Michał Dondzik

Wieczne pretensje cenzury? Przypadek „Wiecznych pretensji” Grzegorza Królikiewicza

Uniwersytet Łódzki ORCID: 0000-0002-6661-7420   doi.org/10.56351/PLEOGRAF.2023.3.05 __________ Streszczenie Po realizacji debiutanckiego Na wylot  (1973) – filmu, którego historia osadzona była w okresie II Rzeczpospolitej – Grzegorz Królikiewicz zdecydował się na pracę… Czytaj więcej »Wieczne pretensje cenzury? Przypadek „Wiecznych pretensji” Grzegorza Królikiewicza

„Są rzeczy, które są poza naszym horyzontem”. O filmie „Liczba doskonała” Krzysztofa Zanussiego

Rozmowa z reżyserem Krzysztofem Zanussim poświęcona jego najnowszemu filmowi – Liczbie doskonałej. Twórca opowiada o historii projektu, jego produkcji, obsadzie oraz pytaniach, które stawia sobie oraz widzom. Artysta wpisuje Liczbę doskonałą we wcześniejszą twórczość, podkreślając rolę fascynujących go tematów. Istotną część rozmowy stanowi refleksja nad filmową formą, zdjęciami Piotra Niemyjskiego, muzyką Jana Sebastiana Bacha oraz wplecionymi w film animacjami. Wywiad został przeprowadzony w maju 2022 roku, jeszcze przed premierą filmu, jest próbą uchwycenia portretu twórcy w chwili, gdy Liczbę doskonałą widziało jedynie wąskie grono odbiorców.

Prowincja dała mi wszystko, a ja jej oddanie służyłem

Rozmowa z reżyserem Andrzejem Barańskim, który po ukończeniu szkoły filmowej w Łodzi poświęcił się portretowaniu polskiej prowincji. Dokonał tego już w debiutanckim filmie telewizyjnym zatytułowanym W domu (1976), ujawniając autorski, niepowtarzalny styl. W wywiadzie reżyser opowiada o tym filmie-archetypie, dzieli się refleksjami o kinie, prowincji i świadomej rezygnacji z innych filmowych tematów, deklarując: Prowincja dała mi wszystko, a ja jej oddanie służyłem. Opowiada również o roli, jaką w filmach pełni pejzaż, wątkach autobiograficznych oraz o funkcjonowaniu jego twórczości w Polsce Ludowej. Rozmowa jest swoistym bilansem, który Andrzej Barański sporządza ze swojego filmowego życia.

Grzegorz Królikiewicz, Wieczne pretensje (1975). Autor: Stefan Kurzyp.

Władza, mięso i Polska Ludowa. O filmie “Wieczne pretensje” Grzegorza Królikiewicza

Artykuł poświęcony Wiecznym pretensjom (1975) – drugiemu filmowi fabularnemu Grzegorza Królikiewicza. Autor, korzystając z materiałów archiwalnych oraz na podstawie wspomnień twórców, przypomina kontekst powstania filmu oraz jego recepcji. W swoim dziele Grzegorz Królikiewicz ukazał zjawiska charakterystyczne dla Polski Ludowej: proces selekcji negatywnej, poniżanie ludzkiej godności oraz tworzenie struktur władzy opartej na zależności pan-niewolnik. Ważna w konstrukcji Wiecznych pretensji jest rzeźnia – metafora procesów funkcjonowania Polski Ludowej oraz refleksja o tym czym praca, co jest jej istotą, czym stała się w PRL-u. Ceną za ten bezkompromisowy komentarz do rzeczywistości była marginalizacja Wiecznych pretensji (wykonano zaledwie trzy kopie ekranowe) oraz „ocenzurowanie” Grzegorza Królikiewicza, który od tego czasu funkcjonował na marginesie polskiej kinematografii.