{"id":8230,"date":"2025-07-28T06:42:54","date_gmt":"2025-07-28T05:42:54","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=8230"},"modified":"2025-08-12T06:42:42","modified_gmt":"2025-08-12T05:42:42","slug":"finansowanie-produkcji-filmu-fabularnego-a-sytuacja-spoleczno-polityczna-przypadek-ukladu-zamknietego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/finansowanie-produkcji-filmu-fabularnego-a-sytuacja-spoleczno-polityczna-przypadek-ukladu-zamknietego\/","title":{"rendered":"Finansowanie produkcji filmu fabularnego a\u00a0sytuacja spo\u0142eczno-polityczna. Przypadek Uk\u0142adu zamkni\u0119tego"},"content":{"rendered":"

Katarzyna Or\u0142owska<\/strong><\/p>\n

Uniwersytet Gda\u0144ski<\/p>\n

ORCID 0009-0000-3042-8604<\/p>\n

DOI: https:\/doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2024.2.04<\/p>\n

Streszczenie<\/p>\n

Uk\u0142ad zamkni\u0119ty <\/em>(2013) w\u00a0re\u017cyserii Ryszarda Bugajskiego jest interesuj\u0105cym obrazem pod k\u0105tem produkcyjnym. Analizuj\u0105c bli\u017cej przebieg prac produkcyjnych, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem niestandardowej struktury finansowania filmu, w\u00a0kt\u00f3rej istotnym elementem okaza\u0142 si\u0119 crowdfunding, <\/em>mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce jeszcze na d\u0142ugo przed pojawieniem si\u0119 produkcji w\u00a0kinach, obraz mo\u017ce poruszy\u0107 opini\u0119 publiczn\u0105. Autorka wskazuje, \u017ce konkretna wymowa ideowa, nie zawsze zgodna z\u00a0intencjami tw\u00f3rc\u00f3w, wp\u0142yn\u0119\u0142a na okoliczno\u015bci produkcji i\u00a0recepcj\u0119 filmu.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/p>\n

Uk\u0142ad zamkni\u0119ty<\/em>, finansowanie produkcji, crowdfunding<\/em>, production studies<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Uk\u0142ad zamkni\u0119ty <\/em>(2013) w\u00a0re\u017cyserii Ryszarda Bugajskiego jest obrazem wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 na tle innych film\u00f3w, poniewa\u017c jego bud\u017cet zosta\u0142 w\u00a0ca\u0142o\u015bci pokryty z\u00a0pieni\u0119dzy prywatnych, a\u00a0sfinalizowanie tak trudnego przedsi\u0119wzi\u0119cia okaza\u0142o si\u0119 ogromnym wyzwaniem pod k\u0105tem produkcyjnym. Oczywi\u015bcie powstaj\u0105 w\u00a0Polsce filmy ca\u0142kowicie finansowane prywatnie (dobrym przyk\u0142adem s\u0105 obrazy Patryka Vegi), ale\u00a0\u2013 po pierwsze\u00a0\u2013 w\u00a0przypadku kina podejmuj\u0105cego tematy de facto<\/em> polityczne nie jest \u0142atwe zgromadzenie funduszy (nawet je\u015bli problem pr\u00f3buje uj\u0105\u0107 formu\u0142\u0119 thriller), po drugie\u00a0\u2013 mamy tu do czynienia ze \u015brodkami prywatnymi z\u00a0du\u017cej ilo\u015bci \u017ar\u00f3de\u0142 uzyskiwanych w\u00a0publicznej zbi\u00f3rce. Nietypowy system finansowania prowokuje do zadania pyta\u0144 o\u00a0funkcjonowanie dzie\u0142a filmowego w\u00a0\u00f3wczesnej skomplikowanej strukturze polityczno-spo\u0142ecznej\u00a0\u2013 w\u00a0odniesieniu do fazy przedprodukcyjnej, produkcyjnej i\u00a0postprodukcyjnej. W\u00a0niniejszym artykule analizuj\u0119 Uk\u0142ad zamkni\u0119ty<\/em> nie tyle jako \u201ekopi\u0119 wzorcow\u0105 zamkni\u0119t\u0105 w\u00a0metalowej puszce\u201d [1]<\/a><\/sup>, jak ironizowa\u0142 Marcin Adamczak, ale jako proces\u00a0\u2013 od projektu dramaturgicznego, przez struktur\u0119 finansowania, a\u017c po recepcj\u0119 filmu, zwi\u0105zan\u0105 z\u00a0okoliczno\u015bciami jego powstania.<\/p>\n

Pocz\u0105tki projektu<\/p>\n

Scenariusz filmu Uk\u0142ad zamkni\u0119ty <\/em>powsta\u0142 w\u00a0oparciu o\u00a0wydarzenia autentyczne. Miros\u0142aw Piepka w\u00a0trakcie pracy na planie filmu Czarny czwartek. Janek Wi\u015bniewski pad\u0142<\/em> (2011) w\u00a0re\u017cyserii Antoniego Krauzego przeczyta\u0142 kr\u00f3tk\u0105 notk\u0119 w\u00a0\u201eGazecie Wyborczej\u201d na temat utraty firm przez polskich przedsi\u0119biorc\u00f3w z\u00a0powodu dzia\u0142a\u0144 pracownik\u00f3w Urz\u0119du Skarbowego i\u00a0Prokuratury Generalnej. Nast\u0119pnie nawi\u0105za\u0142 kontakt z\u00a0Micha\u0142em Pruskim\u00a0\u2013 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 scenariusza do Czarnego czwartku\u2026<\/em>\u00a0\u2013 kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c zainteresowa\u0142 si\u0119 opisan\u0105 spraw\u0105. Postanowiono odnale\u017a\u0107 przedsi\u0119biorc\u00f3w, co by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki pomocy pos\u0142a Aleksandra Halla, kt\u00f3rego zna\u0142 Pruski. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jeden z\u00a0poszkodowanych, Lech Jeziorny, to bliski znajomy polityka, i\u00a0dzi\u0119ki jego rekomendacji kontakt by\u0142 mo\u017cliwy. Scenarzy\u015bci Uk\u0142adu zamkni\u0119tego\u00a0<\/em>\u2013 w\u00a0p\u00f3\u017aniejszych latach odpowiedzialni r\u00f3wnie\u017c za scenariusze takich produkcji, jak Kamerdyner <\/em>(2018) i\u00a0Polowanie <\/em>(2023)\u00a0\u2013 spotkali si\u0119 z\u00a0Lechem Jeziornym i\u00a0Paw\u0142em Reyem[2]<\/a>. Na podstawie przeprowadzonych rozm\u00f3w powsta\u0142 pierwszy draft scenariusza. Jeziorny przyzna\u0142 w\u00a0jednym z\u00a0wywiad\u00f3w, \u017ce razem z\u00a0innymi pokrzywdzonymi uznali podzielenie si\u0119 swoj\u0105 histori\u0105 z\u00a0Piepk\u0105 i\u00a0Pruskim za sw\u00f3j obowi\u0105zek[3]<\/a>.<\/p>\n

W\u00a0trakcie realizacji zdj\u0119\u0107 do Czarnego czwartku<\/em> Piepka zaproponowa\u0142 Oldze Bieniek\u00a0\u2013 pe\u0142ni\u0105cej na planie rol\u0119 kierowniczki produkcji\u00a0\u2013 wsp\u00f3lne wyprodukowanie filmu, nad scenariuszem kt\u00f3rego b\u0119d\u0105 pracowa\u0107 z\u00a0Pruskim. Dla Bieniek by\u0142a to pierwsza produkcja w\u00a0roli samodzielnej producentki. Tak dosz\u0142o do zawi\u0105zania sp\u00f3\u0142ki FILM-ICON DOM FILMOWY sc.<\/p>\n

Pierwsza wersja scenariusza zosta\u0142a przedstawiona dw\u00f3m re\u017cyserom\u00a0\u2013 Xaweremu \u017bu\u0142awskiemu i\u00a0Ryszardowi Bugajskiemu[4]<\/a>. Piepka spotka\u0142 si\u0119 z\u00a0\u017bu\u0142awskim, jednak wizja artystyczna re\u017cysera nie by\u0142a zbie\u017cna ze sposobem opowiadania historii wyobra\u017conym przez Piepk\u0119 i\u00a0Bieniek. Producentka przyzna\u0142a, \u017ce na wyb\u00f3r Bugajskiego mia\u0142 wp\u0142yw styl autora zaprezentowany w\u00a0jego najs\u0142ynniejszym dziele Przes\u0142uchanie <\/em>(1981\/1989) i\u00a0surowy, ch\u0142odny spos\u00f3b kreowania rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ry tworzy aur\u0119 psychologiczno-politycznej gry i\u00a0trzyma widza w\u00a0emocjonalnym napi\u0119ciu. Film z\u00a02013 roku wpisa\u0142 si\u0119 tematycznie w\u00a0filmografi\u0119 Bugajskiego, kt\u00f3ry interesowa\u0142 si\u0119 walk\u0105 jednostki z\u00a0opresyjnym systemem. Temat ten zosta\u0142 podj\u0119ty w\u00a0zrealizowanym w\u00a01991\u00a0roku filmie Clearcut <\/em>(Wyra\u017any motyw<\/em>), w\u00a0kt\u00f3rym opisana zosta\u0142a sytuacja rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w ziem kanadyjskich w\u00a0starciu z\u00a0przedstawicielami lokalnych w\u0142adz, doprowadzaj\u0105cych do degradacji terenu. Zbli\u017cone problemowo by\u0142y tak\u017ce spektakle wyre\u017cyserowane na potrzeby teatru telewizji, takie jak Mi\u015b Kolabo <\/em>(2001), opowiadaj\u0105cy o\u00a0zmuszonym za pomoc\u0105 szanta\u017cu do wsp\u00f3\u0142pracy ze S\u0142u\u017cbami Bezpiecze\u0144stwa dzia\u0142aczu Solidarno\u015bci, czy \u015a<\/em>mier\u0107 Rotmistrza Pileckiego <\/em>(2006). W\u00a0kr\u00f3tkim metra\u017cu Co si\u0119 sta\u0142o z\u00a0nasz\u0105 Soli-darno\u015bci\u0105?<\/em>, wchodz\u0105cym w\u00a0sk\u0142ad filmu nowelowego Solidarno\u015b<\/em>\u0107,<\/em> solidarno\u015b\u0107\u2026 <\/em>(2005) powsta\u0142ego z\u00a0okazji 25. rocznicy utworzenia NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Bugajski wykorzysta\u0142 konwencj\u0119 teledysku muzycznego (wyst\u0105pi\u0142 w\u00a0nim lider zespo\u0142u Perfect, <\/em>Grzegorz Markowski), zadaj\u0105c pytania o\u00a0to, co si\u0119 sta\u0142o z\u00a0idea\u0142ami g\u0142oszonymi przez zwi\u0105zkowc\u00f3w po zdobyciu w\u0142adzy na pocz\u0105tku lat 90. Mo\u017cna \u015bmia\u0142o za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce Uk\u0142ad zamkni\u0119ty <\/em>to\u00a0\u2013 cho\u0107 daleki\u00a0\u2013 ideowy spadkobierca wcze\u015bniejszych film\u00f3w Bugajskiego.<\/p>\n

Trzonem historii opowiadanych przez Bugajskiego jest opresja systemu wobec jednostki walcz\u0105cej z\u00a0bezprawnym dzia\u0142aniem w\u0142adz. W\u00a0jednym z\u00a0wywiad\u00f3w na okoliczno\u015b\u0107 premiery Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em> re\u017cyser tak skomentowa\u0142 zarzut o\u00a0zbyt pesymistyczny charakter tego obrazu:<\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce my, Polacy, mamy tak\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107, \u017ce ci\u0105gle szukamy film\u00f3w, kt\u00f3re nas pokazuj\u0105 tylko od dobrej strony. A\u00a0ja pokazuj\u0119 w\u00a0Uk\u0142adzie\u2026<\/em> rzeczywisto\u015b\u0107 tak\u0105, jak\u0105 widz\u0119, jak j\u0105 rozumiem. Niezbyt \u0142adn\u0105. Ale to nie jest film przeciwko jakim\u015b ludziom, tylko przeciwko zjawiskom spo\u0142ecznym, kt\u00f3re w\u00a0naszym kraju panuj\u0105[5]<\/a>.<\/p>\n

Odtw\u00f3rc\u0105 g\u0142\u00f3wnej roli prokuratora Andrzeja Kostrzewy zosta\u0142 Janusz Gajos. Zaanga\u017cowanie aktora by\u0142o wsp\u00f3ln\u0105 inicjatyw\u0105 producent\u00f3w i\u00a0re\u017cysera. Aktor po zapoznaniu si\u0119 ze scenariuszem\u00a0\u2013 chocia\u017c zainteresowa\u0142a go przedstawiona historia\u00a0\u2013 pocz\u0105tkowo odm\u00f3wi\u0142 udzia\u0142u w\u00a0projekcie, uwa\u017caj\u0105c go za zbyt \u201einterwencyjny\u201d i\u00a0\u201eprzewidywalny\u201d[6]<\/a>. Scenarzy\u015bci po konsultacjach z\u00a0Bugajskim i\u00a0Gajosem dopracowali konstrukcj\u0119 g\u0142\u00f3wnego bohatera[7]<\/a>, kt\u00f3ry zyska\u0142 pog\u0142\u0119bienie warstwy psychologicznej przez ukazanie go w\u00a0sytuacjach prywatnych, zw\u0142aszcza w\u00a0\u015brodowisku rodzinnym. Dopiero po naniesieniu poprawek Gajos zgodzi\u0142 si\u0119 zagra\u0107 w\u00a0filmie[8]<\/a>. Kazimierz Kaczor zagra\u0142 pracownika Urz\u0119du Skarbowego, a\u00a0w\u00a0rol\u0119 m\u0142odszego prokuratora protegowanego Kostrzewy wcieli\u0142 si\u0119 Wojciech \u017bo\u0142\u0105dkowicz. Za\u0142o\u017cycieli firmy \u201eNavar\u201d zagrali: Przemys\u0142aw Sadowski, Jaros\u0142aw Kopaczewski i\u00a0Robert Olech. W\u00a0filmie wyst\u0105pi\u0142y r\u00f3wnie\u017c: Magdalena Kumorek, Beata \u015acibak\u00f3wna, Maria Mamona i\u00a0Urszula Grabowska. Akcj\u0119 przeniesiono\u00a0\u2013 w\u00a0odr\u00f3\u017cnieniu od prawdziwych wydarze\u0144 dziej\u0105cych si\u0119 w\u00a0Krakowie\u00a0\u2013 na Pomorze, poniewa\u017c obszar aktywno\u015bci producenckiej obejmowa\u0142 Tr\u00f3jmiasto i\u00a0przyleg\u0142e do niego tereny.<\/p>\n

Okres zdj\u0119ciowy trwa\u0142 od wrze\u015bnia 2011 do lutego 2012 roku. Zdj\u0119cia by\u0142y realizowane w\u00a0trzech etapach; 23.09.2011\u201306.10.2011 (pierwszy), 11.11.2011\u201313.11.2011 (drugi), 09.01 i\u00a023.01\u201308.02.2012 roku (trzeci). Przy niepewnej sytuacji finansowej produkcji kluczowym zadaniem by\u0142o zagospodarowanie bud\u017cetu w\u00a0taki spos\u00f3b, aby minimalizowa\u0107 koszty, jednocze\u015bnie nie pozwalaj\u0105c na spadek jako\u015bci filmu[9]<\/a>. Jak wynika ze sk\u0142adanych do Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej wniosk\u00f3w (o\u00a0kt\u00f3rych wi\u0119cej b\u0119d\u0119 pisa\u0107 w\u00a0dalszej cz\u0119\u015bci), bud\u017cet Uk\u0142adu zamkni\u0119tego <\/em>oscylowa\u0142 pomi\u0119dzy 4\u00a0a\u00a06\u00a0milionami z\u0142otych.<\/p>\n

Olga Bieniek w\u00a0rozmowie przyzna\u0142a, \u017ce scenariusz przechodzi\u0142 niewielkie modyfikacje w\u00a0kolejnych wersjach, producentka zaznacza, \u017ce by\u0142o ich kilka[10]<\/a>, a\u00a0g\u0142\u00f3wny trzon historii pozosta\u0142 niezmieniony, bazowa\u0142 na wywiadach przeprowadzonych z\u00a0przedsi\u0119biorcami. Script doctorem zosta\u0142a Joanna Krauze, \u017cona Antoniego Krauzego, kt\u00f3ra zwraca\u0142a uwag\u0119 na pog\u0142\u0119bienie psychologiczne postaci oraz zrozumia\u0142o\u015b\u0107 motywacji dla odbiorcy kinowego.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a finansowania<\/p>\n

W\u00a0bud\u017cecie Uk\u0142adu zamkni\u0119tego <\/em>nie mia\u0142y udzia\u0142u \u017cadne podmioty pa\u0144stwowe. Dofinansowanie ze \u015brodk\u00f3w publicznych, zw\u0142aszcza Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, jest sta\u0142ym elementem krajobrazu rodzimego rynku filmowego. Producent filmu mo\u017ce stara\u0107 si\u0119 o\u00a0dofinansowanie ze \u015brodk\u00f3w PISF wynosz\u0105ce nawet 50 lub 70\u00a0procent ca\u0142ego bud\u017cetu, w\u00a0zale\u017cno\u015bci od specyfiki filmu[11]<\/a>. Producenci Uk\u0142adu\u2026 <\/em>tak konstruowali bud\u017cet, aby dotacja z\u00a0Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej wynosi\u0142a 50\u00a0procent.<\/p>\n

Producenci wnioskowali o\u00a0przyznanie dofinansowania w\u00a0ramach Priorytetu III \u201eProdukcja film\u00f3w fabularnych\u00a0\u2013 film fabularny autorski\u201d. Pierwszy wniosek\u00a0\u2013 z\u00a0pro\u015bb\u0105 o\u00a0dofinansowanie w\u00a0wysoko\u015bci 2\u00a0944\u00a0940 z\u0142, w\u00a0ramach deklarowanego bud\u017cetu 6\u00a0005\u00a0530 z\u0142\u00a0\u2013 zosta\u0142 z\u0142o\u017cony do PISF pod koniec 2010 roku i\u00a0po akceptacji formalnej zosta\u0142 rozpatrzony w\u00a0sesji 1\/2011. Komisja ekspercka w\u00a0sk\u0142adzie: Kinga Dunin, Grzegorz \u0141oszewski, Ma\u0142gorzata Jurczak, Rados\u0142aw Piwowarski i\u00a0Wies\u0142aw Saniewski rekomendowa\u0142a projekt do dofinansowania, jednak po wprowadzeniu poprawek[12]<\/a> i\u00a0ponownym rozpatrzeniu w\u00a0kolejnej sesji. G\u0142osy roz\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: 3 razy \u201etak\u201d, 1 \u201edo poprawek\u201d, 1 raz \u201enie\u201d[13]<\/a>. Po latach w\u00a0o\u015bwiadczeniu rzecznika prasowego PISF, opublikowanym 4 kwietnia 2013 roku, czyli dzie\u0144 przed oficjaln\u0105 premier\u0105 kinow\u0105, mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107: \u201e[\u2026] w\u00a0sesji 1\/2011 w\u00a0ramach Programu Operacyjnego \u00bbProdukcja Filmowa\u00ab do oceny by\u0142o w\u00a0sumie 350 wniosk\u00f3w. Liczba projekt\u00f3w filmowych pozytywnie zaopiniowana przez ekspert\u00f3w w\u00a0zestawieniu z\u00a0niewystarczaj\u0105cymi \u015brodkami finansowymi w\u00a0dyspozycji dyrektor PISF spowodowa\u0142a, \u017ce Instytut nie by\u0142 w\u00a0stanie zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 m.in. we wsp\u00f3\u0142finansowanie projektu Uk\u0142ad zamkni\u0119ty<\/em>[14]<\/a>. Powo\u0142ywano si\u0119 wi\u0119c na niewystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w w\u00a0bud\u017cecie i\u00a0tak\u0105 argumentacj\u0119 podtrzymywa\u0142a dyrektor PISF, Agnieszka Odorowicz[15]<\/a>, kt\u00f3rej zarzucano odmow\u0119 dofinansowania produkcji FILMICONU, ze wzgl\u0119du na \u201ekonflikt ideologiczny\u201d[16]<\/a>.<\/p>\n

Po odmowie udzielenia wsparcia ze strony Instytutu w\u00a0dniu 7 czerwca 2011 roku pose\u0142 Dariusz Lipi\u0144ski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 w\u00a0oficjalnym pi\u015bmie z\u00a0zapytaniem do Ministra Kultury i\u00a0Dziedzictwa Narodowego Bogdana Zdrojewskiego m.in. o\u00a0przyczyny odmowy udzielenia wsparcia dla filmu Ryszarda Bugajskiego. Istotne by\u0142y dwa pytania. Po pierwsze: jakie s\u0105 przyczyny odroczenia decyzji o\u00a0dofinansowaniu filmu i\u00a0czy maj\u0105 one jakikolwiek zwi\u0105zek z\u00a0poruszan\u0105 w\u00a0nim tematyk\u0105? Po drugie: kiedy mo\u017cna liczy\u0107 na podj\u0119cie decyzji w\u00a0sprawie filmu[17]<\/a>\u200a? W\u00a0odpowiedzi ministra mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107, \u017ce w\u00a0ocenie Komisji Eksperckiej najs\u0142abszym aspektem projektu by\u0142 schematyczny i\u00a0przewidywalny scenariusz. Z\u00a0pisma wynika\u0142o tak\u017ce, \u017ce jeszcze w\u00a0trakcie trwania tej samej sesji dostarczono do wgl\u0105du Komisji scenariusz z\u00a0poprawkami, kt\u00f3re przynios\u0142y rezultat w\u00a0postaci nast\u0119puj\u0105cych opinii eksperckich: Wies\u0142aw Saniewski, Rados\u0142aw Piwowarski i\u00a0Ma\u0142gorzata Jurczak stwierdzili, \u017ce film rokuje powstanie obrazu bardzo dobrego i\u00a0byli za dofinansowaniem projektu; Kinga Dunin uzna\u0142a, \u017ce film rokuje bardzo dobrze, ale wymaga\u0142by dalszych poprawek; Grzegorz \u0141oszewski podtrzyma\u0142 swoj\u0105 opini\u0119, uznaj\u0105c projekt za przeci\u0119tny i\u00a0g\u0142osowa\u0142 za odrzuceniem wniosku o\u00a0dofinansowanie[18]<\/a>.<\/p>\n

Tw\u00f3rcy postanowili zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 z\u00a0pro\u015bb\u0105 do PISF o\u00a0zgod\u0119 na ponowne z\u0142o\u017cenie wniosku w\u00a0nast\u0119pnej sesji, jednak 25 lipca 2011 roku poinformowano na pi\u015bmie, \u017ce Agnieszka Odorowicz nie wyrazi\u0142a na to zgody (na co zgodnie z\u00a0zapisami ustawy o\u00a0kinematografii z\u00a02005 roku oraz zasad opisanych w\u00a0\u201eProgramie Operacyjnym\u201d mia\u0142a prawo)[19]<\/a>.<\/p>\n

Po kolejnej pro\u015bbie producenta Agnieszka Odorowicz wyrazi\u0142a zgod\u0119 na ponowne z\u0142o\u017cenie wniosku (pismo z\u00a0dnia 26 marca 2012 roku). Tym razem wniosek opiewa\u0142 na kwot\u0119 1\u00a0351\u00a0000 z\u0142, natomiast bud\u017cet planowano zamkn\u0105\u0107 w\u00a0kwocie 4\u00a0903 000 z\u0142. Drugi wniosek nie zosta\u0142 jednak dopuszczony do sesji 2\/2012 ze wzgl\u0119du na niespe\u0142nienie wymog\u00f3w formalnych. W\u00a0uzasadnieniu wskazano cztery nieprawid\u0142owo\u015bci:<\/p>\n

    \n
  1. wpisy z\u00a0rejestru dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, z\u00a0kt\u00f3rych wynika uprawnienie do produkcji filmowej, powinny by\u0107 nie starsze ni\u017c 6 miesi\u0119cy\u00a0\u2013 dokumenty, kt\u00f3re Pa\u0144stwo przedstawiali (z\u00a0dn. 21.12.2010 r.) nie spe\u0142niaj\u0105 tego wymogu okre\u015blonego w\u00a0\u201eTrybie naboru i\u00a0wyboru wniosk\u00f3w\u201d w\u00a0punkcie 2.13 Priorytetu III.;<\/li>\n
  2. brak jest opinii bankowej o\u00a0rachunku firmy wnioskuj\u0105cej (wym\u00f3g r\u00f3wnie\u017c okre\u015blony w\u00a0punkcie 2.13. \u201eTrybu naboru wniosk\u00f3w\u201d);<\/li>\n
  3. cz\u0119\u015b\u0107 wk\u0142ad\u00f3w sponsorskich o\u00a0charakterze rzeczowym zosta\u0142a nieprawid\u0142owo wykazana we wniosku jako wk\u0142ad finansowy producenta, konsekwencj\u0105 tego s\u0105 b\u0142\u0119dy w\u00a0kosztorysie;<\/li>\n
  4. w\u00a0dokumentacji wniosk\u00f3w dla ekspert\u00f3w nie przedstawiono dokument\u00f3w potwierdzaj\u0105cych zabezpieczenie finansowe dla produkcji z\u00a0powodu zagwarantowania\u00a0\u2013 jak o\u015bwiadczaj\u0105 Pa\u0144stwo w\u00a0pi\u015bmie przewodnim\u00a0\u2013 anonimowo\u015b\u0107 niekt\u00f3rych inwestor\u00f3w. Program Operacyjny PISF na 2012 r. (wraz z\u00a0\u201eTrybem naboru wniosk\u00f3w\u201d) nie przewiduje takiego zastrze\u017cenia. Eksperci powinni mie\u0107 dost\u0119p do wszystkich dokument\u00f3w wniosku, gdy\u017c ich opinie po analizie projektu maj\u0105 zasadnicze znaczenie dla wydania decyzji o\u00a0wsparciu przedsi\u0119wzi\u0119cia ze \u015brodk\u00f3w publicznych[20]<\/a>.<\/li>\n<\/ol>\n

    Najpowa\u017cniejszym b\u0142\u0119dem\u00a0\u2013 kt\u00f3rego przyczyn\u0105 by\u0142 \u017ale rozpisany kosztorys\u00a0\u2013 by\u0142o opisanie wk\u0142ad\u00f3w sponsorskich jako wk\u0142adu rzeczowego producenta.<\/p>\n

    Wniosek nie zosta\u0142 skierowany \u201edo poprawek\u201d, tylko automatycznie przeniesiony do nast\u0119pnej sesji 3\/2012. Zdaniem Olgi Bieniek wniosek powinien zosta\u0107 skierowany do korekty, a\u00a0nie automatycznie do nast\u0119pnej sesji, jak mia\u0142o to miejsce w\u00a0tym przypadku. Producentka zaznacza\u0142a, \u017ce prawid\u0142owe przypisanie koszt\u00f3w jako wk\u0142ad\u00f3w sponsorskich to zadanie wymagaj\u0105ce nieca\u0142ej godziny pracy. Przy czym warto zastrzec, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 sponsor\u00f3w postanowi\u0142a uzale\u017cni\u0107 sw\u00f3j udzia\u0142 w\u00a0projekcie od zachowania anonimowo\u015bci. W\u00a0takiej sytuacji rozwi\u0105zanie problemu przypisania tych wk\u0142ad\u00f3w finansowych do konkretnych kategorii nie by\u0142o proste. Warto przy okazji zauwa\u017cy\u0107, \u017ce film Bugajskiego nie ubiega\u0142 si\u0119 o\u00a0dofinansowanie pochodz\u0105ce ze \u015brodk\u00f3w funduszy regionalnych czy samorz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n

    Trzeci wniosek\u00a0\u2013 ostatni mo\u017cliwy do z\u0142o\u017cenia w\u00a0ramach tego samego projektu filmowego\u00a0\u2013 spe\u0142ni\u0142 wymogi formalne i\u00a0zosta\u0142 skierowany do rozpatrzenia przez komisj\u0119 eksperck\u0105. Zosta\u0142 z\u0142o\u017cony 14 listopada 2012 roku. G\u0142osy za przyznaniem dofinansowania (wyliczone w\u00a0bud\u017cecie na 1 900 000 z\u0142, wobec globalnej kwoty 4\u00a0903\u00a0335\u00a0z\u0142) rozk\u0142ada\u0142y si\u0119 w\u00a0spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy\u00a0\u2013 na \u201etak\u201d by\u0142 tylko Filip Bajon, na \u201enie\u201d: Janusz Anderman, Andrzej Bart, Rafa\u0142 Marsza\u0142ek; za\u015b Grzegorz \u0141oszewski wstrzyma\u0142 si\u0119 od g\u0142osu. G\u0142osami wi\u0119kszo\u015bci wniosek zosta\u0142 odrzucony. W\u00a0uzasadnieniu (napisanym przez Bajona, jedynego, kt\u00f3ry g\u0142osowa\u0142 \u201eza\u201d) zwr\u00f3cono uwag\u0119 na schematyczno\u015b\u0107 scenariusza: \u201eBugajski jak si\u0119 zabiera do rzeczywisto\u015bci, to widzi j\u0105 w\u00a0barwach czarno-bia\u0142ych, westernowych.\u00a0[\u2026] W\u00a0stosunku do niej Piepka i\u00a0Pruski pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 metod\u0105 realizmu krytycznego\u00a0[\u2026]. Jak wiemy realizm krytyczny nie jest subteln\u0105 proustowsk\u0105 metod\u0105 wszechstronnej analizy rzeczywisto\u015bci, tylko wali wprost nazywaj\u0105c rzeczy po imieniu\u201d[21]<\/a>.<\/p>\n

    Przewidywalno\u015b\u0107 fabu\u0142y i\u00a0jednoznacznie nacechowany negatywnie \u015bwiat przedstawiony w\u00a0scenariuszu by\u0142y najpowa\u017cniejszymi zarzutami, na jakie powo\u0142ywano si\u0119 w\u00a0sprawie odmowy dofinansowania. W\u00a0wywiadach tw\u00f3rcy powtarzali, \u017ce nadrz\u0119dnym celem by\u0142o zwr\u00f3cenie uwagi na problemy, z\u00a0kt\u00f3rymi borykaj\u0105 si\u0119 polscy przedsi\u0119biorcy. Piepka podkre\u015bla\u0142, \u017ce przy tworzeniu scenariusza tw\u00f3rcom zale\u017ca\u0142o na ukazaniu mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 urz\u0119dnikom na wysokich stanowiskach wkroczy\u0107 w\u00a0\u017cycie obywateli: \u201eChcemy pokaza\u0107 bardzo trudny temat, niewygodny dla przedstawicieli w\u0142adzy, dla urz\u0119dnik\u00f3w skarbowych, dla prokurator\u00f3w. Pokaza\u0107, \u017ce dzi\u015b w\u00a0majestacie prawa mo\u017cna skrzywdzi\u0107 niewinnych ludzi, zniszczy\u0107 dorobek ich \u017cycia i\u00a0nie ponie\u015b\u0107 konsekwencji\u201d[22]<\/a>. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce ten wyrazisty konflikt\u00a0\u2013 traktowany przez cz\u0142onk\u00f3w komisji oceniaj\u0105cej jako wada\u00a0\u2013 by\u0142 fundamentem projektu. Pomimo tego, jak przekonywa\u0142 Piepka, ilo\u015b\u0107 \u201epublicystyki\u201d zawartej w\u00a0tek\u015bcie scenariusza jest na poziomie, kt\u00f3rego widz nie zauwa\u017cy i\u00a0kt\u00f3ry nie b\u0119dzie wp\u0142ywa\u0107 na odbi\u00f3r filmu[23]<\/a>. Podobnie jak Piepka wypowiada\u0142 si\u0119 Micha\u0142 Pruski w\u00a0rozmowie dla \u201eTr\u00f3jmiasta\u201d: \u201eNie mam ju\u017c czasu na to, \u017ceby zajmowa\u0107 si\u0119 pisaniem scenariusza tylko po to, \u017ceby osi\u0105gn\u0105\u0107 jaki\u015b wysublimowany efekt artystyczny. Interesuje mnie wywo\u0142anie refleksji, poruszenia, namys\u0142u. Dlatego zale\u017cy mi na kinie prawdy, opartym na faktach, bo \u017cycie pisze najlepsze scenariusze\u201d[24]<\/a>. Bugajski przyzna\u0142 natomiast, \u017ce nie interesuje go nakr\u0119cenie filmu publicystycznego tylko uniwersalizm opowiedzianej historii; klasyczny motyw walki dobra ze z\u0142em i\u00a0psychologia postaci[25]<\/a>. Scenariusz powsta\u0142y na wydarzeniach autentycznych mia\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na problem patologii systemowych, ale tak\u017ce umo\u017cliwi\u0107 przyjrzenie si\u0119 post\u0119powaniu osoby zepsutej moralnie i\u00a0mechanizmom, kt\u00f3re ni\u0105 kieruj\u0105. A\u00a0przecie\u017c film Bugajskiego jest r\u00f3wnie\u017c obrazem odwo\u0142uj\u0105cym si\u0119 do konwencji kina gatunkowego (w\u00a0tym wypadku thrillera), kt\u00f3re cechuje si\u0119 fabu\u0142\u0105 zogniskowan\u0105 wok\u00f3\u0142 w\u0105tku kryminalnego.<\/p>\n

    Niecodzienna sytuacja zwi\u0105zana z\u00a0odmow\u0105 finansowania projektu ze strony PISF sk\u0142ania do refleksji na temat innych potencjalnych przyczyn tej decyzji. Oto w\u00a0sesji 1\/2011 dofinansowano m.in. W\u00a0imi\u0119\u2026<\/em> (2013) Ma\u0142gorzaty Szumowskiej[26]<\/a>, w\u00a0tej samej sesji dofinansowano Pok\u0142osie<\/em> (re\u017c. W\u0142adys\u0142aw Pasikowski, 2012)[27]<\/a>. To por\u00f3wnanie sk\u0142ania\u0142oby do wniosku, \u017ce obok ewentualnej artystycznej s\u0142abo\u015bci wa\u017cnym elementem podejmowanych przez ekspert\u00f3w decyzji w\u00a0sprawie Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em> by\u0142 czynnik ideowo-polityczny. Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 opini\u0119, \u017ce preferowano projekty krytyczne wobec konserwatywnej wra\u017cliwo\u015bci i\u00a0pi\u0119tnuj\u0105ce domnieman\u0105 hipokryzj\u0119 bohater\u00f3w; ambitny, szlachetny i\u00a0przedsi\u0119biorczy protagonista prze\u015bladowany przez instytucje w\u0142adzy rzadko zasiedla\u0142 scenariusze polskich film\u00f3w z\u00a0pocz\u0105tku pierwszej dekady XXI\u00a0wieku.<\/p>\n

    Dodajmy, \u017ce wyniki wspomnianej sesji i\u00a0brak wsparcia dla filmu Bugajskiego s\u0105 szczeg\u00f3lne, zwa\u017cywszy na fakt, \u017ce spo\u0142eczne poruszenie wok\u00f3\u0142 odmowy wymog\u0142o na Agnieszce Odorowicz szczeg\u00f3\u0142owe om\u00f3wienie wynik\u00f3w tej sesji. Dyrektor PISF zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na wsparcie produkcji, kt\u00f3re wymaga\u0142y wyj\u0105tkowo du\u017cych \u015brodk\u00f3w finansowych, na przyk\u0142ad film Jana Komasy Miasto 44 <\/em>(2014) w\u00a0ramach priorytetu IV produkcja film\u00f3w historycznych[28]<\/a>.<\/p>\n

    \u201ePospolite ruszenie\u201d przedsi\u0119biorc\u00f3w<\/p>\n

    Producenci Uk\u0142adu zamkni\u0119tego <\/em>po otrzymaniu negatywnej oceny z\u00a0PISF postanowili zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do lokalnych medi\u00f3w i\u00a0nag\u0142o\u015bni\u0107 spraw\u0119 celem pozyskania sponsor\u00f3w na realizacj\u0119 filmu. Kompletowanie bud\u017cetu przewidywanego na ok. 6 milion\u00f3w z\u0142otych bez wsparcia pieni\u0119dzy publicznych okaza\u0142o si\u0119 szczeg\u00f3lnym wyzwaniem produkcyjnym. Olga Bieniek i\u00a0Miros\u0142aw Piepka wielokrotnie wspominali, \u017ce domykanie bud\u017cetu Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em> przypomina\u0142o chodzenie z\u00a0\u201eczapk\u0105 w\u00a0ko\u015bciele\u201d[29]<\/a>, co po czasie stanowi nieco ironiczny komentarz do ca\u0142ej sytuacji, ale dobrze obrazuje dwie istotne kwestie: znaczenie pozornie niewielkich, ale w\u00a0kontek\u015bcie ilo\u015bciowym znacz\u0105cych wp\u0142at oraz determinacj\u0119 \u015brodowiskow\u0105, by sfinalizowa\u0107 projekt. Materia\u0142y prasowe ukazuj\u0105ce si\u0119 w\u00a0\u201eDzienniku Ba\u0142tyckim\u201d i\u00a0\u201eGazecie Wyborczej\u201d spe\u0142ni\u0142y pok\u0142adane w\u00a0nich nadzieje. Do producent\u00f3w zacz\u0119li si\u0119 zg\u0142asza\u0107 prywatni przedsi\u0119biorcy z\u00a0ch\u0119ci\u0105 wsparcia projektu.<\/p>\n

    Opisuj\u0105c sposoby zdobywania \u015brodk\u00f3w prywatnych celem finansowania produkcji filmowej, Agnieszka Orankiewicz zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce wsparcie ze strony pa\u0144stwa jest dla filmu wyprodukowanego w\u00a0Europie tak kluczowym czynnikiem, \u017ce jego brak cz\u0119sto decyduje o\u00a0tym, czy film powstanie, czy nie[30]<\/a>. Omawiaj\u0105c alternatywne metody pozyskania funduszy na produkcj\u0119 filmow\u0105, wyr\u00f3\u017cni\u0142a m.in. sponsoring<\/em> i\u00a0crowdfunding<\/em>. Autorka zaznacza\u0142a, \u017ce sponsoring<\/em> jest rodzajem umowy zawartej mi\u0119dzy stronami, maj\u0105cej na celu pozyskanie obop\u00f3lnych korzy\u015bci[31]<\/a>. Wsparcie finansowe wybranego projektu \u201ew\u00a0<\/em>du\u017cej mierze zale\u017cy od przyj\u0119tej przez niego [sponsora\u00a0\u2013 dop. K.O.] strategii biznesowej. Mo\u017ce by\u0107 to np. mo\u017cliwo\u015b\u0107 dotarcia do wyselekcjonowanej grupy potencjalnych klient\u00f3w oraz kreowaniu wizerunku firmy, polegaj\u0105ce na wywo\u0142aniu pozytywnych skojarze\u0144 z\u00a0mark\u0105\u201d[32]<\/a>.<\/p>\n

    W\u00a0przypadku Uk\u0142adu zamkni\u0119tego <\/em>jednym ze sponsor\u00f3w wnosz\u0105cych znaczny wk\u0142ad pieni\u0119\u017cny by\u0142 W\u0142adys\u0142aw Grochowski, prezes zarz\u0105du Arche S.A. (Grupa Arche jest obecna m.in. na rynku nieruchomo\u015bci jako developer oraz posiada sie\u0107 hoteli), kt\u00f3ry w\u00a0przeciwie\u0144stwie do wielu innych sponsor\u00f3w postanowi\u0142 nie ukrywa\u0107 si\u0119 ze swoim wsparciem finansowym i\u00a0logotyp jego firmy widnieje na plakacie Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em>. Zorganizowa\u0142 on tak\u017ce specjalny pokaz filmu w\u00a0Centrum Kultury i\u00a0Sztuki w\u00a0Siedlcach: \u201eTa produkcja\u00a0\u2013 dzieli\u0142 si\u0119 swoimi intencjami przedsi\u0119biorca\u00a0\u2013 opowiada o\u00a0wa\u017cnych dla nas kwestiach. Skoro arty\u015bci upomnieli si\u0119 o\u00a0przedsi\u0119biorc\u00f3w, podejmuj\u0105c tak wa\u017cny dla nas temat, to ja poczu\u0142em, \u017ce musz\u0119 ich wspom\u00f3c, przekazuj\u0105c pieni\u0105dze na realizacj\u0119\u201d[33]<\/a>. Wiele firm zdecydowa\u0142o podobnie, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na aspekt solidarno\u015bci z\u00a0pokrzywdzonymi przedsi\u0119biorcami oraz jako spos\u00f3b zamanifestowania swojego sprzeciwu wobec opresji, kt\u00f3rej poddani s\u0105 biznesmeni w\u00a0starciu z\u00a0organami pa\u0144stwowymi. Warto wi\u0119c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w\u00a0tym wypadku zaanga\u017cowanie przedsi\u0119biorc\u00f3w stanowi\u0142o precedens. Podj\u0119te dzia\u0142ania nie koncentrowa\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na promocji marki, ale akcentowa\u0142y niezgod\u0119 \u015brodowiska na (w\u00a0ich rozumieniu) bezprawne dzia\u0142ania organ\u00f3w pa\u0144stwowych wobec nich. Cz\u0119\u015b\u0107 z\u00a0nich zdecydowa\u0142a si\u0119 jednak wesprze\u0107 film anonimowo.<\/p>\n

    Inna forma wsparcia w\u00a0postaci mecenatu, na kt\u00f3r\u0105 w\u00a0przypadku Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em> zdecydowa\u0142a si\u0119 Kasa Stefczyka, nie zak\u0142ada pozyskania korzy\u015bci finansowych ze strony dotuj\u0105cego, ale mo\u017ce by\u0107 uznana za swojego rodzaju manifest polityczny. Na stronie internetowej Kasy Stefczyka, g\u0142\u00f3wnego mecenasa Uk\u0142adu zamkni\u0119tego,<\/em> zarz\u0105d informuje, \u017ce jednym z\u00a0zada\u0144 firmy jest partycypacja w\u00a0przedsi\u0119wzi\u0119ciach kulturalnych: \u201eRealizacja misji to przede wszystkim dzia\u0142ania edukacyjne oraz wspieranie kultury i\u00a0sztuki\u00a0\u2013 szczeg\u00f3lnie tej krzewi\u0105cej warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skie i\u00a0odwo\u0142uj\u0105cej si\u0119 do naszej tradycji i\u00a0historii. To mi\u0119dzy innymi mecenat licznych, wa\u017cnych film\u00f3w\u00a0traktuj\u0105cych o\u00a0dziejach Polski i\u00a0wydarzeniach wa\u017cnych dla wiernych i\u00a0polskiego\u00a0Ko\u015bcio\u0142a\u201d[34]<\/a>. Firma pisze w\u00a0spos\u00f3b deklaratywny, jaki rodzaj produkcji mo\u017ce liczy\u0107 na ich wsparcie. Jednym z\u00a0projekt\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y dotowane przez przedsi\u0119biorstwo by\u0142 na przyk\u0142ad film B\u0142ogos\u0142awiona wina <\/em>(2015), opowiadaj\u0105cy o\u00a0historii kradzie\u017cy obrazu Matki Boskiej Gregoria\u0144skiej przez ksi\u0119cia Miko\u0142aja Sapieh\u0119. W\u00a0bud\u017cecie tego ostatniego poza Kas\u0105 Stefczyka partycypowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c firma Apella[35]<\/a>, kt\u00f3ra zaanga\u017cowana by\u0142a tak\u017ce w\u00a0Uk\u0142ad zamkni\u0119ty<\/em>[36]<\/a>. Silne nacechowanie ideologiczne instytucji wsp\u00f3\u0142finansuj\u0105cych przedsi\u0119wzi\u0119cie mog\u0142o oddzia\u0142ywa\u0107 na odbi\u00f3r filmu Bugajskiego jako filmu wpisuj\u0105cego si\u0119 w\u00a0konkretn\u0105 optyk\u0119 polityczn\u0105, co mog\u0142o mie\u0107 wp\u0142yw na postrzeganie obrazu, zar\u00f3wno przez ekspert\u00f3w, jak i\u00a0p\u00f3\u017aniejszych widz\u00f3w, kiedy o\u00a0niestandardowym procesie produkcyjnym m\u00f3wi\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119cej w\u00a0mediach,<\/p>\n

    Znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bud\u017cetu uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107 przy pomocy medi\u00f3w tradycyjnych i\u00a0spo\u0142eczno\u015bciowych. Dzi\u0119ki crowdfundingowi <\/em>mo\u017cliwe by\u0142o zaanga\u017cowanie i\u00a0wsparcie produkcji przez osoby zainteresowane, ale nie posiadaj\u0105ce du\u017cego bud\u017cetu. Producentka Olga Bieniek wspomina, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 wk\u0142ad\u00f3w finansowych pochodzi\u0142a od prywatnych os\u00f3b, kt\u00f3re cz\u0119sto dzieli\u0142y si\u0119 swoimi trudnymi historiami, o\u00a0tym jak niesprawiedliwie potraktowa\u0142 ich system. Chcieli wi\u0119c wspom\u00f3c powstanie filmu cho\u0107by symboliczn\u0105 kwot\u0105 (wydaje si\u0119, \u017ce udzia\u0142 w\u00a0powstaniu filmu m\u00f3g\u0142 mie\u0107 dla niekt\u00f3rych os\u00f3b charakter terapeutyczny). Agnieszka Orankiewicz zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce osoby zaanga\u017cowane w\u00a0produkcje w\u00a0taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c jej najlepszymi ambasadorami i\u00a0znacznie wp\u0142ywaj\u0105 na rozpoznawalno\u015b\u0107 i\u00a0sukces projektu poprzez wykorzystanie marketingu szeptanego[37]<\/a>.<\/p>\n

    Kiedy ju\u017c producentom Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em> uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107 z\u00a0jakiego\u015b \u017ar\u00f3d\u0142a \u015brodki finansowe, niekt\u00f3re osoby b\u0105d\u017a instytucje partycypuj\u0105ce w\u00a0kosztach wskazywa\u0142y kierownictwu produkcji kolejn\u0105 grup\u0119 potencjalnie zainteresowanych os\u00f3b. Odby\u0142o si\u0119 wiele wyst\u0105pie\u0144 publicznych w\u00a0kr\u0119gach, kt\u00f3rych na co dzie\u0144 nie kojarzymy z\u00a0aktywnym uczestnictwem w\u00a0\u017cyciu kulturalnym, jak np. bran\u017ca z\u0142omiarska. Skutkiem takich wyst\u0105pie\u0144 by\u0142o kilka, czasem kilkana\u015bcie deklaracji wsparcia, kt\u00f3re nast\u0119pnie zmienia\u0142y si\u0119 w\u00a0umowy sponsorskie na \u0142\u0105czn\u0105 kwot\u0119 kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy z\u0142otych.<\/p>\n

    Orankiewicz zauwa\u017ca, \u017ce niezwykle rzadkim przypadkiem jest sfinansowanie przy pomocy crowdfundingu <\/em>produkcji pe\u0142nometra\u017cowego filmu fabularnego, takie sytuacje maj\u0105 charakter marginalny[38]<\/a>. Finalny bud\u017cet Uk\u0142adu zamkni\u0119tego <\/em>wyni\u00f3s\u0142 ok. 5 milion\u00f3w 700 tysi\u0119cy z\u0142otych, z\u00a0czego wk\u0142ady koproducenckie wynios\u0142y 4 miliony 930 tysi\u0119cy z\u0142otych, natomiast liczba sponsor\u00f3w to 35 podmiot\u00f3w[39]<\/a>.<\/p>\n

    Spos\u00f3b finansowania bezpo\u015brednio oddzia\u0142ywa\u0142 na przebieg produkcji. Producentka, w\u00a0udzielonym na potrzeby artyku\u0142u wywiadzie, podkre\u015bla, \u017ce powstanie obrazu wi\u0105\u017ce si\u0119 m.in. z\u00a0szale\u0144cz\u0105 determinacj\u0105 producent\u00f3w FILMICONU. Jednocze\u015bnie zaznacza, \u017ce w\u00a0momencie kiedy PISF odm\u00f3wi\u0142 wsparcia dla Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em>, by\u0142o ju\u017c jasne, \u017ce film i\u00a0tak musia\u0142 powsta\u0107, poniewa\u017c na tym etapie prac wydano ju\u017c milion z\u0142otych, a\u00a0rezygnacja oznacza\u0142aby zamkni\u0119cie powsta\u0142ej sp\u00f3\u0142ki i\u00a0d\u0142ug. Niestandardowy spos\u00f3b pozyskiwania \u015brodk\u00f3w mia\u0142 bezpo\u015bredni wp\u0142yw na przebieg prac na planie zdj\u0119ciowym. Struktura finansowania by\u0142a nieustannie naruszana, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z\u00a0szeregiem niedogodno\u015bci. Z\u00a0tego powodu zdj\u0119cia kr\u0119cone by\u0142y w\u00a0trzech wspomnianych ju\u017c etapach. Producentka podkre\u015bla\u0142a, \u017ce kiedy ju\u017c uda\u0142o si\u0119 zebra\u0107 konkretn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pieni\u0119dzy, dok\u0142adnie wyliczano, ile dni zdj\u0119ciowych b\u0119dzie mog\u0142o zosta\u0107 zrealizowanych z\u00a0uzyskanych funduszy. \u201eJak dostali\u015bmy sk\u0105d\u015b pieni\u0105dze\u00a0\u2013 to kr\u0119cili\u015bmy\u201d\u00a0\u2013 m\u00f3wi Bieniek[40]<\/a>. Zdarza\u0142y si\u0119 znacz\u0105ce przestoje, jednak po raz kolejny warto zaznaczy\u0107, jak znacz\u0105ce by\u0142o dzia\u0142anie w\u0142a\u015bcicieli prywatnych firm. W\u00a0sytuacji kiedy potrzeba by\u0142o zrealizowa\u0107 przelew na du\u017c\u0105 kwot\u0119, producentka kontaktowa\u0142a si\u0119 z\u00a0jednym z\u00a0koproducent\u00f3w, kt\u00f3ry po wystawieniu przez produkcj\u0119 faktury niezw\u0142ocznie realizowa\u0142 przelew. R\u00f3wnie istotne by\u0142y \u201edrobne\u201d pomoce, np. w\u00a0zaopatrzeniu planu w\u00a0kwiaty. Jest to jeden z\u00a0wielu przyk\u0142ad\u00f3w podkre\u015blaj\u0105cych ch\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142uczestnictwa w\u00a0projekcie nag\u0142a\u015bniaj\u0105cym spo\u0142eczny problem.<\/p>\n

    Spos\u00f3b finansowania a\u00a0recepcja obrazu<\/p>\n

    Poruszenie spo\u0142eczne zwi\u0105zane z\u00a0odmow\u0105 udzia\u0142u w\u00a0projekcie PISF i\u00a0pr\u00f3ba doszukania si\u0119 w\u00a0tym motyw\u00f3w politycznych spowodowa\u0142a podzia\u0142 w\u015br\u00f3d os\u00f3b ze \u015bwiata publicznego (pisa\u0142 o\u00a0tym m.in. Micha\u0142 Piepi\u00f3rka[41]<\/a>). Jak wspomina\u0142am, g\u0142\u00f3wnym mecenasem Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em>, kt\u00f3ry zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w\u00a0projekt na etapie prac postprodukcyjnych, zosta\u0142a Kasa Stefczyka. To posuni\u0119cie mo\u017cna by\u0142o postrzega\u0107 jako \u015bwiadomy ruch polityczny, zwa\u017cywszy na fakt, \u017ce szef Rady Nadzorczej Kasy Stefczyka\u00a0\u2013 Grzegorz Bierecki\u00a0\u2013 to polityk zwi\u0105zany z\u00a0Prawem i\u00a0Sprawiedliwo\u015bci\u0105. Partia ta w\u00a0latach powstawania filmu nale\u017ca\u0142a do politycznej opozycji. Wk\u0142ad finansowy by\u0142 jednym z\u00a0najwi\u0119kszych, a\u00a0Kasa Stefczyka, jako instytucja z\u00a0zadeklarowan\u0105 optyk\u0105 prawicow\u0105 postanowi\u0142a wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w\u00a0projekcie. Zawarty w\u00a0scenariuszu w\u0105tek przesz\u0142o\u015bci partyjnej postaci granych przez Janusza Gajosa i\u00a0Kazimierza Kaczora wpisywa\u0142 si\u0119 w\u00a0narracj\u0119 polityk\u00f3w prawicy, i\u017c osoby piastuj\u0105ce wysokie stanowiska w\u00a0instytucjach pa\u0144stwowych to w\u00a0znacznej cz\u0119\u015bci beneficjenci poprzedniego systemu politycznego, z\u00a0przesz\u0142o\u015bci\u0105 komunistyczn\u0105[42]<\/a>. Zarz\u0105d Kasy Stefczyka organizowa\u0142 pokazy z\u00a0tw\u00f3rcami.[43]<\/a>. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, \u017ce wspomniana Apella SA, firma reklamowa r\u00f3wnie\u017c zaanga\u017cowana w\u00a0produkcj\u0119 filmu Bugajskiego, by\u0142a w\u00a0latach 2013-2019 sta\u0142ym tw\u00f3rc\u0105 produkcji reklamowych dla Kasy Stefczyka[44]<\/a>.<\/p>\n

    Wszystko to sprawi\u0142o, \u017ce projekt zosta\u0142 \u201eupolityczniony\u201d wbrew intencjom tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy protestowali przeciwko pr\u00f3bie takiego odczytania filmu. W\u00a0wywiadzie z\u00a0Miros\u0142awem Piepk\u0105 dziennikarka przywo\u0142a\u0142a s\u0142owa Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego, i\u017c film \u201em\u00f3wi o\u00a0dzisiejszej Polsce\u201d. Wsp\u00f3\u0142scenarzysta i\u00a0producent Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em> uzna\u0142 te s\u0142owa za niefortunne: \u201eMy jako tw\u00f3rcy tego filmu nie chcemy, by by\u0142 on wykorzystywany do jakiejkolwiek politycznej gry. Przeczuwali\u015bmy, \u017ce b\u0119d\u0105 pr\u00f3by jego upolityczniania. To, co przedstawiamy w\u00a0filmie, dzia\u0142o si\u0119 za ka\u017cdych rz\u0105d\u00f3w i\u00a0za ka\u017cdej opcji. Bardzo s\u0142usznie to zauwa\u017cy\u0142 prezydent Komorowski po premierze naszego filmu: \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty<\/em> to memento dla ka\u017cdego cz\u0142owieka w\u00a0tym kraju, kt\u00f3ry decyduje o\u00a0losach innych ludzi\u201d[45]<\/a>. Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce przywo\u0142anie opinii prezydenta z\u00a0innego obozu politycznego mia\u0142o z\u0142agodzi\u0107 s\u0142owa prezesa PiS i\u00a0uczyni\u0107 opowie\u015b\u0107 \u201esymetryczn\u0105\u201d, a\u00a0zarazem podkre\u015bli\u0107, i\u017c jest ona uniwersalna i\u00a0adresowana do wszystkich odbiorc\u00f3w, bez wzgl\u0119du na ich sympatie polityczne.<\/p>\n

    Pr\u00f3b\u0119 odczytania w\u00a0kluczu politycznym mo\u017cna te\u017c odnale\u017a\u0107 w\u00a0sposobie zadawania pyta\u0144, wydaje si\u0119\u00a0\u2013 pod konkretn\u0105 tez\u0119. Wida\u0107 to w\u00a0wywiadzie Aleksandra Majewskiego z\u00a0Olg\u0105 Bieniek:<\/p>\n

    AM: Do kogo chc\u0105 Pa\u0144stwo dotrze\u0107 z\u00a0filmem Uk\u0142ad zamkni\u0119ty<\/em>?<\/p>\n

    Olga Bieniek: Po prostu do ludzi. Do odbiorc\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 obejrze\u0107 polskie kino na wysokim poziomie.<\/p>\n

    AM: Czy nie jest jednak tak, \u017ce chodzi o\u00a0odbiorc\u0119 identyfikuj\u0105cego si\u0119 z\u00a0opozycj\u0105 czy krytykuj\u0105cego polsk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107?<\/p>\n

    OB: Dla mnie\u00a0\u2013 jako producenta\u00a0\u2013 jest to film skierowany do polskiego widza. Mam nadziej\u0119, \u017ce do niepolskiego r\u00f3wnie\u017c[46]<\/a>.<\/p>\n

    Tak\u017ce podczas konferencji prasowej na 38. Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych zadano tw\u00f3rcom pytanie, czy udzia\u0142 w\u00a0filmie nie by\u0142 dla nich rodzajem deklaracji\u00a0\u2013 w\u00a0domy\u015ble politycznej, \u015bwiatopogl\u0105dowej[47]<\/a>.<\/p>\n

    Taka sytuacja spowodowa\u0142a, \u017ce Micha\u0142 Pruski i\u00a0Miros\u0142aw Piepka wystosowali list otwarty, w\u00a0kt\u00f3rym poruszali dwa problemy zwi\u0105zane z\u00a0recepcj\u0105 dzie\u0142a\u00a0\u2013 odczytanie w\u00a0kluczu politycznym oraz nadanie filmowej fabule charakteru dokumentalnego: \u201ePisz\u0105c scenariusz, byli\u015bmy szczeg\u00f3lnie uwra\u017cliwieni na to, by tekst nie mia\u0142 wyd\u017awi\u0119ku politycznego, a\u00a0opowiada\u0142 o\u00a0patologiach w\u00a0\u0142onie instytucji w\u0142adzy (prokuratura, fiskus), nie za\u015b by przypisywa\u0142 win\u0119 za to, co si\u0119 sta\u0142o, jakiej\u015b konkretnej partii politycznej\u201d[48]<\/a>. Scenarzy\u015bci podkre\u015blaj\u0105 tym samym uniwersalny wyd\u017awi\u0119k opowiedzianej w\u00a0fabule filmu historii o\u00a0zwyk\u0142ym cz\u0142owieku w\u00a0starciu z\u00a0bezwzgl\u0119dnymi jednostkami posiadaj\u0105cymi odpowiednie narz\u0119dzia i\u00a0w\u0142adz\u0119, co umo\u017cliwia im bezkarne dzia\u0142anie w\u00a0\u015bwietle prawa. Ponadto, tw\u00f3rcy sprzeciwiali si\u0119 odczytaniu obrazu w\u00a0spos\u00f3b w\u0142a\u015bciwy filmowi dokumentalnemu, jakby by\u0142 on zapisem faktycznych wydarze\u0144 \u201ejeden do jeden\u201d. Podkre\u015blali, \u017ce film powsta\u0142 na motywach rzeczywistych wydarze\u0144, a\u00a0fabularna forma pozwoli\u0142a na przekszta\u0142cenie niekt\u00f3rych w\u0105tk\u00f3w, zgodnie z\u00a0przyj\u0119t\u0105 wizj\u0105 artystyczn\u0105[49]<\/a>. Wida\u0107 wi\u0119c wyra\u017anie, \u017ce sytuacja spo\u0142eczno-polityczna, w\u00a0kt\u00f3rej powstawa\u0142 film, zacz\u0119\u0142a modyfikowa\u0107 znaczenia filmu.<\/p>\n

    Nagrody jako publiczne deklaracje<\/p>\n

    Pierwsza nagroda dla Uk\u0142adu zamkni\u0119tego <\/em>pojawi\u0142a si\u0119 jeszcze przed premier\u0105. \u015arodowisko polskich przedsi\u0119biorc\u00f3w postanowi\u0142o nagrodzi\u0107 producent\u00f3w filmu Wektorem Nadziei. Wektory to nagrody przyznawane przez Pracodawc\u00f3w RP za m.in. szczeg\u00f3lne zas\u0142ugi dla gospodarki, co po raz kolejny pokazuje, jak wa\u017cny sta\u0142 si\u0119 obraz Bugajskiego dla \u015brodowiska przedsi\u0119biorc\u00f3w. Uzasadnienie brzmia\u0142o nast\u0119puj\u0105co: \u201eZa odwag\u0119 w\u00a0d\u0105\u017ceniu do przedstawienia prawdy o\u00a0problemach, z\u00a0kt\u00f3rymi na co dzie\u0144 mierz\u0105 si\u0119 polscy przedsi\u0119biorcy w\u00a0starciu z\u00a0bezwzgl\u0119dn\u0105 machin\u0105 urz\u0119dnicz\u0105 oraz za niezwyk\u0142y up\u00f3r, dzi\u0119ki kt\u00f3remu realizacja sta\u0142a si\u0119 mo\u017cliwa\u201d[50]<\/a>.<\/p>\n

    Krajowa Izba Producent\u00f3w Audiowizualnych nagrodzi\u0142a producent\u00f3w FILMICONU za debiut producencki, jak zaznaczono w\u00a0laudacji za: \u201eodwag\u0119 i\u00a0determinacj\u0119 w\u00a0d\u0105\u017ceniu do celu oraz umiej\u0119tno\u015b\u0107 podj\u0119cia ryzyka bez popadania w\u00a0brawur\u0119\u201d[51]<\/a>. By\u0142a to pierwsza edycja nagrody, kt\u00f3ra jest przyznawana co roku na festiwalu OFF Camera w\u00a0Krakowie. Uk\u0142ad zamkni\u0119ty <\/em>ma na koncie jeszcze kilka wyr\u00f3\u017cnie\u0144 na festiwalach kina polskiego za granic\u0105. Janusz Gajos zosta\u0142 nominowany do Or\u0142\u00f3w, jednak nie zdoby\u0142 nagrody.<\/p>\n

    Business Centre Club, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 film Ryszarda Bugajskiego patronatem honorowym, nagrodzi\u0142 producent\u00f3w Medalem Europejskim za film \u201e[\u2026] poruszaj\u0105cy trudn\u0105 problematyk\u0119 uczciwo\u015bci w\u00a0gospodarce, za wk\u0142ad w\u00a0edukacj\u0119, informowanie oraz rzeteln\u0105 analiz\u0119 dobrych i\u00a0s\u0142abszych stron przemian ostatniego dwudziestolecia w\u00a0Polsce\u201d[52]<\/a>. Ponadto, Olga Bieniek otrzyma\u0142a tytu\u0142 \u201eKobieta sukcesu wojew\u00f3dztwa pomorskiego\u201d\u00a0\u2013 \u201eza osi\u0105gni\u0119cia zawodowe i\u00a0aktywno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105\u201d w\u00a02013 roku[53]<\/a>. Zdobyte wyr\u00f3\u017cnienia skupiaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim na uhonorowaniu determinacji, jak\u0105 podj\u0119\u0142a ekipa realizacyjna, aby sfinalizowa\u0107 projekt. Uzasadnienia zwracaj\u0105 uwag\u0119 na temat istotny spo\u0142ecznie i\u00a0niestandardowy przebieg produkcji, podkre\u015blaj\u0105 tym samym znaczenie filmu dla \u015brodowisk zwi\u0105zanych z\u00a0gospodark\u0105.<\/p>\n

    Dystrybutorem filmu zosta\u0142o Kino \u015awiat. Prapremiera filmu Bugajskiego odby\u0142a si\u0119 25 marca 2013 roku w\u00a0Gdyni, natomiast w\u00a0kinach mo\u017cna by\u0142o go ogl\u0105da\u0107 od 5\u00a0kwietnia. Pokazy zorganizowano w\u00a0wielu krajach europejskich, jak r\u00f3wnie\u017c w\u00a0Stanach Zjednoczonych. Nie zawsze by\u0142a to dystrybucja sta\u0142a, czasem ko\u0144czy\u0142o si\u0119 na kilku seansach. Szczeg\u00f3ln\u0105 popularno\u015bci\u0105 obraz cieszy\u0142 si\u0119 w\u00a0Wielkiej Brytanii, w\u00a0kr\u0119gu tamtejszej polonii (mog\u0142oby to wskazywa\u0107 na uto\u017csamienie si\u0119 z\u00a0wymow\u0105 filmu os\u00f3b, kt\u00f3re w\u00a0wi\u0119kszo\u015bci zmuszone by\u0142y wyjecha\u0107 do pracy zagranic\u0119 z\u00a0powodu s\u0142abo\u015bci polskiej gospodarki). Uk\u0142ad zamkni\u0119ty<\/em> zaj\u0105\u0142 sz\u00f3ste miejsce w\u015br\u00f3d najch\u0119tniej ogl\u0105danych film\u00f3w w\u00a02013 roku w\u00a0Polsce i\u00a0zgromadzi\u0142 widowni\u0119 licz\u0105c\u0105 591 tysi\u0119cy[54]<\/a>. Bior\u0105c pod uwag\u0119 tylko polskie produkcje, film zaj\u0105\u0142 czwarte miejsce w\u015br\u00f3d najch\u0119tniej ogl\u0105danych w\u00a02013 roku. Filmy polskie, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 wy\u017cej w\u00a0zestawieniu box office, <\/em>to: Drog\u00f3wka <\/em>(2013) Wojciecha Smarzowskiego: 1,015 miliona, Wa\u0142\u0119sa. Cz\u0142owiek z\u00a0nadziei <\/em>(2013), Andrzeja Wajdy: 954 tysi\u0119cy i\u00a0S\u0119p <\/em>(2012) Eugeniusza Korina: 603 tysi\u0105ce. Pierwsze i\u00a0drugie miejsce nale\u017ca\u0142y do film\u00f3w hollywoodzkich: Hobbit <\/em>(2013) Petera Jacksona z\u00a0wynikiem 1,116 miliona i\u00a0filmu animowanego Kraina lodu <\/em>(2013), 1,054\u00a0miliona widz\u00f3w. Mo\u017cna chyba stwierdzi\u0107, \u017ce na ten dobry wynik wp\u0142yw mia\u0142 wspomniany kontekst spo\u0142eczno-polityczny obrazu.<\/p>\n

    O\u00a0wyra\u017anych tropach interpretacyjnych w\u00a0recepcji s\u0142\u00f3w kilka<\/p>\n

    Po zapoznaniu si\u0119 z\u00a0recenzjami Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em> mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce odbi\u00f3r filmu Bugajskiego budzi\u0142 r\u00f3wnie wiele emocji, co proces produkcyjny. Opinie na temat sko\u0144czonego filmu bywa\u0142y skrajnie odmienne; ten sam element m\u00f3g\u0142 by\u0107 uznany za najwi\u0119kszy atut, jak i\u00a0za najwi\u0119ksz\u0105 wad\u0119. Warto nadmieni\u0107, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 opublikowanych tekst\u00f3w, w\u00a0spos\u00f3b cz\u0119sto anegdotyczny, wspomina o\u00a0historii produkcyjnej filmu, w\u00a0tym o\u00a0odmowie wsparcia przez PISF. W\u015br\u00f3d w\u0105tk\u00f3w cz\u0119sto powracaj\u0105cych w\u00a0r\u00f3\u017cnych kontekstach warto wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy: odwo\u0142ania do Przes\u0142uchania<\/em>, obraz Polski jako kraju obci\u0105\u017conego dziedzictwem poprzedniego systemu, oraz doszukiwanie si\u0119 komentarza politycznego.<\/p>\n

    Jednym z\u00a0g\u0142\u00f3wnych zarzut\u00f3w\u00a0\u2013 co korespondowa\u0142o z\u00a0opiniami ekspert\u00f3w PISF\u00a0\u2013 by\u0142 schematyczny scenariusz. Piotr Pluci\u0144ski zauwa\u017cy\u0142, \u017ce re\u017cyser ma tendencje do \u201eprzejaskrawiania kontrast\u00f3w[55]<\/a>\u201d i\u00a0wyra\u017anego podzia\u0142u na dobrych i\u00a0z\u0142ych, co jest cech\u0105 charakterystyczn\u0105 dla jego tw\u00f3rczo\u015bci. Pluci\u0144ski zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na fakt, \u017ce chocia\u017c Uk\u0142ad zamkni\u0119ty <\/em>to film gatunkowy\u00a0\u2013 podobnie jak D\u0142ug<\/em> (1999) Krzysztofa Krauzego\u00a0\u2013 najwa\u017cniejsza jest \u201ejednostka i\u00a0jej niemoc\u201d[56]<\/a>. Dla Krzysztofa Domaradzkiego z\u00a0\u201eNewsweeka\u201d najs\u0142abszym elementem \u015bwiata przedstawionego jest tytu\u0142owy \u201euk\u0142ad\u201d, kt\u00f3ry jest pokazany w\u00a0spos\u00f3b skr\u00f3towy, mo\u017cna go nawet odczytywa\u0107 jako niejasny, podkre\u015blaj\u0105c umowno\u015b\u0107 rozwoju fabu\u0142y. Recenzent zwraca\u0142 tak\u017ce uwag\u0119 na sytuacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 naros\u0142\u0105 wok\u00f3\u0142 obrazu. Podkre\u015bli\u0142 rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy deklaracjami tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy wskazywali, \u017ce jest to film fabularny, a\u00a0s\u0142owami przedstawicieli Kasy Stefczyka, kt\u00f3rzy zaznaczali prawdziwo\u015b\u0107 wydarze\u0144 w\u00a0filmie[57]<\/a>. Ponadto, w\u00a0Uk\u0142adzie zamkni\u0119tym<\/em> recenzent odnalaz\u0142 komentarz do pocz\u0105tk\u00f3w XXI wieku i\u00a0wszechobecnej korupcji oraz sposob\u00f3w dzia\u0142ania s\u0142u\u017cb specjalnych za rz\u0105d\u00f3w PIS-u[58]<\/a>. Robert Birkholc w\u00a0\u201eKinie\u201d[59]<\/a> rozpocz\u0105\u0142 tekst wyra\u017anie zaznaczaj\u0105c, \u017ce film by\u0142 finansowany z\u00a0pieni\u0119dzy prywatnych i\u00a0nawi\u0105zuje do g\u0142o\u015bnych wydarze\u0144[60]<\/a>. Je\u015bli chodzi o\u00a0walory artystyczne, wskazywa\u0142, \u017ce bohaterowie filmu Bugajskiego w\u00a0scenariuszu zostali przedstawieni tak, \u017ce cechuje ich \u201emoralna klarowno\u015b\u0107\u201d, a\u00a0historia prze\u015bladowania tr\u00f3jki biznesmen\u00f3w odwo\u0142uje si\u0119 do popularnych schemat\u00f3w. Tak\u017ce Jakub Socha podkre\u015bla\u0142, \u017ce fabu\u0142a zosta\u0142a zbudowana tylko na opozycji charakter\u00f3w i\u00a0zastosowaniu szeregu uproszcze\u0144, kt\u00f3re ostatecznie spowodowa\u0142y, \u017ce opowiadana historia jest a\u017c nazbyt oczywista, przewidywalna[61]<\/a>. R\u00f3wnie\u017c Grzegorz Fortuna zwraca\u0142 uwag\u0119 na aksjologicznie prosty \u015bwiat, kt\u00f3ry wykreowa\u0142 Bugajski i\u00a0por\u00f3wnywa\u0142 do konstruowania postaci w\u00a0filmach Andrzeja Wajdy, w\u00a0kt\u00f3rych bohaterowie \u201euosabiaj\u0105 konkretne postawy\u201d[62]<\/a>. Prokurator jest cz\u0142owiekiem jednoznacznie z\u0142ym, co maj\u0105 udowodni\u0107 retrospekcje przenosz\u0105ce do m\u0142odo\u015bci Kostrzewy i\u00a0wydarze\u0144 Marca\u201968, kiedy to doni\u00f3s\u0142 na swojego profesora\u00a0\u2013 ojca jednego z\u00a0poszkodowanych biznesmen\u00f3w\u00a0\u2013 dzi\u0119ki czemu awansowa\u0142 w\u00a0Partii. Jak zaznacza Fortuna: \u201eRetrospekcje z\u00a0lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych, kt\u00f3re w\u00a0dobrym filmie s\u0142u\u017cy\u0142yby za psychologiczne wyt\u0142umaczenie motywacji podstarza\u0142ych bohater\u00f3w, w\u00a0Uk\u0142adzie zamkni\u0119tym<\/em> s\u0105 tylko kolejnym dowodem ich niesko\u0144czonego skurwysy\u0144stwa\u201d[63]<\/a> –
    \nDonosicielstwo, polowania, agresja w\u00a0stosunku do rodziny, wszystko to s\u0142u\u017cy podkre\u015bleniu, \u017ce ogl\u0105damy portret \u201epod\u0142ego komucha    [64]<\/a>\u201d; po raz kolejny powt\u00f3rzona zostaje opinia, \u017ce jest on pozbawiony niuans\u00f3w.<\/p>\n

    Zdarzali si\u0119 tak\u017ce autorzy, kt\u00f3rzy wyra\u017cali si\u0119 pozytywnie na temat element\u00f3w gdzie indziej krytykowanych. Micha\u0142 Chudoli\u0144ski w\u00a0tek\u015bcie na portalu \u201eParadoks\u201d napisa\u0142, \u017ce obraz nie jest zero-jedynkowy, a\u00a0\u201er\u00f3\u017cnego rodzaju odcienie relatywno\u015bci zosta\u0142y tutaj ukazane i\u00a0podkre\u015blone w\u00a0najwa\u017cniejszych scenach\u201d[65]<\/a>. Wypowied\u017a ta sta\u0142a w\u00a0kontrze do wcze\u015bniej przytoczonych, kt\u00f3re zarzuca\u0142y autorom filmu zbyt jednoznaczny rysynek psychologiczny postaci. Ponadto, zdaniem Chudoli\u0144skiego film Bugajskiego wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 na tle innych produkcji gatunkowych powsta\u0142ych w\u00a0ci\u0105gu kilku lat przed premier\u0105 Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em>. Bywa\u0142y te\u017c takie recenzje, kt\u00f3re wskazywa\u0142y na scenariusz jako jeden z\u00a0atut\u00f3w filmu[66]<\/a>. Jak twierdzi\u0142 Rafa\u0142 O\u015bwieci\u0144ski, by\u0142 to film skoncentrowany g\u0142\u00f3wnie na emocjach; zar\u00f3wno bohater\u00f3w, jak i\u00a0widza w\u00a0kinie, kt\u00f3ry nie mo\u017ce pogodzi\u0107 si\u0119 z\u00a0niesprawiedliwo\u015bci\u0105 i\u00a0krzywd\u0105 pokazan\u0105 na ekranie[67]<\/a>. Jednocze\u015bnie jego zdaniem Uk\u0142ad zamkni\u0119ty <\/em>nie jest filmem interwencyjnym i\u00a0nie powinien by\u0107 interpretowany jako obraz wymierzony w\u00a0jak\u0105\u015b stron\u0119 sceny politycznej. Jak zaznacza\u0142: \u201eNie ma optowania za jedn\u0105 lub drug\u0105 opcj\u0105 polityczn\u0105, cho\u0107 publicystyka zwi\u0105zana z\u00a0tzw. praw\u0105 stron\u0105 cz\u0119sto niesie na sztandarach kwestie \u00bbuk\u0142adu\u00ab\u201d[68]<\/a>. Wida\u0107 wi\u0119c w\u00a0tej wypowiedzi ch\u0119\u0107 oddzielenia filmu Bugajskiego od trwaj\u0105cej dyskusji ideologiczno-politycznej. Mimo i\u017c autor odnotowuje udzia\u0142 finansowy Kasy Stefczyka w\u00a0projekcie, jego zdaniem nie powinien by\u0107 to czynnik wp\u0142ywaj\u0105cy na odbi\u00f3r filmu.<\/p>\n

    Wielu dziennikarzy zwraca\u0142o uwag\u0119 na fakt, \u017ce jest to historia oparta na prawdziwych wydarzeniach, co mia\u0142o uprawomocni\u0107 por\u00f3wnania z\u00a0filmem Krzysztofa Krauzego. Relacja historii prawdziwej i\u00a0fikcji filmowej jest w\u00a0wypadku Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/em> zjawiskiem niezwykle z\u0142o\u017conym, mo\u017cna by si\u0119 zdoby\u0107 na stwierdzenie, \u017ce problematycznym. W\u00a0\u201eRzeczypospolitej\u201d pada stwierdzenie, \u017ce najmocniejszym akcentem filmu s\u0105 napisy ko\u0144cowe i\u00a0zawarta w\u00a0nich informacja, \u017ce osoby odpowiedzialne za krzywd\u0119 biznesmen\u00f3w nie odpowiedzia\u0142y za swoje czyny[69]<\/a>. Pos\u0142ugiwano si\u0119 wci\u0105\u017c personaliami bohater\u00f3w fikcyjnych, ale bardziej dociekliwy odbiorca by\u0142 w\u00a0stanie dowiedzie\u0107 si\u0119, o\u00a0kim naprawd\u0119 jest mowa.<\/p>\n

    W\u00a0tym kontek\u015bcie interesuj\u0105cy jest felieton Bo\u017ceny Janickiej dla \u201eKina\u201d. Janicka zauwa\u017ca\u0142a, \u017ce z\u00a0warstwy fabularnej mo\u017cemy si\u0119 dowiedzie\u0107, \u017ce trzej przedsi\u0119biorcy zdobyli odpowiedni kapita\u0142 za spraw\u0105 tzw. \u201ewykupu menad\u017cerskiego\u201d[70]<\/a>, kt\u00f3rego okoliczno\u015bci mo\u017cna interpretowa\u0107 jako nie do ko\u0144ca uczciwe, jednak film Bugajskiego nie rozwija tego w\u0105tku. Janicka zwraca uwag\u0119 na prawa rz\u0105dz\u0105ce \u015bwiatem filmowym. Je\u017celi odbiorcy maj\u0105 sta\u0107 po stronie bohater\u00f3w, nie mo\u017ce zaistnie\u0107 prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce si\u0119 dorobili w\u00a0nieuczciwy spos\u00f3b[71]<\/a>. Je\u017celi widz ma si\u0119 zaanga\u017cowa\u0107 emocjonalnie w\u00a0histori\u0119, by\u0107 mo\u017ce nawet uto\u017csami\u0107 si\u0119 z\u00a0ofiarami, musz\u0105 by\u0107 oni najbardziej niewinni, jak tylko mog\u0105.<\/p>\n

    Inni autorzy, nie rezygnuj\u0105c z\u00a0oceny estetycznej, wpl\u0105tali j\u0105 w\u00a0wyw\u00f3d ideowy, polityczny. I\u00a0tak, dla \u0141ukasza Adamskiego obsadzenie Gajosa w\u00a0roli bezwzgl\u0119dnego prokuratora z\u00a0przesz\u0142o\u015bci\u0105 komunistyczn\u0105 by\u0142o zach\u0119t\u0105 do szukania podobie\u0144stw mi\u0119dzy Uk\u0142adem zamkni\u0119tym <\/em>a\u00a0Przes\u0142uchaniem<\/em>. Nie tylko w\u00a0postaciach wykreowanych w\u00a0obu filmach przez Gajosa, ale tak\u017ce w\u00a0wyrz\u0105dzaniu krzywdy niewinnym jednostkom w\u00a0majestacie prawa. Krytyk zauwa\u017cy\u0142, \u017ce niebezpiecze\u0144stwo nie wi\u0105\u017ce si\u0119 tylko i\u00a0wy\u0142\u0105cznie z\u00a0piastowaniem wysokich stanowisk pa\u0144stwowych przez postkomunist\u00f3w, ale\u00a0\u2013 by\u0107 mo\u017ce nawet w\u00a0wi\u0119kszym stopniu\u00a0\u2013 z\u00a0wychowaniem podw\u0142adnych, tak bezwzgl\u0119dnych i\u00a0pozbawionych skrupu\u0142\u00f3w, jak m\u0142ody prokurator S\u0142odowski[72]<\/a>. Recenzent\u00a0\u2013 nomen omen<\/em>\u00a0\u2013 \u201ePolityki\u201d Zdzis\u0142aw Pietrasik zaznacza\u0142, \u017ce najistotniejsze w\u00a0odbiorze filmu nie s\u0105 cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe fabu\u0142y i\u00a0walory artystyczne, tylko jego ca\u0142o\u015bciowy wyd\u017awi\u0119k i\u00a0odczytanie go w\u00a0kluczu politycznym: \u201eJedni zobacz\u0105 wi\u0119c w\u00a0Uk\u0142adzie<\/em>\u2026 metafor\u0119 skorumpowanej RP, inni za\u015b tylko agitk\u0119 przeciwko obecnemu uk\u0142adowi politycznemu. Ale tu ju\u017c naprawd\u0119 niewiele zale\u017cy od krytyk\u00f3w. Domagali\u015bmy si\u0119 od dawna ostrego, zaanga\u017cowanego filmu o\u00a0Polsce wsp\u00f3\u0142czesnej, no to go mamy\u201d[73]<\/a>.<\/p>\n

     <\/p>\n

    ***<\/p>\n

    Przypadek filmu Uk<\/em>\u0142<\/em>ad zamkni\u0119ty <\/em>wydaje si\u0119 pretekstem do podj\u0119cia dyskusji na temat transparentno\u015bci systemu eksperckiego, zw\u0142aszcza w\u00a0sytuacji tak silnego upolitycznienia spo\u0142ecze\u0144stwa. Nieprzyznanie dofinansowania ze strony PISF poci\u0105gn\u0119\u0142o za sob\u0105 niestandardowe dzia\u0142ania w\u00a0zakresie produkcji filmu. Pozyskanie funduszy na pokrycie bud\u017cetu dzie\u0142a Ryszarda Bugajskiego bez udzia\u0142u \u017ar\u00f3de\u0142 publicznych okaza\u0142o si\u0119 wyzwaniem, jednak dzi\u0119ki metodzie crowdfundingu <\/em>uda\u0142o si\u0119 zgromadzi\u0107 niezb\u0119dne \u015brodki. Nasuwa si\u0119 pytanie, czy gdyby nie og\u00f3lnokrajowa dyskusja wok\u00f3\u0142 obrazu i\u00a0nag\u0142o\u015bnienie sprawy w\u00a0mediach na d\u0142ugo przed obecno\u015bci\u0105 obrazu w\u00a0kinach, uda\u0142oby si\u0119 doprowadzi\u0107 projekt do ko\u0144ca.<\/p>\n

    Przyk\u0142ad Uk\u0142adu zamkni\u0119tego <\/em>pokazuje, \u017ce dzie\u0142o filmowe nie jest produktem funkcjonuj\u0105cym w\u00a0pr\u00f3\u017cni i\u00a0jeszcze na d\u0142ugo przed premier\u0105 mo\u017ce zyska\u0107 konkretne, cz\u0119sto negatywne, konotacje. Wydaje si\u0119, \u017ce w\u00a0pewnym momencie zacz\u0119to pomija\u0107 konwencj\u0119 gatunkow\u0105 filmu, a\u00a0zarazem traktowa\u0107 go jako niemal\u017ce zapis dokumentalny, mo\u017cliwy do odczytania w\u00a0konkretnym kluczu politycznym. I\u00a0chocia\u017c dzie\u0142o filmowe nie jest tworem autonomicznym\u00a0\u2013 powstaje w\u00a0okre\u015blonym czasie i\u00a0na ostateczny kszta\u0142t ma wp\u0142yw wiele czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych\u00a0\u2013 mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce Uk\u0142ad zamkni\u0119ty<\/em> w\u00a0swej prasowej recepcji pozbawiony zosta\u0142 rodowodu gatunkowego, a\u00a0wi\u0119c kina nastawionego r\u00f3wnie\u017c na rozrywk\u0119.<\/p>\n

    Bibliografia<\/p>\n

    Adamczak Marcin<\/strong>, Obok ekranu. Perspektywa bada\u0144 produkcyjnych a\u00a0spo\u0142eczne istnienie filmu<\/em>, Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2014, s. 11, 109-148.<\/p>\n

    Adamski \u0141ukasz<\/strong>, Takiej Polski chcieli\u015bmy? UK\u0141AD ZAMKNI\u0118TY wbija w\u00a0fotel. NASZA RECENZJA<\/em>, 04.04.2013, https:\/\/wpolityce.pl\/polityka\/154534-takiej-polski-chcielismy-uklad-zamkniety-wbija-w-fotel-nasza-recenzja, [dost\u0119p: 04.08.2024]<\/p>\n

    Ba\u0142czewski Marcin<\/strong>, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty\u00a0\u2013 recenzja<\/em>, 07.04.2013, https:\/\/plasterlodzki.pl\/ukad-zamknity-recenzja\/, [dost\u0119p: 05.04.2024]<\/p>\n

    Beb\u0142o Micha\u0142, \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d<\/em>, 25.11.2011, https:\/\/interwencja.polsatnews.pl\/reportaz\/2011-11-25\/uklad-zamkniety_1278140\/, [dost\u0119p: 19.02.2024]<\/p>\n

    Birkholc Robert<\/strong>, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty<\/em>, \u201eKino\u201d 2013, nr. 04, s. 82.<\/p>\n

    Chudoli\u0144ski Micha\u0142<\/strong>, \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d\u00a0\u2013 recenzja<\/em>, 06.04.2013, https:\/\/paradoks.net.pl\/read\/20863-uklad-zamkniety-recenzja, [dost\u0119p: 05.08.2024]<\/p>\n

    Domaradzki Krzysztof<\/strong>, \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d. Polska, kt\u00f3rej woleliby\u015bmy nie zna\u0107<\/em>, 05.04.2013, https:\/\/www.newsweek.pl\/recenzja-ukladu-zamknietego-ryszarda-bugajskiego\/db6d5k3, [dost\u0119p: 03.08.2024]<\/p>\n

    Fortuna Grzegorz<\/strong>, Zakleszczeni w\u00a0postkomunie. [Ryszard Bugajski. \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d\u00a0\u2013 recenzja]<\/em>, 29.04.2013, https:\/\/esensja.pl\/film\/recenzje\/tekst.html?id=16355, [dost\u0119p: 04.08.2024]<\/p>\n

    Gojke Andrzej<\/strong>, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty ci\u0105gle trwa<\/em>, \u201eNowa Trybuna Opolska\u201d https:\/\/nto.pl\/uklad-zamkniety-ciagle-trwa\/ar\/4555757 [dost\u0119p: 11.04.2024]<\/p>\n

    Hollender Barbara<\/strong>, Film, kt\u00f3ry porusza sumienia<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d 2013, nr. 249, s. A13.<\/p>\n

    Janicka Bo\u017cena<\/strong>, Fikcja i\u00a0prawda<\/em>, \u201eKino\u201d 2013, nr. 05, s. 89.<\/p>\n

    Jankowski Rafa\u0142<\/strong>, Jak by\u0142o z\u00a0\u201eUk\u0142adem zamkni\u0119tym\u201d<\/em>, 04.09.2013, https:\/\/pisf.pl\/aktualnosci\/jak-bylo-z-ukladem-zamknietym-w-pisf\/, [dost\u0119p: 10.04.2024]<\/p>\n

    Janusz Justyna<\/strong>, O\u00a0uk\u0142adach w\u00a0Siedlcach<\/em>, \u201eTygodnik Siedlecki\u201d 2013, nr 20, s. 5<\/p>\n

    Kucharski Sebastian<\/strong>, Ma\u0142kowska-Szozda Agata, Apella lubi <\/em>cisz\u0119, press.pl, https:\/\/www.press.pl\/tresc\/59190,apella-lubi-cisze [dost\u0119p: 10.04.2024]<\/p>\n

    Legutko Piotr<\/strong>, Niepokonany<\/em>, 10.02.2013, https:\/\/www.gosc.pl\/doc\/1447243.Niepokonany, [dost\u0119p:19.04.2024]<\/p>\n

    Majewski Aleksander<\/strong>, PRODUCENT UK\u0141ADU ZAMKNI\u0118TEGO: Na szcz\u0119\u015bcie nikt nas nie aresztowa\u0142. NASZ WYWIAD, <\/em>\u201ewPolityce\u201d, https:\/\/wpolityce.pl\/kultura\/247564-producent-ukladu-zamknietego-na-szczescie-nikt-nas-nie-aresztowal-nasz-wywiad [dost\u0119p: 11.04.2024]<\/p>\n

    Majmurek Jakub<\/strong>, Wi\u015bniewska Agnieszka<\/strong>, List otwarty do \u201eleming\u00f3w\u201d<\/em>, \u201eKrytyka Polityczna\u201d, https:\/\/krytykapolityczna.pl\/kultura\/film\/majmurek-wisniewska-list-otwarty-do-lemingow\/ [dost\u0119p: 13.03.2024]<\/p>\n

    Odorowicz Agnieszka<\/strong>, wyniki sesji 1\/2012 https:\/\/pisf.pl\/aktualnosci\/wyniki-sesji-1-2011-w-po-produkcja-filmowa\/ [dost\u0119p: 13.03.2024]<\/p>\n

    Orankiewicz Agnieszka<\/strong>, Mi\u0119dzy publicznym a\u00a0prywatnym\u00a0\u2013 alternatywne formy finansowania produkcji filmowej<\/em>, [w:] Pieni\u0105dze-produkcja-rynek. Finansowanie produkcji filmowej w\u00a0Polsce<\/em>, Wydawnictwo Biblioteki PWSFTViT, \u0141\u00f3d\u017a 2019<\/p>\n

    Orankiewicz Agnieszka<\/strong>, Sponsoring w\u00a0sektorze kultury w\u00a0Polsce\u00a0\u2013 bariery rozwoju, <\/em>[w:] Ekonomiai i\u00a0zarz\u0105dzanie w\u00a0teorii i\u00a0praktyce. Wsp\u00f3\u0142czesne problemy finans\u00f3w rachunkowo\u015bci i\u00a0zarz\u0105dzania<\/em>, red. E. Wali\u0144ska, \u0141\u00f3d\u017a 2013<\/p>\n

    O\u015bwieci\u0144ski Rafa\u0142<\/strong>, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty. Kino skupione na emocjach<\/em>, 05.04.2013, https:\/\/film.org.pl\/r\/uklad-zamkniety-27072, [dost\u0119p: 05.08.2024]<\/p>\n

    Piepi\u00f3rka Micha\u0142<\/strong>, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty jako filmowy performatyw<\/em>, \u201eTematy z\u00a0Szewskiej\u201d 2014, t. 11, nr 1, s 46-68<\/p>\n

    Pietrasik Zdzis\u0142aw<\/strong>, Zniszczeni przez uk\u0142ad<\/em>, \u201ePolityka\u201d 2013, nr. 14, s. 66.<\/p>\n

    Pluci\u0144ski Piotr<\/strong>, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty\u00a0\u2013 recenzja<\/em>, 05.04.2013, https:\/\/zwierciadlo.pl\/kultura\/92112,1,uklad-zamkniety—recenzja.read, [dost\u0119p: 03.08.2024]<\/p>\n

    Pruski S. Micha\u0142<\/strong>, Piepka Miros\u0142aw<\/strong>, List otwarty opublikowany w\u00a0\u201eDzienniku Ba\u0142tyckim\u201d: https:\/\/dziennikbaltycki.pl\/uklad-zamkniety-nie-jest-filmem-dokumentalnym-list-scenarzystow\/ar\/797189 [dost\u0119p: 11.04.2024]<\/p>\n

    S\u0142awi\u0144ska Joanna<\/strong>, \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d\u00a0\u2013 film o\u00a0niszczeniu polskich przed<\/em>si\u0119biorc\u00f3w<\/em>, https:\/\/mambiznes.pl\/aktualnosci-2\/biznews\/wiadomosci\/uklad-zamkniety-film-o-niszczeniu-polskich-przedsiebiorcow-10138 [dost\u0119p: 13.03.2024]<\/p>\n

    Socha Jakub<\/strong>, Jeszcze warkniemy<\/em>, 04.2013, https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/4422-jeszcze-warkniemy.html, [dost\u0119p: 03.08.2024]<\/p>\n

    Szymczak Jakub<\/strong>, Morawiecki o\u00a0Karnowskich: \u201ePrzyjaciele wolnego s\u0142owa\u201d. I\u00a0reklam sp\u00f3\u0142ek skarbu pa\u0144stwa<\/em>, oko.press, 17.06.2019, https:\/\/oko.press\/morawiecki-o-karnowskich-przyjaciele-wolnego-slowa-i-reklam-spolek-skarbu-panstwa, [dost\u0119p: 26.07.2024]<\/p>\n

    Warecki Marcin<\/strong>, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty otwiera si\u0119<\/em>, \u201eTr\u00f3jmiasto\u201d, luty 2013, s. 12<\/p>\n

    Willma Adam<\/strong>, \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d z\u00a0toru\u0144skim uniwersytetem w\u00a0tle. Dawno ju\u017c nie by\u0142o takiego filmu!<\/em>, 08.04.2013, https:\/\/pomorska.pl\/uklad-zamkniety-z-torunskim-uniwersytetem-tle-dawno-juz-nie-bylo-takiego-filmu\/ar\/7342952, [dost\u0119p: 15.04.2024]klad-zamkniety_1278140\/, [dost\u0119p: 19.02.2024]<\/p>\n

    Wojciechowska Ryszarda<\/strong>, W\u00a0Tr\u00f3jmie\u015bcie ma by\u0107 realizowany film o\u00a0uk\u0142a<\/em>dzie w\u0142adzy przeciwko biznesowi<\/em>, 08.02.2011, https:\/\/gdansk.naszemiasto.pl\/w-trojmiescie-ma-byc-realizowany-film-o-ukladzie-wladzy\/ar\/c13-770100, [dost\u0119p: 19.04.2024]<\/p>\n

    Wojciechowska Ryszarda<\/strong>, Prapremiera Uk\u0142adu zamkni\u0119tego w\u00a0Gdyni. O\u00a0trzech <\/em>takich, co mieli biznes<\/em>, 14.03.2013, https:\/\/dziennikbaltycki.pl\/prapremiera-ukladu-zamknietego-w-gdyni-o-trzech-takich-co-mieli-biznes-zdjecia-z-planu\/ar\/782776, [dost\u0119p: 27.07.2024]<\/p>\n

    Wojciechowska Ryszarda<\/strong>, Od\u017cy\u0142y wspomnienia sprzed dziesi\u0119ciu lat<\/em>, \u201eDziennik Ba\u0142tycki\u201d, 27.03.2013, s. 10.<\/p>\n

    Wojciechowska Ryszarda<\/strong>, Najpierw cisza, potem brawa<\/em>, \u201eDziennik Ba\u0142tycki\u201d, 16.01.2013, s. 14<\/p>\n

    Wybranowski Wojciech<\/strong>, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty. Nagroda za prawdziw\u0105 histori\u0119 III RP<\/em>, https:\/\/www.rp.pl\/film\/art16565921-uklad-zamkniety-nagroda-wektor-za-prawdziwa-historie-iii-rp [dost\u0119p: 14.03.2024]<\/p>\n

    \u00a0<\/strong><\/p>\n

    Financing Feature Film Production and Socio-political Context:
    \nThe Case of The Closed Circuit<\/em><\/p>\n

    Abstract<\/p>\n

    The Closed Circuit <\/em>(2013) directed by Ryszard Bugajski presents an intriguing case from a\u00a0production standpoint. A\u00a0closer analysis of the production process, and especially its unconventional financing structure, in which crowdfunding played a\u00a0significant role, shows that even before its cinema premiere, the film had the potential to influence public opinion and convey a\u00a0specific ideological message, depending on the perspective adopted by the viewer. This action was considered inconsistent with what the creators originally intended.<\/p>\n

    Keywords<\/p>\n

    The Closed Circuit<\/em>, crowdfunding, production studies, film budgets<\/p>\n

    Biogram<\/p>\n

    Katarzyna Or\u0142owska\u00a0<\/strong>\u2013 absolwentka Wiedzy o\u00a0filmie i\u00a0kulturze audiowizualnej, studentka Produkcji form audiowizualnych na Uniwersytecie Gda\u0144skim. Interesuje si\u0119 historycznym i\u00a0wsp\u00f3\u0142czesnym kinem polskim, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem dorobku polskich re\u017cyserek oraz kobiet zajmuj\u0105cych si\u0119 produkcj\u0105 filmow\u0105.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [1]<\/sup><\/a>
    \nM. Adamczak, Obok ekranu. Perspektywa bada\u0144 produkcyjnych a\u00a0spo\u0142eczne istnienie filmu<\/em>, Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2014, s. 11.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [2]<\/sup><\/a>
    \nInformacje te pochodz\u0105 z\u00a0wywiadu przeprowadzonego z\u00a0Miros\u0142awem Piepk\u0105 przez Olg\u0119 Bieniek na potrzeby niniejszej pracy z\u00a0dn. 15 marca 2023 roku w\u00a0Gdyni. Notatka z\u00a0wywiadu dost\u0119pna u\u00a0autorki.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [3]<\/sup><\/a>
    \nP. Legutko, Niepokonany<\/em>, 10.02.2013, https:\/\/gosc.pl\/doc\/1447243.Niepokonany, [dost\u0119p: 19.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [4]<\/sup><\/a>
    \nR. Wojciechowska, W\u00a0Tr\u00f3jmie\u015bcie ma by\u0107 realizowany film o\u00a0uk\u0142adzie w\u0142adzy przeciwko biznesowi<\/em>, 08.02.2011, https:\/\/gdansk.naszemiasto.pl\/w-trojmiescie-m-byc-realizowany-film-o-ukladzie-wladzy\/ar\/c13-770100, [dost\u0119p: 19.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [5]<\/sup><\/a>
    \nR. Wojciechowska, Od\u017cy\u0142y wspomnienia sprzed dziesi\u0119ciu lat<\/em>, \u201eDziennik Ba\u0142tycki\u201d, 27.03.2013, s. 10.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [6]<\/sup><\/a>
    \nR. Wojciechowska, Prapremiera Uk\u0142adu zamkni\u0119tego w\u00a0Gdyni. O\u00a0trzech takich, co mieli biznes<\/em>, 14.03.2013, https:\/\/dziennikbaltycki.pl\/prapremiera-ukladu-zamknietego-w-gdyni-o-trzech-takich-co-mieli-biznes-zdjecia-z-planu\/ar\/782776, [dost\u0119p: 27.07.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [7]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [8]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce. Niestety, w\u00a0trakcie rozm\u00f3w z\u00a0producentk\u0105 nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, o\u00a0jakie elementy scenariusz zosta\u0142 rozbudowany, aby wskaza\u0107 np. konkretne sceny.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [9]<\/sup><\/a>
    \nInformacja pochodzi z\u00a0rozmowy z\u00a0Olg\u0105 Bieniek.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [10]<\/sup><\/a>
    \nNie uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do informacji, ile dok\u0142adnie powsta\u0142o wersji scenariusza.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [11]<\/sup><\/a>
    \nFilmy, kt\u00f3re mog\u0105 liczy\u0107 na 70-procentowy udzia\u0142 PISF w\u00a0bud\u017cecie to filmy debiutant\u00f3w, drugie filmy lub tzw. \u201efilmy trudne\u201d.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [12]<\/sup><\/a>
    \nNie uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do informacji, co zdaniem komisji nale\u017ca\u0142o poprawi\u0107.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [13]<\/sup><\/a>
    \nR. Jankowski, Jak by\u0142o z\u00a0\u201eUk\u0142adem zamkni\u0119tym\u201d<\/em>, 04.09.2013, https:\/\/pisf.pl\/aktualnosci\/jak-bylo-z-ukladem-zamknietym-w-pisf\/, [dost\u0119p: 10.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [14]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [15]<\/sup><\/a>
    \nM. Beb\u0142o, \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d<\/em>, 25.11.2011, https:\/\/interwencja.polsatnews.pl\/reportaz\/2011-11-25\/uklad-zamkniety_1278140\/, [dost\u0119p: 19.02.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [16]<\/sup><\/a>
    \nA. Willma, \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d z\u00a0toru\u0144skim uniwersytetem w\u00a0tle. Dawno ju\u017c nie by\u0142o takiego filmu!<\/em>,
    \n08.04.2013, https:\/\/pomorska.pl\/uklad-zamkniety-z-torunskim-uniwersytetem-tle-dawno-juz-nie-bylo-takiego-filmu\/ar\/7342952, [dost\u0119p: 15.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [17]<\/sup><\/a>
    \nZob. https:\/\/orka2.sejm.gov.pl\/IZ6.nsf\/main\/72CF5F96, [dost\u0119p: 10.03.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [18]<\/sup><\/a>
    \nZob. https:\/\/orka2.sejm.gov.pl\/IZ6.nsf\/main\/1BF1B0E7, [dost\u0119p: 10.03.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [19]<\/sup><\/a>
    \nProgramy Operacyjne na rok 2012, https:\/\/pisf.pl\/wp-content\/uploads\/migrated\/dokumenty\/po_2012\/programy_operacyjne_pisf2012.pdf, [dost\u0119p: 10.03.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [20]<\/sup><\/a>
    \nZa mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapoznania si\u0119 z\u00a0tre\u015bci\u0105 uzasadnienia i\u00a0innymi dokumentami z\u00a0okresu produkcji filmu dzi\u0119kuj\u0119 Oldze Bieniek.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [21]<\/sup><\/a>
    \nZ\u00a0karty Oceny Eksperckiej I\u00a0etapu, posiedzenie komisji z\u00a0dnia 03.10.2012 roku.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [22]<\/sup><\/a>
    \nW. Wybranowski, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty. Nagroda za prawdziw\u0105 histori\u0119 III RP<\/em>, https:\/\/www.rp.pl\/film\/art16565921-uklad-zamkniety-nagroda-wektor-za-prawdziwa-historie-iii-rp [dost\u0119p: 14.03.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [23]<\/sup><\/a>
    \nR. Wojciechowska, Najpierw cisza, potem brawa<\/em>, \u201eDziennik Ba\u0142tycki\u201d, 16.01.2013, s. 14<\/p>\n

     <\/p>\n

    [24]<\/sup><\/a>
    \nM. Warecki, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty otwiera si\u0119<\/em>, \u201eTr\u00f3jmiasto\u201d, luty 2013, s. 12<\/p>\n

     <\/p>\n

    [25]<\/sup><\/a>
    \nJ. S\u0142awi\u0144ska, \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d\u00a0\u2013 film o\u00a0niszczeniu polskich przedsi\u0119biorc\u00f3w<\/em>, https:\/\/mambiznes.pl\/aktualnosci-2\/biznews\/wiadomosci\/uklad-zamkniety-film-o-niszczeniu-polskich-przedsiebiorcow-10138 [dost\u0119p: 13.03.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [26]<\/sup><\/a>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Projekt nosi\u0142 wtedy jeszcze tytu\u0142: \u201eZabicie ksi\u0119dza Adama\u201d.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [27]<\/sup><\/a>
    \nWarto zaznaczy\u0107, \u017ce film W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego ubiega\u0142 si\u0119 o\u00a0dofinansowanie (jako \u201eKadisz\u201d) w\u00a02008 r.\u00a0\u2013 eksperci byli za, ale dyrektorka PISF nie zdecydowa\u0142a o\u00a0przyznaniu dotacji.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [28]<\/sup><\/a>
    \nA. Odorowicz, wyniki sesji 1\/2012, https:\/\/pisf.pl\/aktualnosci\/wyniki-sesji-1-2011-w-po-produkcjafilmowa\/ [dost\u0119p: 13.03.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [29]<\/sup><\/a>
    \nCytat pochodzi z\u00a0rozmowy z\u00a0Olg\u0105 Bieniek.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [30]<\/sup><\/a>
    \nA. Orankiewicz, Mi\u0119dzy publicznym a\u00a0prywatnym\u00a0\u2013 alternatywne formy finansowania produkcji filmowej<\/em>, [w:] Pieni\u0105dze-produkcja-rynek. Finansowanie produkcji filmowej w\u00a0Polsce<\/em>, Wydawnictwo Biblioteki PWSFTViT, \u0141\u00f3d\u017a 2019, s. 143.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [31]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce, s 149.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [32]<\/sup><\/a>
    \nA. Orankiewicz, Sponsoring w\u00a0sektorze kultury w\u00a0Polsce\u00a0\u2013 bariery rozwoju, <\/em>[w:] Ekonomia i\u00a0zarz\u0105dzanie w\u00a0teorii i\u00a0praktyce. Wsp\u00f3\u0142czesne problemy finans\u00f3w rachunkowo\u015bci i\u00a0zarz\u0105dzania<\/em>, red. E.\u00a0Wali\u0144ska, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2013, s. 77.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [33]<\/sup><\/a>
    \nJ. Janusz, O\u00a0uk\u0142adach w\u00a0Siedlcach<\/em>, \u201eTygodnik Siedlecki\u201d 2013, nr 20, s. 5.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [34]<\/sup><\/a>
    \nhttps:\/\/www.skok.pl\/z-troski-o-los-polakow\/ [dost\u0119p: 13.03.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [35]<\/sup><\/a>
    \nWarto zaznaczy\u0107, \u017ce prezesem Apelli jest Romuald Orze\u0142, prezes Telewizji Polskiej w\u00a0latach 2009-2010. Ponadto, jest on tak\u017ce prezesem sp\u00f3\u0142ki medialnej Fratria, wydawcy pism i\u00a0portali internetowych takich jak: \u201eSieci\u201d, \u201ewPolityce.pl\u201d czy \u201ewNas.pl\u201d, podmiot\u00f3w medialnych o\u00a0optyce prawicowej. W\u00a0zarz\u0105dzie tej sp\u00f3\u0142ki zasiada\u0142 tak\u017ce Grzegorz Bierecki, od 2011 roku senator z\u00a0listy Prawa i\u00a0Sprawiedliwo\u015bci. Zob. J. Szymczak, Morawiecki o\u00a0Karnowskich: \u201ePrzyjaciele wolnego s\u0142owa\u201d. I\u00a0re<\/em>klam sp\u00f3\u0142ek skarbu pa\u0144stwa<\/em>, OKO.press, 17.06.2019, https:\/\/oko.press\/morawiecki-o-karnowskich-przyjaciele-wolnego-slowa-i-reklam-spolek-skarbu-panstwa, [dost\u0119p: 26.07.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [36]<\/sup><\/a>
    \nDodajmy na marginesie, i\u017c najg\u0142o\u015bniejszym obrazem, kt\u00f3ry nie otrzyma\u0142 wsparcia od PISF by\u0142 Smole\u0144sk <\/em>(2016) w\u00a0re\u017cyserii Antoniego Krauzego. Bud\u017cet na produkcj\u0119 filmu starano si\u0119 pozyska\u0107 dzi\u0119ki powo\u0142aniu fundacji Smole\u0144sk 2012 i\u00a0metodzie croudfundingu<\/em>. Zebrano w\u00f3wczas kwot\u0119 208\u00a0tysi\u0119cy z\u0142otych. Dopiero w\u00a02015 roku podano do informacji publicznej, \u017ce obraz pozyska\u0142 anonimowych sponsor\u00f3w i\u00a0mo\u017ce liczy\u0107 na wk\u0142ad finansowy wynosz\u0105cy 5 milion\u00f3w z\u0142otych. Innym przypadkiem produkcji, kt\u00f3re w\u00a0znacznym stopniu sfinansowane zosta\u0142y\u00a0 z\u00a0pieni\u0119dzy prywatnych, s\u0105 filmy Micha\u0142a Kondrata, produkowane przez Fundacj\u0119 Filmow\u0105 im. Maksymiliana Kolbe. Na stronie internetowej u\u017cytkownicy mog\u0105 wp\u0142aca\u0107 \u015brodki na produkcj\u0119. Debiut fabularny re\u017cysera Proroka <\/em>(2023) wed\u0142ug informacji zamieszczonej na stronie kosztowa\u0142 9.5 miliona z\u0142otych.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [37]<\/sup><\/a>
    \nA. Orankiewicz,…, s. 156<\/p>\n

     <\/p>\n

    [38]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce s. 156<\/p>\n

     <\/p>\n

    [39]<\/sup><\/a>
    \nNa podstawie wykazu udost\u0119pnionego przez biuro produkcyjne filmu.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [40]<\/sup><\/a>
    \nCytat pochodzi z\u00a0rozmowy przeprowadzonej z\u00a0Olg\u0105 Bieniek na potrzeby niniejszego artyku\u0142u.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [41]<\/sup><\/a>
    \nZob. M. Piepi\u00f3rka, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty jako filmowy performatyw<\/em>, \u201eTematy z\u00a0Szewskiej\u201d 2014, t. 11, nr\u00a01, s 46-68<\/p>\n

     <\/p>\n

    [42]<\/sup><\/a>
    \nZwr\u00f3cili na to uwag\u0119 m.in. Agnieszka Wi\u015bniewska i\u00a0Jakub Majmurek: J. Majmurek, A. Wi\u015bniewska, List otwarty do \u201eleming\u00f3w\u201d<\/em>, \u201eKrytyka Polityczna\u201d, https:\/\/krytykapolityczna.pl\/kultura\/film\/majmurek-wisniewska-list-otwarty-do-lemingow\/ [dost\u0119p: 13.03.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [43]<\/sup><\/a>
    \nPokaz specjalny filmu Uk\u0142ad zamkni\u0119ty<\/em>, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=AMU4owvLmso&list=LL&index=19 [dost\u0119p: 10.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [44]<\/sup><\/a>
    \nS. Kucharski, A. Ma\u0142kowska-Szozda, Apella lubi <\/em>cisz\u0119, press.pl, https:\/\/www.press.pl\/tresc\/59190,apella-lubi-cisze [dost\u0119p: 10.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [45]<\/sup><\/a>
    \nA. Gojke, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty ci\u0105gle trwa<\/em>, \u201eNowa Trybuna Opolska\u201d https:\/\/nto.pl\/uklad-zamkniety-ciagle-trwa\/ar\/4555757 [dost\u0119p: 11.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [46]<\/sup><\/a>
    \nA. Majewski, PRODUCENT UK\u0141ADU ZAMKNI\u0118TEGO: Na szcz\u0119\u015bcie nikt nas nie aresztowa\u0142. NASZ WYWIAD, <\/em>\u201ewPolityce\u201d, https:\/\/wpolityce.pl\/kultura\/247564-producent-ukladu-zamknietego-na-
    \nszczescie-nikt-nas-nie-aresztowal-nasz-wywiad [dost\u0119p: 11.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [47]<\/sup><\/a>
    \nZapis konferencji prasowej podczas 38. Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w\u00a0Gdyni https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=hsBWSVPDTlY [dost\u0119p: 11.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [48]<\/sup><\/a>
    \nList otwarty Micha\u0142a S. Pruskiego i\u00a0Miros\u0142awa Piepki opublikowany w\u00a0\u201eDzienniku Ba\u0142tyckim\u201d: https:\/\/dziennikbaltycki.pl\/uklad-zamkniety-nie-jest-filmem-dokumentalnym-list-scenarzystow\/
    \nar\/797189 [dost\u0119p: 11.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [49]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [50]<\/sup><\/a>
    \nS\u0142owa laudacji pochodz\u0105 z\u00a0archiwalnej strony internetowej www.pomorski.info, skan udost\u0119pniony dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Olgi Bieniek.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [51]<\/sup><\/a>
    \nSkan dokumentu z\u00a0zacytowanym tekstem udost\u0119pniony dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Olgi Bieniek.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [52]<\/sup><\/a>
    \nSkan dokumentu udost\u0119pniony dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Olgi Bieniek.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [53]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [54]<\/sup><\/a>
    \nBox office 2013. Ze zmiennym szcz\u0119\u015bciem<\/em>, sfp.org.pl, https:\/\/www.sfp.org.pl\/wydarzenia,5,17958,1,1,
    \nBox-Office-2013-Ze-zmiennym-szczesciem.html [dost\u0119p: 21.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [55]<\/sup><\/a>
    \nP. Pluci\u0144ski, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty\u00a0\u2013 recenzja<\/em>, 05.04.2013, https:\/\/zwierciadlo.pl\/kultura\/92112,1,uklad-zamkniety—recenzja.read, [dost\u0119p: 03.08.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [56]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [57]<\/sup><\/a>
    \nK. Domaradzki, \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d. Polska, kt\u00f3rej woleliby\u015bmy nie zna\u0107<\/em>, 05.04.2013, https:\/\/www.newsweek.pl\/recenzja-ukladu-zamknietego-ryszarda-bugajskiego\/db6d5k3, [dost\u0119p: 03.08.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [58]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [59]<\/sup><\/a>
    \nR. Birkholc, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty,<\/em> \u201eKino\u201d 2013, nr. 04, s. 82.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [60]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [61]<\/sup><\/a>
    \nJ. Socha, Jeszcze warkniemy<\/em>, 04.2013, https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/4422-jeszcze-warkniemy.html, [dost\u0119p: 03.08.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [62]<\/sup><\/a>
    \nG. Fortuna, Zakleszczeni w\u00a0postkomunie. [Ryszard Bugajski. \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d\u00a0\u2013 recenzja]<\/em>, 29.04.2013, https:\/\/esensja.pl\/film\/recenzje\/tekst.html?id=16355, [dost\u0119p: 04.08.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [63]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [64]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [65]<\/sup><\/a>
    \nM. Chudoli\u0144ski, \u201eUk\u0142ad zamkni\u0119ty\u201d\u00a0\u2013 recenzja<\/em>, 06.04.2013, https:\/\/paradoks.net.pl\/read\/20863-uklad-zamkniety-recenzja, [dost\u0119p: 05.08.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [66]<\/sup><\/a>
    \nM. Ba\u0142czewski, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty\u00a0\u2013 recenzja<\/em>, 07.04.2013, https:\/\/plasterlodzki.pl\/ukad-zamknity-recenzja\/, [dost\u0119p: 05.04.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [67]<\/sup><\/a>
    \nR. O\u015bwieci\u0144ski, Uk\u0142ad zamkni\u0119ty. Kino skupione na emocjach<\/em>, 05.04.2013, https:\/\/film.org.pl\/r\/uklad-zamkniety-27072, [dost\u0119p: 05.08.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [68]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [69]<\/sup><\/a>
    \nB. Hollender, Film, kt\u00f3ry porusza sumienia<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d 2013, nr. 249, s. A13.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [70]<\/sup><\/a>
    \nB. Janicka, Fikcja i\u00a0prawda<\/em>, \u201eKino\u201d 2013, nr. 05, s. 89.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [71]<\/sup><\/a>
    \nTam\u017ce.<\/p>\n

     <\/p>\n

    [72]<\/sup><\/a>
    \n\u0141. Adamski, Takiej Polski chcieli\u015bmy? UK\u0141AD ZAMKNI\u0118TY wbija w\u00a0fotel. NASZA RECENZJA<\/em>, 04.04.2013, https:\/\/wpolityce.pl\/polityka\/154534-takiej-polski-chcielismy-uklad-zamkniety-wbija-
    \nw-fotel-nasza-recenzja, [dost\u0119p: 04.08.2024]<\/p>\n

     <\/p>\n

    [73]<\/sup><\/a>
    \nZ. Pietrasik, Zniszczeni przez uk\u0142ad<\/em>, \u201ePolityka\u201d 2013, nr. 14, s. 66.<\/p>\n

     <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Katarzyna Or\u0142owska Uniwersytet Gda\u0144ski ORCID 0009-0000-3042-8604 DOI: https:\/doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2024.2.04 Streszczenie Uk\u0142ad zamkni\u0119ty (2013) w\u00a0re\u017cyserii Ryszarda Bugajskiego jest interesuj\u0105cym obrazem pod k\u0105tem produkcyjnym. Analizuj\u0105c bli\u017cej przebieg prac produkcyjnych, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem niestandardowej struktury finansowania filmu, w\u00a0kt\u00f3rej istotnym elementem okaza\u0142 si\u0119 crowdfunding, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce jeszcze na d\u0142ugo przed pojawieniem si\u0119 produkcji w\u00a0kinach, obraz mo\u017ce poruszy\u0107 opini\u0119 publiczn\u0105.… Czytaj wi\u0119cej »Finansowanie produkcji filmu fabularnego a\u00a0sytuacja spo\u0142eczno-polityczna. Przypadek Uk\u0142adu zamkni\u0119tego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[2052],"tags":[],"ppma_author":[974],"class_list":["post-8230","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-nr-2-3-2024"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t