chłopi

Orientalizacja chłopskości w “Konopielce”? O meandrach relacji stare – nowe w powieści Edwarda Redlińskiego i filmie Witolda Leszczyńskiego

Cel artykułu stanowi analiza powieści “Konopielka” Edwarda Redlińskiego oraz jej adaptacji w reżyserii Witolda Leszczyńskiego pod kątem zawartych w tych dwóch tekstach kultury obrazów warstwy chłopskiej. Uważna obserwacja poetyk tych dwóch wypowiedzi skłania ku możliwości identyfikacji kreacji wpisanej w utwór Redlińskiego z tendencją orientalizującą oraz ujawnia niemożność przypisania stereotypowego charakteru wizerunkowi obecnemu w filmie Redlińskiego. Sposoby ukształtowania obrazów warstwy chłopskiej wpływają na wartościowanie kluczowej dla Konopielki opozycji stare – nowe (tradycja – postęp). Perspektywa porównawcza, przeprowadzona w kontekście problematyki aksjologii tekstów oraz kontekstu społecznego, ujawnia doniosłe znaczenie badań nad poetyką wypowiedzi dla badań kulturowych.

Między głosem a bezgłośnością – polityczność robotników w filmach i serialach o Łodzi na tle górnośląskiego uniwersum Kazimierza Kutza

Wraz z myślą oświeceniową powstała idea narodu jako wspólnoty opartej o doświadczenie kultury, języka i historii. Przełamywała tym samym tożsamości stanowe próbując zlepić wyraźnie zarysowane warstwy społeczne w jedno. Barierą w tym zjednoczeniu była kwestia polityczności rozumianej jako posiadanie przez daną grupę społeczną swojego głosu, jasne deklarowanie przez nią potrzeb i definiowanie się poprzez rywali i przeciwników. Polska kultura, oparta o narrację szlachecką, na warstwy chłopskie patrzyła na ogół z paternalizmem, prezentując bardziej swoje wyobrażenie niż realnie oddając głos. Uprzemysłowienie ziem polskich w XIX wieku pozwoliło na ukształtowanie z dawnego stanu chłopskiego klasy robotniczej. Jej powstanie wiązało się z rozwojem wielkich ośrodków przemysłowych w Łodzi i na Górnym Śląsku. W tych dwóch regionach wytworzyły się wspólnoty lokalne, których elementem tożsamości było chłopsko-robotnicze pochodzenie. Niniejszy tekst stawia pytanie jak w filmach o Łodzi prezentowani są robotnicy i czy są osobami politycznymi. Ich przedstawienie polityczności porównywane jest ze sposobem prezentacji polityczności robotników w uniwersum górnośląskim Kazimierza Kutza.