Nr 1/2027
Poza fikcją, poza fabułą
Termin nadsyłania tekstów: 28 lutego 2027 r.
Historia polskiego kina była najczęściej opowiadana przez pryzmat filmu fabularnego. To właśnie fabuła, autorstwo i narracja stanowiły główne punkty odniesienia zarówno dla historiografii, jak i refleksji teoretycznej. Tymczasem polska kultura filmowa od początku wykształciła wiele form niefikcjonalnych, tj. dokument, kronikę, film oświatowy, reportaż, kino eksperymentalne, film found footage, zapis performansu, esej filmowy, film instruktażowy, materiały archiwalne czy współczesne praktyki wykorzystujące obraz ruchomy poza instytucją kina.
Temat kolejnego numeru „Pleografu” – poza fikcją, poza fabułą – proponujemy rozumieć szeroko – nie jako prostą opozycję wobec kina fabularnego, lecz jako zaproszenie do refleksji nad różnorodnymi praktykami audiowizualnymi, które organizują doświadczenie widza poza dominującymi modelami struktury filmowej fikcji. Interesują nas zarówno dzieła lokujące się na pograniczu dokumentu i eksperymentu, jak i formy użytkowe, edukacyjne, artystyczne czy archiwalne. Chcemy przyjrzeć się temu, w jaki sposób obrazy niefikcjonalne i niefabularne uczestniczą w produkcji wiedzy, pamięci, afektów, ideologii i wyobrażeń społecznych oraz jak poszerzają rozumienie polskiej kultury filmowej.
Numer ma być również okazją do ponownego namysłu nad kategoriami dokumentalności, referencyjności, eseistyczności, performatywności, archiwum czy wernakularności. Interesują nas zarówno studia historyczne, analizy wybranych twórców i tekstów, jak i propozycje metodologiczne oraz artykuły problematyzujące nowe kierunki badań nad mediami i kulturą wizualną.
Proponowane bloki tematyczne:
- Przemiany w dokumentalistyce filmowej (film-esej, autobiografia filmowa, granice między dokumentem a fikcją, animacja w dokumentalistyce; polska szkoła dokumentu – rewizje i nowe ujęcia)
- Formy nienarracyjne (film eksperymentalny, awangarda, praktyki antynarracyjne, materialność obrazu, historia polskiego filmu eksperymentalnego)
- Film użytkowy (useful film): filmy instruktażowe, edukacyjne, przemysłowe, kroniki, propaganda, materiały szkoleniowe, historia polskiego filmu przyrodniczego – Włodzimierz Puchalski i jego następcy
- Film etnograficzny i antropologia wizualna
- Teledysk i formy audiowizualności muzycznej (teledysk jako forma artystyczna, rejestracja koncertów, performans muzyczny)
- Wykorzystanie materiałów archiwalnych (found footage, filmy kompilacyjne, cyfrowe archiwa, archiwa rodzinne, rekontekstualizacja materiałów)
- Obrazy codzienności (filmy amatorskie, nagrania domowe, archiwa społeczne, praktyki dokumentowania życia codziennego)
- Film w polu sztuki (instalacje wideo, zapisy performansu, sztuka nowych mediów, film w galerii i w muzeum, VR)
- Instytucje produkcji wiedzy, archiwa i praktyki (WFD [obecna WFDiF], WFO, telewizja edukacyjna, FINA, kroniki filmowe, produkcja wiedzy przez obraz)
- Twórcy i postacie kina wykraczającego poza fabularny film fikcji
- Hybrydyczne formy filmowe, łączące choćby dokument z fikcją
- Wpływ nowych technologii na rozwój form niefabularnych/niefikcjonalnych
- Film bez autora (monitoring, satelity, AI, kamery przemysłowe)
- Filmowa aktywność uczestników internetowych mediów społecznościowych
- Niefikcjonalne formy filmowe we współczesnych praktykach teatralnych
- Film i polityczny aktywizm
- Transmisje sportowe – technologia, wizualna atrakcja, afekt
- Modele finansowania filmu dokumentalnego
- Dystrybucja form niefikcjonalnych
Zapraszamy do składania artykułów naukowych wpisujących się w tematykę planowanego tomu, jak również tekstów niezwiązanych z wiodącym tematem numeru.
Na artykuły czekamy do 28 lutego 2027 roku. Prosimy o wysyłanie ich na adres: pleograf@fina.gov.pl. Przed przesłaniem tekstu zapraszamy do zapoznania się ze wskazówkami dla Autorów.
No. 1/2027
Beyond Fiction, Beyond Narrative
Deadline for submissions: February 28, 2027
The history of Polish cinema has most often been told through the lens of narrative feature film. Fiction, authorship, and narrative have served as the primary points of reference for both film historiography and theoretical reflection. Yet from its very beginnings, Polish film culture has developed a rich variety of non-fiction and non-narrative forms, including documentary, newsreels, educational films, reportage, experimental cinema, found-footage films, performance documentation, film essays, instructional films, archival footage, and contemporary moving-image practices operating beyond the institution of cinema.
The theme of the forthcoming issue of “Pleograf”—Beyond Fiction, Beyond Narrative—is intended to be understood broadly: not as a simple opposition to narrative cinema, but as an invitation to reflect on the diverse audiovisual practices that shape spectatorship beyond the dominant structures of fictional storytelling. We are interested both in works situated at the intersection of documentary and experimental filmmaking and in utilitarian, educational, artistic, and archival forms. Our aim is to explore how non-fictional and non-narrative moving images participate in the production of knowledge, memory, affect, ideology, and social imaginaries, and how they expand our understanding of Polish film culture.
This issue also seeks to encourage renewed reflection on such concepts as documentary, referentiality, essayism, performativity, the archive, and the vernacular. We welcome historical studies, analyses of individual filmmakers and works, methodological contributions, as well as articles addressing emerging directions in media and visual culture research.
Suggested topics include:
- Transformations in documentary filmmaking (the essay film, autobiographical cinema, the boundaries between documentary and fiction, animation in documentary, the Polish Documentary School—revisions and new perspectives)
- Non-narrative forms (experimental film, the avant-garde, anti-narrative practices, the materiality of the moving image, the history of Polish experimental cinema)
- Useful film (instructional, educational, industrial, and training films, newsreels, propaganda, the history of Polish nature films, including the work of Włodzimierz Puchalski and his successors)
- Ethnographic film and visual anthropology
- Music videos and forms of musical audiovisuality (the music video as an artistic form, concert films, musical performance documentation)
- The use of archival materials (found footage, compilation films, digital archives, family archives, the recontextualization of archival footage)
- Images of everyday life (amateur films, home movies, community archives, everyday documentation practices)
- Film within the field of art (video installations, performance documentation, new media art, film in galleries and museums, virtual reality)
- Institutions of knowledge production, archives, and audiovisual practices (the Documentary and Feature Film Studio, the Educational Film Studio, educational television, the National Film Archive–Audiovisual Institute, newsreels, and the production of knowledge through moving images)
- Filmmakers and other key figures working beyond narrative fiction film
- Hybrid film forms combining documentary and fiction
- The impact of new technologies on the development of non-narrative and non-fiction forms
- Authorless moving images (surveillance footage, satellite imagery, AI-generated images, industrial and security cameras)
- Audiovisual practices of users of online social media platforms
- Non-fiction film forms in contemporary theatre practices
- Film and political activism
- Sports broadcasting: technology, visual spectacle, and affect
- Funding models for documentary filmmaking
- Distribution of non-fiction film forms
We invite submissions of scholarly articles related to the theme of the planned volume, as well as texts not directly connected with the issue’s main topic.
Articles should be submitted by February 28, 2027. Please send submissions to: pleograf@fina.gov.pl.
Before submitting your manuscript, we encourage you to consult the Guidelines for Authors.