ARCHIWUM
Transkrypcja i opracowanie: Emil Sowiński
Źródło: Archiwum Akt Nowych, zespół archiwalny Naczelny Zarząd Kinematografii, sygn. 12/172
DOI: https:/doi.org/10.56351/PLEOGRAF.2024.2.07
Część 1
- DANE OGÓLNE
Podstawowe dane filmu:
Reżyser – Waldemar Dziki[2]
Kierownik produkcji – Jacek Szeligowski[3]
Operator obrazu – Wit Dąbal[4]
Scenograf – Andrzej Przedworski[5]
Operator dźwięku – Janusz Rosół[6]
Wyszczególnienie jedn. Plan Wykonanie Uwagi
Długość filmu m7 2.2258 2.3399
- Koszty
Koszty planowania zł 8.000.000
wg warunków skierowania
Koszty ogółem wg. SPF[7] zł 10.829.892 11.883.977
w tym:
fundusz osobowy zł 130.703 42.470
płace honorowe zł 2.034.707 2.434.484
inne honoraria zł 300.000 220.107
koszty usług Wytwórni zł 4.438.307 5.770.064
- Długość okresów realizacji dni
okres przygotowawczy dni 73 78
okres zdjęciowy dni 47 56[8]
okres montażu i udźwiękow. dni 92 108
okres prac końcowych dni 47 45
okres realizacji ogółem dni 259 287
liczba dni zdjęciowych dni 31 36
- Wskaźniki wydajności
wydajność w okresie[9] m/dni kal. 48 41,8
zdjęciowym
wydajność na dzień m/dni kal. 72,7 65,0
zdjęciowy[10]
- Godziny nadliczbowe rob/godz. 945 813
- Zużycie negatywu obrazu
acfacolor[11] m 9.992 10.574
wskaźnik zużycia m 4,4 4,5
- WYKONANIE ZAŁOŻEŃ PRODUKCYJNYCH
2.1. Warunki realizacji filmu
Fabularny film kinowy „Kartka z podróży” wg. scenariusza Waldemara Dzikiego[12] został skierowany do realizacji decyzją Szefa Produkcji[13] Studia L. dz. SI/15/6/83 z dn. 15.06.1982 na następujących warunkach:
- Tytuł filmu – Kartka z podróży
- Edycja – kolor, 35mm, standard
Realizatorzy
reżyser – Waldemar Dziki
operator – Wit Dąbal
kierownik produkcji – Jacek Szeligowski
- Metraż – 2.100 metrów
- Terminy realizacji
okres przygotowawczy – 15 VI–31. VII 1982 r.
zdjęcia – 1 VIII–15 IX 1982 r.
montaż i udźwiękowienie – 16 IX–15 XI 1982 r.
prace końcowe – 16 X–15 XII 1982 r.
- Limit kosztów – 8 mln zł. (do skorygowania w SPF)
- Negatyw – Eastmancolor[14]– 35 mm
- Współczynnik zużycia taśmy – 1:5
- Wytwórnia – WFF-1 w Łodzi
Plan kosztów został zatwierdzony na komisji kosztorysowej zgodnie z projektem grupy zdjęciowej na kwotę zł 10.829.892
2.2. Przebieg realizacji filmu
Skierowanie filmu do realizacji nastąpiło 15 VI 82 r. i od tego dnia rozpoczął się okres przygotowawczy. Skierowanie filmu przewidywało zakończenie produkcji 15 XII 1982 r.
W SPF planowano zakończenie realizacji 28 II 83 r. po 259 dniach realizacji.
Faktycznie realizację filmu zakończono 28 III 83 r. po 287 dniach realizacji.
2.3. Okres przygotowawczy
Planowano 15.06.82–26.08.82 r. – 73 dni
Wykonano 15.06.82–31.08.82 r. – 78 dni
Planowany okres przygotowawczy, biorąc pod uwagę okres urlopowy w teatrach, szkołach i instytucjach, był bardzo krótki. Natychmiast po otrzymaniu skierowania przystąpiono do prac przygotowawczych. Wykonano następujące prace artystyczno-produkcyjne:
– skompletowano grupę zdjęciową
– skompletowano obsadę aktorską
– przeprowadzono dokumentację obiektów zdjęciowych na terenie Łodzi
– opracowano scenopis filmu, teczki obiektów zdjęciowych, kalendarzowy plan zdjęć oraz szczegółowy plan kosztów filmu zatwierdzony przez Studio im. K. Irzykowskiego
– 26.08.82 r. – wykonano próby taśmy i kamery
– 17.08.82 r. – KPF[15] wystąpiło pismem do prezydenta m. Łodzi o wyrażenie zgody zdjęć na terenie miasta.
– 21.08.82 r. – otrzymaliśmy telefonicznie wiadomość, że nie otrzymaliśmy zgody na zdjęcia
W okresie, 21.08-26.08 mając przygotowany sprzęt filmowy, dźwiękowy, środki transportu oraz inscenizacyjne, kierownik produkcji wielokrotnie interweniował w Urzędzie Miasta Łodzi w sprawie udzielenia pozytywnej decyzji. Nie mając zgody, odwołaliśmy rozpoczęcie zdjęć w dniu 27.08. W dniu 30.08 doręczono nam na piśmie (dotyczącą 26.08) decyzję nie zezwalającą na zdjęcia[16]. W dniu 31.08 mimo braku zgody na zdjęcia, biorąc pod uwagę ponoszone koszty oczekiwania oraz uciekające terminy aktorskie, podjęto decyzję rozpoczęcia zdjęć 1.09.82 r[17].
2.4. Okres zdjęciowy
Planowano 27.08-12.10 – 47 dni
Wykonano 1.09-26.10 – 56 dni
Okres zdjęciowy rozpoczął się w dniu 1 IX 82 r. mimo braku zgody na zdjęcia. Było to konieczne, gdyż dalsze opóźnienia terminu zdjęć spowodowałyby konieczność zmiany wybranych aktorów.
Zgodę na rozpoczęcie zdjęć otrzymaliśmy 7.IX.82 r. i odtąd praca toczyła się bez formalnych przeszkód.
Analizując szczegółowo cały okres zdjęciowy, stwierdzamy następujące wykonanie zaplanowanych pozycji:
- Dni zdjęciowych zaplanowano 31, wykonano 36.
O przekroczeniu zadecydowały przedłużenie zdjęć o 1 dzień w następujących obiektach: „Ulice miasta”, „Kawiarnia”, „Mieszkania Rosenberga”, „Klatka schodowa”, „Hala targowa”.
Zdjęcia w tych obiektach były bardzo trudne inscenizacyjnie i niemożliwe okazało się utrzymanie bardzo wysokiej zaplanowanej wydajności.
- Z zaplanowanych 2 dni rezerwy plenerowej[18] nie wykorzystano żadnego.
- Przedłużenie dnia zdjęciowego spowodowało, że zamiast 7 było 8 niedziel.
- Zaplanowano 1 oswojenie[19], a wykonano 2. W planie zamieszczono oswojenie przed obiektem „Mieszkanie Lipszycza”, ale w trakcie zdjęć okazało się, że nie jest ono tam konieczne. Niezbędne były oswojenia przed obiektami: „Mieszkanie Grossmanów” i „Strych”.
- Planowano i wykonano 6 wolnych sobót.
- Miały miejsce nieplanowane 4 dni przestojów:
– 2 IX nie realizowano zdjęć z powodów aktorskich i scenograficznych, niemożliwe były zdjęcia we wnętrzach naturalnych. Zdjęcia plenerowe bez zgody Urzędy Miasta były w tym czasie zbyt ryzykowne,
– 15 IX nie odbyły się zdjęcia w obiekcie „Mieszkanie Rosenberga”.
Zostało to spowodowane brakiem elementów scenograficznych (klamki, zamki, szyby). Brak tych elementów w Wytwórni spowodowało konieczność poszukiwania ich w mieście, co przedłużyło czas urządzenia dekoracji.
– 7 X – przestój spowodowany koniecznością zwrotu kamery BL[20] do WFF – we Wrocławiu oraz pobrania obiektywów (jasne optomy) do naszej kamery wypożyczonej z WFF w Łodzi
– 18 X – przestój spowodowany wyjazdem aktora Wł. Kowalskiego na spotkanie przedstawicieli środowiska aktorskiego z wicepremierem Rakowskim w KC w Warszawie[21].
2.5. Okres montażu i udźwiękowienia
Planowano 13.10.82 r.–12.01.83 r. – 92 dni
Wykonano 27.10.82 r.–11.02.83 r. – 108 dni
Montaż nakręconego materiału przebiegł bardzo sprawnie i już 1.12.82 r. była gotowa „masterkopia” i można było robić postsynchrony. Tłok na salach synchronizacyjnych spowodowany zbliżającym się końcem roku sprawił, że czekano na salę 16 dni, czyli tyle o ile przedłużono okres montażu. Postsynchrony zrealizowano w dn. 17, 20-21 XII 82 r. Warty podkreślenia jest fakt, że przegranie zakończono 10 II 83 r., a kolaudacja w Studio im. K. Irzykowskiego odbyła się 11 II 83 r.
2.6. Okres prac końcowych
Planowano 13.01.86 r.–28.02.83 r. – 47 dni
Wykonano 12.02.86 r.–28.03.83 r. – 45 dni
18 II 83 r. zgłoszono film do kolaudacji w NZK, która odbyła się 2 III 83 r[22]. W okresie prac końcowych wykonano:
– napisy czołowe i końcowe oraz zwiastuna
– poprawki pokolaudacyjne
– 28.03 zdano materiały wyjściowe do produkcji kopii w WFF i zakończono okres realizacji filmu[23].
2.7. Dni zdjęciowe
Planowano 31
Wykonano 26
Zwiększenie o 5 dni ilości dni zdjęciowych zostało spowodowane niemożliwością osiągnięcia wysokiej zaplanowanej średniej dziennej wydajności 75 m w najtrudniejszych obiektach, tj. „Ulice miasta”, „Kawiarnia”, „Mieszkanie Rosenberga”, „Klatka schodowa”, „Hala targowa”.
2.8. Długość filmu
Planowano – 2.255 m
Wykonano – 2.339 m
Nieznaczne wydłużenie metrażu powstało na etapie prac montażowych i nie wymaga omówienia.
2.9. Wydajność pracy Plan Wykonano
Wydajność pracy w okresie zdj. 48 41,8
Wydajność pracy na dzień zdj. 72,7 65
Wydajność pracy w okresie montażu 24,5 21,7
Obniżenie planowanych wydajności zostało spowodowane wydłużeniem okresu zdjęciowego oraz montażu.
2.10. Wykorzystanie godzin nadliczbowych
Planowano 945 godzin
Wykonano 813 godzin
Oszczędność 132 godzin nadliczbowych została spowodowana sprawną pracą ekipy na planie zdjęciowym.
2.11. Zużycie negatywu obrazu
Planowano 9.998 m
Wykonano 10.574 m (w tym 514 m ORWO)
Faktycznie zużyto 10.060 m negatywu Gewacolor[24], czyli o 62 m więcej niż planowano.
Planowano współczynnik zużycia taśmy 1:4,4, a wykonano 1:4,5.
Biorąc pod uwagę zużycie negatywu Gewacolor, to współczynnik zużycia wynosi 1:4,3.
2.12. Współpraca z Wytwórnią Filmową.
Wszystkie prace przy filmie zrealizowano w WFF w Łodzi. Dzięki postawie i fachowości pracowników oddelegowanych do grupy zdjęciowej, współpraca z Wytwórniami układała się bardzo dobrze. Usługi produkcyjne świadczone były w ustalonych terminach, a ich jakość nie budziła zastrzeżeń.
[1]
O strukturze sprawozdań organizacyjno-ekonomicznych i ich przydatności w badaniach nad historią filmu polskiego pisze Krzysztof Kornacki. Zob. tegoż, Milanówek – ziemia obiecana dla historyków? O podwarszawskim archiwum polskiego kina, „Panoptikum” 2016 nr 16, s. 155-162.
[2]
Waldemar Dziki (1956-2016) – reżyser i producent filmowy. Założyciel „Pleografu”, jednej z pierwszych prywatnych firm producenckich. Kartka z podróży była jego debiutem kinowym zrealizowanym w Studiu Filmowym im. Karola Irzykowskiego, w którym Dziki pełnił funkcję członka Rady Artystycznej (1981-1984).
[3]
Jacek Szeligowski (ur. 1950) – kierownik produkcji, w latach 70. i 80. związany z Wytwórnią Filmów Fabularnych w Łodzi. Po 1989 r. m.in. z-ca dyrektora ds. ekonomicznych łódzkiego ośrodka TVP (1992-1993) i szef produkcji w Wytwórni Filmów Oświatowych i Programów Edukacyjnych (1994-2006).
[4]
Wit Dąbal (ur. 1955) – operator obrazu. Za Kartkę z podróży otrzymał Złote Grono na Lubuskim Lecie Filmowym w Łagowie (to jego pierwsza nagroda za film zrealizowany w warunkach profesjonalnej kinematografii). Współpracował m.in. z Bogdanem Dziworskim, Pawłem Pawlikowskim, Filipem Bajonem czy Andrzejem Wajdą.
[5]
Andrzej Przedworski (1943-2002) – scenograf filmowy i dekorator wnętrz. Współpracował m.in. z Andrzejem Barańskim, Władysławem Pasikowskim, Filipem Bajonem czy Juliuszem Machulskim.
[6]
Janusz Rosół (1936-2010) – operator dźwięku związany z Wytwórnią Filmów Fabularnych w Łodzi.
[7]
SPF to akronim wyrażenia „Szczegółowy Plan Filmu”.
[8]
Przeciętny czas trwania okresu zdjęciowego dla tzw. filmu „normalnonakładowego” w owym czasie wynosił średnio 71 dni. Zob. Przeciętny czas realizacji filmów w latach 1956-1990, AAN, NZK, sygn. 12/188, k. 8.
[9]
Wydajność z okresie zdjęciowym jest wynikiem ilorazu planowanych metrów filmu i planowanej liczby dni okresu zdjęciowego (dniem okresu zdjęciowego są także wolne niedziele, dni przeznaczone na próby itp.).
[10]
Wydajność na dzień zdjęciowy jest wynikiem ilorazu planowanych metrów filmu i planowanej liczby dni zdjęciowych.
[11]
Zob. przypis nr 17.
[12]
Scenariusz powstał na motywach powieści Pan Teodor Mundstock idzie do gazu autorstwa Ladislava Fuksa.
[13]
Szefem produkcji Studia Filmowego im. Karola Irzykowskiego był wówczas Tomasz Miernowski.
[14]
Chodzi o taśmę barwną Kodak Eastmancolor. Ostatecznie film zrealizowano jednak na barwnej taśmie belgijskiego producenta Agfa-Gevaert.
[15]
Chodzi o Kierownictwo Produkcji Filmu.
[16]
Brak zgody na zdjęcia warunkowany był politycznie. Miały się one rozpocząć w drugą rocznicę podpisania porozumień sierpniowych. Stąd też decyzja łódzkiego magistratu, który nie zezwolił na zdjęcia „z uwagi na zagrożenie naruszenia ładu i porządku publicznego”. Zob. Decyzja Urzędu Miasta Łodzi, 26 VIII 1982 r., AAN, NZK, sygn. 12/172, k. 21.
[17]
Waldemar Dziki wspominał realizacje zdjęć bez zgody następująco: „Zdjęcia kręciliśmy w Łodzi. Na ulicy Kościuszki, naprzeciwko tego nowego hotelu [chodzi o nieistniejący już Hotel Światowit – dop. aut.], w kamienicy po drugiej stronie. W hotelu stacjonowało ZOMO, a myśmy nie mieli zgody na kręcenie. Pierwszy dzień wyglądał tak, że na ulicy trwały manifestacje, gazy łzawiące i tak dalej. […] Jacek Szeligowski, kierownik produkcji, podjął taką heroiczną decyzję i przez trzy dni kręciliśmy bez zgody. Dopiero po trzech dniach otrzymaliśmy formalną zgodę”. Zob. To się pamięta. Rozmowa z Waldemarem Dzikim, [w:] Debiuty polskiego kina, red. Marek Hendrykowski, Przegląd Koniński, Konin 1998, s. 282. Ze sprawozdania wynika, że zdjęcia bez zgody trwały jednak siedem dni.
[18]
Rezerwa plenerowa – rezerwa dni na niepogodę, tworzona przy konstruowaniu kalendarzowego planu zdjęć.
[19]
Oswojenie – dzień poświęcony na przygotowania aktorskie, inscenizacyjne lub techniczne przed rozpoczęciem zdjęć w skomplikowanym obiekcie zdjęciowym.
[20]
Chodzi o kamerę filmową Arri Arriflex 35 BL.
[21]
Spotkanie było efektem starań władz o przerwanie bojkotu telewizji. W spotkaniu wzięło udział ponad stu przedstawicieli środowiska teatralnego.
[22]
Zob. Stenogram z Komisji Kolaudacyjnej Filmów Fabularnych, 2 III 1983 r., AFINA, sygn. A-344, poz. 322.
[23]
Kartka z podróży trafiła do szerokiego rozpowszechniania 5 marca 1984 w 19 kopiach, a zatem roku po zakończeniu produkcji. Trudno dziś jednoznacznie stwierdzić, dlaczego trwało to tak długo. Można przypuszczać, że wpływ na to znaczące opóźnienie miała przerwa w funkcjonowaniu kin, która wystąpiła na początku stanu wojennego. W jej efekcie nagromadziła się dość spora liczba filmów, które nie były rozpowszechnianie, a więc po unormowaniu sytuacji zapewne miały pierwszeństwo.
[24]
Zob. przypis nr 17.