{"id":8232,"date":"2025-07-28T06:44:40","date_gmt":"2025-07-28T05:44:40","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=8232"},"modified":"2025-08-12T06:44:21","modified_gmt":"2025-08-12T05:44:21","slug":"tworca-jako-producent-strategie-producentow-autorskich-filmow-animowanych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/tworca-jako-producent-strategie-producentow-autorskich-filmow-animowanych\/","title":{"rendered":"Tw\u00f3rca jako producent. Strategie producent\u00f3w autorskich film\u00f3w animowanych"},"content":{"rendered":"

Pa\u0144stwowa Wy\u017csza Szko\u0142a Filmowa, Telewizyjna i\u00a0Teatralna w\u00a0\u0141odzi<\/p>\n

ORCID: 0000-0002-3302-4055<\/p>\n

DOI: https:\/doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2024.2.05<\/p>\n

Streszczenie<\/u><\/strong><\/p>\n

Artyku\u0142 koncentruje si\u0119 na specyficznej sytuacji, w\u00a0jakiej znale\u017ali si\u0119 re\u017cyserzy animowanych film\u00f3w autorskich, kt\u00f3rzy z\u00a0r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w zdecydowali si\u0119 przej\u0105\u0107 funkcj\u0119 producenta. Na osobiste strategie i\u00a0wybory tw\u00f3rc\u00f3w-producent\u00f3w animacji nale\u017cy spogl\u0105da\u0107 w\u00a0kontek\u015bcie szczeg\u00f3lnej sytuacji tego rodzaju filmowego w\u00a0Polsce. Ze wzgl\u0119du na zaskakuj\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 tej w\u0105skiej w\u00a0gruncie rzeczy grupy zawodowej, przyj\u0119ta zosta\u0142a autorska klasyfikacja producent\u00f3w animacji, oparta\u00a0\u00a0 zar\u00f3wno o\u00a0analiz\u0119 biografii arty-stycznych poszczeg\u00f3lnych tw\u00f3rc\u00f3w, jak i\u00a0o\u00a0wieloletni\u0105 obserwacj\u0119 \u015brodowiska polskich animator\u00f3w. Animacja artystyczna jako szczeg\u00f3lny rodzaj filmowy wymyka si\u0119 istniej\u0105cym na rynku rozwi\u0105zaniom prawnym, organizacyjnym i\u00a0finansowym. Sk\u0142aniaj\u0105 one tw\u00f3rc\u00f3w do wi\u0119kszej mobilno\u015bci zawodowej, ale te\u017c wp\u0142ywaj\u0105 na ich kreatywno\u015b\u0107 i\u00a0ograniczaj\u0105 wolno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe<\/u><\/strong><\/p>\n

film animowany, artystyczny film animowany, producent, re\u017cyser, tw\u00f3rca, artysta, film kr\u00f3tkometra\u017cowy<\/p>\n

Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n

Bohaterem niniejszego artyku\u0142u jest producent filmowy. Wedle cz\u0119sto przywo\u0142ywanego w\u00a0Polsce powiedzenia\u00a0\u2013 \u201egeniusz, kt\u00f3ry przypadkowo znalaz\u0142 si\u0119 w\u00a0\u015brodowisku filmowym\u201d[1]<\/sup><\/a>. Popularne wyobra\u017cenie producenta filmowego znakomicie ilustruje ok\u0142adka nieistniej\u0105cego ju\u017c pisma \u201eCinema\u201d (2000, nr 6), na kt\u00f3rej s\u0142ynny producent Pana Tadeusza <\/em>(re\u017c. Andrzej Wajda, 1999) i\u00a0Przedwio\u015bnia <\/em>(re\u017c. Filip Bajon, 2001) Lew Ry-
\nwin w\u00a0nienagannym garniturze uwa\u017cnie patrzy w\u00a0obiektyw, zaci\u0105gaj\u0105c si\u0119 cygarem, nieod\u0142\u0105cznym atrybutem producenckiej wszechw\u0142adzy. Bohater tego tekstu niewiele ma wsp\u00f3lnego z\u00a0t\u0105 popkulturow\u0105 wizj\u0105. To re\u017cyser animacji, kt\u00f3rego zewn\u0119trzne okoliczno\u015bci sk\u0142oni\u0142y do przej\u0119cia funkcji producenta i\u00a0w\u00a0kt\u00f3rej to funkcji odnajduje si\u0119 on bardzo r\u00f3\u017cnie. Producent\u00a0\u2013 pracuj\u0105cy w\u00a0ciszy, cz\u0119sto sam dla siebie, a\u00a0czasami tak\u017ce mened\u017cer, kt\u00f3ry w\u00a0okre\u015blonym momencie swojej kariery zawodowej decyduje si\u0119 de facto<\/em> na zmian\u0119 zawodu lub poszerzenie przyj\u0119tych funkcji. Na osobiste strategie i\u00a0wybory tw\u00f3rc\u00f3w-producent\u00f3w animacji nale\u017cy spogl\u0105da\u0107 poprzez pryzmat szczeg\u00f3lnej sytuacji tego rodzaju filmowego w\u00a0Polsce. Wreszcie, ze wzgl\u0119du na zaskakuj\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 tej w\u0105skiej w\u00a0gruncie rzeczy grupy zawodowej, przyj\u0119to w\u0142asn\u0105, autorsk\u0105 klasyfikacj\u0119 producent\u00f3w animacji, opart\u0105 zar\u00f3wno o\u00a0analiz\u0119 biografii artystycznych poszczeg\u00f3lnych tw\u00f3rc\u00f3w, jak i\u00a0o\u00a0wieloletni\u0105 obserwacj\u0119 \u015brodowiska polskich animator\u00f3w.<\/p>\n

W\u00a0pi\u015bmiennictwie filmowym animacja jako rodzaj filmowy najrzadziej poddana zostaje analizie i\u00a0krytycznemu opisowi. Przez kilkadziesi\u0105t lat obecna wy\u0142\u0105cznie w\u00a0dyskursie filmoznawczym, od dekady postrzegana jest rzadko, ale jednak\u00a0\u2013 jako obszar bada\u0144 z\u00a0nurtu tzw. production studies,<\/em> czy te\u017c, \u017ceby u\u017cy\u0107 cz\u0119\u015bciej stosowanego w\u00a0Polsce okre\u015blenia\u00a0\u2013 kultury produkcji[2]<\/sup><\/a>. Konrad Klejsa we wst\u0119pie do po\u015bwi\u0119conego animacji numerowi \u201ePleografu\u201d[3]<\/sup><\/a> zauwa\u017ca, \u017ce s\u0142abo opisana animacja staje si\u0119 dzisiaj atrakcyjnym obszarem bada\u0144 naukowych i\u00a0przywo\u0142uje prace m.in. Jerzego Armaty, Mariusza Frukacza, Hanny Margolis, Adriany Prodeus, Paw\u0142a Sitkiewicza, Anny Wr\u00f3blewskiej, Bogus\u0142awa Zmudzi\u0144skiego, Marcina Gi\u017cyckiego.<\/p>\n

W\u00a0artykule tym przygl\u0105damy si\u0119 w\u0105skiemu, ale wyrazistemu zjawisku towarzysz\u0105cemu procesowi powstawania filmu animowanego i\u00a0kluczowej funkcji w\u00a0tym procesie\u00a0\u2013 producenta. Na gruncie rodzimym ksi\u0105\u017cki w\u00a0znacz\u0105cy spos\u00f3b przybli\u017caj\u0105ce wiedz\u0119 na temat producent\u00f3w i\u00a0studi\u00f3w animacji to zaledwie kilka pozycji: w\u00a0tym uwzgl\u0119dniaj\u0105ce perspektyw\u0119 produkcyjn\u0105 monografie naukowe\u00a0\u2013 Polska szko\u0142a animacji<\/em>, wieloautorska\u00a0\u2013 Polska animacja w\u00a0XXI wieku<\/em> oraz popularnonaukowe: Polski film animowany<\/em> pod redakcj\u0105 Marcina Gi\u017cyckiego i\u00a0Bogumi\u0142a Zmudzi\u0144skiego oraz\u00a0\u2013 zaw\u0119\u017caj\u0105c temat do filmu dla m\u0142odej widowni\u00a0\u2013 Polski film dla dzieci i\u00a0m\u0142odzie\u017cy<\/em> Jerzego Armaty i\u00a0Anny Wr\u00f3blewskiej[4]<\/sup><\/a>. Wolumen ten uzupe\u0142niaj\u0105 artyku\u0142y wspomnianych wy\u017cej autor\u00f3w w\u00a0monografiach wieloautorskich i\u00a0periodykach.<\/p>\n

Wspomniany powy\u017cej numer \u201ePleografu\u201d na nowo otwiera badania z\u00a0zakresu kultury produkcji filmu animowanego za spraw\u0105 tekst\u00f3w m.in. Ewy Ciszewskiej, Dominika Piekarskiego i\u00a0Oliwii Nadarzyckiej. Dzieje si\u0119 to za spraw\u0105 dynamicznie rozwijaj\u0105cej si\u0119 inicjatywy pod szyldem Katedry Filmu i\u00a0Medi\u00f3w Audiowizualnych Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego\u00a0\u2013 Grupy Badawczej Polskiej Animacji (GBPA)[5]<\/sup><\/a>. W\u00a0najbli\u017cszych latach nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 pog\u0142\u0119bienia wiedzy na temat produkcji animacji w\u00a0Polsce w\u00a0perspektywie zar\u00f3wno historycznej, jak i\u00a0wsp\u00f3\u0142czesnej. Konkluduj\u0105c te rozwa\u017cania, warto przywo\u0142a\u0107 Suzanne Buchan, kt\u00f3ra w\u00a0swojej analizie na temat wsp\u00f3\u0142czesnej teorii animacji ju\u017c dekad\u0119 temu zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na wszechobecno\u015b\u0107 tego rodzaju filmowego, kt\u00f3ry poza ekranami kin i\u00a0telewizor\u00f3w zadomowi\u0142 si\u0119 w\u00a0grach, w\u00a0Internecie, aplikacjach i\u00a0reklamach. A\u00a0poniewa\u017c animacja w\u00a0coraz wi\u0119kszym stopniu definiuje nasz\u0105 kultur\u0119 wizualn\u0105 ruchomych obraz\u00f3w, przed badaczami rysuj\u0105 si\u0119 pot\u0119\u017cne wyzwania w\u00a0znalezieniu odpowiedniego j\u0119zyka i\u00a0narz\u0119dzi do jego analizy i\u00a0opisu[6]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Produkcja polskich film\u00f3w animowanych<\/strong><\/p>\n

Kondycja i\u00a0warunki produkcyjne polskiej animacji \u015bci\u015ble zwi\u0105zane s\u0105, podobnie jak w\u00a0przypadku innych rodzaj\u00f3w filmowych, ze skutkami Ustawy o\u00a0kinematografii z\u00a0roku\u00a02005 oraz z\u00a0dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej[7]<\/sup><\/a>. Andrzej Wojnach w\u00a0artykule z\u00a02015 roku trafnie zauwa\u017ca, \u017ce na kszta\u0142t i\u00a0reprezentacj\u0119 rodzimej animacji maj\u0105 wp\u0142yw przede wszystkim czynniki zewn\u0119trzne, programowe i\u00a0finansowe\u00a0\u2013 w\u00a0wi\u0119kszym stopniu ni\u017c wybory artystyczne. Zwraca uwag\u0119, \u017ce w\u00a0pierwszych latach po powo\u0142aniu Instytutu nast\u0105pi\u0142o o\u017cywienie w\u00a0animacji autorskiej, wspartej bogat\u0105 tradycj\u0105 powojenn\u0105. Jednak\u017ce w\u00a0kolejnych latach nast\u0105pi\u0142 zwrot w\u00a0kierunku seriali dzieci\u0119cych przeznaczonych do szerokiej eksploatacji na rynku mi\u0119dzynarodowym, na kt\u00f3rym polscy producenci coraz pr\u0119\u017cniej si\u0119 rozwijali. Seriale te, produkowane przez rozbudowane zespo\u0142y skupiane w\u00a0pr\u0119\u017cnych studiach, sta\u0142y si\u0119 \u201emainstreamem\u201d polskiej animacji. Now\u0105 tendencj\u0105 w\u00a0XXI wieku jest powstawanie pe\u0142nometra\u017cowych animadoc\u00f3w<\/em>, film\u00f3w mi\u0119dzygatunkowych, jednak\u017ce rodzima kinematografia nie jest w\u00a0stanie wyprodukowa\u0107 znacz\u0105cej liczby takich tytu\u0142\u00f3w[8]<\/sup><\/a>. Obok tytu\u0142\u00f3w, takich jak Jeszcze dzie\u0144 \u017cycia<\/em> (Another Day of Life<\/em>, 2018) Damiana Nenova i\u00a0Raula de la Fuente, Twojego Vincenta<\/em> (2017) Doroty Kobieli i\u00a0Hugh Welchmana, Zabij to i\u00a0wyjed\u017a z\u00a0tego miasta<\/em> (2019) Mariusza Wilczy\u0144skiego, z\u00a0rzadka powstaj\u0105 filmy pe\u0142nometra\u017cowe dla dzieci (Magiczna zima Mumink\u00f3w <\/em>(2017) Jakuba Wro\u0144skiego, Przytul mnie. Poszukiwacze miodu<\/em> (2022) Anny B\u0142aszczyk).<\/p>\n

Funkcje polskiej animacji na wielkich ekranach przejmuj\u0105 zestawy popularnych serii animowanych, szczeg\u00f3lnie popularne w\u00a0ostatnich latach: Kicia Kocia<\/em> (re\u017c. Anna\u00a0B\u0142aszczyk i\u00a0inni, 2023) czy Basia<\/em> (re\u017c. Marcin Wasilewski, 2017-2024). Kr\u00f3tkometra\u017cowa peerelowska animacja autorska, jak w\u00a0przywo\u0142anej ksi\u0105\u017cce nazywa Pawe\u0142 Sitkiewicz\u00a0\u2013 \u201eprzyciemnione lustro\u201d rzeczywisto\u015bci, z\u00a0jej bogatym dorobkiem narracyjnym, estetycznym, wizualnym, pozostaje marginesem wsp\u00f3\u0142czesnej polskiej kinematografii. Poni\u017csza tabela ukazuje wolumen produkcji kr\u00f3tkometra\u017cowych film\u00f3w animowanych w\u00a0ostatnich latach. W\u015br\u00f3d nich najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0105 filmy autorskie, w\u00a0odr\u00f3\u017cnieniu od film\u00f3w dla dzieci, kt\u00f3re w\u00a0kr\u00f3tkiej formie animowanej wyst\u0119puj\u0105 do\u015b\u0107 rzadko.<\/p>\n

Tabela 1. Liczba polskich kr\u00f3tkometra\u017cowych film\u00f3w animowanych w\u00a0ostatnich latach oraz dofinansowanych przez PISF.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Rok<\/strong><\/td>\nLiczba film\u00f3w<\/strong><\/td>\nDofinansowanych przez PISF<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n
2013<\/td>\n22<\/td>\n11<\/td>\n<\/tr>\n
2014<\/td>\n21<\/td>\n10<\/td>\n<\/tr>\n
2015<\/td>\n28<\/td>\n14<\/td>\n<\/tr>\n
2016<\/td>\n33<\/td>\n15<\/td>\n<\/tr>\n
2017<\/td>\n19<\/td>\n12<\/td>\n<\/tr>\n
2018<\/td>\n19<\/td>\n12<\/td>\n<\/tr>\n
2019<\/td>\n15<\/td>\n9<\/td>\n<\/tr>\n
2020<\/td>\n15<\/td>\n9<\/td>\n<\/tr>\n
2021<\/td>\n26<\/td>\n13<\/td>\n<\/tr>\n
2022<\/td>\n15<\/td>\n10<\/td>\n<\/tr>\n
2023<\/td>\n22<\/td>\n16<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

 <\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: opracowanie w\u0142asne na podstawie danych z\u00a0filmpolski.pl<\/p>\n

Ten skromny katalog uzupe\u0142niaj\u0105 etiudy ze szk\u00f3\u0142 filmowych i\u00a0wydzia\u0142\u00f3w animacji, kt\u00f3re udatnie rywalizuj\u0105 na festiwalach z\u00a0produkcjami do\u015bwiadczonych koleg\u00f3w (m.in. Julia Orlik, Barbara Rupik). G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em finansowania kr\u00f3tkich film\u00f3w animowanych s\u0105 dotacje z\u00a0Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. Z\u00a0udost\u0119pnianych przez PISF danych wynika, \u017ce pod koniec poprzedniej dekady kr\u00f3tka animacja kosztowa\u0142a mi\u0119dzy 300 a\u00a0350\u00a0000 PLN, a\u00a0producenci mogli liczy\u0107 na dofinansowanie w\u00a0wysoko\u015bci ok. 150\u00a0000 PLN. Na bud\u017cet sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 zazwyczaj aporty w\u0142asne, wyra\u017cone w\u00a0sprz\u0119cie, prawach, pracy, ograniczonych wk\u0142adach finansowych[9]<\/sup><\/a>. Przedstawiciele \u015brodowiska animacji na spotkaniach bran\u017cowych podkre\u015blaj\u0105, \u017ce alokacja \u015brodk\u00f3w PISF na produkcj\u0119 animacji w\u00a0zasadzie wyklucza swobodny rozw\u00f3j tego rodzaju filmowego. W\u00a0walkach o\u00a0skompletowanie bud\u017cet\u00f3w ogromnym wsparciem dla producent\u00f3w s\u0105 wk\u0142ady koproducenckie ze strony Regionalnych Funduszy Filmowych, kt\u00f3re z\u00a0poczucia misji anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w\u00a0tego typu projekty (m.in. RFF w\u00a0Krakowie: XOXO Poca\u0142unki i\u00a0u\u015bciski<\/em> Wioletty Sowy z\u00a02016, Ksi\u0105\u017c\u0119 w\u00a0cukierni<\/em> Katarzyny Agopsowicz z\u00a02020, Mazowiecki i\u00a0Warszawski Fundusz Filmowy: Portret konia<\/em> Witolda Giersza z\u00a02023). Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w\u00a0produkcji filmu animowanego odgrywa \u0141\u00f3dzki Fundusz Filmowy. W\u00a0raporcie z\u00a02023 roku podkre\u015bla, \u017ce od 2007 roku dofinansowa\u0142 40 film\u00f3w, co stanowi ponad 60% wszystkich animacji og\u00f3\u0142em koprodukowanych przez fundusze filmowe w\u00a0Polsce. Organizatorzy funduszu motywuj\u0105 to zar\u00f3wno bogat\u0105 tradycj\u0105 \u0142\u00f3dzkiej animacji, jak i\u00a0dost\u0119pno\u015bci\u0105 bazy produkcyjnej oraz silnym \u015brodowiskiem tw\u00f3rczym[10]<\/sup><\/a>. W\u00a0ostatnich latach operator Funduszu\u00a0\u2013 EC-1 Miasto Kultury dofinansowa\u0142o takie tytu\u0142y, jak m.in. Zabij to i\u00a0wyjed\u017a z\u00a0tego miasta <\/em>(2019), Zima<\/em> Tomasza Popakula (2023), Krab<\/em> (2022) Piotra Chmielewskiego i\u00a0Most<\/em> Izumi Yoshida (2022).<\/p>\n

Hanna Margolis od lat przygl\u0105daj\u0105ca si\u0119 rynkowi polskiej animacji i\u00a0jego tw\u00f3rczyniom, oraz tw\u00f3rcom zauwa\u017ca, \u017ce mamy do czynienia z\u00a0\u201ehazardem dotacyjnym\u201d. Wielu absolwent\u00f3w, w\u00a0tym zw\u0142aszcza kobiet, \u201ewypada z\u00a0gry\u201d na rzecz stabilnych etat\u00f3w czy tak\u017ce, last but not least<\/em>, wychowania dzieci i\u00a0za\u0142o\u017cenia rodziny. Tymczasem w\u00a0PRL-u\u00a0najwa\u017cniejszym czynnikiem sprawczym sukcesu polskiej animacji by\u0142 system szybkiego dost\u0119pu do realizacji autorskich projekt\u00f3w filmowych[11]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Paradoksem w\u00a0tej sytuacji jest fakt, \u017ce polska animacja, mimo braku realnych p\u00f3l eksploatacji w\u00a0kraju, wci\u0105\u017c odnosi sukcesy na mi\u0119dzynarodowym rynku festiwalowym, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c jeszcze, mimo rozwoju platform streamingowych, jest najwa\u017cniejszym obszarem aktywno\u015bci tego typu produkcji. Wed\u0142ug danych Krakowskiej Fundacji Filmowej w\u00a02023 roku polskie animacje zosta\u0142y zaproszone na mi\u0119dzynarodowe festiwale a\u017c 411 razy. Krab<\/em> Piotra Chmielewskiego odwiedzi\u0142 50 festiwali, w\u00a0czo\u0142\u00f3wce znalaz\u0142y si\u0119 tak\u017ce Szczypig\u0142\u00f3wki <\/em>(2022) Katarzyny Miechowicz, Koniunkcja<\/em> (2022) Marty Magnuskiej, Airborne<\/em> (2021) Andrzeja Jobczyka, Takie cuda si\u0119 zdarzaj\u0105<\/em> (2022) Barbary Rupik oraz To nie b\u0119dzie film festiwalowy <\/em>(2022) Julii Orlik[12]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Podczas forum animator\u00f3w na Krakowskim Festiwalu Filmowym Jerzy Armata wspomina\u0142, \u017ce w\u00a0PRL-u\u00a0obejrzenie pe\u0142nego dorobku studi\u00f3w filmowych w\u00a0tym zakresie zajmowa\u0142o mu \u0142\u0105cznie tydzie\u0144, obecnie\u00a0\u2013 kilka godzin. Po latach negocjacji z\u00a0PISF zdecydowano si\u0119 na powo\u0142anie osobnych komisji dla film\u00f3w artystycznych i\u00a0animacji dla dzieci, ale i\u00a0tak wci\u0105\u017c bran\u017ca nie radzi sobie ze zjawiskiem rezygnacji z\u00a0zawodu (i\u00a0przechodzenia np. na rynek gier) najlepszych debiutant\u00f3w[13]<\/sup><\/a>. Produkcja animacji polaryzuje si\u0119. Ograniczone mo\u017cliwo\u015bci finansowania film\u00f3w autorskich powoduj\u0105, \u017ce kr\u00f3tki metra\u017c w\u00a0animacji staje si\u0119 luksusem albo wyrazem osobistej pasji. Sytuacja ta powoduje, \u017ce przedstawiciele zawod\u00f3w tw\u00f3rczych w\u00a0animacji (re\u017cyser animacji, operator) porzucaj\u0105 je albo marginalizuj\u0105 w\u00a0swojej karierze. Jednocze\u015bnie ciasne ramy bud\u017cetu i\u00a0ograniczone mo\u017cliwo\u015bci finansowania sk\u0142aniaj\u0105 re\u017cyser\u00f3w do rozszerzenia swojej roli w\u00a0produkcji do funkcji producenta. Motywacje, poczucie komfortu pracy i\u00a0wolno\u015bci tw\u00f3rczej s\u0105 jednak zr\u00f3\u017cnicowane.<\/p>\n

Producent filmowy i\u00a0jego role<\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug ustawy o\u00a0kinematografii producent to osoba fizyczna lub prawna, kt\u00f3ra \u201epodejmuje inicjatyw\u0119, faktycznie prowadzi i\u00a0ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 za kreatywny, organizacyjny i\u00a0finansowy proces produkcji filmu\u201d[14]<\/sup><\/a>. Wed\u0142ug wielokrotnie przytaczanych s\u0142\u00f3w Micha\u0142a Zab\u0142ockiego celem produkcji filmu dla producenta jest wytworzenie filmu o\u00a0wysokich walorach artystycznych przy mo\u017cliwie jak najni\u017cszym koszcie wytworzenia, aby w\u00a0konsekwencji zaoferowa\u0107 dystrybutorom i\u00a0instytucjom rozpowszechniaj\u0105cym film na r\u00f3\u017cnych polach eksploatacji, osi\u0105gn\u0105\u0107 przych\u00f3d, odzyska\u0107 poniesione nak\u0142ady i\u00a0otrzyma\u0107 zysk. Producent nie musi mie\u0107 w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w do zainwestowania, natomiast norm\u0105 jest, \u017ce poszukuje inwestor\u00f3w i\u00a0koproducent\u00f3w zar\u00f3wno w\u00a0sferze finans\u00f3w publicznych, jak i\u00a0w\u00a0innych segmentach. Musi za to mie\u0107 umiej\u0119tno\u015b\u0107 zorganizowania i\u00a0po\u0142\u0105czenia r\u00f3\u017cnych interes\u00f3w w\u00a0celu sfinansowania produkcji filmu[15]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Edward Zaji\u010dek zwraca uwag\u0119, \u017ce wbrew pozorom posta\u0107 re\u017cysera-producenta jest dobrze zakorzeniona w\u00a0polskiej tradycji. Po II wojnie \u015bwiatowej quasi-producenckie stanowiska w\u00a0upa\u0144stwowionej kinematografii otrzymali re\u017cyserzy, w\u00a0mniejszym stopniu scenarzy\u015bci czy publicy\u015bci. Re\u017cyserzy przy udziale szef\u00f3w produkcji kierowali wszak\u017ce zespo\u0142ami filmowymi, kt\u00f3re sprawowa\u0142y funkcje pa\u0144stwowych subproducent\u00f3w film\u00f3w fabularnych[16]<\/sup><\/a>. W\u00a0przypadku animacji dotyczy to o\u015brodk\u00f3w, takich jak Studio Film\u00f3w Rysunkowych w\u00a0Bielsku-Bia\u0142ej (obecnie w\u00a0postaci transformacji), Studio Miniatur Filmowych (obecnie wcielone w\u00a0struktury WFDiF w\u00a0Warszawie), TV Studio Film\u00f3w Animowanych w\u00a0Poznaniu czy te\u017c nieistniej\u0105ce dzisiaj: Se-Ma-For w\u00a0\u0141odzi czy Studio Film\u00f3w Animowanych w\u00a0Krakowie. T\u0119 rol\u0119 obecnie spe\u0142niaj\u0105 firmy prywatne (m.in. Ego Film, Animapol, Animoon, Studio Trefl). Jednocze\u015bnie pionier polskiego nurtu production studies<\/em> ju\u017c w\u00a0latach 90. wskazywa\u0142, \u017ce w\u00a0literaturze fachowej pisze si\u0119 o\u00a0producencie jako o\u00a0autorze lub wsp\u00f3\u0142autorze filmu. Jest to cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie tylko ma wizj\u0119 powstaj\u0105cego filmu, ale wie tak\u017ce, jak tak\u0105 koncepcj\u0119 zrealizowa\u0107, w\u00a0tym m.in. sk\u0105d czerpa\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a finansowania i\u00a0jak naby\u0107 prawa autorskie od wszystkich tw\u00f3rc\u00f3w tak, \u017ceby sta\u0107 si\u0119 ich w\u0142a\u015bcicielem. \u201eTylko on bowiem jako projektodawca zna zamys\u0142 dzie\u0142a, jest tw\u00f3rc\u0105, nosicielem i\u00a0postulatorem kszta\u0142tu filmu\u201d.<\/em> Do niego nale\u017cy te\u017c ostatnie s\u0142owo. I\u00a0to on tak\u017ce staje przed fundatorami i\u00a0inwestorami jako profesjonalista, kt\u00f3remu powierzono pieni\u0105dze i\u00a0przed kt\u00f3rymi wzi\u0105\u0142 odpowiedzialno\u015b\u0107 za ewentualne pomno\u017cenie. \u201eOn wreszcie\u00a0\u2013 niewidoczny\u00a0\u2013 niemal anonimowy\u2013 staje przed widzem[17]<\/sup><\/a>\u201d.<\/p>\n

W\u00a0kontek\u015bcie zarysowanej powy\u017cej sytuacji polskiej animacji artystycznej na definicje producenta i\u00a0jego okre\u015blone w\u00a0prawie i\u00a0literaturze cele nale\u017cy spojrze\u0107 krytycznie. S\u0142aba, by nie rzec znikoma, warto\u015b\u0107 dystrybucyjna kr\u00f3tkiego filmu oraz ekstremalnie ograniczone pola eksploatacji powoduj\u0105, \u017ce zmieniaj\u0105 si\u0119 cele i\u00a0role producenta animacji. Kr\u00f3tki film ani si\u0119 \u201enie zwr\u00f3ci\u201d, ani nawet nie przyniesie znacz\u0105cych dochod\u00f3w. W\u00a0tej sytuacji producent ogranicza rol\u0119 \u201eeksploatacyjn\u0105\u201d, skupiaj\u0105c si\u0119 na uzbieraniu \u015brodk\u00f3w i\u00a0kontrolowaniu wydatk\u00f3w. Natomiast bez w\u0105tpienia, a\u00a0mo\u017ce szczeg\u00f3lnie, producent animacji zna zamys\u0142 dzie\u0142a, jest tw\u00f3rc\u0105, nosicielem i\u00a0postulatorem kszta\u0142tu filmu i\u00a0z\u00a0ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 staje z\u00a0nim przed widzem, na razie g\u0142\u00f3wnie festiwalowym, ale pewnie coraz cz\u0119\u015bciej \u201eplatformowym\u201d. W\u00a0przypadku producenta animacji szczeg\u00f3lnie istotna jest kwestia koncepcji filmu i\u00a0umiej\u0119tno\u015bci wdro\u017cenia jej w\u00a0\u017cycie przy ograniczonych mo\u017cliwo\u015bciach finansowych. W\u00a0przypadku tej roli zachodzi koincydencja mi\u0119dzy re\u017cyserem a\u00a0producentem. By\u0107 mo\u017ce ona sk\u0142ania tw\u00f3rc\u0119 do przyjmowania na siebie obowi\u0105zk\u00f3w i\u00a0r\u00f3l producenta.<\/p>\n

Poni\u017cej przedstawione zostan\u0105 strategie, jakie przyj\u0119li wybrani tw\u00f3rcy\u00a0\u2013 producenci polskich animowanych film\u00f3w autorskich. Jest to podzia\u0142 zaproponowany przez autork\u0119, z\u00a0uwagi na brak odpowiednich modeli w\u00a0literaturze przedmiotu. Wynika on przede wszystkim z\u00a0obserwacji \u015brodowiska animacji, kt\u00f3re ten trend zauwa\u017cy\u0142o i\u00a0podda\u0142o dyskusji, m.in. na festiwalu Etiuda & Anima w\u00a02022 roku podczas panelu Sekcji Filmu Animowanego Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich pt. \u201eDlaczego tw\u00f3rca podejmuje si\u0119 roli producenta?\u201d.<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/strong>Strategia pomocnego ramienia<\/strong><\/p>\n

Zbigniew Czapla (ur. 1972) jest re\u017cyserem wielokrotnie nagradzanych film\u00f3w Rytua\u0142 <\/em>(2010), Papierowe pude\u0142ko <\/em>(2011), Toto <\/em>(2013), Dziwny przypadek <\/em>(2017), On Time <\/em>(2021). Jako re\u017cyser animacji przyjmuje dwie strategie: albo korzysta z\u00a0producenta zewn\u0119trznego, albo rezygnuje z\u00a0dotacji PISF i\u00a0robi film swoimi w\u0142asnymi si\u0142ami. Czasem wspiera si\u0119 producentem zewn\u0119trznym, \u017ceby z\u0142o\u017cy\u0107 wniosek do PISF. Je\u015bli wyk\u0142ada w\u0142asne pieni\u0105dze, ma szans\u0119 czerpa\u0107 tantiemy i\u00a0wp\u0142ywy z\u00a0licencji, ale to wymaga za\u0142o\u017cenia firmy, gdy\u017c jako tw\u00f3rca mo\u017ce sobie sam wystawi\u0107 faktury VAT, a\u00a0polski system nie uwzgl\u0119dnia mechanizmu sprzeda\u017cy licencji przez autora. Re\u017cyser wskazuje, \u017ce polskie \u015brodowisko jest raczej otwarte na \u201eupodmiotowienie\u201d autor\u00f3w-re\u017cyser\u00f3w, \u017ceby mogli stanowi\u0107 stron\u0119 w\u00a0relacji z\u00a0PISF. Rozwi\u0105zaniem by\u0142by system grant\u00f3w czy te\u017c stypendium dla tw\u00f3rcy[18]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Co ciekawe, podobn\u0105 strategi\u0119 stosuje wielki mistrz polskiego kina Witold Giersz. Jednym z\u00a0dw\u00f3ch producent\u00f3w powstaj\u0105cego kilka lat filmu Signum<\/em> (2015), w\u00a0niespotykanej technice animacji nawi\u0105zuj\u0105cej do malarstwa jaskiniowego (rysunki na kamieniach), by\u0142a rodzinna firma artysty Studio Animacji Witold Giersz. Przy Portrecie <\/em>konia <\/em>(2023) s\u0119dziwy artysta zdecydowa\u0142 si\u0119 na status koproducenta, podczas gdy producentem g\u0142\u00f3wnym by\u0142a dynamiczna firma Fumi Studio.<\/p>\n

Strategia pomocnego ramienia zak\u0142ada pewien minimalizm, poszukiwanie rozwi\u0105za\u0144 w\u00a0sytuacji, w\u00a0kt\u00f3rej re\u017cyser chce utrzyma\u0107 pe\u0142n\u0105 kontrol\u0119 nad swoim dzie\u0142em, ale otoczenie zewn\u0119trzne sk\u0142ania go do si\u0119gania po narz\u0119dzia praktyczne, zwi\u0105zane z\u00a0aplikacj\u0105 do funduszy, rozliczaniem dotacji, wdra\u017caniem skromnej eksploatacji i\u00a0\u2013 jakby to przyziemnie nie brzmia\u0142o\u00a0\u2013 wystawianiem faktur i\u00a0us\u0142ugach ksi\u0119gowych. Funkcja artystyczna w\u00a0tym wypadku dominuje nad producenck\u0105.<\/p>\n

Strategia ch\u0142odnego racjonalisty<\/strong><\/p>\n

Izabela Pluci\u0144ska (ur. 1974) jest jedn\u0105 z\u00a0najbardziej rozpoznawalnych tw\u00f3rc\u00f3w polskiej animacji. Laureatka Srebrnego Nied\u017awiedzia za Jam Session<\/em> stworzy\u0142a mi\u0119dzy innymi takie filmy jak: Esterhazy<\/em> (2009), Seks dla opornych<\/em> (2015), Portret Suzanne<\/em> (2019) czy Outside<\/em> (2023). Od lat dzieli \u017cycie zawodowe mi\u0119dzy Polsk\u0119, gdzie w\u00a0Szczecinie pracuje ze studentami Akademii Sztuki a\u00a0Berlinem, gdzie za\u0142o\u017cy\u0142a firm\u0119. Po sukcesie Jam Session<\/em> postanowi\u0142a ze swoj\u0105 producentk\u0105 za\u0142o\u017cy\u0107 studio produkcyjne. Pluci\u0144ska dzia\u0142a, wedle jej s\u0142\u00f3w, jak wielu producent\u00f3w animacji w\u00a0Europie, czyli g\u0142\u00f3wnie skupia si\u0119 na mi\u0119dzynarodowych koprodukcjach z\u00a0Polsk\u0105, Francj\u0105, Czechami; w\u00a0Niemczech sk\u0142ada wnioski do funduszu regionalnego Medienboard w\u00a0Berlinie, funduszy filmowych BKM i\u00a0FFA, kt\u00f3re finansuj\u0105 ten rodzaj filmowy.\u00a0Podkre\u015bla, \u017ce niemieckie fundusze wypracowa\u0142y sw\u00f3j w\u0142asny system wsparcia kr\u00f3tkich animacji. Zwraca te\u017c uwag\u0119 na motywacyjny system wsparcia[19]<\/sup><\/a>:<\/p>\n

Na pewno w\u00a0Niemczech \u0142atwiej jest otrzyma\u0107 ju\u017c przyznane pieni\u0105dze, mam wra\u017cenie \u017ce procedury s\u0105 \u0142atwiejsze, idzie to szybciej, sprawniej. Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119 z\u00a0kilkoma osobami przydzielonymi do projekt\u00f3w, razem konstruujemy bud\u017cety i\u00a0umowy. W\u00a0Niemczech tw\u00f3rca, kt\u00f3ry zakwalifikuje si\u0119 na presti\u017cowy festiwal, a\u00a0tym bardziej otrzyma nagrod\u0119, otrzymuje finansowe wsparcie jako rodzaj promocji za sukces. Jest to system zbierania punkt\u00f3w, kt\u00f3ry powoduje, \u017ce w\u00a0wyniku znacz\u0105cych osi\u0105gni\u0119\u0107 artystycznych, czyli za nagrody i\u00a0udzia\u0142 film\u00f3w w\u00a0konkursach, producent \/ re\u017cyser dostanie kwot\u0119, kt\u00f3ra pozwoli mu na pokrycie cz\u0119\u015bci wydatk\u00f3w na przygotowanie kolejnego filmu\u00a0\u2013 np. na development<\/em> czy research<\/em>. To mi pozwala spokojnie egzystowa\u0107 na rynku jako tw\u00f3rczyni film\u00f3w autorskich. Bardzo chcia\u0142abym, \u017ceby ten system zaistnia\u0142 w\u00a0Polsce. By z\u00a0niewykorzystanych funduszy na animacje w\u00a0PISF mo\u017cna by\u0142o nagrodzi\u0107, raz do roku, filmy, kt\u00f3re by\u0142y pokazywane na wielu festiwalach. Nawet drobne kwoty s\u0105 fajnym, motywuj\u0105cym wsparciem na przygotowanie kolejnego projektu.<\/p>\n

Skrajnie r\u00f3\u017cna jest historia zawodowa Ma\u0142gorzaty Bosek-Serafi\u0144skiej (ur. 1968), re\u017cyserki Dokumanimo<\/em>, Dw\u00f3ch \u017cywio\u0142\u00f3w<\/em>, Roku<\/em> oraz ciesz\u0105cego si\u0119 powodzeniem serialu dla dzieci Agatka<\/em>. Od kilku lat Bosek-Serafi\u0144ska funkcjonuje g\u0142\u00f3wnie jako producentka. Wyb\u00f3r ten podyktowany zosta\u0142 dramatycznymi okoliczno\u015bciami \u017cyciowymi[20]<\/sup><\/a>:<\/p>\n

Nigdy przedtem nie przysz\u0142o mi do g\u0142owy, by po\u0142\u0105czy\u0107 rol\u0119 tw\u00f3rcy i\u00a0producenta, zdecydowa\u0142 los. M\u00f3j m\u0105\u017c, re\u017cyser Marek Serafi\u0144ski by\u0142 jednym z\u00a0pionier\u00f3w\u00a0\u2013 prywatnych producent\u00f3w polskiej animacji. W\u00a0budowanie Studia w\u0142o\u017cy\u0142 lata pracy, zaanga\u017cowanie i\u00a0swe liczne talenty, w\u00a0tym talent do \u015bwietnego kontaktu z\u00a0lud\u017ami. Po jego \u015bmierci zdecydowa\u0142am si\u0119 zaryzykowa\u0107 i\u00a0zaj\u0105\u0107 firm\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a ju\u017c do\u015b\u0107 imponuj\u0105cy dorobek i\u00a0rozpocz\u0119tych wiele kolejnych projekt\u00f3w na r\u00f3\u017cnych etapach. Prawie wszystkie uda\u0142o si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie sko\u0144czy\u0107, cz\u0119\u015b\u0107 kontynuujemy, rozpocz\u0119li\u015bmy nowe\u00a0\u2013 Studio w\u00a0ka\u017cdym razie trwa\u00a0\u2013 jednak nie jestem przekonana, czy jest to dla tw\u00f3rcy najlepsza droga. Produkcja nie zabija kreatywno\u015bci, ale poch\u0142ania mn\u00f3stwo czasu. Z\u00a0kolei zalet\u0105 jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 samodzielnego zapanowania nad bud\u017cetem i\u00a0decyzyjno\u015b\u0107 w\u00a0kwestii podzia\u0142u prac.<\/p>\n

Przy przedsi\u0119wzi\u0119ciach zbiorowych, takich jak seriale, Bosek-Serafi\u0144ska stara si\u0119 wykonywa\u0107 sporo zada\u0144 tw\u00f3rczych i\u00a0jako producentka sama o\u00a0tym decyduje, co jest, jak sama przyznaje, bardzo przyjemne. Zdecydowanie trudniejsze wydaje jej si\u0119 tworzenie przez producenta filmu autorskiego, chyba \u017ce poza t\u0105 produkcj\u0105 niewiele by si\u0119 w\u00a0studio w\u00f3wczas dzia\u0142o. Doko\u0144czenie filmu Rok<\/em> wymaga\u0142o odej\u015bcia z\u00a0innych projekt\u00f3w i\u00a0skupienia uwagi i\u00a0energii na jednym celu. P\u00f3ki tego nie zrobi\u0142a, praca nad autorskim dzie\u0142em prawie si\u0119 nie posuwa\u0142a[21]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Strategia zarz\u0105dzania \u015bwiatem<\/strong><\/p>\n

Polska kinematografia doczeka\u0142a si\u0119 takich tw\u00f3rc\u00f3w animacji, kt\u00f3rzy, by\u0107 mo\u017ce wbrew za\u0142o\u017ceniom z\u00a0pocz\u0105tku drogi zawodowej, najpe\u0142niej odnale\u017ali si\u0119 w\u00a0funkcji producenta. Wykszta\u0142ceni jako tw\u00f3rcy stopniowo, korzystaj\u0105c z\u00a0systemu wsparcia kinematografii po 2005 roku, rozwijali swoje firmy, kt\u00f3re s\u0105 obecnie liderami produkcji animowanej w\u00a0Polsce. Najpr\u0119\u017cniej dzia\u0142aj\u0105ce w\u00a0bran\u017cy animacji przedsi\u0119biorstwa znajduj\u0105 si\u0119 w\u00a0r\u0119kach 40- i\u00a050-latk\u00f3w (Ego Film, Animoon, Fumi Studio, Platige Image). Na rynku coraz mocniejsze s\u0105 tak\u017ce firmy prowadzone przez m\u0142odszych tw\u00f3rc\u00f3w i\u00a0producent\u00f3w, kt\u00f3rzy nie byli \u015bwiadkami reformy kinematografii na pocz\u0105tku XXI wieku, ale od pocz\u0105tku drogi zawodowej odnajduj\u0105 si\u0119 w\u00a0systemie uregulowanym Ustaw\u0105 o\u00a0kinematografii. Rozwijaj\u0105cy si\u0119 rynek us\u0142ug postprodukcyjnych, w\u00a0tym zw\u0142aszcza efekt\u00f3w specjalnych, pozwala na r\u00f3\u017cnicowanie dzia\u0142alno\u015bci i\u00a0wywa\u017canie wolumenu produkcji mi\u0119dzy us\u0142ugami komercyjnymi a\u00a0tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 o\u00a0charakterze artystycznym, coraz bardziej marginalizowan\u0105. Podczas gdy szefowie Platige Image (Marcin Kobylecki, Jaros\u0142aw Sawko) czy pa\u0144stwowego Studia Miniatur Filmowych (W\u0142odzimierz Matuszewski) wdra\u017cali nowe modele produkcyjne, wykorzystywali rozwijaj\u0105cy si\u0119 rynek us\u0142ug, a\u00a0tak\u017ce byli aktywnymi uczestnikami budowania nowego modelu kinematografii. Ich nast\u0119pcy\u00a0\u2013 Ewelina Gordziejuk (Ego Film), Grzegorz Wac\u0142awek (Animoon) i\u00a0jeszcze m\u0142odsi, na przyk\u0142ad Marcin Podolec (Yellow Tapir Films), korzystaj\u0105c z\u00a0systemu, poddali go rewizji i\u00a0stworzyli now\u0105 grup\u0119 producent\u00f3w\u00a0\u2013 mened\u017cer\u00f3w, szybko reaguj\u0105cych na zmiany spo\u0142eczne, technologiczne, ekonomiczne, globalne i\u00a0polityczne. W\u015br\u00f3d tej grupy znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce firmy stworzone przez tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy reaguj\u0105c na wyzwania rynku, zdecydowali si\u0119 na dzia\u0142alno\u015b\u0107 producenck\u0105 i\u00a0rozwin\u0119li j\u0105 do tego stopnia, \u017ce zacz\u0119\u0142a ona dominowa\u0107 w\u00a0ich osobistym dossier<\/em>.<\/p>\n

Grzegorz Wac\u0142awek (ur. 1980) uko\u0144czy\u0142 liceum plastyczne, co, jak podkre\u015bla, ukszta\u0142towa\u0142o go jako tw\u00f3rc\u0119. Do podj\u0119cia produkcji animacji zach\u0119ci\u0142y go do\u015bwiadczenia produkcyjne zwi\u0105zane z\u00a0Hugh Welchmanem przy Lataj\u0105cej maszynie <\/em>(The Flying Machine<\/em>, re\u017c. Martin Clapp, Geoff Lindsey, 2011) oraz z\u00a0Garethem Unwinem przy Jak zosta\u0107 kr\u00f3lem<\/em> (The King\u2019s Speech<\/em>, re\u017c. Tom Hooper, 2010). Zach\u0119cony przez do\u015bwiadczonych koleg\u00f3w postanowi\u0142 sam produkowa\u0107 swoje filmy. Wac\u0142awek przyznaje, \u017ce nie wyobra\u017ca sobie innej sytuacji[22]<\/sup><\/a>:<\/p>\n

Teraz, gdy prowadz\u0119 w\u0142asn\u0105 firm\u0119 produkcyjn\u0105 i\u00a0pracuj\u0119 nad swoim debiutem re\u017cyserskim pe\u0142nometra\u017cowym, nadal nie chc\u0119, aby kto\u015b inny pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 producenta. Przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 jest we mnie zakorzeniona, jestem wychowany w\u00a0takim duchu. Uwa\u017cam, \u017ce przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 powinna by\u0107 nauczana r\u00f3wnie\u017c w\u00a0szko\u0142ach artystycznych. \u015awiadomo\u015b\u0107 aspekt\u00f3w produkcyjnych sk\u0142oni\u0142a mnie do napisania lepszego scenariusza. Je\u015bli rozumiesz koszty produkcji oraz polskie realia, jeste\u015b w\u00a0stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 lepsze rezultaty. Podczas pracy nad filmem narzucam sobie rygor, co u\u0142atwia mi podejmowanie kompromis\u00f3w oraz przekonywanie ludzi, \u017ce niekt\u00f3re rzeczy s\u0105 poza moim zasi\u0119giem finansowym. W\u00a0praktyce \u0142\u0105cz\u0119 te role, poniewa\u017c w\u00a0Polsce trudno jest inaczej dzia\u0142a\u0107. W\u00a0przeciwnym razie musia\u0142bym skupi\u0107 si\u0119 tylko na rozwoju jako tw\u00f3rca i\u00a0scenarzysta, pozostawiaj\u0105c produkcj\u0119 innej osobie.<\/p>\n

Grzegorz Wac\u0142awek wyre\u017cyserowa\u0142 takie filmy jak Podw\u00f3rko<\/em> (2016) czy Poza staro\u015bci\u0105 <\/em>(2010), ale zaanga\u017cowany by\u0142 tak\u017ce w\u00a0proces kreatywny popularnej animacji pe\u0142nometra\u017cowej Przytul mnie. Poszukiwacze miodu<\/em> (tak\u017ce serialu), kt\u00f3ra powsta\u0142a w\u00a0studiu Animoon. Najwi\u0119ksze sukcesy Grzegorz Wac\u0142awek odni\u00f3s\u0142 jako producent tak znacz\u0105cych tytu\u0142\u00f3w, jak Figury niemo\u017cliwe i\u00a0inne historie <\/em>(2021), III <\/em>(2018) Marty Pajek, Acid Rain <\/em>(2019) Tomasza Popakula czy Koniunkcja<\/em> (2022) Marty Magnuskiej.<\/p>\n

Piotr Furmankiewicz (ur. 1973) jest jednym z\u00a0najbardziej znanych i\u00a0aktywnych producent\u00f3w polskiej animacji artystycznej. Kilka lat pracowa\u0142 przy produkcji gier komputerowych. W\u00a02002 roku do\u0142\u0105czy\u0142 do Studia Miniatur Filmowych, gdzie rozpoczyna\u0142 prac\u0119 przy serialach i\u00a0filmach artystycznych. Furmankiewicz jako sw\u00f3j pierwotny (i\u00a0nadal praktykowany) zaw\u00f3d wskazuje operatora obrazu filmu animowanego (by\u0142 mi\u0119dzy innymi autorem zdj\u0119\u0107 animacji Andrzeja Bara\u0144skiego Warzywniak 360\u00b0<\/em>, 2006). Jako re\u017cyser animacji debiutowa\u0142 takimi filmami jak Mali blokersi. Chcemy wielkie dzie\u0142o pacn\u0105\u0107<\/em> (2010) czy te\u017c D\u0142onie <\/em>(2011). W\u00a0pracy tw\u00f3rczej rozwija\u0142 si\u0119 w\u00a0funkcjach operatora obrazu, monta\u017cysty oraz designera. Wszystkie te zawody i\u00a0funkcje uprawia do dnia dzisiejszego przy bardzo zr\u00f3\u017cnicowanych projektach\u00a0\u2013 w\u00a0zale\u017cno\u015bci od potrzeb tw\u00f3rc\u00f3w i\u00a0wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u00f3w. W\u00a02008 roku wraz z\u00a0Mateuszem Michalakiem za\u0142o\u017cy\u0142 firm\u0119 FUMI Studio. Furmankiewicz przyznaje, \u017ce wsparcie mentorskie w\u00a0dziedzinie produkcji ze strony producenta debiutu Mali blokersi<\/em>\u00a0\u2013 Marka Serafi\u0144skiego pozwoli\u0142o na dalszy rozw\u00f3j obu tw\u00f3rc\u00f3w, a\u00a0tak\u017ce ich studia. W\u00a0pierwszej dekadzie XXI wieku tw\u00f3rcy animacji filmowej mieli du\u017co mniej mo\u017cliwo\u015bci debiutu, na rynku dzia\u0142a\u0142o o\u00a0wiele mniej producent\u00f3w. P\u00f3\u017aniej, ju\u017c jako producent wiod\u0105cy FUMI, rozpocz\u0105\u0142 realizacje debiut\u00f3w absolwent\u00f3w uczelni artystycznych. Przecierali \u015bcie\u017cki wsp\u00f3\u0142pracy z\u00a0uczelniami (m.in. PWSFTViT), kt\u00f3re dopiero zaczyna\u0142y otwiera\u0107 si\u0119 na partnerstwo z\u00a0zewn\u0119trznymi producentami przy realizacjach dyplom\u00f3w. Jednocze\u015bnie Studio nastawi\u0142o si\u0119 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z\u00a0debiutantami, m\u0142odymi tw\u00f3rcami, a\u00a0dzi\u0119ki wsparciu Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej filmy mo\u017cna by\u0142o realizowa\u0107 na coraz wy\u017cszym poziomie, co przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na nagrody na mi\u0119dzynarodowych festiwalach (Drwal<\/em> Paw\u0142a D\u0119bskiego, 2011, Tajemnica g\u00f3ry Malakka<\/em>, 2012, Jakuba Wro\u0144skiego, Ex Animo<\/em> Wojciecha Wojtkowskiego, 2013, Hipopotamy<\/em> Piotra Duma\u0142y, 2014, 3geNarration<\/em> Pauliny Zi\u00f3\u0142kowskiej, 2021). Furmankiewicz podkre\u015bla, \u017ce wyb\u00f3r \u015bcie\u017cki \u0142\u0105cz\u0105cej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i\u00a0produkcj\u0119 jest \u015bwiadomy i\u00a0trwa do dzisiaj, ale jednocze\u015bnie widzi zar\u00f3wno zalety, jak i\u00a0ryzyko takiego rozwi\u0105zania[23]<\/sup><\/a>:<\/p>\n

Narz\u0119dziem producenta jest przede wszystkim tabelka kosztorysu, harmonogram i\u00a0zebrany bud\u017cet, a\u00a0to moim zdaniem nie powinno by\u0107 bezpo\u015brednio \u0142\u0105czone z\u00a0wra\u017cliwo\u015bci\u0105 artysty. Nawet kolorowanie tabelek i\u00a0estetyczne uk\u0142adanie dat w\u00a0harmonogramie nie zast\u0105pi pracy tw\u00f3rczej. Zgodz\u0119 si\u0119, \u017ce nie powinno si\u0119 generalizowa\u0107 i\u00a0s\u0105 wyj\u0105tkowe osoby potrafi\u0105ce po\u0142\u0105czy\u0107 te dwie funkcje, jednak moim zdaniem pr\u0119dzej lub p\u00f3\u017aniej zawsze ta granica si\u0119 przesuwa w\u00a0jedn\u0105 ze stron. Obserwowa\u0142em to zjawisko u\u00a0kilku do\u015bwiadczonych tw\u00f3rc\u00f3w-producent\u00f3w i\u00a0zawsze cierpia\u0142a na tym albo sztuka, albo produkcja. Uwa\u017cam natomiast, \u017ce du\u017cym plusem takiego rozwi\u0105zania jest zrozumienie Artysty\u00a0\u2013 na pewno du\u017co \u0142atwiej jest mi rozmawia\u0107 z\u00a0Tw\u00f3rc\u0105 ni\u017c absolwentowi kierunku zarz\u0105dzania z\u00a0uczelni ekonomicznej.<\/p>\n

M\u0142odszy o\u00a0p\u00f3\u0142 pokolenia re\u017cyser animacji i\u00a0producent Marcin Podolec (ur. 1991) nie podziela obaw Furmankiewicza zwi\u0105zanych ze wspomnianym \u201eprzesuni\u0119ciem si\u0119 granicy\u201d. Jako re\u017cyser kina artystycznego Podolec stworzy\u0142 takie animacje autorskie jak Dokument <\/em>(2015), Colaholic <\/em>(2018), Olbrzym <\/em>(2016), Insekt <\/em>(2021). Jest producentem m.in. Zimy <\/em>Tomasza Popakula. Wywodzi si\u0119 jednak ze \u015brodowiska komiksu, potem studiowa\u0142 na PWSFTViT i\u00a0podobnie jak Piotr Furmankiewicz zwi\u0105za\u0142 si\u0119 ze szko\u0142\u0105 zawodowo jako nauczyciel akademicki. \u0141\u0105czenie pracy artystycznej z\u00a0funkcj\u0105 producenta jest dla m\u0142odego tw\u00f3rcy naturalnym sposobem stworzenia w\u0142asnego otoczenia artystycznego. Rozwijaj\u0105c firm\u0119, stosuje strategi\u0119 less is more<\/em>[24]<\/sup><\/a>:<\/p>\n

Komiksy robi si\u0119 w\u00a0Polsce undergroundowo, bez kasy, wbrew logice, ale z\u00a0pasj\u0105. Za\u0142o\u017ceniem studia by\u0142o przed\u0142u\u017cenie wp\u0142ywu na swoje dzie\u0142o. Za\u0142o\u017cy\u0142em firm\u0119, by zrobi\u0107 w\u00a02017 roku film Colaholic<\/em>. Po jakim\u015b czasie r\u00f3wnie\u017c zacz\u0119li\u015bmy zaprasza\u0107 zewn\u0119trznych tw\u00f3rc\u00f3w do realizacji u\u00a0nas. \u015awiadomie staram si\u0119, aby firma by\u0142a ma\u0142a, nie wchodzimy w\u00a0wi\u0119ksze projekty, nie obracamy du\u017cymi kwotami. Trzymamy przestrze\u0144 dla pracy w\u0142asnej. Podejmujemy absurdalne decyzje, ale za to na razie si\u0119 nie wypalili\u015bmy. Nie robi\u0119 komercyjnych produkcji, mam czas na swoje autorskie komiksy.<\/p>\n

W\u00a0przypadku Ma\u0142gorzaty Bosek-Serafi\u0144skiej czy Izabeli Pluci\u0144skiej przej\u0119cie funkcji producenta wynika przede wszystkim ze wzgl\u0119d\u00f3w racjonalnych i\u00a0wydaje si\u0119 wyborem optymalnym w\u00a0konkretnej sytuacji produkcyjnej, natomiast u\u00a0Grzegorza Wac\u0142awka, Piotra Furmankiewicza czy Marcina Podolca firma staje si\u0119 miejscem zorganizowanym, p\u0105czkuj\u0105cym i\u00a0\u015bci\u0105gaj\u0105cym tw\u00f3rc\u00f3w ze \u015brodowiska artystycznego. Firmy te \u0142\u0105cz\u0105 komponent us\u0142ug z\u00a0tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 artystyczn\u0105, a\u00a0filmy artystyczne staj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 ich bud\u017cetu, mniej lub bardziej dominuj\u0105c\u0105. Wsp\u00f3lnota pokoleniowa mo\u017ce to \u015brodowisko spaja\u0107, jak u\u00a0Podolca, lub nie\u00a0\u2013 jak u\u00a0Piotra Furmankiewicza, kt\u00f3ry produkuje lub koprodukuje dyplomy, debiuty czy filmy mistrz\u00f3w, takich jak Witold Giersz czy Piotr Duma\u0142a. Obraz tej grupy producent\u00f3w uzupe\u0142nia, a\u00a0jednocze\u015bnie dynamizuje, Robert Sowa (ur. 1972), re\u017cyser film\u00f3w animowanych (Sekwens<\/em>) i\u00a0tw\u00f3rca animacji w\u00a0wielu gatunkach filmowych, a\u00a0obecnie przede wszystkim prorektor Akademii Sztuk Pi\u0119knych w\u00a0Krakowie i\u00a0opiekun artystyczny etiud animowanych. Sowa podkre\u015bla, \u017ce w\u00a0pewnym momencie kariery po prostu chcia\u0142 zdoby\u0107 do\u015bwiadczenie w\u00a0produkcji w\u0142asnego filmu[25]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Przez d\u0142ugi czas kierowa\u0142em zespo\u0142em produkcyjnym, a\u00a0potem w\u0142asn\u0105 firm\u0105. Zacz\u0105\u0142em produkowa\u0107 filmy innych os\u00f3b. Teraz dalej to rozwijam i\u00a0pe\u0142ni\u0119 rol\u0119 dyrektora artystycznego Centrum Animacji w\u00a0Krakowie. Te do\u015bwiadczenia si\u0119 rozbudowa\u0142y i\u00a0w\u00a0tym sensie mam satysfakcj\u0119. Praca na uczelni to oczywi\u015bcie przede wszystkim kszta\u0142cenie, ale r\u00f3wnie\u017c kierowanie produkcj\u0105 film\u00f3w studenckich i\u00a0w\u00a0tym sensie te\u017c moja rola producencka, cho\u0107 formalnie to ASP jest producentem. Je\u015bli jest si\u0119 dobrze zorganizowanym, mo\u017cna pogodzi\u0107 rol\u0119 tw\u00f3rcy i\u00a0producenta, nie targaj\u0105 mn\u0105 wyrzuty, \u017ce si\u0119 nie spe\u0142niam. Realizuj\u0119 w\u0142asne projekty i\u00a0wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119 z\u00a0wieloma artystami nad projektami filmowymi, co powoduje, \u017ce mog\u0119 realizowa\u0107 r\u00f3\u017cne dzia\u0142ania partnerskie.\u00a0To \u015bwiadomy wyb\u00f3r, nie robi\u0119 tego na si\u0142\u0119. Spe\u0142niam si\u0119 tw\u00f3rczo.<\/p>\n

Wnioski<\/strong><\/p>\n

Katarzyna Wojnar w\u00a0ksi\u0105\u017cce Polska klasa kreatywna<\/em> zauwa\u017ca, \u017ce w\u00a0sytuacji konieczno\u015bci modyfikacji strategii kariery osoby tw\u00f3rcze staj\u0105 si\u0119 jeszcze bardziej elastyczne i\u00a0kreatywne w\u00a0poszukiwaniu rozwi\u0105za\u0144. Rozwi\u0105zania te polegaj\u0105 najcz\u0119\u015bciej na wi\u0119kszej niezale\u017cno\u015bci, poszukiwaniu rozwi\u0105za\u0144 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, dywersyfikacji umiej\u0119tno\u015bci i\u00a0poszerzaniu zakresu dzia\u0142alno\u015bci, rzadziej na zmianach typu przeprowadzka czy zmiana pracy. Osobom tw\u00f3rczym z\u00a0ich krytycznym nastawieniem ci\u0119\u017cko wpasowa\u0107 si\u0119 w\u00a0sztywne ramy czasowe i\u00a0konieczno\u015b\u0107 podleg\u0142o\u015bci w\u00a0hierarchii. \u201eDzi\u0119ki\u201d takim do\u015bwiadczeniom kreatywne osoby otrzymuj\u0105 potwierdzenie, \u017ce powinny dzia\u0142a\u0107 niezale\u017cnie, co pozwala im na kierowanie swoj\u0105 karier\u0105 w\u00a0spos\u00f3b gwarantuj\u0105cy samodzielno\u015b\u0107. To zatem do\u015bwiadczenia utwierdzaj\u0105 ich w\u00a0konieczno\u015bci kszta\u0142towania kariery w\u00a0spos\u00f3b sp\u00f3jny z\u00a0wa\u017cnymi dla siebie warto\u015bciami[26]<\/sup><\/a>. Mechanizm ten t\u0142umaczy d\u0105\u017cenie tw\u00f3rc\u00f3w do rozszerzenia poczucia kontroli nad w\u0142asnym dzie\u0142em i\u00a0tw\u00f3rczo\u015bci\u0105, cho\u0107 cele i\u00a0drogi ich osi\u0105gni\u0119cia znacznie si\u0119 r\u00f3\u017cnicuj\u0105. Witold Giersz, Zbigniew Czapla i\u00a0Izabela Pluci\u0144ska w\u00a0najwi\u0119kszym stopniu realizuj\u0105 wyobra\u017cenie re\u017cysera animacji cierpliwie wykuwaj\u0105cego swoje dzie\u0142o na papierze, kamieniu, w\u00a0plastelinie, na tablecie czy kartce papieru; si\u0119gni\u0119cie po funkcj\u0119 producenta czy koproducenta w\u00a0ich wypadku jest uzupe\u0142nieniem i\u00a0racjonalizacj\u0105 procesu tw\u00f3rczego. Piotr Furmankiewicz, Robert Sowa, Grzegorz Wac\u0142awek i\u00a0do pewnego stopnia Marcin Podolec s\u0105 tw\u00f3rcami, kt\u00f3rzy \u015bwiadomie przejmuj\u0105 funkcj\u0119 producenta kreatywnego. Rozw\u00f3j firm jest dla nich celem samym w\u00a0sobie. Jednocze\u015bnie trzeba te\u017c wyra\u017anie zaznaczy\u0107, \u017ce przejmowanie roli producenta dotyczy zdecydowanie ma\u0142ych produkcji, ale nie seriali. W\u00a0tym przypadku po\u0142\u0105czenie roli re\u017cysera i\u00a0producenta jest praktycznie niewykonalne, poniewa\u017c wi\u0105\u017ce si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z\u00a0du\u017c\u0105 ekip\u0105, ca\u0142ym zespo\u0142em oraz nadzorowaniem odr\u0119bnych i\u00a0rozbudowanych proces\u00f3w[27]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Podczas gdy polskie \u015brodowisko wci\u0105\u017c spiera si\u0119 o\u00a0definicj\u0119 producenta kreatywnego, ju\u017c pod koniec XX wieku sformu\u0142owa\u0142 j\u0105 legendarny Dawid Puttnam, okre\u015blaj\u0105c, \u017ce jest nim kto\u015b, kto \u201enaprawd\u0119 mikro-zarz\u0105dza ca\u0142ym procesem produkcji, wyciskaj\u0105c ka\u017cd\u0105 kropl\u0119 inspiracji i\u00a0kreatywno\u015bci z\u00a0ca\u0142ego zespo\u0142u[28]<\/sup><\/a>\u201d. Jak ju\u017c wspomniano, definicje producenta do\u015b\u0107 s\u0142abo rezonuj\u0105 w\u00a0\u015brodowisku produkcyjnym animacji. W\u00a0autorskim filmie animowanym nie ma gwiazd, wielkich bud\u017cet\u00f3w czy skomplikowanych recoupment<\/em> plan\u00f3w. \u201eMikro-zarz\u0105dzanie\u201d, o\u00a0kt\u00f3rym pisze Puttnam, a\u00a0jednocze\u015bnie przywo\u0142anie roli mened\u017cera zarz\u0105dzaj\u0105cego kreatywno\u015bci\u0105 i\u00a0inspiracj\u0105 zespo\u0142u, w\u00a0najwi\u0119kszym stopniu pokrywa si\u0119 z\u00a0rol\u0105 producenta\u00a0\u2013 tw\u00f3rcy animacji. Z\u00a0kolei przywo\u0142any we wst\u0119pie Zaji\u010dek podkre\u015bla, jak istotne dla producenta jest nie tyle zainwestowanie w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w, co znalezienie fundator\u00f3w, grant\u00f3w, inwestor\u00f3w, a\u00a0nast\u0119pnie pogodzenie ich interes\u00f3w. Jak zauwa\u017ca Furmankiewicz[29]<\/sup><\/a>:<\/p>\n

Tw\u00f3rcy powinni rozwija\u0107 si\u0119 w\u00a0sztukach, kt\u00f3re ich pasjonuj\u0105, kt\u00f3re wybrali, id\u0105c na uczelnie artystyczne. Tam \u0107wiczyli sw\u00f3j warsztat i\u00a0swoj\u0105 dusz\u0119. Wieloletnie piel\u0119gnowanie wra\u017cliwo\u015bci, postrzegania i\u00a0przekazywania emocji, delikatno\u015bci artystycznej powinno by\u0107 kontynuowane r\u00f3wnie\u017c w\u00a0p\u00f3\u017aniejszej pracy zawodowej. Praca producenta ma zupe\u0142nie inny charakter: cyfry, tabele, stres, odpowiedzialno\u015b\u0107 za realizacj\u0119 i\u00a0bud\u017cet, wsp\u00f3\u0142praca z\u00a0lud\u017ami i\u00a0konieczno\u015b\u0107 egzekwowania zobowi\u0105za\u0144.<\/p>\n

Rozm\u00f3wcy\u00a0\u2013 do\u015bwiadczeni tw\u00f3rcy-producenci\u00a0\u2013 zwracaj\u0105 uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 podj\u0119cia wi\u0105\u017c\u0105cych zobowi\u0105za\u0144, dysponowania podstawowym wk\u0142adem w\u0142asnym, specyficzn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z\u00a0instytucjami, cz\u0119ste zmiany w\u00a0programach funduszowych, czy te\u017c zmiany w\u00a0prawie podatkowym. Wskazuj\u0105 zgodnie na negatywny czynnik, kt\u00f3ry wyd\u0142u\u017ca czas pracy i\u00a0wysysa z\u00a0niej kreatywno\u015b\u0107\u00a0\u2013 rozbudowana biurokracja strategicznych dla bran\u017cy instytucji, takich jak PISF czy TVP. Prze\u0142adowaniu systemu towarzysz\u0105 jednocze\u015bnie braki w\u00a0procedurach, nieodpowiednie dla animacji wzory um\u00f3w czy brak rozwi\u0105za\u0144 dedykowanych temu specyficznemu rodzajowi filmowemu. Pokonanie tych przeszk\u00f3d poch\u0142ania czas i\u00a0przynosi frustracj\u0119. Pobrzmiewa ona w\u00a0s\u0142owach Bosek-Serafi\u0144skiej, kt\u00f3ra konkluduje swoj\u0105 wypowied\u017a nast\u0119puj\u0105co: \u201eWielu autorom dobrze robi zasmakowanie funkcji producenta, bo skutkuje to docenieniem wagi, zakresu i\u00a0sensu tej pracy[30]<\/sup><\/a>\u201d.<\/p>\n

Powy\u017csze rozwa\u017cania i\u00a0analizowane przyk\u0142ady prowadz\u0105 do wniosku, \u017ce animacja artystyczna jako szczeg\u00f3lny rodzaj filmowy wymyka si\u0119 istniej\u0105cym na rynku rozwi\u0105zaniom prawnym, organizacyjnym i\u00a0finansowym. Sk\u0142aniaj\u0105 one tw\u00f3rc\u00f3w do wi\u0119kszej mobilno\u015bci zawodowej, ale te\u017c wp\u0142ywaj\u0105 na ich kreatywno\u015b\u0107 i\u00a0ograniczaj\u0105 wolno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105. Marginalizacja animacji artystycznej spowodowa\u0107 mo\u017ce zmian\u0119 profilu przywo\u0142anych w\u00a0tek\u015bcie firm i\u00a0zepchni\u0119cie jej do funkcji atrakcyjnego dodatku w\u00a0kinematografii, w\u00a0tym r\u00f3wnie\u017c w\u00a0postaci ograniczenia powstawania takich form do ciasnych ram domowych produkcji. Animacja artystyczna wci\u0105\u017c pozostaje zbyt uzale\u017cniona od dotacji publicznych i\u00a0ograniczona niewielkimi mo\u017cliwo\u015bciami dystrybucyjnymi. I\u00a0cho\u0107 bohaterowie tego artyku\u0142u potrafi\u0105 z\u00a0satysfakcj\u0105 \u0142\u0105czy\u0107 r\u00f3\u017cne role, nie mo\u017cna zak\u0142ada\u0107, \u017ce wypracowane przez nich \u015bcie\u017cki zawodu b\u0119d\u0105 odpowiednie dla kolejnych generacji artyst\u00f3w. Raczej bardziej realna wydaje si\u0119 kontynuacja procesu adaptacji absolwent\u00f3w w\u00a0innych, pokrewnych zawodach filmowych.<\/p>\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n

Adamczak Marcin<\/strong>, Obok ekranu. Perspektywa bada\u0144 produkcyjnych a\u00a0spo\u0142eczne istnienie filmu,<\/em> Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2014.<\/p>\n

Behind the Screen: Inside European Production Cultures, <\/em>red. Szczepanik P., Vonderau P., Palgrave Macmillan, London 2013.<\/p>\n

Armata Jerzy, Wr\u00f3blewska Anna<\/strong>, Polski film dla dzieci i\u00a0m\u0142odzie\u017cy,<\/em> Fundacja KINO, Warszawa 2014.<\/p>\n

Buchan Suzanne<\/strong>, Animation, in Film Theory: An Introduction, Animating Film Theory<\/em>, [w:] Animating Film Theory<\/em>, red. Redrobe K., Duke University Press, Durham 2014.<\/p>\n

Klejsa Konrad<\/strong>, Wst\u0119p<\/em>, \u201ePleograf\u201d 2023, nr 4.<\/p>\n

\u0141\u00f3dzki Fundusz Filmowy 2023. Raport roczny, EC-1 Miasto Kultury, \u0141\u00f3d\u017a 2024.<\/p>\n

Margolis Hanna<\/strong>, Problem dziedzictwa animacji autorskie<\/em>j, [w:] Polska animacja w\u00a0XXI wieku, <\/em>red. M. Kozubek, T. Szczepa\u0144ski, Wydawnictwo PWSFTViT, \u0141\u00f3d\u017a 2015, s. 42-63.<\/p>\n

Sitkiewicz Pawe\u0142<\/strong>, Polska szko\u0142a animacji, <\/em>s\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2011.<\/p>\n

Polski film animowan<\/em>y, red. Gi\u017cycki M., Zmudzi\u0144ski B., Warszawa 2008.<\/p>\n

Production Culture: Industrial Reflexivity and Critical Practice in Film and Television,<\/em> red. Vicki Mayer, Miranda J.\u00a0Banks, John T. Caldwell, Duke University Press Books, Durham 2008.<\/p>\n

Production Studies: Cultural Studies of Media Industries, <\/em>red. Vicki Mayer, Miranda J.\u00a0Banks, John T. Caldwell, Routledge, London 2009.<\/p>\n

Polskie animacje na mi\u0119dzynarodowych festiwalach\u00a0\u2013 podsumowanie 2023 roku, https:\/\/polishanimations.pl\/pl\/aktualnosci\/6287\/polskie_animacje_na_miedzynarodowych_festiwalach_-_podsumowanie_2023_roku (dost\u0119p: 08 marca 2024).<\/p>\n

Puttnam David<\/strong>, The Creative Producer<\/em>. \u201eRSA Journal\u201d 1999, vol. 147, nr 5490.<\/p>\n

Ustawa z\u00a030 czerwca 2005 r. o\u00a0kinematografii (Dz. U. Nr 132, poz. 1111).<\/p>\n

Wojnach Andrzej<\/strong>, Sztuka i\u00a0biznes. Kierunki przemian na polskim rynku animacji<\/em>, w: Polska animacja w\u00a0XXI wieku<\/em>, red. Kozubek M., Szczepa\u0144ski T., \u0141\u00f3d\u017a 2015, s. 65-76.<\/p>\n

Wojnar Katarzyna<\/strong>, Polska klasa kreatywna<\/em>, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2016.<\/p>\n

Wr\u00f3blewska Anna<\/strong>, Debata Sekcji Animacji SFP. Dlaczego tw\u00f3rca podejmuje si\u0119 roli producenta?<\/em> https:\/\/www.sfp.org.pl\/wydarzenia,5,33982,2,1,Debata-Sekcji-Animacji-SFP-Dlaczego-tworca-podejmuje-sie-roli-producenta.html (dost\u0119p: 10.04.2024).<\/p>\n

Wr\u00f3blewska Anna<\/strong>, Forum Dokumentu i\u00a0Animacji cz. II. Rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra na nas napiera, https:\/\/www.sfp.org.pl\/wydarzenia,5,33352,2,1,Forum-Dokumentu-i-Animacji-cz-II-Rzeczywistosc-ktora-na-nas-napiera.html (dost\u0119p: 03.04.2024)<\/p>\n

Wr\u00f3blewska A.<\/strong>, Polski film animowany\u00a0\u2013 mi\u0119dzy dyskursem \u015brodowiskowym a realiami produkcji, [w:] Strategie zarz\u0105dzania projektami i instytucjami kulturalnymi,<\/em> red. Kama Pawlicka, Anna Wr\u00f3blewska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego, Warszawa 2019, s. 157-170.<\/p>\n

Zab\u0142ocki Micha\u0142<\/strong>, Organizacja produkcji filmu fabularnego w\u00a0Polsce<\/em>, Wydawnictwo Wojciech Marzec, Warszawa 2012.<\/p>\n

Zaji\u010dek Edward<\/strong>, Praca i\u00a0film. Tom 1. Problemy ekonomiki pracy w\u00a0produkcji filmowej, <\/em>Wydawnictwo PWSFTViT w\u00a0\u0141odzi, \u0141\u00f3d\u017a 1999.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

The Creator as Producer. Strategies of Producers of Auteur Animated Films <\/strong><\/p>\n

Abstract<\/u><\/strong><\/p>\n

This article focuses on the specific situation faced by directors of arthouse animated films who, for various reasons, have decided to take on the role of producer. The personal strategies and choices of creator-producers of animation should be looked at in the context of the specific situation of this type of filmmaking in Poland. Due to the surprising diversity of this essentially narrow professional group, an authorial classification of animation producers has been adopted, based both on an analysis of the artistic biographies of individual artists and on many years of observation of the Polish animation community. Arthouse animation, as a\u00a0specific film genre, eludes the existing legal, organisational and financial solutions on the market. These encourage filmmakers to be more professionally mobile, but also affect their creativity and restrict their creative freedom.<\/p>\n

Keywords<\/u><\/strong><\/p>\n

animated film, arthouse animated film, producer, director, filmmaker; artist, short film<\/p>\n

Biogram <\/u><\/strong><\/p>\n

Anna Wr\u00f3blewska\u00a0<\/strong>\u2013 doktor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki, mened\u017cerka kultury i rzeczniczka prasowa. Jest adiunktem na Wydziale Organizacji Sztuki Filmowej w Szkole Filmowej w \u0141odzi. Jej zainteresowania naukowe obejmuj\u0105 przede wszystkim strategie zarz\u0105dzania projektami kulturalnymi, polski przemys\u0142 i rynek filmowy, film animowany i filmy dla dzieci. By\u0142a rzeczniczk\u0105 Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, Studia Munka, Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich i Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni. Jest autork\u0105 i wsp\u00f3\u0142autork\u0105 wielu ksi\u0105\u017cek i artyku\u0142\u00f3w. Jest dwukrotn\u0105 laureatk\u0105 nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, nagrodzon\u0105 br\u0105zowym medalem Gloria Artis za zas\u0142ugi dla kultury w 2015 roku.<\/p>\n

 <\/p>\n

[1]<\/sup><\/a>
\nM. Zab\u0142ocki, Produkcja filmowa, producent\u00a0\u2013 definicje<\/em>, https:\/\/www.sfp.org.pl\/wydarzenia,111,1691,0,1,Produkcja-filmowa-producent-definicje.html (dost\u0119p: 10.03.2024).<\/p>\n

 <\/p>\n

[2]<\/sup><\/a>
\nMowa o\u00a0dynamicznie rozwijaj\u0105cym si\u0119 w\u00a0Polsce nurcie zainaugurowanym przez Johna T. Caldwella, kt\u00f3rego przedstawiciele przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 filmowi przez pryzmat proces\u00f3w ekonomicznych, organizacyjnych, rynkowych, finansowych, spo\u0142ecznych, por. Production Culture: Industrial Reflexivity and Critical Practice in Film and Television,<\/em> Duke University Press Books, Durham 2008; Production <\/em>Studies: Cultural Studies of Media Industries, <\/em>eds. V. Mayer, M.J. Banks, J.T. Caldwell, Routledge, London 2009; Behind the Screen: Inside European Production Cultures, <\/em>red. P. Szczepanik, P.\u00a0Vonderau, Palgrave Macmillan, London 2013, M. Adamczak, Obok ekranu. <\/em>Perspektywa bada\u0144 produkcyjnych a\u00a0spo\u0142eczne istnienie filmu,<\/em> Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2014.<\/p>\n

 <\/p>\n

[3]<\/sup><\/a>
\nK. Klejsa, Wst\u0119p<\/em>, \u201ePleograf\u201d 2023, nr 4, s. 4-5.<\/p>\n

 <\/p>\n

[4]<\/sup><\/a>
\nPor. Polska animacja w\u00a0XXI wieku<\/em>, red. M. Kozubek, T. Szczepa\u0144ski, Wydawnictwo PWSFTViT, \u0141\u00f3d\u017a 2015, Polski film animowan<\/em>y, red. M. Gi\u017cycki, B. Zmudzi\u0144ski, Polskie Wydawnictwo Audiowizualne, Warszawa 2008, J. Armata, A. Wr\u00f3blewska, Polski film dla dzieci i\u00a0m\u0142odzie\u017cy,<\/em> Fundacja KINO, Warszawa 2014, P. Sitkiewicz, Polska szko\u0142a animacji, <\/em>s\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2011.<\/p>\n

 <\/p>\n

[5]<\/sup><\/a>
\nGrupa Badawcza \u201ePolska animacja\u201d, https:\/\/www.ikw.uni.lodz.pl\/strefa-pracownika\/badania\/grupa-badawcza-polska-animacja (dost\u0119p: 10.03.2024).<\/p>\n

 <\/p>\n

[6]<\/sup><\/a>
\nS. Buchan, Animation, in Film Theory: An Introduction, Animating Film Theory<\/em>, [w:] Animating <\/em>Film Theory<\/em>, red. K. Redrobe, Duke University Press, Durham 2014, s. 111-127.<\/p>\n

 <\/p>\n

[7]<\/sup><\/a>
\nUstawa z\u00a030 czerwca 2005 r. o\u00a0kinematografii (Dz. U. Nr 132, poz. 1111).<\/p>\n

 <\/p>\n

[8]<\/sup><\/a>
\nA. Wojnach, Sztuka i\u00a0biznes. Kierunki przemian na polskim rynku animacji<\/em>, [w]: Polska animacja <\/em>w\u00a0XXI wieku<\/em>, red. M. Kozubek, T. Szczepa\u0144ski, \u0141\u00f3d\u017a 2015, s. 65-76.<\/p>\n

 <\/p>\n

[9]<\/sup><\/a>
\nPor. A. Wr\u00f3blewska, Polski film animowany\u00a0\u2013 mi\u0119dzy dyskursem \u015brodowiskowym a\u00a0realiami pro<\/em>dukcji<\/em>, [w:] Strategie zarz\u0105dzania projektami i\u00a0instytucjami kulturalnymi,<\/em> red. K. Pawlicka, A.\u00a0Wr\u00f3blewska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego, Warszawa 2019, s. 157-170.<\/p>\n

 <\/p>\n

[10]<\/sup><\/a>
\n\u0141\u00f3dzki Fundusz Filmowy 2023. Raport roczny<\/em>, EC-1 Miasto Kultury, \u0141\u00f3d\u017a 2024.<\/p>\n

 <\/p>\n

[11]<\/sup><\/a>
\nH. Margolis, Problem dziedzictwa animacji autorskie<\/em>j, [w:] Polska animacja w\u00a0XXI wieku<\/em>, dz. cyt., s.\u00a042-63.<\/p>\n

 <\/p>\n

[12]<\/sup><\/a>
\nPolskie animacje na mi\u0119dzynarodowych festiwalach\u00a0\u2013 podsumowanie 2023 roku,<\/em> https:\/\/polishanimations.pl\/pl\/aktualnosci\/6287\/polskie_animacje_na_miedzynarodowych_festiwalach_-_podsumowanie_2023_roku (dost\u0119p: 08 marca 2024)<\/p>\n

 <\/p>\n

[13]<\/sup><\/a>
\nA. Wr\u00f3blewska, Forum Dokumentu i\u00a0Animacji cz. II. Rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra na nas napiera,<\/em> https:\/\/www.sfp.org.pl\/wydarzenia,5,33352,2,1,Forum-Dokumentu-i-Animacji-cz-II-Rzeczywistosc-ktora-na-nas-napiera.html (dost\u0119p: 03.04.2024)<\/p>\n

 <\/p>\n

[14]<\/sup><\/a>
\nUstawa z\u00a030 czerwca 2005 r. o\u00a0kinematografii (Dz. U. Nr 132, poz. 1111).<\/p>\n

 <\/p>\n

[15]<\/sup><\/a>
\nM. Zab\u0142ocki, Organizacja produkcji filmu fabularnego w\u00a0Polsce<\/em>, Wydawnictwo Wojciech Marzec, Warszawa 2012, s. 29.<\/p>\n

 <\/p>\n

[16]<\/sup><\/a>
\nE. Zaji\u010dek, Praca i\u00a0film. Tom 1. Problemy ekonomiki pracy w\u00a0produkcji filmowej, <\/em>Wydawnictwo PWSFTViT w\u00a0\u0141odzi, \u0141\u00f3d\u017a 2012, s. 121.<\/p>\n

 <\/p>\n

[17]<\/sup><\/a>
\nTam\u017ce, s. 117-118.<\/p>\n

 <\/p>\n

[18]<\/sup><\/a>
\nRozmowa ze Zbigniewem Czapl\u0105 z\u00a0dnia 13 maja 2023 roku, zapis w\u00a0posiadaniu autorki.<\/p>\n

 <\/p>\n

[19]<\/sup><\/a>
\nWywiad z\u00a0Izabel\u0105 Pluci\u0144sk\u0105 z\u00a009.01.2024. Zapis w\u00a0posiadaniu autorki.<\/p>\n

 <\/p>\n

[20]<\/sup><\/a>
\nWywiad z\u00a0Ma\u0142gorzat\u0105 Bosek-Serafi\u0144sk\u0105 z\u00a010.01.2024. Zapis w\u00a0posiadaniu autorki.<\/p>\n

 <\/p>\n

[21]<\/sup><\/a>
\nTam\u017ce.<\/p>\n

 <\/p>\n

[22]<\/sup><\/a>
\nRozmowa z\u00a0Grzegorzem Wac\u0142awkiem z\u00a015.05.2023 r. oraz 04.01.2024 r. Zapisy w\u00a0posiadaniu autorki.<\/p>\n

 <\/p>\n

[23]<\/sup><\/a>
\nRozmowa z\u00a0Piotrem Furmankiewiczem z\u00a030.01.2024. Zapis w\u00a0posiadaniu autorki.<\/p>\n

 <\/p>\n

[24]<\/sup><\/a>
\nA. Wr\u00f3blewska. Debata Sekcji Animacji SFP. Dlaczego tw\u00f3rca podejmuje si\u0119 roli producenta?<\/em> https:\/\/www.sfp.org.pl\/wydarzenia,5,33982,2,1,Debata-Sekcji-Animacji-SFP-Dlaczego-tworca-podejmuje-sie-roli-producenta.html (dost\u0119p: 10.04.2024).<\/p>\n

 <\/p>\n

[25]<\/sup><\/a>
\nRozmowa z\u00a0Robertem Sow\u0105 z\u00a004.01.2024 r. Zapis w\u00a0posiadaniu autorki.<\/p>\n

 <\/p>\n

[26]<\/sup><\/a>
\nK. Wojnar, Polska klasa kreatywna<\/em>, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2016, s. 198-199.<\/p>\n

 <\/p>\n

[27]<\/sup><\/a>
\nRozmowa z\u00a0Robertem Sow\u0105 z\u00a004.01.2024 r. Zapis w\u00a0posiadaniu autorki.<\/p>\n

 <\/p>\n

[28]<\/sup><\/a>
\nD. Puttnam, The Creative Producer<\/em>. \u201eRSA Journal\u201d 1999, vol. 147, nr 5490.<\/p>\n

 <\/p>\n

[29]<\/sup><\/a>
\nRozmowa z\u00a0Piotrem Furmankiewiczem z\u00a030.01.2024. Zapis w\u00a0posiadaniu autorki.<\/p>\n

 <\/p>\n

[30]<\/sup><\/a>
\nWywiad z\u00a0Ma\u0142gorzat\u0105 Bosek-Serafi\u0144sk\u0105 z\u00a010.01.2024. Zapis w\u00a0posiadaniu autorki.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pa\u0144stwowa Wy\u017csza Szko\u0142a Filmowa, Telewizyjna i\u00a0Teatralna w\u00a0\u0141odzi ORCID: 0000-0002-3302-4055 DOI: https:\/doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2024.2.05 Streszczenie Artyku\u0142 koncentruje si\u0119 na specyficznej sytuacji, w\u00a0jakiej znale\u017ali si\u0119 re\u017cyserzy animowanych film\u00f3w autorskich, kt\u00f3rzy z\u00a0r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w zdecydowali si\u0119 przej\u0105\u0107 funkcj\u0119 producenta. Na osobiste strategie i\u00a0wybory tw\u00f3rc\u00f3w-producent\u00f3w animacji nale\u017cy spogl\u0105da\u0107 w\u00a0kontek\u015bcie szczeg\u00f3lnej sytuacji tego rodzaju filmowego w\u00a0Polsce. Ze wzgl\u0119du na zaskakuj\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 tej w\u0105skiej… Czytaj wi\u0119cej »Tw\u00f3rca jako producent. Strategie producent\u00f3w autorskich film\u00f3w animowanych<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[2052],"tags":[],"ppma_author":[1452],"class_list":["post-8232","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-nr-2-3-2024"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t