemysłowej Danuty Halladin. W roku 2021 okazało się, że istnieje jeszcze trzeci, który 50 lat przeleżał na półce archiwum TVP. Jego tytuł to Wizja lokalna, a reżyserem był Zbigniew Kamiński.

ROZUMIEĆ INACZEJ. Głos niewysłuchanych w „Kolorowych pończochach” Janusza Nasfetera

Przyczynek do analizy drugiego pełnometrażowego filmu Janusza Nasfetera Kolorowe pończochy. Recepcji twórczości Nasfetera już od debiutu towarzyszy szereg nieporozumień, poczynając od zaklasyfikowania go jako reżysera filmów dla dzieci i młodzieży, podczas gdy są to dramaty psychologiczne przeznaczone również dla dorosłej widowni. Jego pozycja jako autora osobnego na tle polskiej kinematografii powoduje mniejsze zainteresowanie badaczy, natomiast nieliczni, którzy zajmują się jego spuścizną, również nie ustrzegli się omyłek. Ponowny uważny ogląd nowel Matylda i Jadźka, wchodzących w skład omawianego w kontekście epoki filmu, pozwala na weryfikację nie tylko popełnianych dotychczas błędów rzeczowych, ale także interpretacyjnych uproszczeń.