CALL FOR PAPERS

Czekamy na teksty wpisujące się w tematykę przygotowywanych tomów, ale także na artykuły niezwiązane z wiodącym tematem numeru.

Przyjmujemy również recenzje naukowe książek filmoznawczych dotyczących kinematografii polskiej.

Teksty prosimy przesyłać na adres: pleograf@fina.gov.pl lub poprzez formularz kontaktowy.

Janusz Majewski

Wiosna 2023

Janusz Majewski, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, Autor: Jerzy Troszczyński

W monograficznym numerze „Pleografu” pragniemy opisać dorobek artystyczny wybitnego twórcy polskiego kina – Janusza Majewskiego. To autor wszechstronny – poza reżyserowaniem filmów fabularnych i spektakli teatru telewizji tworzy także dokumenty (najnowszy Jazz outsider wyprodukowany został w 2022 roku).

Janusz Majewski słynie z mistrzowskich rekonstrukcji światów minionych. Jest jednym z nielicznych polskich reżyserów, który skutecznie unikał współczesnej tematyki. Jego filmy charakteryzowały się gustownym odwzorowaniem „ducha epoki”, a ulubionym czasem artysty stało się dwudziestolecie międzywojenne: Zazdrość i medycyna (1973), Zaklęte rewiry (1975), Sprawa Gorgonowej (1977). W Lekcji martwego języka Majewski cofa się do okresu I wojny światowej i monarchii austro-węgierskiej. Nieobcy był mu też kostium polskiego renesansu: bijący rekordy popularności serial Królowa Bona (1980) czy powstałe na jego bazie Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny (1982). Było to w dużej mierze kino historyczne, inspirowane dodatkowo klasycznym filmem hollywoodzkim. Ale nie tylko. Wystarczy wspomnieć groteskową komedię Sublokator (1967), oryginalny kryminał Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię (1969), czy zrealizowany w kostiumowym stylu horror Lokis. Rękopis profesora Wittembacha (1970). Obrazy te poświadczają, jak dobrze Majewski rozumiał kino gatunkowe.

Janusz Majewski to nestor filmu polskiego. W 2021 roku reżyser C. K. Dezerterów skończył 90 lat, a wciąż nie doczekał się monograficznej książki. Być może dlatego, że sam jest reżyserem bardzo dobrze piszącym. Tworzy zarówno prozę (np. Maleńka. Opowiadania; 2021), jak i literaturę wspomnieniową. Opublikował dwie autobiograficzne książki: Retrospektywkę (2001) oraz Ostatni klaps. Pamiętnik moich filmów (2006). Pomimo tego faktu można mówić wręcz o konieczności szerokiej refleksji nad filmografią i postacią Janusza Majewskiego – również ze względu na jego dokonania organizacyjne. Wszak wziął na siebie wielką odpowiedzialność, gdy przyjął stanowisko Prezesa Zarządu Głównego Stowarzyszenia Filmowców Polskich w tak trudnej dekadzie, jaką były lata osiemdziesiąte. Artykuły przyjmujemy do 15 lutego.

Proponowane pola badawcze: 

– kino gatunków według Janusza Majewskiego 

– teatry telewizji i filmy dokumentalne Janusza Majewskiego

– szkolne etiudy Janusza Majewskiego

– historia w filmach Janusza Majewskiego

– filmy Janusza Majewskiego po 1989 roku

– jazzowe filmy Janusza Majewskiego 

– produkcja i recepcja filmów Janusza Majewskiego

Zgłoś tekst poprzez formularz:

    Formularz kontaktowy

    Zima 2022

    Uczyć bawiąc? Film dla dzieci i młodzieży

    Na teksty czekamy do 15 listopada. Nabór zamknięty.

    Filmy dla dzieci i młodzieży – choć, niestety, jeszcze nie rodzimej produkcji – w światowych, ale też polskich zestawieniach wyników frekwencyjnych zajmują od wielu lat wysokie lokaty. Nic dziwnego, że trend ten pragną zdyskontować rodzimi producenci: w lutym 2022 roku polskie media doniosły o planach remake’u Akademii Pana Kleksa, nieco wcześniej w serwisie Netflix pojawiła się serialowa wersja Kajka i Kokosza.

    Czy tradycja polskiego filmu dla dzieci i młodzieży jest na tyle silna, aby mówić o odrębnym zjawisku w historii rodzimej kinematografii? A może mamy raczej do czynienia z odmiennymi tradycjami, rozróżnianymi zgodnie z kryterium rodzajowym? Akulturacja widowni dziecięcej w świat filmu odbywa się przecież głównie za pośrednictwem filmu rysunkowego. Cenne prace na temat polskiego filmu animowanego, które ukazały się w ostatnich latach, nie wyczerpują tematu – nadal wiele napisać można o realizacjach powstałych w Studiu Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej, łódzkim Se-Ma-Forze czy stołecznym Studiu Miniatur Filmowych.

    Podobny sąd sformułować można w odniesieniu do filmu aktorskiego. Janusz Nasfeter, Stanisław Jędryka, Kazimierz Tarnas, Andrzej Maleszka, Dorota Kędzierzawska – to tylko niektórzy z reżyserów podejmujących tematykę dziecięco-młodzieżową. Czy istnieje wspólny mianownik łączący ich propozycje dla młodych widzów? Spory potencjał badawczy mają także telewizyjne produkcje dla dzieci i młodzieży – zaskakująco mało napisano o peerelowskich serialach, takich jak Dziewczyna i chłopak Stanisława Lotha, Urwisy z Dolny Młynów Janusza Łęskiego czy Siedem życzeń Janusza Dymka.

    Z pewnością pożądane byłoby antropologiczne ujęcie filmów dla dzieci i młodzieży. Jakiego rodzaju paideia wyłania się z tych fabuł – powstałych w okresie PRL, w czasie transformacji i tych produkowanych współcześnie? Czy za prawdziwy można uznać sąd, iż dawniejsze filmy częściej realizowały funkcję wychowawczą, współczesne zaś się od niej odżegnują? A może dziś bywa ona sprawniej ukryta? Cząstkowych odpowiedzi na to pytanie dostarczyć może analiza konkretnych filmów i seriali.

    Ale trzeba też zadać pytanie o warunki ich produkcji oraz cyrkulację wśród widowni. Czy polityka wspierania realizacji filmów dla dzieci i młodzieży była spójna i konsekwentna przez cały okres PRL? Jaką rolę w minionych dekadach pełniła w tym zakresie Telewizja Polska? Czy ramówki współczesnych telewizyjnych kanałów tematycznych dla dzieci odznaczają się charakterystycznymi właściwościami? Warto też przyjrzeć się kanałom mediów internetowych oraz polityce programowej serwisów VOD – w odniesieniu do nowych, jak i starszych realizacji. Wreszcie – czy tradycyjne zestawienie „film dla dzieci i młodzieży” może być w ogóle utrzymane, czy spójnika „i” nie należałoby zastąpić spójnikiem „lub”?

    Print Friendly, PDF & Email