"Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej", nr 1/2023

Słowo od redakcji - pleograf.pl



W monograficznym numerze „Pleografu” pragniemy opisać dorobek artystyczny wybitnego twórcy polskiego kina – Janusza Majewskiego. To autor wszechstronny – poza reżyserowaniem filmów fabularnych i spektakli teatru telewizji tworzy także dokumenty (najnowszy Jazz outsider wyprodukowany został w 2022 roku). O jego owocnej karierze przeczytacie Państwo szerzej w wywiadzie Michała Dondzika Śmieję się z tego co sam wymyślam, czyli o filmowej drodze do debiutanckiego Sublokatora.

Janusz Majewski słynie z mistrzowskich rekonstrukcji światów minionych: pisze o tym dla nas m.in. Piotr Kletowski w tekście Powrót do przeszłości? Paradoksy kina Janusza Majewskiego .Jest jednym z nielicznych polskich reżyserów, który skutecznie unikał współczesnej tematyki. Jego filmy charakteryzowały się gustownym odwzorowaniem „ducha epoki”, a ulubionym czasem artysty stało się dwudziestolecie międzywojenne: Zazdrość i medycyna (1973), Zaklęte rewiry (1975), Sprawa Gorgonowej (1977). Filmy te zainspirowały naszych autorów i tak o Zazdrości i medycynie pisze dla nas Karol Samsel w tekście “Trochę zewnętrznych atrakcji, […] trochę miejsca na zamysły”. Zazdrość i medycyna widziana oczami Janusza Majewskiego. Zaklęte rewiry to z kolei przedmiot zainteresowania Tomasza Romanowicza w artykule Restauracja jako miejsce opresji w Zaklętych rewirach Janusza Majewskiego. Sprawie Gorgonowej poświęcono aż dwa teksty: brawurową analizę pióra Patrycji Babickiej: Dochodzenie do prawdy – metody pracy śledczej w narracji filmu Sprawa Gorgonowej oraz faktograficzne spojrzenie Kamila Piskały: U źródeł Sprawy Gorgonowej. Prasa sensacyjna i zbrodnia w międzywojennej Polsce

Lekcji martwego języka Majewski cofa się do okresu I wojny światowej i monarchii austro-węgierskiej. Pisze o tym szerzej Piotr Korczyński w artykule Palimpsest galicyjski. Nieobcy był mu też kostium polskiego renesansu: bijący rekordy popularności serial Królowa Bona (1980) czy powstałe na jego bazie Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny (1982). Było to w dużej mierze kino historyczne, inspirowane dodatkowo klasycznym filmem hollywoodzkim. Ale nie tylko. Wystarczy wspomnieć groteskową komedię Sublokator (1967), oryginalny kryminał Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię (1969), czy zrealizowany w kostiumowym stylu horror Lokis. Rękopis profesora Wittembacha (1970). Obrazy te poświadczają, jak dobrze Majewski rozumiał kino gatunkowe. Zainteresowanych tym aspektem jego twórczości odsyłamy do tekstów Sebastiana Adamkiewicza (Kod Królowej Bony) oraz komentarza do kolaudacji filmu Zbrodniarz, który ukradł zbrodnię autorstwa Marcela Woźniaka: „Byłem zaniepokojony, że Majewski ma zrobić film” i do kolaudacji filmu CK Dezerterzy Tomasza Romanowicza: Z rozpadu cesarstwa też można się śmiać.

                                            

Janusz Majewski to nestor filmu polskiego. W 2021 roku reżyser C. K. Dezerterów skończył 90 lat, a wciąż nie doczekał się monograficznej książki. Być może dlatego, że sam jest reżyserem bardzo dobrze piszącym. Tworzy zarówno prozę (np. Maleńka. Opowiadania; 2021), jak i literaturę wspomnieniową. Opublikował dwie autobiograficzne książki: Retrospektywkę (2001) oraz Ostatni klaps. Pamiętnik moich filmów (2006) – wydany w roku premiery filmu Po sezonie, który analizuje dla nas Anna Krakowiak w artykule Kobieta-obraz. Pomimo tego faktu można mówić wręcz o konieczności szerokiej refleksji nad filmografią i postacią Janusza Majewskiego – również ze względu na jego dokonania organizacyjne. Wszak wziął na siebie wielką odpowiedzialność, gdy przyjął stanowisko Prezesa Zarządu Głównego Stowarzyszenia Filmowców Polskich w tak trudnej dekadzie, jaką były lata osiemdziesiąte.

26 kwietnia 2023