{"id":8226,"date":"2025-07-28T06:38:58","date_gmt":"2025-07-28T05:38:58","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=8226"},"modified":"2025-09-09T21:24:31","modified_gmt":"2025-09-09T20:24:31","slug":"produkcja-filmu-telewizyjnego-kwestia-wyboru-romana-wionczka-jako-przyklad-realizacji-strategii-propagandowych-tvp-w-latach-80-xx-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/produkcja-filmu-telewizyjnego-kwestia-wyboru-romana-wionczka-jako-przyklad-realizacji-strategii-propagandowych-tvp-w-latach-80-xx-wieku\/","title":{"rendered":"Produkcja filmu telewizyjnego Kwestia wyboru Romana Wionczka jako przyk\u0142ad realizacji strategii propagandowych TVP w\u00a0latach 80. XX wieku"},"content":{"rendered":"

Arkadiusz Bilecki<\/strong><\/p>\n

Europejskie Centrum Solidarno\u015bci \/ Uniwersytet Gda\u0144ski<\/p>\n

ORCID: 0000-0002-4601-7057<\/a><\/strong><\/p>\n

DOI: https:\/doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2024.2.02<\/p>\n

Streszczenie<\/u><\/strong><\/p>\n

Tekst przedstawia kolejne etapy produkcji filmu telewizyjnego Romana Wionczka Kwestia wyboru<\/em> z 1985 roku. Fabu\u0142a filmu osnuta jest wok\u00f3\u0142 wydarze\u0144 z lat 1946-1947: referendum i pierwszych wybor\u00f3w do Sejmu. Poprzez konfrontacj\u0119 r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy literackim pierwowzorem a gotowym dzie\u0142em wskazywane s\u0105 w\u0105tki, na kt\u00f3rych propagowaniu szczeg\u00f3lnie zale\u017ca\u0142o w\u0142adzy oraz te \u201eniecenzuralne\u201d. Okres realizacji zdj\u0119\u0107 i ostateczny los filmu unaoczniaj\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 Telewizji Polskiej i \u201ePoltelu\u201d od potrzeb bie\u017c\u0105cej propagandy, rozgrywek w \u0142onie g\u0142\u00f3wnych o\u015brodk\u00f3w decyzyjnych w\u0142adzy. Tekst oparty jest m.in. na dot\u0105d niepublikowanych dokumentach ze zbior\u00f3w archiwalnych TVP.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe<\/u><\/strong><\/p>\n

Roman Wionczek, W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka, propaganda, produkcja filmowa w\u00a0PRL, film polityczny<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u015amier\u0107 W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki w\u00a01982 roku przywr\u00f3ci\u0142a publicznej pami\u0119ci tego polityka, kt\u00f3ry w\u00a0najwy\u017cszych kr\u0119gach w\u0142adzy pozostawa\u0142 w\u00a0latach 1943-1948, a\u00a0faktycznym przyw\u00f3dc\u0105 pa\u0144stwa by\u0142 w\u00a0latach 1956-1970[2]<\/sup><\/a>. W\u00a0pogrzebie Gomu\u0142ki wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 gen. Wojciech Jaruzelski, w\u00f3wczas I\u00a0sekretarz KC PZPR, premier i\u00a0minister obrony narodowej. P\u0105czkowa\u0142y inicjatywy upami\u0119tnie\u0144[3]<\/sup><\/a>. W\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 w\u00a0ten proces Telewizja. Anonsuj\u0105c program pasma edukacyjnego \u201eNurt\u201d z\u00a01984 roku, Gomu\u0142k\u0119 nazwano cz\u0142owiekiem, \u201eo\u00a0kt\u00f3rym przez lata uparcie milczano\u201d[4]<\/sup><\/a>. Przy okazji filmu dokumentalnego Wies\u0142aw<\/em> (real. Tadeusz Haluch, Jerzy Strza\u0142kowski, 1985) mistyfikowano jego rol\u0119 w\u00a0Grudniu 1970, t\u0142umacz\u0105c, \u017ce w\u00a0nast\u0119pstwie tych wydarze\u0144 Gomu\u0142ka \u201eodszed\u0142\u201d z\u00a0czynnego \u017cycia politycznego[5]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W\u00a0kwietniu 1986 roku widzowie pierwszego programu Telewizji Polskiej przez trzy kolejne poniedzia\u0142kowe wieczory obejrze\u0107 mogli serial Kwestia wyboru <\/em>(1986) zrealizowany przez Romana Wionczka do scenariusza Ryszarda Frelka. Serial by\u0142 przemontowan\u0105 wersj\u0105 niewyemitowanego dwucz\u0119\u015bciowego filmu telewizyjnego pod tym samym tytu\u0142em, zrealizowanego rok wcze\u015bniej. Przez ekran przewin\u0119\u0142y si\u0119 postaci historyczne, m.in. W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka i\u00a0Boles\u0142aw Bierut, J\u00f3zef Cyrankiewicz i\u00a0Jerzy Borejsza, w\u00a0fabule rozpi\u0119tej mi\u0119dzy wydarzeniami konstytucyjnymi dla historii PRL: referendum w\u00a0czerwcu 1946 roku w\u00a0prologu a\u00a0wyborami do Sejmu Ustawodawczego w\u00a0styczniu 1947 roku w\u00a0epilogu.<\/p>\n

Duet Frelek\u00a0\u2013 Wionczek by\u0142 naturalnym wyborem do zagospodarowania fenomenu Gomu\u0142ki. Do ko\u0144ca PRL-u\u00a0w\u00a0repertuarze Telewizji znalaz\u0142o si\u0119 siedem zrealizowanych przez nich pozycji z\u00a0nurtu dokumentalno-popularyzatorskiego fabularnie eksploatuj\u0105cego w\u0105tki z\u00a0historii wsp\u00f3\u0142czesnej: Poczdam<\/em> (1972), Sprawa polska 1944<\/em>\u00a0(1974), Przed burz\u0105<\/em> (1977), Ja\u0142ta 1945<\/em> (1985), Kwestia wyboru<\/em> (1985), \u015a<\/em>mier\u0107 Adama Zawiszy<\/em> (1986) i\u00a0Rzeczpospolitej dni pierwsze<\/em> (1988). Nadawca przywo\u0142ywa\u0142 okazjonalnie temat referendum i\u00a0wybor\u00f3w 1946-1947 ju\u017c wcze\u015bniej[6]<\/sup><\/a>, Kwestia<\/em> by\u0142a jednak produkcj\u0105 fabularn\u0105, z\u00a0przewidzianym dono\u015bnym miejscem w\u00a0telewizyjnej ram\u00f3wce. Przedstawienie okoliczno\u015bci jej produkcji i\u00a0zbadanie przyczyn pora\u017cki Kwestii wyboru<\/em>\u00a0\u2013 w\u00a0wymiarze artystycznym i\u00a0perswazyjnym\u00a0\u2013 jest zasadniczym za\u0142o\u017ceniem tego tekstu. O\u00a0interesuj\u0105cym mnie tytule w\u00a0polskim pi\u015bmiennictwie naukowym wspomnia\u0142 dot\u0105d jedynie Piotr Zwierzchowski, w\u00a0swojej monografii ekranowego wizerunku PZPR[7]<\/sup><\/a>. Konstruuj\u0105c wyw\u00f3d, opar\u0142em si\u0119 na kopiach obu wersji Kwestii wyboru<\/em> i\u00a0dokumentach, kt\u00f3re przechowuje O\u015brodek Dokumentacji i\u00a0Zbior\u00f3w Programowych TVP (scenariusze, scenopis, plan produkcji, sprawozdanie ekonomiczno-organizacyjne, korespondencja itp.), oraz efektach kwerendy w\u00a0prasie z\u00a0epoki. Incydentalnie przywo\u0142uj\u0119 te\u017c \u017ar\u00f3d\u0142a po\u015brednie i\u00a0wywo\u0142ane.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Scenariusz i\u00a0tre\u015b\u0107 filmu<\/strong><\/p>\n

Kwesti\u0119 wyboru<\/em> wyprodukowa\u0142 \u201ePoltel\u201d\u00a0\u2013 od 1974 r. przez kilkana\u015bcie lat dzia\u0142aj\u0105cy jako Telewizyjna Wytw\u00f3rnia Filmowa, by od 1985 roku, jako Centralna Wytw\u00f3rnia Program\u00f3w i\u00a0Film\u00f3w Telewizyjnych, zmonopolizowa\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 niekinowej produkcji trafiaj\u0105cej do program\u00f3w 1 i\u00a02. Przedsi\u0119biorstwo realizowa\u0142o filmy i\u00a0seriale, spektakle teatralne, programy publicystyczne, przygotowywa\u0142o sprawozdania i\u00a0transmisje z\u00a0wydarze\u0144, zajmowa\u0142o si\u0119 wsp\u00f3\u0142prac\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 i\u00a0produkcj\u0105 sygna\u0142u oraz pokrewn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 handlow\u0105 (produkcja kaset wideo i\u00a0ta\u015bm magnetofonowych)[8]<\/sup><\/a>. W\u00a01984 roku w\u00a0\u201ePoltelu\u201d zrealizowano 7 film\u00f3w telewizyjnych, w\u00a01985\u00a0\u2013 19 tytu\u0142\u00f3w, na 1986 zaplanowano realizacj\u0119 95 godzin film\u00f3w i\u00a0seriali[9]<\/sup><\/a>. Ofensywa producencka TVP by\u0142a pok\u0142osiem przeformu\u0142owania po stanie wojennym strategii perswazyjnej w\u0142adzy. \u201eU\u015bwiadomiono sobie, \u017ce chc\u0105c prowadzi\u0107 skuteczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 propagandow\u0105, niezb\u0119dne jest zapewnienie odbiorcom cho\u0107by minimum satysfakcji\u201d\u00a0\u2013 jak pisa\u0142a Katarzyna Pokorna-Ignatowicz, precyzuj\u0105c, \u017ce chodzi\u0142o o\u00a0popraw\u0119 oferty programowej, wyd\u0142u\u017cenie czasu nadawania i\u00a0popraw\u0119 zasi\u0119gu nadawania. Funkcja rozrywkowa uzyska\u0142a prawo bytu, ale najwa\u017cniejszy pozostawa\u0142 nurt \u201eideologiczny, wynikaj\u0105cy z\u00a0realizowanej w\u0142a\u015bnie linii partii\u201d[10]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W\u00a0marcu 1985 roku do Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP trafi\u0142 scenariusz Ryszarda\u00a0Frelka Ptak z\u00a0popio\u0142\u00f3w<\/em>[11]<\/sup><\/a>. Konstrukcja dramaturgiczna tekstu by\u0142a zbie\u017cna z\u00a0formu\u0142\u0105 zaproponowan\u0105 przez serial Dom<\/em> (re\u017c. Jan \u0141omnicki, 1980-1982): pokazania lat powojennych i\u00a0prze\u0142om\u00f3w politycznych PRL, tzw. wielkiej historii, z\u00a0perspektywy zwyk\u0142ych ludzi. W\u00a0tamtym okresie stawa\u0142 si\u0119 to pewien standard narracyjny, sukces serialu \u0141omnickiego przy\u0107mi\u0142 jednak inne pr\u00f3by[12]<\/sup><\/a>. Autor nie budzi\u0142 zastrze\u017ce\u0144 natury ideologicznej (tekst uznano za \u201einteresuj\u0105cy i\u00a0potrzebny politycznie\u201d[13]<\/sup><\/a>), gorzej Frelek wypada\u0142, konstruuj\u0105c motywacj\u0119 psychologiczn\u0105 postaci[14]<\/sup><\/a>. Redakcja poprosi\u0142a autora o\u00a0znaczne ograniczenie \u201efikcyjnych w\u0105tk\u00f3w osobistych\u201d[15]<\/sup><\/a>, przychylaj\u0105c si\u0119 do zgodnych sugestii recenzent\u00f3w materia\u0142u literackiego (trac\u0105c tym samym zalet\u0119, kt\u00f3r\u0105 explicite<\/em> wy\u0142o\u017cy\u0142 jeden z\u00a0nich: \u201eJest sporo seksu\u201d[16]<\/sup><\/a>). Nowy tekst, odchudzony z\u00a0pi\u0119ciu godzinnych odcink\u00f3w do dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci (w\u00a0scenopisie rozpisanych na 90 i\u00a0110 minut), otrzyma\u0142 tytu\u0142 Kwestia wyboru<\/em>[17]<\/sup><\/a>. Oficjaln\u0105 decyzj\u0119 o\u00a0skierowaniu go do produkcji podj\u0105\u0142 29 maja 1985 roku W\u0142adys\u0142aw Korczak, zast\u0119pca przewodnicz\u0105cego Radiokomitetu[18]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce konieczne jest przedstawienie fabu\u0142y, jako \u017ce premierowa emisja Kwestii <\/em>wyboru<\/em> w\u00a01986 roku by\u0142a zarazem jedyn\u0105. Akcja rozpoczyna si\u0119 tu\u017c po referendum w\u00a0czerwcu 1946 roku. W\u00a0Belwederze felieton Polskiej Kroniki Filmowej o\u00a0przebiegu g\u0142osowania ogl\u0105daj\u0105 na ekranie kinowym przedstawiciele w\u0142adzy: Boles\u0142aw Bierut, prezydent Krajowej Rady Narodowej (w\u00a0tej roli Ignacy Gogolewski), W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka, minister ziem odzyskanych, sekretarz generalny Polskiej Partii Robotniczej (Jerzy Aleksander Braszka), J\u00f3zef Cyrankiewicz, sekretarz generalny Polskiej Partii Socjalistycznej (Arkadiusz Bazak) i\u00a0Jakub Berman, sekretarz stanu (Gustaw Kron). Buzuje od emocji siedziba przedstawicieli opozycji, reprezentowanej przez Polskie Stronnictwo Ludowe. Wyniki referendum krytycznie przyjmuj\u0105 Stanis\u0142aw Miko\u0142ajczyk, wicepremier, prezes partii (Zbigniew Korepta), Stefan Korbo\u0144ski, dzia\u0142acz w\u0142adz partii (Stanis\u0142aw Michalski), Czes\u0142aw Wycech, minister o\u015bwiaty, dzia\u0142acz partii (Edward Wichura).<\/p>\n

Przez ca\u0142y film toczy si\u0119 walka polityczna mi\u0119dzy tymi dwoma o\u015brodkami. Miko\u0142ajczyk konsekwentnie odrzuca propozycje wsp\u00f3\u0142pracy wyborczej, ponawiane przez ob\u00f3z w\u0142adzy. Chce uprzywilejowania PSL, \u017c\u0105da kontroli mocarstw zachodnich nad procedur\u0105 wybor\u00f3w (kampanii i\u00a0g\u0142osowania). Niejasne s\u0105 jego relacje z\u00a0podziemiem wojskowym. Najbardziej zdeterminowanym adwokatem wsp\u00f3\u0142pracy jest Gomu\u0142ka, mimo neutralnej postawy Bieruta, czy wr\u0119cz obstrukcji Bermana. Atmosfera w\u00a0kraju jest napi\u0119ta, dochodzi do burzliwych protest\u00f3w i\u00a0atak\u00f3w fizycznych.<\/p>\n

Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 w\u00a0fabule ambasadorowie mocarstw sojuszniczych. Ka\u017cdy z\u00a0nich jest partnerem dla jednego o\u015brodka politycznego: ambasador USA (Andrzej Krasicki) dla Miko\u0142ajczyka (spiskuj\u0105 przy suto zastawionym stole), ambasador Wielkiej Brytanii (Wie\u0144czys\u0142aw Gli\u0144ski) dla premiera Edwarda Os\u00f3bki-Morawskiego (Tomasz Zaliwski), ambasador ZSRR (Wirgiliusz Gry\u0144) dla Gomu\u0142ki.<\/p>\n

Statyczna akcja sk\u0142ada si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie z\u00a0rozm\u00f3w mi\u0119dzy politykami. Drobne o\u017cywienie wnosz\u0105 dwie fikcyjne postaci. Dziennikarka El\u017cbieta (Halina Chrobak) poznaje Jerzego Tarnowskiego (Bogus\u0142aw Augustyn), dawnego \u017co\u0142nierza Armii Krajowej, kt\u00f3ry decyduje si\u0119 w\u0142\u0105czy\u0107 w\u00a0proces odbudowy kraju i\u00a0zostaje dziennikarzem. Pokazane s\u0105 tak\u017ce sceny z\u00a0\u017cycia domowego Gomu\u0142ki: \u017cona Zofia (Magda Cel\u00f3wna) cierpliwie oczekuje m\u0119\u017ca z\u00a0posi\u0142kami, zapewnia mu opiek\u0119 i\u00a0pomoc intelektualn\u0105 w\u00a0pracy. \u0141\u0105cznikiem mi\u0119dzy \u015bwiatami prywatnym a\u00a0publicznym jest p\u0142k Jerzy Borejsza, prezes sp\u00f3\u0142dzielni wydawniczej \u201eCzytelnik\u201d (Henryk \u0141api\u0144ski), swobodnie przekraczaj\u0105cy klasowe granice nominalnie bezklasowego pa\u0144stwa. W\u00a0dramatycznym finale ginie jedna z\u00a0wiod\u0105cych postaci. Film ko\u0144czy si\u0119 ekumeniczn\u0105 niemal rozmow\u0105 Zofii i\u00a0W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u00f3w o\u00a0potrzebie wiary w\u00a0lepsze jutro\u00a0\u2013 w\u00a0przeddzie\u0144 wybor\u00f3w do Sejmu 19\u00a0stycznia 1947\u00a0roku.<\/p>\n

Lektura por\u00f3wnawcza tekst\u00f3w scenariuszy Ptak z\u00a0popio\u0142\u00f3w<\/em> i\u00a0Kwestia wyboru<\/em> oraz tego ostatniego ze scenopisem unaocznia jak pod pozorem dynamizowania akcji na kolejnych etapach usuwano w\u0105tki niewygodne i\u00a0niepo\u017c\u0105dane. Z\u00a0nich na plan pierwszy wysuwa si\u0119 do\u015bwiadczenie Holokaustu. O\u00a0tragedii Ocala\u0142ych\u00a0\u2013 \u017byd\u00f3w, \u201ekt\u00f3rym pozosta\u0142y tylko prochy po milionach\u201d i\u00a0El\u017cbiety, kt\u00f3ra w\u00a0zwi\u0105zku z\u00a0tym \u201eprzesz\u0142a swoje\u201d\u00a0\u2013 wspomina\u0107 mia\u0142 Borejsza. Sama El\u017cbieta za\u015b wyznawa\u0107 Jerzemu: \u201ePo moich zosta\u0142 tylko popi\u00f3\u0142. Wzi\u0119\u0142am go w\u00a0r\u0119ce na Majdanku i\u00a0chcia\u0142am uca\u0142owa\u0107, ale sypa\u0142 mi si\u0119 przez palce\u201d. Zestawione te dwie informacje tworzy\u0142yby biografi\u0119 bohaterki\u00a0\u2013 \u017byd\u00f3wki, kt\u00f3ra prze\u017cy\u0142a wojn\u0119 zes\u0142ana do ko\u0142chozu w\u00a0Kazachstanie. Dalej, usuni\u0119to wzmianki o\u00a0pogromie kieleckim. Powracaj\u0105cym motywem fabu\u0142y by\u0142y przekomarzania ideologiczne El\u017cbiety i\u00a0Jerzego, toczone podczas lektury codziennych gazet. W\u00a0dw\u00f3ch takich sytuacjach El\u017cbieta mia\u0142a odczytywa\u0107 informacje o\u00a0pogromie w\u00a0Kielcach: pogrzebach ofiar i\u00a0procesie oraz o\u00a0wyroku\u00a0\u2013 karze \u015bmierci dla sprawc\u00f3w.<\/p>\n

Trudno nie \u0142\u0105czy\u0107 tych zabieg\u00f3w redaktorskich z\u00a0nastrojem wok\u00f3\u0142 g\u0142o\u015bnej premiery dokumentu Shoah<\/em> (re\u017c. Claude Lanzmann, 1985). TVP by\u0142a w\u00a0tej sprawie na cenzurowanym. Gdy w\u00a0kwietniu 1985 roku tre\u015b\u0107\u00a0Shoah<\/em> nabiera\u0142a rozg\u0142osu w\u00a0ca\u0142ej Europie, telewizja w\u00a0publicystyce stawia\u0142a Lanzmannowi zarzuty \u201eantypolonizmu\u201d. Ale z\u00a0powodu przeoczenia kom\u00f3rki programowej 2 maja wy\u015bwietlono film fabularny \u015a<\/em>wiadectwo urodzenia<\/em> (re\u017c. Stanis\u0142aw R\u00f3\u017cewicz, 1961), w\u00a0jednej z\u00a0nowel dotykaj\u0105cy problemu antysemickich postaw Polak\u00f3w w\u00a0czasie wojny[19]<\/sup><\/a>. Fragmenty dzie\u0142a Lanzmanna TVP wyemitowa\u0142a w\u00a0pa\u017adzierniku 1985 roku, w\u00a0propagandowym towarzystwie programu historycznego na temat kolaboracji Francuz\u00f3w z\u00a0nazistami oraz we wt\u00f3rze g\u0142os\u00f3w zorganizowanej nagonki i\u00a0oskar\u017ce\u0144 o\u00a0antypolonizm (w\u00a0tym celu odkurzono Kazimierza K\u0105kola, \u201ezas\u0142u\u017conego\u201d w\u00a0Marcu’68)[20]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Dlatego sygna\u0142y \u015bwiadomo\u015bci Holocaustu w\u00a0gotowym filmie Wionczka wyst\u0105pi\u0107 mog\u0142y tylko w\u00a0szerszym kontek\u015bcie. Wypada to groteskowo, np. gdy podczas rozmowy o\u00a0konsekwencjach wojny Borejsza grzmi do s\u0142uchacza: \u201eNiech pan we\u017amie dramat ludzi wyrywanych z\u00a0korzeniami ze wschodu i\u00a0przenoszonych na zach\u00f3d. Niech pan doda do tego setki tysi\u0119cy rodzin, kt\u00f3re potraci\u0142y najbli\u017cszych. I\u00a0\u017byd\u00f3w. I\u00a0do tego polityczne rozdarcie narodu!\u201d. W\u00a0tym uj\u0119ciu Holocaust to tylko punkt w\u00a0wyliczance nieszcz\u0119\u015b\u0107, prowadz\u0105cej do tragedii wi\u0119kszej ni\u017c zag\u0142ada\u00a0\u2013 do \u201epolitycznego rozdarcia narodu\u201d.<\/p>\n

Film pozbawiono te\u017c nawi\u0105za\u0144 do powstania warszawskiego. W\u00a0pa\u0144stwowej propagandzie instrumentalne wykorzystywanie spu\u015bcizny zrywu z\u00a01944 roku rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 pod koniec lat 70. XX wieku. W\u00a0czasie stanu wojennego odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do powstania, w\u0142adza realizowa\u0142a strategi\u0119 legitymizacyjn\u0105 wpisywania ka\u017cdej ofiary krwi w\u00a0swoje rozumienie walki o\u00a0ojczyzn\u0119\u00a0\u2013 Polsk\u0119 poja\u0142ta\u0144sk\u0105[21]<\/sup><\/a>. Gen. Wojciech Jaruzelski wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w\u00a0uroczysto\u015bci wmurowania kamienia w\u0119gielnego pod Pomnik Bohater\u00f3w Powstania Warszawskiego z\u00a0okazji 40-lecia, czego Frelek jakby nie dostrzeg\u0142. Planowa\u0142 scen\u0119 spaceru po mie\u015bcie jako pretekst do oskar\u017ce\u0144 o\u00a0zniszczenie Warszawy i\u00a0hekatomb\u0119 jej mieszka\u0144c\u00f3w. Dziennikarz Jerzy, \u017co\u0142nierz AK, powstaniec, kt\u00f3ry zdo\u0142a\u0142 przedosta\u0107 si\u0119 na Zach\u00f3d, to protagonista, kt\u00f3remu pozwolono kilkakrotnie wymieni\u0107 nazw\u0119 \u201eArmia Krajowa\u201d, zawsze w\u00a0kontek\u015bcie zabieg\u00f3w w\u0142adzy o\u00a0tzw. ujawnienie\u00a0\u2013 rzekomo w\u00a0celu w\u0142\u0105czenia \u017co\u0142nierzy podziemia w\u00a0powojenn\u0105 odbudow\u0119 pa\u0144stwa, de facto<\/em> w\u00a0celu identyfikacji i\u00a0represji[22]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Kszta\u0142t\u00a0\u2013 od filmu telewizyjnego do serialu<\/strong><\/p>\n

Przed Frelkiem i\u00a0Wionczkiem postawiono wa\u017cne zadanie\u00a0\u2013 agitacji przedwyborczej. \u201eScenariusz przygotowany na nasze zlecenie. Emisja bezpo\u015brednio przed wyborami do Sejmu (13 X 85)\u201d\u00a0\u2013 zapisa\u0142 Jerzy Kowalski, zast\u0119pca dyrektora Programu I, w\u00a0metryce scenariusza Kwestii wyboru<\/em>[23]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Idea\u0142 kinematografii sterowanej kalendarzem politycznym artyku\u0142owano od lat 60. XX wieku, w\u00a0okresie Marca’68 Czes\u0142aw Wi\u015bniewski, wiceminister kultury i\u00a0sztuki, m\u00f3wi\u0142: \u201eNale\u017cy planowa\u0107 tematyk\u0119 filmow\u0105 (\u2026), aby uwzgl\u0119dni\u0107 (\u2026) aktualne wydarzenia\u00a0\u2013 zjazdy Partii, wybory (\u2026)\u201d[24]<\/sup><\/a>. W\u00a0telewizji tw\u00f3rczo rozwini\u0119to t\u0119 my\u015bl w\u00a0nast\u0119pnej dekadzie, w\u00a0ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy 1977 roku realizuj\u0105c film biograficzny Kto da wi\u0119cej, co ja?<\/em> (re\u017c. Stefan Szlachtycz), potrzebny\u00a0\u2013 jak g\u0142osi anegdota\u00a0\u2013 jako prezent dla Edwarda Gierka na g\u00f3rnicze \u015bwi\u0119to Barb\u00f3rki[25]<\/sup><\/a>. Tak\u017ce rosn\u0105ca w\u00a0latach 80. XX\u00a0wieku popularno\u015b\u0107 video, jako techniki rejestracji i\u00a0dystrybucji, oraz telewizji satelitarnej mia\u0142y sprzyja\u0107 decydentom. \u201eRozw\u00f3j telewizji i\u00a0wideografii (\u2026) i\u00a0nowe \u015brodki komunikowania [kszta\u0142tuj\u0105] po\u017c\u0105dane postawy ideowe i\u00a0obywatelskie (\u2026)\u201d, stwierdzano w\u00a0opracowaniu Wydzia\u0142u Kultury KC PZPR w\u00a01985 roku[26]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Kwesti\u0119 wyboru<\/em> nagrano technik\u0105 video, ale na wyrost jest okre\u015blenie, \u017ce \u201ejako pierwszy [film] w\u00a0historii TVP\u201d, u\u017cywane w\u00a0wewn\u0119trznej korespondencji[27]<\/sup><\/a>. W\u00a0samym 1985 roku zrealizowano sze\u015b\u0107 takich film\u00f3w[28]<\/sup><\/a>. Konkurencja do miana \u201epierwszego\u201d by\u0142a wi\u0119c spora. Wcze\u015bniej powsta\u0142y bowiem tak znane produkcje, jak serial 5 dni z\u00a0\u017cycia emeryta<\/em> (re\u017c. Edward Dziewo\u0144ski, 1984) i\u00a0film telewizyjny Mrzonka<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1985).<\/p>\n

Przygotowania do realizacji filmu rozpocz\u0119to na pocz\u0105tku czerwca 1985 roku. Ekipa pracowa\u0142a nawet w\u00a0soboty i\u00a0niedziele: 16 lipca wystartowa\u0142y pr\u00f3by aktorskie, 25\u00a0sierpnia pad\u0142 pierwszy klaps na planie, a\u00a0zdj\u0119cia zako\u0144czono 25 wrze\u015bnia[29]<\/sup><\/a>. Zgodnie z\u00a0planem\u00a0\u2013 w\u00a0czym nie przeszkodzi\u0142a konieczno\u015b\u0107 przygotowania pozaplanowej sceny balu noworocznego, kt\u00f3ra wymaga\u0142a zatrudnienia dodatkowej garderobianej i\u00a0zawodowych kelner\u00f3w (b\u0119dzie jeszcze o\u00a0niej mowa)[30]<\/sup><\/a>. Niezw\u0142ocznie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 praca nad ud\u017awi\u0119kowieniem i\u00a0monta\u017cem. Do muzycznego zilustrowania filmu u\u017cyto ju\u017c istniej\u0105cych \u015bcie\u017cek z\u00a0fonoteki TVP, np. kompozycji Adama S\u0142awi\u0144skiego z\u00a0serialu Najd\u0142u\u017csza wojna nowoczesnej Europy<\/em> (re\u017c. Jerzy Sztwiertnia, 1979-1981)[31]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Micha\u0142 Siedziako, badaj\u0105c procesy wyborcze w\u00a0PRL, dostrzeg\u0142, \u017ce cho\u0107 do\u015bwiadczenia z\u00a0lat 1946 i\u00a01947 by\u0142y cenne dla w\u0142adzy, to od 1957 roku \u201ew\u00a0kampaniach wyborczych nie stosowano ju\u017c terroru ani powszechnego zastraszania spo\u0142ecze\u0144stwa, wi\u0119kszy nacisk k\u0142ad\u0105c na zakrojone na bardzo szerok\u0105 skal\u0119 akcje propagandowe\u201d[32]<\/sup><\/a>. Wybory do Sejmu prze\u0142o\u017cono w\u00a01984 roku o\u00a0rok, oficjalnie, aby rz\u0105d i\u00a0Sejm mog\u0142y w\u00a0spokoju prowadzi\u0107 dzia\u0142ania \u201ena rzecz odnowy i\u00a0porozumienia\u201d. G\u0142osowanie 13 pa\u017adziernika 1985 roku mia\u0142o by\u0107 symbolicznym zamkni\u0119ciem kryzysu politycznego trwaj\u0105cego od 1981 roku[33]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Kolaudacja Kwestii<\/em>\u00a0\u2013 szczeg\u00f3lnego rodzaju akcji propagandowej\u00a0\u2013 odby\u0142a si\u0119 4\u00a0pa\u017adziernika 1985 roku, re\u017cyserowi zalecono kosmetyczne zmiany (scena wiecu w\u00a0fina\u0142owym akcie)[34]<\/sup><\/a>. Do premiery, wst\u0119pnie zaplanowanej na 7 pa\u017adziernika, jednak nie dosz\u0142o[35]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Wyja\u015bnienie tego faktu nie jest \u0142atwe. Intryguj\u0105co brzmi\u0105 zapisy w\u00a0stenogramie posiedzenia Rady Programowej przy Radiokomitecie 16 pa\u017adziernika 1985. Zaprotoko\u0142owano, \u017ce a\u017c dw\u00f3ch jej cz\u0142onk\u00f3w (pe\u0142ni\u0105cych oficjalne funkcje, a\u00a0przy okazji aktorzy, kt\u00f3rzy wyst\u0105pili w\u00a0filmie: Gogolewski i\u00a0Andrzej Krasicki) pyta\u0142o o\u00a0przyczyny odwo\u0142ania premiery Kwestii wyboru<\/em>. Niestety\u00a0\u2013 stenogram, w\u00a0innych miejscach skrupulatnie cytuj\u0105cy m\u00f3wc\u00f3w i\u00a0streszczaj\u0105cy poruszane tematy, tu zaskakuj\u0105co lakonicznie informuje: \u201ePrzewodnicz\u0105cy Komitetu oraz dyrektor generalny wyja\u015bnili spraw\u0119 realizacji i\u00a0przygotowania do emisji widowiska \u00bbKwestia wyboru\u00ab\u201d[36]<\/sup><\/a>. Zastanawia brak rozwini\u0119cia akurat przy tej my\u015bli. S\u0105dz\u0119, \u017ce to nie jest redakcyjne przeoczenie. Pozwol\u0119 sobie na spekulacj\u0119, \u017ce w\u00a0stenogramie nie zapisano informacji, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by\u0142o wyg\u0142osi\u0107 w\u00a0zaufanym gronie, bowiem\u00a0\u2013 m\u00f3wi\u0105c kolokwialnie\u00a0\u2013 nie nadawa\u0142a si\u0119 do protoko\u0142u. Rodzi si\u0119 oczywi\u015bcie pytanie, co takiego mog\u0142o pa\u015b\u0107 z\u00a0ust Miros\u0142awa Wojciechowskiego i\u00a0jego wsp\u00f3\u0142pracownika? Film by\u0142 pozytywnie skolaudowany wewn\u0105trz TVP, co wi\u0119cej\u00a0\u2013 otrzyma\u0142 pierwsz\u0105 kategori\u0119 artystyczn\u0105[37]<\/sup><\/a>. Nie chodzi\u0142o wi\u0119c raczej o\u00a0kwestie bezpo\u015brednio zwi\u0105zane z\u00a0jako\u015bci\u0105 produkcji. Cofn\u0119 si\u0119 o\u00a0rok. TVP rozwa\u017ca\u0142a wy\u015bwietlenie brytyjsko-ameryka\u0144skiego filmu Kwadratura ko\u0142a<\/em> (Squaring the Circle<\/em>, re\u017c. Mike Hodges, 1984). By\u0142 to film o\u00a0polskim dwuleciu 1980-1981, opowie\u015b\u0107 o\u00a0narodzinach Solidarno\u015bci, sympatyczna, ale i\u00a0krytyczna wobec tego ruchu, w\u00a0niekt\u00f3rych scenach kpi\u0105ca z\u00a0Jaruzelskiego, ale i\u00a0znajduj\u0105ca dla niego uznanie[38]<\/sup><\/a>. Urz\u0105dzono wewn\u0119trzne, testowe pokazy Kwadratury<\/em>, kt\u00f3re wypad\u0142y na tyle pozytywnie, \u017ce tytu\u0142 znalaz\u0142 si\u0119 w\u00a0ram\u00f3wce[39]<\/sup><\/a>. Nigdy go jednak nie wy\u015bwietlono. O\u015brodek decyzyjny wa\u017cniejszy ni\u017c TVP ostatecznie uzna\u0142, \u017ce nie potrzebuje u\u017cywa\u0107 tego tytu\u0142u w\u00a0politycznej walce z\u00a0opozycj\u0105[40]<\/sup><\/a>. Uwa\u017cam, \u017ce w\u00a0podobnych okoliczno\u015bciach przes\u0105dzono o\u00a0wstrzymaniu filmu Wionczka i\u00a0Frelka.<\/p>\n

Gdyby dotrzymano pierwotnego terminu premiery, Kwestia<\/em> wyboru<\/em> mog\u0142aby bowiem os\u0142abi\u0107 wymow\u0119 propagandowej akcji szerszej ni\u017c tylko wybory do Sejmu. We wrze\u015bniu, pa\u017adzierniku i\u00a0listopadzie 1985 roku TVP nada\u0142a trzy pozycje potrzebne jako wprowadzenie do wyst\u0105pienia gen. Wojciecha Jaruzelskiego na posiedzeniu plenum Komitetu Centralnego PZPR. Reporta\u017c z\u00a0demonstracji Polonii w\u00a0Nowym Jorku, protestuj\u0105cej przeciwko przyjmowaniu Jaruzelskiego z\u00a0honorami na sesji Zgro-
\nmadzenia Og\u00f3lnego ONZ, nast\u0119pnie seans Shoah<\/em>, a\u00a0w\u00a0ko\u0144cu filmu fabularnego Fucha<\/em> (Moonlighting<\/em>, re\u017c. Jerzy Skolimowski, 1982) pozwoli\u0142y I\u00a0sekretarzowi zbudowa\u0107 narracj\u0119 o\u00a0\u201eantypolsko\u015bci\u201d wszystkich, kt\u00f3rzy krytykuj\u0105 rz\u0105dy PZPR. Podsumowuj\u0105c pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 plenum KC, Jaruzelski m\u00f3wi\u0142:<\/p>\n

Mimo swej ca\u0142ej ha\u0142a\u015bliwo\u015bci ekstrema jest coraz s\u0142absza. (\u2026) Mo\u017cna by\u0142o niedawno zobaczy\u0107 garstk\u0119 polskoj\u0119zycznych najemnik\u00f3w zapowiadaj\u0105cych powr\u00f3t do kraju na \u201ebia\u0142ym Pershingu\u201d. (\u2026) Ale \u201ebrudna wojna\u201d przeciwko naszemu krajowi trwa. (\u2026) Jej cz\u0119\u015bci\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c (\u2026) oczernianie moralnego wizerunku Polak\u00f3w, ustawianie nas w\u00a0opinii \u015bwiatowej w\u00a0roli wsp\u00f3lnik\u00f3w hitlerowskiego ludob\u00f3jstwa, \u017ca\u0142osnych gastarbeiter\u00f3w, abnegat\u00f3w rodem ze s\u0142awetnych \u201epolish jokes\u201d[41]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Trzy miesi\u0105ce po wyborach zapowied\u017a seansu w\u00a0\u015brod\u0119 15 stycznia 1986 roku wydrukowa\u0142a \u201eAntena\u201d, tygodnik Radiokomitetu[42]<\/sup><\/a>. Za wcze\u015bnie, filmu nie wyemitowano. Niejasna sytuacja Wionczka rozstrzygn\u0119\u0142a si\u0119 po kolejnych trzech miesi\u0105cach, kiedy W\u0142adys\u0142aw Korczak, wiceprzewodnicz\u0105cy Radiokomitetu, zadecydowa\u0142 o\u00a0przemontowaniu Kwestii wyboru<\/em>: wykonania trzech odcink\u00f3w serialu z\u00a0dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci filmu telewizyjnego[43]<\/sup><\/a>. W\u00a0trzecim podej\u015bciu Kwestia wyboru<\/em> pojawi\u0142a si\u0119 na ekranach 14\u00a0kwietnia 1986 roku, w\u00a0poniedzia\u0142ek, kolejne odcinki 21 i\u00a028 kwietnia. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Kwestia<\/em>, nazywana \u201efilmem\u201d, znalaz\u0142a si\u0119 w\u00a0pa\u015bmie poniedzia\u0142kowego Teatru Telewizji[44]<\/sup><\/a>. Nieintencjonalnie by\u0142o to zgodne z\u00a0preferencjami Ryszarda Frelka, autora scenariusza, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u201ew\u00a0telewizji najlepiej chyba sprawdza si\u0119 teatr i\u00a0to jeszcze mocniej stawiaj\u0105cy na aktora, na jego twarz, mimik\u0119, najdrobniejszy gest czy wr\u0119cz drgni\u0119cie sk\u00f3ry pod okiem\u201d[45]<\/sup><\/a>. Wyrazi\u0142 t\u0119 opini\u0119 w\u00a01984 roku, przy okazji pracy nad cyklem spektakli Ja\u0142ta 1945<\/em>, ale pozosta\u0142 jej wierny, konstruuj\u0105c scenariusz Kwestii<\/em> oparty na d\u0142ugich dialogach, toczonych w\u00a0jakiej\u015b zamkni\u0119tej przestrzeni, z\u00a0rzadka urozmaicanych ruchem postaci (przemieszczaniem si\u0119, gestykulacj\u0105). Jedyny bodaj wy\u0142om to pe\u0142na dramatyzmu, korzystaj\u0105ca z\u00a0szybszego monta\u017cu i\u00a0zrealizowana w\u00a0plenerze (a\u00a0wi\u0119c \u201efilmowa\u201d w\u00a0potocznym rozumieniu) scena zamachu na Cyrankiewicza.<\/p>\n

Recepcja<\/strong><\/p>\n

Emisja Kwestii wyboru<\/em> w\u00a01986 roku ograniczy\u0142a konteksty polityczne wok\u00f3\u0142 niej do tre\u015bci akcji. Cho\u0107 za dwa miesi\u0105ce przypada\u0142a okr\u0105g\u0142a rocznica referendum z\u00a01946\u00a0roku, nie zrealizowano pomys\u0142u poprzedzenia premiery wprowadzeniem publicystycznym, dodania streszcze\u0144 na pocz\u0105tku odcink\u00f3w i\u00a0wyemitowania 30-minutowego post scrip<\/em>tum<\/em> po emisji ca\u0142ej serii, kt\u00f3re mia\u0142 przygotowa\u0107 redaktor Tadeusz Haluch[46]<\/sup><\/a>. Orientacj\u0119 w\u00a0t\u0142umie polityk\u00f3w i\u00a0historycznych postaci na ekranie u\u0142atwia\u0142y widzom dwa rozwi\u0105zania. Siedem g\u0142\u00f3wnych postaci przedstawionych jest w\u00a0czo\u0142\u00f3wce (uj\u0119cie aktora z\u00a0podpisem). Dla pozosta\u0142ych przyj\u0119to niezno\u015bn\u0105 manier\u0119: ka\u017cdy przedstawia si\u0119 ka\u017cdemu nazwiskiem i\u00a0funkcj\u0105.<\/p>\n

Pomys\u0142 serialu, kt\u00f3rego bohaterami byliby politycy, nie by\u0142 polskim widzom nieznany. Sam Roman Wionczek przywo\u0142ywa\u0142 serial Waszyngton za zamkni\u0119tymi drzwiami<\/em> (Washington: Behind Closed Doors<\/em>, re\u017c. Gary Nelson, 1977), kt\u00f3ry emitowano w\u00a0programie pierwszym TVP w\u00a01984 roku, jako czekaj\u0105cy na polski odpowiednik[47]<\/sup><\/a>. Felietonista partyjnego tygodnika \u201eKontakty\u201d proponowa\u0142 nawet tytu\u0142 Belweder\u00a0\u2013 drzwi otwarte<\/em>:
\n\u201eWi\u0119kszo\u015b\u0107 widz\u00f3w takiego serialu pomy\u015bla\u0142aby sobie, \u017ce nie jest ju\u017c tak \u017ale (\u017ce nie jest ju\u017c tak dobrze) z\u00a0demokracj\u0105 w\u00a0naszym ludowym pa\u0144stwie, skoro o\u00a0tak trudnych, niejasnych, niekiedy dramatycznych obrotach spraw kr\u0119ci si\u0119 filmy. (\u2026) M\u00f3g\u0142by taki serial z\u0142uszczy\u0107 z\u00a0wielu polskich oczu (\u2026) grube pok\u0142ady plew\u201d. Marzenie okaza\u0142o si\u0119 niecenzuralne i\u00a0felieton zdj\u0119to[48]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W\u00a01985 roku w\u00a0drugim obiegu ukazali si\u0119 Oni<\/em>, zbi\u00f3r wywiad\u00f3w Teresy Tora\u0144skiej z\u00a0prominentami epoki stalinowskiej (jednym z\u00a0nich jest Jakub Berman)[49]<\/sup><\/a>. Od wybuchu rewolucji Solidarno\u015bci w\u00a01980 roku wzros\u0142a liczba \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych i\u00a0opracowa\u0144, dzi\u0119ki kt\u00f3rym odbiorcy mogli prowadzi\u0107 dialog\u00a0\u2013 pami\u0119ci oficjalnej i\u00a0publicystyki niezale\u017cnej\u00a0\u2013 naturalnie tylko w\u00a0ramach w\u0142asnych lektur. Jednym z\u00a0takich \u017ar\u00f3de\u0142 by\u0142a kaseta magnetofonowa Wybory 1947<\/em>, wydana przez NOW\u0105 w\u00a01985 roku: g\u0142osy bohater\u00f3w wydarze\u0144 opatrzono cytatami z\u00a0dokument\u00f3w, a\u00a0opinie partyjnych publicyst\u00f3w kontrowali historycy niezale\u017cni.<\/p>\n

Pr\u00f3by pogodzenia dw\u00f3ch rzeczywisto\u015bci (oficjalnej\u00a0\u2013 partyjnej i\u00a0niezale\u017cnej\u00a0\u2013 opozycyjnej) cechuj\u0105 recenzje Kwestii wyboru<\/em> w\u00a0pa\u0144stwowych mediach, wyj\u0105tkowo zgodnie za punkt odniesienia bior\u0105c ekranowy wizerunek PSL. Tomasz Na\u0142\u0119cz zanegowa\u0142 tytu\u0142 serialu, wytykaj\u0105c, \u017ce \u201etylko osio\u0142\u201d wybra\u0142by pogl\u0105dy i\u00a0postaw\u0119 Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka w\u00a0uj\u0119ciu Frelka, a\u00a0\u201eprzecie\u017c w\u00a0drugiej po\u0142owie lat czterdziestych (\u2026) popieraj\u0105cych PSL by\u0142y miliony\u201d[50]<\/sup><\/a>. \u201e[Miko\u0142ajczyk] przegra\u0142 swoj\u0105 stawk\u0119 blisko czterdzie\u015bci lat temu. Mo\u017ce warto by\u0142o [przedstawi\u0107] go pe\u0142niej ni\u017c tylko papierowego tygrysa\u201d, zastanawia\u0142 si\u0119 Piotr Andrzejewski, artyku\u0142uj\u0105c, \u017ce czas powojenny \u201ezwany w\u00a0podr\u0119cznikach \u00bbokresem kszta\u0142towania si\u0119 w\u0142adzy ludowej\u00ab wywo\u0142uje do dzi\u015b ideologicznie zabarwione kontrowersje, za\u015b jego powszechn\u0105 znajomo\u015b\u0107 trudno uzna\u0107 za imponuj\u0105c\u0105\u201d[51]<\/sup><\/a>. Obaj autorzy zwr\u00f3cili uwag\u0119 na listek figowy prawdy historycznej, scen\u0119 z\u00a0trzeciego odcinka, w\u00a0kt\u00f3rej dzia\u0142acze PSL relacjonuj\u0105 sobie nap\u0142ywaj\u0105ce do nich sygna\u0142y o\u00a0manipulacjach wyborczych (mieszanie numer\u00f3w list z\u00a0kandydatami ludowc\u00f3w, uniewa\u017cnianie poparcia itp.). Na\u0142\u0119cz skwitowa\u0142 rzecz rado\u015bnie, \u017ce to dow\u00f3d otwarto\u015bci telewizji (ergo<\/em> w\u0142adzy) i\u00a0od takich oskar\u017ce\u0144 \u201enie zawali\u0142o si\u0119 niebo\u201d. Tylko partyjny recenzent scenariusza dostrzeg\u0142, jak pokazanie zdemolowania biura PSL, a\u00a0nast\u0119pnie Bermana uspokajaj\u0105cego Bieruta i\u00a0towarzyszy zatroskanych o\u00a0wynik wybor\u00f3w, niechc\u0105cy \u201ewyja\u015bnia, \u017ce maczali w\u00a0tym palce towarzysze z\u00a0UB\u201d[52]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Walka polityczna nawi\u0105zuj\u0105ca do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci dotyczy\u0142a w\u00a0Kwestii<\/em> i\u00a0innych \u015brodowisk. W\u00a0pewnym momencie Borejsza cieszy si\u0119, \u017ce apel o\u00a0w\u0142\u0105czenie si\u0119 wszystkich \u015brodowisk w\u00a0odbudow\u0119 kraju podpisali Stanis\u0142aw Stomma i\u00a0Kornel Filipowicz. Takie przypominanie o\u00a0dawnym uleganiu z\u0142udzeniom powojennego pojednania pod patronatem komunist\u00f3w to \u201epogro\u017cenie palcem\u201d obu, w\u00a01985-1986 roku aktywnym opozycjonistom z\u00a0kr\u0119gu \u201eTygodnika Powszechnego\u201d.<\/p>\n

Obsada<\/strong><\/p>\n

\u201eDialog z\u00a0widzem by\u0142by niew\u0105tpliwie bardziej owocny, gdyby o\u017cywiono zesp\u00f3\u0142 aktorski, powierzaj\u0105c niekt\u00f3re role np. Holoubkowi, Zapasiewiczowi, Fronczewskiemu\u201d, sugerowa\u0142 recenzent \u201e\u017bycia Literackiego\u201d[53]<\/sup><\/a>. Taka obsada by\u0142a jednak poza zasi\u0119giem tw\u00f3rc\u00f3w Kwestii wyboru<\/em>. Obstrukcja \u015brodowiska aktorskiego, a\u00a0w\u00a0konsekwencji opieranie obsady na grupie powtarzaj\u0105cych si\u0119 nazwisk by\u0142o sta\u0142ym do\u015bwiadczeniem Romana Wionczka w\u00a0latach 80. XX wieku[54]<\/sup><\/a>. Z\u00a0planowanej obsady 45 g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l, drugoplanowych i\u00a0epizod\u00f3w Kwestii wyboru<\/em>, na ekranie pojawi\u0142a si\u0119 po\u0142owa przewidywanych aktorek i\u00a0aktor\u00f3w. Na przyk\u0142ad Bogus\u0142aw Sar mia\u0142 gra\u0107 Bermana, Janusz\u00a0Zakrze\u0144ski\u00a0\u2013 Borejsz\u0119, a\u00a0Halina Rowicka\u00a0\u2013 El\u017cbiet\u0119[55]<\/sup><\/a>. Zapowiadany by\u0142 tak\u017ce udzia\u0142 Barbary Brylskiej[56]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W\u00a0Sprawozdaniu ekonomiczno-organizacyjnym<\/em> filmu wspomniano, \u017ce rezygnuj\u0105cy wymawiali si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142pracy, \u201eaby nie gra\u0107 w\u00a0filmie politycznym\u201d[57]<\/sup><\/a>. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce to zbyt daleko id\u0105ce uproszczenie, prawdopodobnie s\u0142u\u017c\u0105ce wykreowaniu wra\u017cenia, \u017ce ci, kt\u00f3rzy wyst\u0105pili, tworz\u0105 \u201epewn\u0105 ideologicznie\u201d ekip\u0119. Tymczasem operacja \u201eograniczania fikcyjnych w\u0105tk\u00f3w osobistych\u201d w\u00a0scenariuszu Ptaka z\u00a0popio\u0142\u00f3w<\/em> spowodowa\u0142a np., \u017ce tam rozbudowana rola pu\u0142kownika, dow\u00f3dcy podziemnej organizacji wojskowej, w\u00a0ekranowej wersji Kwestii wyboru<\/em> zredukowana jest do jednej sceny. Dlatego Piotr Machalica, awizowany do niej w\u00a0dokumentach, m\u00f3g\u0142, jak przypuszczam, zrezygnowa\u0107 z\u00a0powod\u00f3w zawodowych i\u00a0w\u00a0epizodzie zast\u0105pi\u0142 go Mariusz Gorczy\u0144ski. Janusz Zakrze\u0144ski\u00a0\u2013 wnosz\u0105c z\u00a0samego emploi<\/em>\u00a0\u2013 by\u0142by to wcielony Jerzy Borejsza: \u201emasywny, t\u0119gi cz\u0142owiek (\u2026) grasejuj\u0105cy w\u00a0(\u2026) charakterystyczny spos\u00f3b, z\u00a0manierami za\u015bciankowego szlagona, z\u00a0gestem wszechw\u0142adnego bossa koncernu z\u00a0pocz\u0105tk\u00f3w naszego wieku (\u2026)\u201d[58]<\/sup><\/a>. Zakrze\u0144ski nie stroni\u0142 od wsp\u00f3\u0142pracy z\u00a0tw\u00f3rcami nurtu \u201epartyjnej kontrofensywy\u201d, jak pisa\u0142 o\u00a0nich Tadeusz Lubelski[59]<\/sup><\/a>. Kiedy rusza\u0142y zdj\u0119cia do Kwestii<\/em>, dopiero co zszed\u0142 z\u00a0planu Epizodu Berlin-West<\/em> (re\u017c. Mieczys\u0142aw Wa\u015bkowski, 1986)[60]<\/sup><\/a>. By\u0107 mo\u017ce potrzebowa\u0142 po prostu odpoczynku i\u00a0nie musia\u0142 szuka\u0107 alibi w\u00a0kwestiach politycznych. A\u00a0zast\u0105pi\u0142 go Henryk \u0141api\u0144ski, aktor prywatnie mocno zaanga\u017cowany w\u00a0ko\u015bcielne inicjatywy kulturalne[61]<\/sup><\/a>. Postaw\u0119 aktor\u00f3w i\u00a0tw\u00f3rc\u00f3w, po 13 grudnia 1981\u00a0roku wymiennie pojawiaj\u0105cych si\u0119 na planach s\u0142usznych ideologicznie produkcji, brutalnie oceni\u0142a Mariola Jankun-Dopartowa: \u201e[W]ielu postawi\u0142o wszystko na jedn\u0105 kart\u0119, czy te\u017c raczej na legitymacj\u0119 partyjn\u0105, aby (\u2026) wykorzysta\u0107 moment dla podreperowania kariery i\u00a0stanu konta. W\u00a0sytuacji bojkotu podj\u0119tego przez cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodowiska aktor\u00f3w i\u00a0filmowc\u00f3w takie dzia\u0142anie otwiera\u0142o du\u017ce mo\u017cliwo\u015bci, zw\u0142aszcza przed lud\u017ami gotowymi na ka\u017cdy kompromis\u201d[62]<\/sup><\/a>. Roman Wionczek z\u00a0honorari\u00f3w i\u00a0nagr\u00f3d zarobi\u0142 za realizacj\u0119 Kwestii wyboru<\/em> 547 tys. z\u0142otych[63]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lny przypadek k\u0142opot\u00f3w z\u00a0obsad\u0105 i\u00a0realizacj\u0105 zdj\u0119\u0107 wynik\u0142 z\u00a0zaplanowania w\u00a0scenariuszu postaci Niny Andrycz\u00a0\u2013 aktorki, od 1947 roku \u017cony premiera J\u00f3zefa\u00a0Cyrankiewicza[64]<\/sup><\/a>. W\u0105tek zwi\u0105zku obojga wie\u0144czy\u0142a propozycja ma\u0142\u017ce\u0144stwa. W\u00a0czterech scenach mieli spotyka\u0107 si\u0119 w\u00a0garderobie Teatru Polskiego w\u00a0Warszawie, kt\u00f3rego Andrycz by\u0142a gwiazd\u0105. Kres tym zamiarom po\u0142o\u017cy\u0142o opublikowanie przez \u201ePrzegl\u0105d Tygodniowy\u201d fragment\u00f3w scenariusza Ryszarda Frelka[65]<\/sup><\/a>. Tekst zawiera\u0142 m.in. dialog Andrycz i\u00a0Cyrankiewicza, a\u00a0ilustrowa\u0142o go archiwalne zdj\u0119cie obojga.<\/p>\n

Niebezpiecze\u0144stwo pierwszy dostrzeg\u0142 tu Jarema Maciszewski ju\u017c wiosn\u0105 1985\u00a0roku w\u00a0wewn\u0119trznej recenzji scenariusza pytaj\u0105cy, czy oboje \u201ewyrazili zgod\u0119 na wprowadzenie do widowiska ich spraw osobistych? Ci ludzie \u017cyj\u0105\u00a0\u2013 jestem zdania, \u017ce zasady kultury wymagaj\u0105 uzyskania ich zgody\u201d[66]<\/sup><\/a>. Tak jak przewidywa\u0142, zainteresowani nie przyj\u0119li dobrze tego faktu. J\u00f3zef Cyrankiewicz, od kilkunastu lat na politycznym aucie, w\u00a01985 roku zajmuj\u0105cy ceremonialne stanowisko w\u00a0prezydium \u015awiatowej Rady Pokoju, zachowa\u0142 na tyle nieoficjalnych wp\u0142yw\u00f3w, \u017ceby upomnie\u0107 si\u0119 o\u00a0retusz historii. \u201e[W]\u00a0zwi\u0105zku z\u00a0konieczno\u015bci\u0105 zrezygnowania ze sceny \u00bbGarderoba w\u00a0teatrze\u00ab (zastrze\u017cenia os\u00f3b zainteresowanych po wydrukowaniu w\u00a0\u201ePrzegl\u0105dzie Tygodniowym\u201d fragmentu scenariusza) [zwracam si\u0119] z\u00a0uprzejm\u0105 pro\u015bb\u0105 o\u00a0wyra\u017cenie zgody na zrealizowanie zast\u0119pczej sceny \u00bbSpotkanie noworoczne\u00ab\u201d\u00a0\u2013 alarmowa\u0142 kierownik produkcji zleceniodawc\u0119 filmu, czyli TVP[67]<\/sup><\/a>. I\u00a0tylko w\u00a0scenie balu noworocznego (przywr\u00f3conej z\u00a0Ptaka z\u00a0popio\u0142\u00f3w<\/em>) wida\u0107 anonimow\u0105 partnerk\u0119 premiera. O\u00a0incognito<\/em> Andrycz zadbano troskliwie: w\u00a0dialogach wspominana jest jako \u201eaktorka\u201d i\u00a0tak te\u017c posta\u0107 okre\u015blona jest w\u00a0napisach ko\u0144cowych filmu[68]<\/sup><\/a>. Co wi\u0119cej, zak\u0142ada\u0107 mo\u017cna, \u017ce to z\u00a0powodu tej sytuacji J\u00f3zef Cyrankiewicz odwiedzi\u0142 plan filmu, wykonuj\u0105c tzw. \u201egrzeczno\u015bciow\u0105 konsultacj\u0119 historyczn\u0105\u201d, gdzie spotka\u0142 si\u0119 m.in. z\u00a0odtwarzaj\u0105cym go Arkadiuszem Bazakiem[69]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Centraln\u0105 postaci\u0105 Kwestii wyboru<\/em> jest W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka, ta kreacja to tour de force<\/em> Jerzego A. Braszki, kt\u00f3ry udanie imituje manieryzmy Gomu\u0142ki, usi\u0142uj\u0105c wyzyska\u0107 maksimum dramaturgii z\u00a0niewdzi\u0119cznego scenariusza, obejmuj\u0105cego s\u0105\u017cniste partie tekstu jego postaci. Ignacy Loga-Sowi\u0144ski, wsp\u00f3\u0142pracownik Gomu\u0142ki od lat 40. XX wieku do upadku w\u00a01970 roku, wytkn\u0105\u0142 ahistoryczno\u015b\u0107 takiej interpretacji. \u201e[P]rzedstawienie (\u2026) postaci (\u2026) nie ma nic wsp\u00f3lnego, w\u00a0ruchach, w\u00a0gestykulacji, mimice, a\u00a0nawet modulacji g\u0142osu\u00a0\u2013 z\u00a0[Gomu\u0142k\u0105] (\u2026). Wies\u0142aw by\u0142 cz\u0142owiekiem otwartym, (\u2026) m\u00f3wi\u0142 zazwyczaj spokojnie, raczej z\u00a0minimaln\u0105 gestykulacj\u0105 (\u2026), [irytowa\u0142 si\u0119 na] gadulstwo i\u00a0pustos\u0142owie (\u2026). By\u0142 wtedy 40-letnim cz\u0142owiekiem, energicznym, pe\u0142nym wigoru\u201d\u00a0\u2013 pisa\u0142 Loga-Sowi\u0144ski w\u00a0krytycznym li\u015bcie do redakcji \u201ePolityki\u201d[70]<\/sup><\/a>. M\u00f3wi\u0105c wprost, w\u00a0Kwestii wyboru<\/em> zaprezentowano karykatur\u0119\u00a0Gomu\u0142ki\u00a0\u2013 pierwszego sekretarza znanego z\u00a0p\u00f3\u017anych lat 60. XX wieku: \u0142ysego okularnika, skrzecz\u0105cym g\u0142osem wyg\u0142aszaj\u0105cego zapiek\u0142e tyrady, b\u0105d\u017a nudne perory[71]<\/sup><\/a>. Ci\u0119\u017car tego zarzutu obejmuje zar\u00f3wno interpretacj\u0119 (pod nadzorem re\u017cysera), jak i\u00a0zawodowe umiej\u0119tno\u015bci wykonawcy. Recenzent \u201eTygodnika Kulturalnego\u201d podsumowa\u0142, \u017ce pomnik\u00f3w nie buduje si\u0119 z\u00a0drewna[72]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Krzysztof Kornacki, pisz\u0105c o\u00a0Kamiennych tablicach<\/em> (re\u017c. Ewa Petelska i\u00a0Czes\u0142aw Petelski, 1983), zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na zbie\u017cno\u015b\u0107 przywo\u0142ania W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki w\u00a0tym filmie z\u00a0propagandowym ustawieniem gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Obaj mieli ocali\u0107 Polsk\u0119 przed radzieckimi czo\u0142gami i\u00a0rozwi\u0105za\u0107 dusz\u0105cy konflikt wewn\u0119trzny drog\u0105 \u201epokojowego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania\u201d pod przewodnictwem partii (odpowiednio: Gomu\u0142ka w\u00a01956 roku, stosownie do czasu akcji Kamiennych tablic<\/em>, a\u00a0Jaruzelski w\u00a01981 roku)[73]<\/sup><\/a>. Tropy gomu\u0142kowskie (w\u00a0zaprezentowanej fatalistycznej historiozofii) w\u00a0przem\u00f3wieniu Jaruzelskiego og\u0142aszaj\u0105cym wprowadzenie stanu wojennego odnalaz\u0142 za\u015b Marcin Zaremba. Nie do\u015b\u0107 tego, spotkanie obu I\u00a0sekretarzy w\u00a01982 roku mia\u0142o jego zdaniem cechy \u015bwieckiego b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa[74]<\/sup><\/a>. Kwestia wyboru<\/em> niezaprzeczalnie kontynuowa\u0142a t\u0119 paralel\u0119. Gomu\u0142ka w\u00a0wydaniu Frelka\u00a0\u2013 Wionczka regularnie wplata w\u00a0wypowiedzi \u201ejaruzelskie\u201d slogany z\u00a0arsena\u0142u ideologicznego propagandy, po zniesieniu stanu wojennego apeluj\u0105cej o\u00a0spok\u00f3j, narodow\u0105 zgod\u0119 i\u00a0porozumienie[75]<\/sup><\/a>. S\u0105 to zakl\u0119cia zaciemniaj\u0105ce fasadowy charakter proces\u00f3w wyborczych w\u00a0PRL: \u201eNie boj\u0119 si\u0119 o\u00a0wyniki, bo przeprowadzili\u015bmy kampani\u0119 spo\u0142eczn\u0105\u201d\u00a0\u2013 poszukiwanie spo\u0142ecznej legitymacji w\u00a0jednomy\u015blno\u015bci: \u201eIm wy\u017csze wyniki, tym pewniej b\u0119dziemy rozwi\u0105zywali problemy kraju\u201d\u00a0\u2013 kontynuowanie apelu z\u00a01981 roku o\u00a0\u201e90 spokojnych dni\u201d[76]<\/sup><\/a>: \u201eZwykli ludzie chc\u0105, \u017ceby by\u0142o lepiej i\u00a0spokoju\u201d. W\u00a0akcie propagandowej desperacji serialowy Gomu\u0142ka zosta\u0142 te\u017c rzecznikiem niezale\u017cno\u015bci i\u00a0samorz\u0105dno\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119cono kilka minut pe\u0142nej pasji przemowy. By\u0142o to ma\u0142o wiarygodne w\u00a0zestawieniu z\u00a0Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105, bardziej na miar\u0119 Alfreda Miodowicza, od 1984 roku szefa federacji wasalnych zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Podsumowuj\u0105c proces heroizacji \u201eWies\u0142awa\u201d w\u00a0Kwestii wyboru<\/em>, Tomasz Na\u0142\u0119cz wytkn\u0105\u0142 jej autorom manipulacj\u0119: \u201e[S]koro by\u0142o tak pi\u0119knie, jak przed chwil\u0105 na ekranie, to dlaczego Gomu\u0142ka w\u00a0kilkana\u015bcie miesi\u0119cy potem musia\u0142 odej\u015b\u0107, a\u00a0z\u00a0jego deklaracji i\u00a0obietnic nie pozosta\u0142o nawet \u015bladu[?]\u201d[77]<\/sup><\/a>. Pytanie pozosta\u0142o naturalnie bez odpowiedzi.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie Piotr Zwierzchowski m\u00f3g\u0142 wprost wyrazi\u0107 my\u015bl niecenzuraln\u0105 w\u00a0oficjalnej prasie PRL w\u00a01986 roku: pokazuj\u0105c w\u00a0serialu PSL w\u00a0czarnych barwach, tak naprawd\u0119 przyprawiano g\u0119b\u0119 Solidarno\u015bci. \u201eNietrudno dostrzec tu analogi\u0119 z\u00a0Solidarno\u015bci\u0105, kt\u00f3rej w\u00a0polityce i\u00a0publicystyce w\u0142adzy przypisywano (\u2026) odwo\u0142ywanie si\u0119 do pomocy mocarstw zachodnich\u201d\u00a0\u2013 napisa\u0142 bydgoski badacz, wskazuj\u0105c te\u017c na dbanie przez opozycj\u0119 z\u00a01946 roku i\u00a01986 roku o\u00a0w\u0142asn\u0105 pozycj\u0119 i\u00a0przyj\u0119cie samob\u00f3jczej strategii politycznej[78]<\/sup><\/a>. O\u00a0skojarzenie\u00a0\u2013 ale na zasadzie przeciwie\u0144stwa, odci\u0119cia\u00a0\u2013 zatroszczy\u0142a si\u0119 sama Solidarno\u015b\u0107. Plakat \u201e21 \u00d7 TAK\u201d Jerzego Janiszewskiego by\u0142 przejrzyst\u0105 aluzj\u0105 do komunistycznej agitacji \u201e3 \u00d7 TAK\u201d w\u00a0referendum z\u00a01946 roku[79]<\/sup><\/a>. Skoro temat wywo\u0142ano, po stanie wojennym dzia\u0142acze partyjni budowali negatywn\u0105 ocen\u0119 Solidarno\u015bci przez por\u00f3wnania do strategii powojennego PSL[80]<\/sup><\/a>. W\u00a0totalistycznej optyce PRL \u201epolitologicznym\u201d niuansem jest fakt, \u017ce PSL w\u00a01947 roku by\u0142a legaln\u0105 parti\u0105 polityczn\u0105, a\u00a0Solidarno\u015b\u0107 od 1982 roku zdelegalizowan\u0105 organizacj\u0105[81]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

W\u00a0dzienniku \u201eTrybuna Ludu\u201d, w\u00a0relacji z\u00a0dnia otwartego \u201ePoltelu\u201d w\u00a01986 roku, gdy dziennikarze mogli obejrze\u0107 po jednym odcinku Kwestii wyboru<\/em>, drugiej serii Blisko, coraz bli\u017cej<\/em> (re\u017c. Zbigniew Chmielewski, 1987) oraz filmy Greta<\/em> (re\u017c. Krzysztof Gruber, 1985) i\u00a0Marta<\/em> (re\u017c. Andrzej Konic, 1984; cz\u0119\u015b\u0107 filmowej serii pt. 1944<\/em>), dziennikarz Jerzy Kwiatkowski zauwa\u017cy\u0142 cierpko, formu\u0142uj\u0105c og\u00f3lny s\u0105d: \u201eNiestety, w\u00a0wi\u0119kszo\u015bci film\u00f3w zamys\u0142 tw\u00f3rczy nie znalaz\u0142 odpowiedniej formy realizacyjnej. Najcz\u0119\u015bciej wynika\u0142o to ze s\u0142abo\u015bci materia\u0142u literackiego, zw\u0142aszcza z\u00a0szablonowych i\u00a0dr\u0119twych dialog\u00f3w, z\u00a0braku zaufania do obrazu, z\u00a0nadmiernego gadulstwa (\u2026) papierowych dialog\u00f3w\u201d[82]<\/sup><\/a>. Kwestia wyboru<\/em> nie by\u0142a wi\u0119c odosobnionym przypadkiem, a\u00a0godn\u0105 reprezentantk\u0105 pewnej strategii prowadzenia dzia\u0142a\u0144 perswazyjnych nie poprzez konfrontowanie pogl\u0105d\u00f3w, tylko mechaniczne powtarzanie slogan\u00f3w. By\u0142o to podej\u015bcie wygodne dla\u00a0\u2013 przynajmniej niekt\u00f3rych\u00a0\u2013 autor\u00f3w oraz po\u017c\u0105dane przez producenta. Producenta w\u00a0sensie og\u00f3lnym\u00a0\u2013 Komitet d\/s Radia i\u00a0Telewizji, element pa\u0144stwowego systemu propagandy, a\u00a0tak\u017ce dla \u201ePoltelu\u201d\u00a0\u2013 producenta technicznego tych przekaz\u00f3w. Reputacj\u0119 tego przedsi\u0119biorstwa zrujnowa\u0142y defraudacje i\u00a0marnotrawstwo za czas\u00f3w prezesury Macieja Szczepa\u0144skiego w\u00a0Radiokomitecie[83]<\/sup><\/a>. Po stanie wojennym musia\u0142o odnale\u017a\u0107 na nowo to\u017csamo\u015b\u0107, a\u00a0sposobem na to by\u0142o karne realizowanie dyrektyw. Bez manifestowania ambicji artystycznych (\u201eWytw\u00f3rnia nie ma w\u0142asnej polityki programowej\u201d, podawa\u0142 jako zalet\u0119 \u201eFilm\u201d w\u00a01983 roku[84]<\/sup><\/a>), bez pr\u00f3b krytycznego spojrzenia\u00a0\u2013 p\u00f3j\u015bcie drog\u0105 u\u0142atwion\u0105, produkowanie film\u00f3w i\u00a0seriali ograniczaj\u0105cych si\u0119 do \u201ema\u0142ej, realistycznej obserwacji obyczaj\u00f3w\u201d[85]<\/sup><\/a>. By\u0107 mo\u017ce tak\u017ce z\u00a0tego ostatniego powodu niemal wszyscy recenzenci i\u00a0krytycy w\u00a0prasie stawiali Wionczkowi za wz\u00f3r ameryka\u0144ski serial Waszyngton za zamkni\u0119tymi drzwiami<\/em>\u00a0\u2013 zrealizowan\u0105 z\u00a0biglem opowie\u015b\u0107 o\u00a0zapleczu tzw. wielkiej polityki. W\u00a0Kwestii wyboru<\/em>, polskim wariancie Waszyngtonu<\/em>, jak szydzi\u0142 Krzysztof T. Toeplitz: \u201eAutorzy wprowadzaj\u0105 widza za kulisy. A\u00a0przez kulisy wyprowadzaj\u0105 w\u00a0pole\u201d[86]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 ekonomiczna Radiokomitetu znalaz\u0142a si\u0119 w\u00a0obszarze reform gospodarczych rz\u0105du Jaruzelskiego, wprowadzanych po formalnym zniesieniu stanu wojennego w\u00a01983 roku[87]<\/sup><\/a>. Nieudolno\u015b\u0107 prezesa Miros\u0142awa Wojciechowskiego i\u00a0jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w spowodowa\u0142a zapa\u015b\u0107 organizacyjn\u0105 Komitetu ds. Radia i\u00a0Telewizji[88]<\/sup><\/a>. Zamiast zarabia\u0107 na siebie i\u00a0przynosi\u0107 zyski PRL, Radiokomitet ju\u017c od 1984 roku zwraca\u0142 si\u0119 o\u00a0subwencje. W\u00a01985 r. minister finans\u00f3w przyzna\u0142 po\u0142ow\u0119 \u017c\u0105danej kwoty, wytykaj\u0105c przy tym z\u0142e zarz\u0105dzanie[89]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

\u201ePoltel\u201d sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 gry Wojciechowskiego o\u00a0wp\u0142ywy. Zrobi\u0142 z\u00a0niej podleg\u0142\u0105 prezesowi Radiokomitetu (tj. sobie) neo-wytw\u00f3rni\u0119 filmow\u0105, przenosz\u0105c tam ca\u0142\u0105 produkcj\u0119\u00a0\u2013 by obej\u015b\u0107 nadzoruj\u0105cego TVP W\u0142adys\u0142awa Korczaka, swojego zast\u0119pc\u0119, osob\u0119 z\u00a0innej koterii[90]<\/sup><\/a>. Przeobra\u017cenie \u201ePoltelu\u201d\u00a0\u2013 zw\u0142aszcza ideologiczne, o\u00a0czym wspomnia\u0142em wcze\u015bniej\u00a0\u2013 nie oznacza\u0142o porzucenia dawnych, bizantyjskich praktyk. S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa skrupulatnie zbiera\u0142a sygna\u0142y np. o\u00a0spotkaniu Wojciechowskiego i\u00a0Lwa Rywina z\u00a0Romanem Pola\u0144skim na planie jego filmu Piraci<\/em> (Pirates<\/em>, 1986). Oficjalnie, by nam\u00f3wi\u0107 go do zrealizowania serialu o\u00a0Josephie Conradzie-Korzeniowskim, a \u201eprzy okazji\u201d, aby kierownictwo Radiokomitetu mog\u0142o odpocz\u0105\u0107 w\u00a0Tunezji, gdzie realizowano zdj\u0119cia[91]<\/sup><\/a>. Cho\u0107 Pola\u0144ski natychmiast odm\u00f3wi\u0142, to Rywin jeszcze rok p\u00f3\u017aniej zapowiada\u0142 w\u00a0wywiadzie, \u017ce serial powstanie, przy okazji che\u0142pi\u0105c si\u0119, \u017ce \u201ePoltel\u201d przynosi krociowe zyski[92]<\/sup><\/a>. Podleg\u0142o\u015b\u0107 organizacyjna powodowa\u0142a jednak, \u017ce zysk \u201ePoltelu\u201d z\u00a0produkcji seriali i\u00a0film\u00f3w obci\u0105\u017ca\u0142 konto TVP, zmuszonej p\u0142aci\u0107 za produkcj\u0119 do wype\u0142nienia ram\u00f3wki\u00a0\u2013 a\u00a0schizofreni\u0119 t\u0119 firmowa\u0142 Radiokomitet nadzoruj\u0105cy dzia\u0142alno\u015b\u0107 obu[93]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

U\u00a0progu 1987 roku Biuro Polityczne KC PZPR w\u00a0oficjalnym komunikacie podkre\u015bla\u0142o wa\u017cn\u0105 rol\u0119 telewizji w\u00a0upowszechnianiu kultury filmowej[94]<\/sup><\/a>. Tymczasem w\u00a0opublikowanym w\u00a01986 roku badaniu na temat kultury narodowej, 62% Polak\u00f3w wyra\u017ca\u0142o przekonanie, \u017ce telewizja nie powinna by\u0107 subwencjonowana przez pa\u0144stwo[95]<\/sup><\/a>. Uwa\u017cam, \u017ce taka opinia nie by\u0142a g\u0142osem poparcia dla komercyjnych mechanizm\u00f3w wolnorynkowych, a\u00a0raczej stanowi\u0142a wotum nieufno\u015bci dla anachronicznej oferty programowej TVP, zw\u0142aszcza w\u00a0kontra\u015bcie z\u00a0zachodni\u0105 produkcj\u0105 ma\u0142ego ekranu, rozpowszechnion\u0105 w\u00a0PRL dzi\u0119ki obiegowi wideo i\u00a0coraz \u015bmielej dost\u0119pnej telewizji satelitarnej[96]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

J\u00f3zef Cyrankiewicz przej\u015bciowo zainteresowa\u0142 si\u0119 filmem, kt\u00f3rego mia\u0142 by\u0107 bohaterem, ale Kwestia wyboru<\/em> nie zosta\u0142a wa\u017cnym upami\u0119tnieniem ani dla niego, ani nikogo z\u00a0pozosta\u0142ych wiod\u0105cych protagonist\u00f3w[97]<\/sup><\/a>. Dramatycznie rozmin\u0119\u0142a si\u0119 z\u00a0oczekiwaniami widz\u00f3w. W\u00a0badaniu opinii na temat seriali emitowanych przez TVP w\u00a01986\u00a0roku, premier i\u00a0powt\u00f3rek, krajowych i\u00a0zagranicznych, na 53 tytu\u0142y Kwestia<\/em> znalaz\u0142a si\u0119 na 51\u00a0miejscu, najgorsza z\u00a0polskich pozycji (tylko 9% ocen dobrych)[98]<\/sup><\/a>! Ambicj\u0119 Wionczka: stworzenia dzie\u0142a poruszaj\u0105cego masy i\u00a0wywo\u0142uj\u0105cego odzew widz\u00f3w spe\u0142ni\u0142 dopiero biograficzny epos Genera\u0142 Berling\u00a0\u2013 Kartki z\u00a0pami\u0119tnika<\/em>, wyprodukowany przez \u201ePoltel\u201d w\u00a01988 roku, schy\u0142kowym okresie epoki. Z\u00a0tym, \u017ce by\u0142o to poruszenie i\u00a0odzew na miar\u0119 rzeczywisto\u015bci, w\u00a0kt\u00f3rej funkcjonowa\u0142 re\u017cyser. Niczym Loga-Sowi\u0144ski, upominaj\u0105cy si\u0119 o\u00a0cze\u015b\u0107 Gomu\u0142ki, po seansie Berlinga<\/em> odezwali si\u0119 s\u0119dziwi weterani moskiewskiego Zwi\u0105zku Patriot\u00f3w Polskich, rozjuszeni przypominaniem walk frakcyjnych sprzed p\u00f3\u0142 wieku[99]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Mi\u0119dzynarodowym sukcesem \u201ePoltelu\u201d w\u00a0tamtym okresie okaza\u0142 si\u0119 cykl filmowy Dekalog<\/em> Krzysztofa Kie\u015blowskiego (1988). By\u0142 to jednak kres mo\u017cliwo\u015bci organizacyjnych przedsi\u0119biorstwa. Po przemianach politycznych 1989 roku, w\u00a01990 roku wstrzymano w\u00a0TVP prace nad nowymi filmami i\u00a0serialami, i\u00a0przez nast\u0119pne dwa lata nie rozpocz\u0119to \u017cadnej produkcji[100]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n

Dokumenty archiwalne<\/strong><\/p>\n

Informacja o\u00a0ingerencjach dokonanych w\u00a0lutym 1984 roku<\/em>, AAN, zesp\u00f3\u0142 GUKPPiW, sygn. 3919.<\/p>\n

Informacja TW ps. \u201eFranek\u201d<\/em>, 13 V 1985 r., AIPN, sygn. IPN BU 222\/497.<\/p>\n

Korespondencja z\u00a0Piotrem Lipi\u0144skim, lata 2021-2022 (w\u00a0zbiorach autora).<\/p>\n

Metryka filmu<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 2.<\/p>\n

Metryka scenariusza<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 2315\/55.<\/p>\n

Notatka dotycz\u0105ca spotkania<\/em> [gen. broni Tadeusza Szaci\u0142o, szefa G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Politycznego WP,] z\u00a0sygnatariuszami listu do I\u00a0sekretarza KC PZPR, <\/em>w\u00a0sprawie filmu Romana Wionczka \u201eGenera\u0142 Berling\u00a0\u2013 Kartki z\u00a0pami\u0119tnika\u201d<\/em>, 6 XII 1988 r., AIPN, sygn. IPN BU 1210\/250.<\/p>\n

Notatka dot. Miros\u0142awa Wojciechowskiego<\/em>, 23 VII 1986 r., AIPN, sygn. IPN BU 222\/497.<\/p>\n

Notatka s\u0142u\u017cbowa dot. informacji operacyjnych o\u00a0prezesie Komitetu d\/s RiTV M. Wojciechowskim<\/em>, 29 VII 1985 r., AIPN, sygn. IPN BU 222\/497.<\/p>\n

Opinia<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 2315\/55.<\/p>\n

Opinia o\u00a0scenariuszu filmu telewizyjnego Ryszarda Frelka pt. Ptak z\u00a0popio\u0142\u00f3w<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 2315\/55.<\/p>\n

Opinie o\u00a0filmie \u201eKwadratura ko\u0142a\u201d. Komunikat z\u00a0bada\u0144<\/em>, [lipiec 1984], ODiZP TVP, sygn. 4627\/67.<\/p>\n

Opinie widz\u00f3w o\u00a0filmie dokumentalnym \u201eShoah\u201d<\/em>, ODiZP TVP, sygn.4627\/84.<\/p>\n

[O\u015bwiadczenie Adama S\u0142awi\u0144skiego], 19 X 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 2.<\/p>\n

[Pismo Andrzeja Widelskiego z\u00a0Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP, do Ireny Andrzejewskiej, dyrektor ekonomicznej TVP], 18 XI 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 5.<\/p>\n

[Pismo Henryka Zieli\u0144skiego, dyrektora naczelnego CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, do Miros\u0142awa Wojciechowskiego, przewodnicz\u0105cego Komitetu d\/s Radia i\u00a0Telewizji], za\u0142\u0105cznik: Zestawienie r\u00f3l aktorskich filmu \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, 30 VII 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Jerzego Kowalskiego, p.o. zast\u0119pcy dyrektora Programu I\u00a0TVP, do CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, w\u00a0sprawie kategorii artystycznej], 8 X 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1<\/p>\n

[Pismo Jerzego Kowalskiego, p.o. zast\u0119pcy dyrektora Programu I\u00a0TVP, do CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, w\u00a0sprawie kolaudacji], 8 X 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Jerzego Kowalskiego, p.o. zast\u0119pcy Dyrektora I\u00a0Programu TVP, do Zbigniewa Bo\u017cyczko, dyrektora I\u00a0Programu TVP], 28 VI 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Jerzego Kowalskiego, p.o. zast\u0119pcy dyrektora I\u00a0Programu TVP, do Zbigniewa Bo\u017cyczko, dyrektora I\u00a0Programu TVP], 28 VI 1985 r., za\u0142\u0105cznik Metryka scenariusza<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Dyrekcji CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], 12 IX 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Dyrekcji CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], 17 IX 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP], 9 IX 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP], 18 XI 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Henryka Zieli\u0144skiego, dyrektora naczelnego CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], 13 III 1986 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Witolda Kierebi\u0144skiego, dyrektora Zak\u0142adu Produkcji Film\u00f3w CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], 9\u00a0VII\u00a01985\u00a0r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Ryszarda Rosiaka, zast\u0119pcy dyrektora Zak\u0142adu Produkcji Filmowej CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, do Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP], 17 VII 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Witolda Kierebi\u0144skiego, dyrektora Zak\u0142adu Produkcji Film\u00f3w CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, do Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP], 25 III 1986 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Witolda Kierebi\u0144skiego, dyrektora Zak\u0142adu Produkcji Film\u00f3w CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, do Henryka Zieli\u0144skiego, dyrektora naczelnego CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], 24 IX 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

[Pismo Zbigniewa Bo\u017cyczko, dyrektora I\u00a0Programu TVP, do W\u0142adys\u0142awa Korczaka, zast\u0119pcy przewodnicz\u0105cego Komitetu d\/s Radia i\u00a0Telewizji], 21 III 1986 r., ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 5.<\/p>\n

[Pismo Zbigniewa Bo\u017cyczko, dyrektora I\u00a0Programu TVP, do W\u0142adys\u0142awa Korczaka, zast\u0119pcy przewodnicz\u0105cego Komitetu d\/s Radia i\u00a0Telewizji], 29 V 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, tom 1.<\/p>\n

Plan szczeg\u00f3\u0142owy filmu \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 3.<\/p>\n

Podnoszenie poziomu ideowo-artystycznego filmu i\u00a0rozw\u00f3j bazy produkcyjno-technicznej kinematografii<\/em>, 12 VI 1985 r., AAN, zesp\u00f3\u0142 Komitetu Centralnego PZPR, sygn. LVI-448.<\/p>\n

Protok\u00f3\u0142 z\u00a0posiedzenia Rady Programowej przy Komitecie do Spraw Radia i\u00a0Telewizji<\/em>, 16 X 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2223\/7, t. 1.<\/p>\n

Rozmowa z\u00a0Lwem Rywinem, 14 XII 2023 r. (notatki w\u00a0zbiorach autora).<\/p>\n

Ryszard Frelek. \u201ePtak z\u00a0popio\u0142\u00f3w\u201d. Scenariusz 5-odcinkowego filmu telewi<\/em>zyjnego<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 2315\/55.<\/p>\n

Ryszard Frelek. Kwestia wyboru. Scenariusz filmu telewizyjnego<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, tom 1.<\/p>\n

Ryszard Frelek. Kwestia wyboru. Scenopis filmu telewizyjnego<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, tom 1.<\/p>\n

Sprawozdanie ekonomiczno-organizacyjne z\u00a0przebiegu realizacji filmu \u201eKwestia <\/em>wyboru\u201d<\/em>, 12 XI 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 2.<\/p>\n

Stanis\u0142aw Kuszewski. \u201ePtak z\u00a0popio\u0142\u00f3w\u201d. Recenzja wewn\u0119trzna scenariuszy 5-odcinkowego serialu TV<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 2315\/55.<\/p>\n

Sytuacja w\u00a0Komitecie d\/s Radia i\u00a0Telewizji w\u00a0opiniach i\u00a0komentarzach \u015bro<\/em>dowisk RTV<\/em>, 22 V 1985 r., AIPN, sygn. IPN BU 222\/497.<\/p>\n

[T\u0142umaczenie tekstu artyku\u0142u pt. \u201eOstrze\u017cenie dotycz\u0105ce \u00bbKwadratury ko\u0142a\u00ab\u201d], [b.d.], ODiZP TVP, sygn. 2001\/98, t. 2.<\/p>\n

Warunki skierowania do produkcji fabularnego filmu telewizyjnego \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, 17 VII 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

 <\/p>\n

Publikacje drukowane<\/strong><\/p>\n

(PAP), Posiedzenie Biura Politycznego KC PZPR<\/em>, \u201eG\u0142os Wybrze\u017ca\u201d 1986, nr 291.<\/p>\n

(rig.), Co nowego w\u00a0Poltelu?<\/em>, \u201eTygodnik Kulturalny\u201d 1986, nr 33.<\/p>\n

A.W. [pseud.], Same pytania<\/em>, \u201eSolidarno\u015b\u0107 Radia i\u00a0Telewizji\u201d 1985, nr 2<\/p>\n

Andrzejewski Piotr<\/strong>, Drewniana historia<\/em>, \u201eTygodnik Kulturalny\u201d, 1986, nr 22.<\/p>\n

Banaszkiewicz Ewa<\/strong>, Dla kina dziesi\u0119ciu milion\u00f3w<\/em>, \u201eFilm\u201d 1983, nr 12.<\/p>\n

Bikont Anna, Szcz\u0119sna Joanna<\/strong>, Lawina i\u00a0kamienie. Pisarze w\u00a0drodze do i\u00a0od komunizmu<\/em>, Agora, Warszawa 2021, e-book.<\/p>\n

Bilecki Arkadiusz<\/strong>, \u201eGastarbeiterzy i\u00a0abnegaci\u201d. Wok\u00f3\u0142 telewizyjnej premiery <\/em>Fuchy Jerzego Skolimowskiego w\u00a0PRL<\/em>, [w\u00a0druku].<\/p>\n

Bilecki Arkadiusz<\/strong>, Nie ma \u201eGodno\u015bci\u201d bez Solidarno\u015bci. Propagandowy obraz strajku w\u00a0filmie Romana Wionczka \u201eGodno\u015b\u0107\u201d<\/em>, [w:] Strajki, manifestacje i\u00a0zaj\u015bcia uliczne w\u00a0PRL i\u00a0bloku wschodnim<\/em>, red. P. Ruchlewski i\u00a0in., Europejskie Centrum Solidarno\u015bci, Gda\u0144sk 2022.<\/p>\n

Bukowiecki Aleksander<\/strong>, Nie lubi\u0119 bia\u0142ych plam. Rozmowa z\u00a0Ryszardem Frelkiem<\/em>, \u201eAntena\u201d 1984, nr 36.<\/p>\n

Cegielski Piotr<\/strong>, By obejrze\u0107 \u201eEmmanuelle\u201d\u2026<\/em>, \u201eDziennik Ba\u0142tycki\u201d 1984, nr 5.<\/p>\n

D\u0119bski Andrzej<\/strong>, Polski bard na zgni\u0142ym Zachodzie\u00a0\u2013 o\u00a0\u201eEpizodzie Berlin West\u201d Mieczys\u0142awa Wa\u015bkowskiego<\/em>, \u201eStudia Filmoznawcze\u201d 2015, nr 36.<\/p>\n

Dolistowski Adam<\/strong>, Telewizyjna \u201efabryka sn\u00f3w\u201d<\/em>, \u201eZeszyty Telewizyjne\u201d 2005, nr 5.<\/p>\n

Eisler Jerzy<\/strong>, Siedmiu wspania\u0142ych. Poczet pierwszych sekretarzy KC PZPR<\/em>, Czerwone i\u00a0Czarne, Warszawa 2014, e-book.<\/p>\n

Frelek Ryszard<\/strong>, Kwestia wyboru<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Tygodniowy\u201d 1985, nr 35.<\/p>\n

Iwa\u0144czak Wojciech<\/strong>, Bez konsultacji<\/em>, \u201eEkran\u201d 1974, nr 28.<\/p>\n

Jajko Krzysztof<\/strong>, Kosmiczna telewizja w\u00a0Polsce<\/em>, [w:] P. Sitarski, M.B. Garda, K. Jajko, Nowe media w\u00a0PRL<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2020.<\/p>\n

Jakun-Dopartowa Mariola<\/strong>, Kto ma w\u0142adz\u0119, ten ma \u201eGodno\u015b\u0107\u201d, czyli Rakowski \u015bciska Wionczka<\/em>, [w:] Historia kina polskiego<\/em>, red. T. Lubelski i\u00a0K.J. Zar\u0119bski, Fundacja Kino, Warszawa 2006.<\/p>\n

KOM [pseud.], O\u00a0reorganizacji\u2026<\/em>, \u201eSolidarno\u015b\u0107 Radia i\u00a0Telewizji\u201d 1986, nr 5-6.<\/p>\n

Konieczna Romana<\/strong>, Tele-impulsy<\/em>, \u201eTrybuna Opolska\u201d 1986, nr 90.<\/p>\n

Kornacki Krzysztof<\/strong>, Polityka, erotyka, egzotyka. \u201eKamienne tablice\u201d Petelskich<\/em>, \u201eGda\u0144skie Studia Azji Wschodniej\u201d 2021, nr 19.<\/p>\n

Kornacki Krzysztof, Bilecki Arkadiusz<\/strong>, Solidarno\u015b\u0107 na ekranie. Wizerunki fabularne<\/em>, Instytut Dziedzictwa Solidarno\u015bci, Gda\u0144sk 2024.<\/p>\n

Kowal Pawe\u0142, Cie\u015blik Mariusz<\/strong>, Jaruzelski. \u017bycie paradoksalne<\/em>, Znak, Krak\u00f3w 2015.<\/p>\n

KTT [Krzysztof Teodor Toeplitz], Parodia<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1986, nr 20.<\/p>\n

Kwiatkowski Jerzy<\/strong>, Co si\u0119 kr\u0119ci dla TV?<\/em>, \u201eTrybuna Ludu\u201d 1986, nr 78.<\/p>\n

List do redakcji. \u201eGenera\u0142 Berling\u00a0\u2013 Kartki z\u00a0pami\u0119tnika\u201d<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1988, nr 47.<\/p>\n

Listy do redakcji. \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1986, nr 20.<\/p>\n

Lubelski Tadeusz<\/strong>, Historia kina polskiego<\/em>, Videograf II, Chorz\u00f3w 2008.<\/p>\n

\u0141<\/strong>epkowska Ilona<\/strong>, Nieznany potentat<\/em>, \u201eFilm\u201d 1983, nr 46.<\/p>\n

Ma\u0142y rocznik statystyczny 1986<\/em>, red. W. Sadowski, G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny, Warszawa 1986.<\/p>\n

Marci\u0144czak Zygmunt<\/strong>, Wies\u0142aw<\/em>, \u201eEkran\u201d 1985, nr 7.<\/p>\n

Muszy\u0144ski Wojciech Jerzy<\/strong>, Podziemie narodowe i\u00a0komunistyczne amnestie lat 1945 i\u00a01947<\/em>, [w:] Komunistyczne amnestie lat 1945\u20131947. Drogi do \u201elegalizacji\u201d czy zag\u0142ady?<\/em>, red. W.J. Muszy\u0144ski, Wydawnictwo Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, Warszawa 2012.<\/p>\n

Na\u0142\u0119cz Tomasz<\/strong>, Kwestia wyboru<\/em>, \u201eKultura\u201d 1986, nr 20.<\/p>\n

Pakulski Waldemar<\/strong>, Rozmowa o\u00a0godno\u015bci<\/em>, \u201eG\u0142os Pomorza\u201d 1983, nr 309.<\/p>\n

Pezacka-Groblewska Teresa<\/strong>, O\u00a0polskim systemie informacji masowej kilka uwag<\/em>, \u201eZeszyty Prasoznawcze\u201d 1987, nr 2.<\/p>\n

Piotrowska Ma\u0142gorzata L.<\/strong>, Jerzy Aleksander Braszka<\/em>, \u201eEkran\u201d 1986, nr 19.<\/p>\n

Pisarek Walery<\/strong>, Miejsce medi\u00f3w w\u00a0wyobra\u017ceniach kultury narodowej<\/em>, \u201eZeszyty Prasoznawcze\u201d 1986, nr 3.<\/p>\n

Pokorna-Ignatowicz Katarzyna<\/strong>, Telewizja w\u00a0systemie politycznym i\u00a0medialnym PRL<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Krak\u00f3w 2003.<\/p>\n

Preizner Joanna<\/strong>, Kamienie na macewie. Holokaust w\u00a0polskim kinie<\/em>, Wydawnictwo Austeria, Krak\u00f3w 2012.<\/p>\n

Rajczuk-\u017bukowska Maria<\/strong>, Film w\u00a0TV: na co czekamy, co nas czeka?<\/em>, \u201eEkran\u201d 1986, nr 1.<\/p>\n

Sabatowski Andrzej<\/strong>, Reklama\u2026 fachowa?<\/em>, \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1986, nr 19.<\/p>\n

Shoah znaczy Zag\u0142ada<\/em>, \u201eAntena\u201d 1985, nr 47.<\/p>\n

Siedziako Micha\u0142<\/strong>, Bez wyboru. G\u0142osowanie do Sejmu PRL (1952-1989)<\/em>, Wydawnictwo IPN, Warszawa 2018.<\/p>\n

Siedziako Micha\u0142<\/strong>, Manipulacje i\u00a0fa\u0142szerstwa wyborcze w\u00a0wyborach do Sejmu PRL (1952-1985)<\/em>, [w:] \u201ePami\u0119\u0107 i\u00a0Sprawiedliwo\u015b\u0107\u201d 2016, nr 27.<\/p>\n

Strzy\u017cewski Tomasz<\/strong>, Czarna ksi\u0119ga cenzury PRL<\/em>, NOWa, Warszawa 1981.<\/p>\n

Sz\u0142apczy\u0144ski Olgierd<\/strong>, Godno\u015b\u0107<\/em>, \u201eFilmowy Serwis Prasowy\u201d 1984, nr 21.<\/p>\n

Szyd\u0142owska Agata<\/strong>, Od solidarycy do TypoPolo. Typografia a\u00a0to\u017csamo\u015bci zbiorowe w\u00a0Polsce po roku 1989<\/em>, Ossolineum, Wroc\u0142aw 2018.<\/p>\n

Szyma\u0144ska Janina<\/strong>, Przyroda \u0142agodzi obyczaje<\/em>, \u201eEkran\u201d 1985, nr 35.<\/p>\n

\u015a<\/strong>wierkowski Ryszard<\/strong>, Kto fa\u0142szuje histori\u0119? Rozmowa z\u00a0Romanem Wionczkiem<\/em>, \u201ePerspektywy\u201d 1989, nr 12.<\/p>\n

Tatar<\/strong> [Jaros\u0142aw Szymkiewicz], Lanzmann i\u00a0kilku innych<\/em>, \u201eSolidarno\u015b\u0107 Radia i\u00a0Telewizji\u201d 1985, nr 2.<\/p>\n

Telekino: Kwestia wyboru<\/em>, \u201eAntena\u201d 1986, nr 3.<\/p>\n

Tora\u0144ska Teresa<\/strong>, Oni<\/em>, Przed\u015bwit, Warszawa 1985.<\/p>\n

Wyszomirski Stanis\u0142aw<\/strong>, NIK w\u00a0Poltelu<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1981, nr 5.<\/p>\n

XXII Plenum KC PZPR. Podstawowe dokumenty i\u00a0materia\u0142y<\/em>, Wydawnictwo Ksi\u0105\u017cka i\u00a0Wiedza, Warszawa 1986.<\/p>\n

Z\u00a0kart najnowszej historii<\/em>, \u201eAntena\u201d 1984, nr 2.<\/p>\n

Zaremba Marcin<\/strong>, Komunizm, legitymizacja, nacjonalizm. Nacjonalistyczna legitymizacja w\u0142adzy komunistycznej w\u00a0Polsce<\/em>, Wydawnictwo Trio\u00a0\u2013 ISP Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2005.<\/p>\n

Zwierzchowski Piotr<\/strong>, Filmowe reprezentacje PZPR<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2022.<\/p>\n

Zwierzchowski Piotr<\/strong>, Rok 1968 w\u00a0polskim kinie\u00a0\u2013 konteksty i\u00a0konsekwencje, [w:] Yesterday. Studia z\u00a0historii najnowszej. Ksi\u0119ga dedykowana prof. Jerzemu Eislerowi w\u00a065. rocznic\u0119 urodzin<\/em>, red. J. Olaszek i\u00a0in., Wydawnictwo IPN i\u00a0Instytut Historii PAN, Warszawa 2017.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a internetowe<\/strong><\/p>\n

Oceny seriali emitowanych w\u00a01986 roku w\u00a0I\u00a0i\u00a0II programie Telewizji Polskiej<\/em>, O\u015brodek Badania Opinii Publicznej [1987], https:\/\/public.kantarpolska.com\/archiv_files\/M.0845b.pdf [dost\u0119p: 10.09.2024].<\/p>\n

[Opis katalogowy fotografii Janusza Fili w\u00a0zbiorach Forum. Polskiej Agencji Fotograf\u00f3w], https:\/\/www.forum.com.pl\/431166718 [dost\u0119p: 1.03.2024].<\/p>\n

\u00a0<\/u><\/strong><\/p>\n

The production of the television film <\/strong>The Question of Choice<\/em><\/strong> by Roman Wionczek as
\nan example of the implementation of the propaganda strategies of the Polish Television (TVP) in the 1980s<\/strong><\/p>\n

Abstract<\/u><\/strong><\/p>\n

The text presents the subsequent stages of production of Roman Wionczek\u2019s television film The Question of Choice<\/em>, made in 1985. The plot of the film is based on the events of 1946-1947 years, formative for the creation of the Polish People\u2019s Republic (PRL): a\u00a0referendum and the first elections to the Sejm.<\/p>\n

The protagonists are leading political figures of the PRL, including W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka. By confronting the differences between the literary original and the finished work, themes are indicated that the authorities (the film\u2019s super-producer) were particularly keen to promote, as well as those \u201cuncensural\u201d, undesirable in the propaganda strategy of the time. The film shooting period also revealed phenomena symptomatic of the Polish People\u2019s Republic,<\/p>\n

e.g. the manual control of an artistic work\u00a0\u2013 irrespective of dramatic requirements, but according to the needs of authority circles. The final fate of the film (postponement of the premiere, re-editing of the finished picture) demonstrates the dependence of Polish Television and \u201cPoltel\u201d\u00a0\u2013 its production subsidiary\u00a0\u2013 on the needs of the current propaganda, the games being played within the main decision-making centres of power. The text relays heavily on previously unpublished documents from the Polish Television archive collection.<\/p>\n

Keywords<\/u><\/strong><\/p>\n

Roman Wionczek, W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka, propaganda, film production in the Polish People\u2019s Republic, political film<\/p>\n

Biogram<\/u><\/strong><\/p>\n

Arkadiusz Bilecki<\/strong>\u00a0\u2013 politolog, od 2012 r. pracuje w Europejskim Centrum Solidarno\u015bci w Gda\u0144sku. Od 2022 r. doktorant w Szkole Doktorskiej przy Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Gda\u0144skiego. Prowadzi badania nad wizerunkiem Solidarno\u015bci w produkcjach filmowych i telewizyjnych w Polsce i na \u015bwiecie w latach 1980-1989.<\/p>\n

 <\/p>\n

[1]<\/sup><\/a>
\nWykorzystuj\u0119 fragmenty swojego wyst\u0105pienia Serial <\/em>Kwestia wyboru Romana Wionczka jako przyk\u0142ad perspektywy historycznej racji stanu schy\u0142kowej PRL<\/em> podczas IV Zjazdu Filmoznawc\u00f3w i\u00a0Medioznawc\u00f3w \u201eNarracje\u00a0\u2013 teorie, strategie, konteksty\u201d 28-30 czerwca 2023 roku w\u00a0Warszawie. Dzi\u0119kuj\u0119 Krzysztofowi Kornackiemu za uwagi do pierwszej wersji tego tekstu.<\/p>\n

 <\/p>\n

[2]<\/sup><\/a>
\nJ. Eisler, Siedmiu wspania\u0142ych. Poczet pierwszych sekretarzy KC PZPR<\/em>, Czerwone i\u00a0Czarne, Warszawa 2014, e-book, loc. 3493, 5231.<\/p>\n

 <\/p>\n

[3]<\/sup><\/a>
\nTam\u017ce, loc. 5237-5260.<\/p>\n

 <\/p>\n

[4]<\/sup><\/a>
\nZ\u00a0kart najnowszej historii<\/em>, \u201eAntena\u201d 1984, nr 2, s. 6.<\/p>\n

 <\/p>\n

[5]<\/sup><\/a>
\nZ. Marci\u0144czak, Wies\u0142aw<\/em>, \u201eEkran\u201d 1985, nr 7, s. 4.<\/p>\n

 <\/p>\n

[6]<\/sup><\/a>
\nW\u00a01974 r. w\u00a0cyklu Zapisane w\u00a0pami\u0119ci<\/em>, \u0142\u0105cz\u0105cym inscenizacj\u0119 teatraln\u0105 z\u00a0publicystyk\u0105, nadano spektakl Kto za Polsk\u0105<\/em> (real. Micha\u0142 Bogus\u0142awski, Zygmunt Wi\u015bniewski) po\u015bwi\u0119cony referendum, w\u00a0kt\u00f3rym wyst\u0105pili m.in. Mieczys\u0142aw Milecki i\u00a0Krzysztof Kolberger. Zob. W. Iwa\u0144czak, Bez konsultacji<\/em>, \u201eEkran\u201d 1974, nr 28, s. 10.<\/p>\n

 <\/p>\n

[7]<\/sup><\/a>
\nP. Zwierzchowski, Filmowe reprezentacje PZPR<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2022, s. 318-320.<\/p>\n

 <\/p>\n

[8]<\/sup><\/a>
\nK. Pokorna-Ignatowicz, Telewizja w\u00a0systemie politycznym i\u00a0medialnym PRL<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Krak\u00f3w 2003, s. 93.<\/p>\n

 <\/p>\n

[9]<\/sup><\/a>
\nJ. Kwiatkowski, Co si\u0119 kr\u0119ci dla TV?<\/em>, \u201eTrybuna Ludu\u201d 1986, nr 78, s. 4.<\/p>\n

 <\/p>\n

[10]<\/sup><\/a>
\nK. Pokorna-Ignatowicz, Telewizja w\u00a0systemie politycznym i\u00a0medialnym PRL<\/em>, dz. cyt., s. 213-214.<\/p>\n

 <\/p>\n

[11]<\/sup><\/a>
\nRyszard Frelek. \u201ePtak z\u00a0popio\u0142\u00f3w\u201d. Scenariusz 5-odcinkowego filmu telewizyjnego<\/em>, O\u015brodek Dokumentacji i\u00a0Zbior\u00f3w TVP S.A. (dalej: ODiZP TVP), sygn. 2315\/55, [mps, bp.]; Metryka scenariusza<\/em>, tam\u017ce.<\/p>\n

 <\/p>\n

[12]<\/sup><\/a>
\nNie zrealizowano scenariusza pt. Ptaki<\/em>, \u201esagi rodziny wywodz\u0105cej si\u0119 od dzia\u0142acza PPR. Jego syn robi karier\u0119 w\u00a0latach siedemdziesi\u0105tych, ska\u017cony jest tym wszystkim, czym by\u0142a ska\u017cona elita w\u0142adzy w\u00a0tych latach. Jest te\u017c trzeci potomek m\u0119ski tego rodu, kt\u00f3ry wraca do idea\u0142\u00f3w ojca\u201d, zob. E.\u00a0Banaszkiewicz, Dla kina dziesi\u0119ciu milion\u00f3w<\/em>, \u201eFilm\u201d 1983, nr 12, s. 10. W\u00a0zbiorach ODiZP nie uda\u0142o mi si\u0119 odnale\u017a\u0107 tego scenariusza.<\/p>\n

 <\/p>\n

[13]<\/sup><\/a>
\nMetryka scenariusza<\/em>, dz. cyt.<\/p>\n

 <\/p>\n

[14]<\/sup><\/a>
\nNp. recenzentka spektaklu Wczesny odlot \u017curawi<\/em> (re\u017c. Maria Kaniewska, 1985) wg dramatu Frelka, pisz\u0105c o\u00a0literackim tworzywie stara\u0142a si\u0119 znale\u017a\u0107 dyplomatyczne odpowiedniki epitetu \u201egrafomania\u201d, zob. J. Szyma\u0144ska, Przyroda \u0142agodzi obyczaje<\/em>, \u201eEkran\u201d 1985, nr 35, s. 5.<\/p>\n

 <\/p>\n

[15]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Jerzego Kowalskiego, p.o. zast\u0119pcy Dyrektora I\u00a0Programu TVP, do Zbigniewa Bo\u017cyczko, dyrektora I\u00a0Programu TVP], 28 VI 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 1.<\/p>\n

 <\/p>\n

[16]<\/sup><\/a>
\nOpinia o\u00a0scenariuszu filmu telewizyjnego Ryszarda Frelka pt. Ptak z\u00a0popio\u0142\u00f3w<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 2315\/55.<\/p>\n

 <\/p>\n

[17]<\/sup><\/a>
\nRyszard Frelek. Kwestia wyboru. Scenariusz filmu telewizyjnego<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, tom 1 [mps, bp.]; Ryszard Frelek. Kwestia wyboru. Scenopis filmu telewizyjnego<\/em>, tam\u017ce.<\/p>\n

 <\/p>\n

[18]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Zbigniewa Bo\u017cyczko, dyrektora I\u00a0Programu TVP, do W\u0142adys\u0142awa Korczaka, zast\u0119pcy przewodnicz\u0105cego Komitetu d\/s Radia i\u00a0Telewizji], 29 V 1985 r., tam\u017ce.<\/p>\n

 <\/p>\n

[19]<\/sup><\/a>
\nZob.: Sytuacja w\u00a0Komitecie d\/s Radia i\u00a0Telewizji w\u00a0opiniach i\u00a0komentarzach \u015brodowisk RTV<\/em>, 22\u00a0V\u00a01985\u00a0r., Archiwum Instytutu Pami\u0119ci Narodowej (dalej: AIPN), sygn. IPN BU 222\/497, k. 121; J.\u00a0Preizner, Kamienie na macewie. Holokaust w\u00a0polskim kinie<\/em>, Wydawnictwo Austeria, Krak\u00f3w 2012, s. 111-118, 120-126.<\/p>\n

 <\/p>\n

[20]<\/sup><\/a>
\nT. Pezacka-Groblewska, O\u00a0polskim systemie informacji masowej kilka uwag<\/em>, \u201eZeszyty Prasoznawcze\u201d 1987, nr 2, s. 10; A.W. [pseud.], Same pytania<\/em>, \u201eSolidarno\u015b\u0107 Radia i\u00a0Telewizji\u201d 1985, nr 2, s. 15; Tatar [pseud.], Lanzmann i\u00a0kilku innych<\/em>, \u201eSolidarno\u015b\u0107 Radia i\u00a0Telewizji\u201d 1985, nr 2, s. 16; Opinie widz\u00f3w o\u00a0filmie dokumentalnym \u201eShoah\u201d<\/em>, ODiZP TVP, sygn.4627\/84; Shoah znaczy Zag\u0142ada<\/em>, \u201eAntena\u201d 1985, nr 47, s. 1-2.<\/p>\n

 <\/p>\n

[21]<\/sup><\/a>
\nM. Zaremba, Komunizm, legitymizacja, nacjonalizm. Nacjonalistyczna legitymizacja w\u0142adzy komunistycznej w\u00a0Polsce<\/em>, Wydawnictwo Trio\u00a0\u2013 ISP Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2005, s. 392-393.<\/p>\n

 <\/p>\n

[22]<\/sup><\/a>
\nW.J. Muszy\u0144ski, Podziemie narodowe i\u00a0komunistyczne amnestie lat 1945 i\u00a01947<\/em>, [w:] Komunistyczne amnestie lat 1945-1947. Drogi do \u201elegalizacji\u201d czy zag\u0142ady?<\/em>, red. W.J. Muszy\u0144ski, Wydawnictwo Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, Warszawa 2012, s. 155-157.<\/p>\n

 <\/p>\n

[23]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Jerzego Kowalskiego, p.o. zast\u0119pcy dyrektora I\u00a0Programu TVP, do Zbigniewa Bo\u017cyczko, dyrektora I\u00a0Programu TVP], 28 VI 1985 r., za\u0142\u0105cznik Metryka scenariusza<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 1.<\/p>\n

 <\/p>\n

[24]<\/sup><\/a>
\nCyt. za: P. Zwierzchowski, Rok 1968 w\u00a0polskim kinie\u00a0\u2013 konteksty i\u00a0konsekwencje<\/em>, [w:] Yesterday. Studia z\u00a0historii najnowszej. Ksi\u0119ga dedykowana prof. Jerzemu Eislerowi w\u00a065. rocznic\u0119 urodzin<\/em>, red. J. Olaszek i\u00a0in., Wydawnictwo IPN i\u00a0Instytut Historii PAN, Warszawa 2017, s. 594.<\/p>\n

 <\/p>\n

[25]<\/sup><\/a>
\nTego\u017c, Filmowe reprezentacje PZPR<\/em>, dz. cyt., s. 360-361.<\/p>\n

 <\/p>\n

[26]<\/sup><\/a>
\nPodnoszenie poziomu ideowo-artystycznego filmu i\u00a0rozw\u00f3j bazy produkcyjno-technicznej kinematografii<\/em>, 12 VI 1985 r., Archiwum Akt Nowych (dalej: AAN), zesp\u00f3\u0142 Komitetu Centralnego PZPR, sygn. LVI-448, [bp., s. 6]. Znamienne, \u017ce w\u00a01984 roku publicysta, by nazwa\u0107 sytuacj\u0119 oddolnego dystrybuowania kaset video przez obywateli PRL u\u017cy\u0142 okre\u015blenia \u201edrugi obieg\u201d\u00a0\u2013 bez konotacji politycznych. Zob. P. Cegielski, By obejrze\u0107 \u201eEmmanuelle\u201d\u2026<\/em>, \u201eDziennik Ba\u0142tycki\u201d 1984, nr 5, s. 8.<\/p>\n

 <\/p>\n

[27]<\/sup><\/a>
\nSprawozdanie ekonomiczno-organizacyjne z\u00a0przebiegu realizacji filmu \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, dz. cyt., s.\u00a023; [Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP], 18 XI 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

 <\/p>\n

[28]<\/sup><\/a>
\n(rig.), Co nowego w\u00a0Poltelu?<\/em>, \u201eTygodnik Kulturalny\u201d 1986, nr 33, s. 10.<\/p>\n

 <\/p>\n

[29]<\/sup><\/a>
\nZob. Warunki skierowania do produkcji fabularnego filmu telewizyjnego \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, 17\u00a0VII\u00a01985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1; Sprawozdanie ekonomiczno-organizacyjne z\u00a0prze<\/em>biegu realizacji filmu \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, 12 XI 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 2, s. 6; [Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Witolda Kierebi\u0144skiego, dyrektora Zak\u0142adu Produkcji Film\u00f3w CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], 9 VII 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

 <\/p>\n

[30]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Dyrekcji CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], 17\u00a0IX\u00a01985\u00a0r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1; [Pismo Witolda Kierebi\u0144skiego, dyrektora Zak\u0142adu Produkcji Film\u00f3w CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, do Henryka Zieli\u0144skiego, dyrektora naczelnego CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], 24\u00a0IX\u00a01985 r., tam\u017ce. Problemy z\u00a0brakuj\u0105cymi statystami rozwi\u0105zywano przez dobieranie ludzi z\u00a0za\u0142ogi \u201ePoltelu\u201d, zob. [Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Dyrekcji CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], 12 IX 1985 r., tam\u017ce.<\/p>\n

 <\/p>\n

[31]<\/sup><\/a>
\nZob. Metryka filmu<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 2; [O\u015bwiadczenie Adama S\u0142awi\u0144skiego], 19\u00a0X\u00a01985\u00a0r., tam\u017ce.<\/p>\n

 <\/p>\n

[32]<\/sup><\/a>
\nM. Siedziako, Manipulacje i\u00a0fa\u0142szerstwa wyborcze w\u00a0wyborach do Sejmu PRL (1952-1985)<\/em>, \u201ePami\u0119\u0107 i\u00a0Sprawiedliwo\u015b\u0107\u201d 2016, nr 27, s. 123.<\/p>\n

 <\/p>\n

[33]<\/sup><\/a>
\nTego\u017c, Bez wyboru. G\u0142osowanie do Sejmu PRL (1952-1989)<\/em>, Wydawnictwo IPN, Warszawa 2018, s.\u00a0278-279.<\/p>\n

 <\/p>\n

[34]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Jerzego Kowalskiego, p.o. zast\u0119pcy dyrektora Programu I\u00a0TVP, do CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, w\u00a0sprawie kolaudacji], 8 X 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

 <\/p>\n

[35]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Andrzeja Widelskiego z\u00a0Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP, do Ireny Andrzejewskiej, dyrektor ekonomicznej TVP], 18 XI 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 5.<\/p>\n

 <\/p>\n

[36]<\/sup><\/a>
\nProtok\u00f3\u0142 z\u00a0posiedzenia Rady Programowej przy Komitecie do Spraw Radia i\u00a0Telewizji<\/em>, 16 X 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2223\/7, t. 1, s. 7-8. Powo\u0142anie Rady Programowej by\u0142o pr\u00f3b\u0105 przej\u0119cia przez rz\u0105d kontroli nad repertuarem i\u00a0wymow\u0105 program\u00f3w. Wojciechowski w\u00a0odpowiedzi stworzy\u0142 Redakcj\u0119 Ocen, kt\u00f3rej opinie, zawsze po jego my\u015bli, stanowi\u0142y formaln\u0105 kontr\u0119 dla dyrektyw Rady. Zob. Notatka s\u0142u\u017cbowa dot. informacji operacyjnych o\u00a0prezesie Komitetu d\/s RiTV M. Wojciechowskim<\/em>, 29 VII 1985 r., AIPN, sygn. IPN BU 222\/497, k. 204, 210.<\/p>\n

 <\/p>\n

[37]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Jerzego Kowalskiego, p.o. zast\u0119pcy dyrektora Programu I\u00a0TVP, do CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, w\u00a0sprawie kategorii artystycznej], 8 X 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1; Sprawozdanie ekonomiczno-organizacyjne z\u00a0przebiegu realizacji filmu \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, dz. cyt., s. 18.<\/p>\n

 <\/p>\n

[38]<\/sup><\/a>
\nK. Kornacki, A. Bilecki, Solidarno\u015b\u0107 na ekranie. Wizerunki fabularne<\/em>, Instytut Dziedzictwa Narodowego, Gda\u0144sk 2024, s. 268-273.<\/p>\n

 <\/p>\n

[39]<\/sup><\/a>
\nOpinie o\u00a0filmie \u201eKwadratura ko\u0142a\u201d. Komunikat z\u00a0bada\u0144<\/em>, [lipiec 1984], ODiZP TVP, sygn. 4627\/67; [T\u0142umaczenie tekstu artyku\u0142u pt. \u201eOstrze\u017cenie dotycz\u0105ce \u00bbKwadratury ko\u0142a\u00ab\u201d], [b.d.], ODiZP TVP, sygn. 2001\/98, t. 2.<\/p>\n

 <\/p>\n

[40]<\/sup><\/a>
\nLew Rywin, od 1984 r. dyrektor \u201ePoltelu\u201d, komentowa\u0142 po latach, \u017ce w\u00a0takich sprawach \u201edecyzje programowe nie zapada\u0142y na Woronicza\u201d. Rozmowa z\u00a0Lwem Rywinem, 14 XII 2023 r. (notatki w\u00a0zbiorach autora).<\/p>\n

 <\/p>\n

[41]<\/sup><\/a>
\nXXII Plenum KC PZPR. Podstawowe dokumenty i\u00a0materia\u0142y<\/em>, Wydawnictwo Ksi\u0105\u017cka i\u00a0Wiedza, Warszawa 1986, s. 28-29 [zachowano pisowni\u0119 orygina\u0142u]. Szerzej opisuj\u0119 te zabiegi w: A. Bilecki, \u201eGast<\/em>arbeiterzy i\u00a0abnegaci\u201d. Wok\u00f3\u0142 telewizyjnej premiery <\/em>Fuchy Jerzego Skolimowskiego w\u00a0PRL<\/em>, [w\u00a0druku].<\/p>\n

 <\/p>\n

[42]<\/sup><\/a>
\nTelekino: Kwestia wyboru<\/em>, \u201eAntena\u201d 1986, nr 3, s. 5.<\/p>\n

 <\/p>\n

[43]<\/sup><\/a>
\nOryginalny czas trwania wynosi\u0142 90 i\u00a0100 minut, po przemontowaniu: 77, 73 i\u00a054 minuty. Zarchiwizowane w\u00a0ODiZP TVP nagrania nosz\u0105 niechronologiczne okre\u015blenia \u201eA\u201d\u00a0\u2013 wersja trzycz\u0119\u015bciowa, p\u00f3\u017aniejsza, i\u00a0\u201eB\u201d\u00a0\u2013 dwucz\u0119\u015bciowa, pierwotna. Zob. Kwestia wyboru<\/em>, ODiZP TVP, ta\u015bma SK13370; [Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Henryka Zieli\u0144skiego, dyrektora naczelnego CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], 13 III 1986 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1; [Pismo Witolda Kierebi\u0144skiego, dyrektora Zak\u0142adu Produkcji Film\u00f3w CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, do Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP], 25 III 1986 r., tam\u017ce.<\/p>\n

 <\/p>\n

[44]<\/sup><\/a>
\nWidzka z\u00a0Opola uzna\u0142a to za nadu\u017cycie: \u201e[P]ubliczno\u015b\u0107 oczekuje na poniedzia\u0142kowej scenie \u00bbnormalnych\u00ab przedstawie\u0144 klasyki dramaturgicznej lub sztuk wsp\u00f3\u0142czesnych (\u2026). I\u00a0oto w\u00a0ubieg\u0142y poniedzia\u0142ek (\u2026) pokazano (\u2026) fabularyzowany dokument\u201d. Zob. R. Konieczna, Tele-impulsy<\/em>, \u201eTrybuna Opolska\u201d 1986, nr 90, s. 4. Tymczasem tak\u017ce 7 pa\u017adziernika 1985 roku, pierwsza planowana data emisji, by\u0142 to poniedzia\u0142ek.<\/p>\n

 <\/p>\n

[45]<\/sup><\/a>
\nA. Bukowiecki, Nie lubi\u0119 bia\u0142ych plam. Rozmowa z\u00a0Ryszardem Frelkiem<\/em>, \u201eAntena\u201d 1984, nr 36, s. 4.<\/p>\n

 <\/p>\n

[46]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Zbigniewa Bo\u017cyczko, dyrektora I\u00a0Programu TVP, do W\u0142adys\u0142awa Korczaka, zast\u0119pcy przewodnicz\u0105cego Komitetu d\/s Radia i\u00a0Telewizji], 21 III 1986 r., ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 5.<\/p>\n

 <\/p>\n

[47]<\/sup><\/a>
\nO. Sz\u0142apczy\u0144ski, Godno\u015b\u0107<\/em>, \u201eFilmowy Serwis Prasowy\u201d 1984, nr 21, s. 3.<\/p>\n

 <\/p>\n

[48]<\/sup><\/a>
\nInformacja o\u00a0ingerencjach dokonanych w\u00a0lutym 1984 roku<\/em>, AAN, zesp\u00f3\u0142 akt G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Kontroli Prasy, Publikacji i\u00a0Widowisk (dalej: zesp\u00f3\u0142 GUKPPiW), sygn. 3919, k. 37. Opuszczenia w\u00a0cytacie pochodz\u0105 od cenzury.<\/p>\n

 <\/p>\n

[49]<\/sup><\/a>
\nT. Tora\u0144ska, Oni<\/em>, Przed\u015bwit, Warszawa 1985.<\/p>\n

 <\/p>\n

[50]<\/sup><\/a>
\nT. Na\u0142\u0119cz, Kwestia wyboru<\/em>, \u201eKultura\u201d 1986, nr 20, s. 12.<\/p>\n

 <\/p>\n

[51]<\/sup><\/a>
\nP. Andrzejewski, Drewniana historia<\/em>, \u201eTygodnik Kulturalny\u201d, 1986, nr 22, s.10.<\/p>\n

 <\/p>\n

[52]<\/sup><\/a>
\nStanis\u0142aw Kuszewski. \u201ePtak z\u00a0popio\u0142\u00f3w\u201d. Recenzja wewn\u0119trzna scenariuszy 5-odcinkowego serialu TV<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 2315\/55, [bp.].<\/p>\n

 <\/p>\n

[53]<\/sup><\/a>
\nA. Sabatowski, Reklama\u2026 fachowa?<\/em>, \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1986, nr 19, s. 16.<\/p>\n

 <\/p>\n

[54]<\/sup><\/a>
\nA. Bilecki, Nie ma \u201eGodno\u015bci\u201d bez Solidarno\u015bci. Propagandowy obraz strajku w\u00a0filmie Romana Wionczka \u201eGodno\u015b\u0107\u201d<\/em>, [w:] Strajki, manifestacje i\u00a0zaj\u015bcia uliczne w\u00a0PRL i\u00a0bloku wschodnim<\/em>, red. P. Ruchlewski i\u00a0in., Europejskie Centrum Solidarno\u015bci, Gda\u0144sk 2022, s. 426.<\/p>\n

 <\/p>\n

[55]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Henryka Zieli\u0144skiego, dyrektora naczelnego CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, do Miros\u0142awa Wojciechowskiego, przewodnicz\u0105cego Komitetu d\/s Radia i\u00a0Telewizji], za\u0142\u0105cznik: Zestawienie r\u00f3l aktorskich filmu \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, 30 VII 1985 r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1. Tematyka polityczna oraz forsowne tempo produkcji by\u0142y powodem przyznania Kwestii<\/em> kategorii produkcyjnej \u201ebardzo trudny\u201d, zob. [Pismo Ryszarda Rosiaka, zast\u0119pcy dyrektora Zak\u0142adu Produkcji Filmowej CWPiFTv \u201ePoltel\u201d, do Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP], 17 VII 1985 r., tam\u017ce.<\/p>\n

 <\/p>\n

[56]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Witolda Kierebi\u0144skiego, dyrektora Zak\u0142adu Produkcji Film\u00f3w CWPiFTv \u201ePoltel\u201d], dz. cyt.<\/p>\n

 <\/p>\n

[57]<\/sup><\/a>
\nSprawozdanie ekonomiczno-organizacyjne z\u00a0przebiegu realizacji filmu \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, dz. cyt., s. 9.<\/p>\n

 <\/p>\n

[58]<\/sup><\/a>
\nTak zapami\u0119ta\u0142 go Tadeusz Konwicki. Zob. A. Bikont, J. Szcz\u0119sna, Lawina i\u00a0kamienie. Pisarze w\u00a0drodze do i\u00a0od komunizmu<\/em>, Agora, Warszawa 2021, e-book, loc.1506-1513.<\/p>\n

 <\/p>\n

[59]<\/sup><\/a>
\nT. Lubelski, Historia kina polskiego<\/em>, Videograf II, Chorz\u00f3w 2008, s. 414-415.<\/p>\n

 <\/p>\n

[60]<\/sup><\/a>
\nA. D\u0119bski, Polski bard na zgni\u0142ym Zachodzie\u00a0\u2013 o\u00a0\u201eEpizodzie Berlin West\u201d Mieczys\u0142awa Wa\u015bkowskiego<\/em>, \u201eStudia Filmoznawcze\u201d 2015, nr 36, s. 79.<\/p>\n

 <\/p>\n

[61]<\/sup><\/a>
\nOdnosz\u0105c si\u0119 do braku fizycznego podobie\u0144stwa \u0141api\u0144skiego do kreowanej postaci historycznej, Krzysztof T. Topelitz pyta\u0142: \u201eKto zgadnie, \u017ce ten szczup\u0142y, k\u0119dzierzawy blondasek w\u00a0mundurze majora to Borejsza?\u201d. Zob. KTT [Krzysztof Teodor Toeplitz], Parodia<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1986, nr 20, s. 16.<\/p>\n

 <\/p>\n

[62]<\/sup><\/a>
\nM. Jakun-Dopartowa, Kto ma w\u0142adz\u0119, ten ma \u201eGodno\u015b\u0107\u201d, czyli Rakowski \u015bciska Wionczka<\/em>, [w:] Historia kina polskiego<\/em>, red. T. Lubelski i\u00a0K.J. Zar\u0119bski, Fundacja Kino, Warszawa 2006, s. 209.<\/p>\n

 <\/p>\n

[63]<\/sup><\/a>
\nPlan szczeg\u00f3\u0142owy filmu \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 1970\/54, t. 3, s. 13-14, 18. Przeci\u0119tne miesi\u0119czne wynagrodzenie w\u00a0sferze kultury i\u00a0sztuki w\u00a01985 r. wynosi\u0142o 17 tys. z\u0142. Zob. Ma\u0142y rocznik statystyczny 1986<\/em>, red. W. Sadowski, G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny, Warszawa 1986, s. 101.<\/p>\n

 <\/p>\n

[64]<\/sup><\/a>
\nKusz\u0105ce jest za\u0142o\u017cenie, \u017ce to wspomniana wy\u017cej Brylska mia\u0142aby gra\u0107 Andrycz, ale nie ma \u017cadnej informacji potwierdzaj\u0105cej t\u0119 hipotez\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

[65]<\/sup><\/a>
\nR. Frelek, Kwestia wyboru<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Tygodniowy\u201d 1985, nr 35, s. 19. Kolejne fragmenty pojawi\u0142y si\u0119 w\u00a0numerach 36-38\/1985 tygodnika.<\/p>\n

 <\/p>\n

[66]<\/sup><\/a>
\nOpinia<\/em>, ODiZP TVP, sygn. 2315\/55, s. 8.<\/p>\n

 <\/p>\n

[67]<\/sup><\/a>
\n[Pismo Ryszarda Jasionowskiego, kierownika produkcji, do Dzia\u0142u Produkcji Film\u00f3w TVP], 9\u00a0IX\u00a01985\u00a0r., ODiZP TVP, sygn. 2216\/62, t. 1.<\/p>\n

 <\/p>\n

[68]<\/sup><\/a>
\nPo\u015bpieszne przer\u00f3bki wida\u0107 w\u00a0gotowym filmie. Nie wiadomo, do jakiej ceremonii \u015blubnej robi aluzje Cyrankiewicz, gdy \u017cartuje z\u00a0ma\u0142\u017ce\u0144stwa PPR i\u00a0PPS rozmawiaj\u0105c z\u00a0Gomu\u0142k\u0105. Nie usuni\u0119to te\u017c nieposiadaj\u0105cej \u017cadnego nast\u0119pstwa sceny z\u00a0premierem parkuj\u0105cym auto przed budynkiem Teatru Polskiego przy ul. Karasia w\u00a0Warszawie (miejscem pracy Andrycz od 1946 r.).<\/p>\n

 <\/p>\n

[69]<\/sup><\/a>
\n[Opis katalogowy fotografii Janusza Fili w\u00a0zbiorach Forum. Polskiej Agencji Fotograf\u00f3w], https:\/\/www.forum.com.pl\/431166718 [dost\u0119p: 1.03.2024].<\/p>\n

 <\/p>\n

[70]<\/sup><\/a>
\nListy do redakcji. \u201eKwestia wyboru\u201d<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1986, nr 20, s. 2. 53-letni Braszka kreowa\u0142 42-letniego Gomu\u0142k\u0119, dodatkowo do pracy na planie przyst\u0105pi\u0142 z\u00a0op\u00f3\u017anieniem, wychodz\u0105c z\u00a0przewlek\u0142ej choroby. Zob. Sprawozdanie ekonomiczno-organizacyjne z\u00a0przebiegu realizacji filmu \u201eKwestia wy<\/em>boru\u201d<\/em>, dz. cyt., s. 8.<\/p>\n

 <\/p>\n

[71]<\/sup><\/a>
\nT. Na\u0142\u0119cz, Kwestia wyboru<\/em>, dz. cyt.; M.L. Piotrowska, Jerzy Aleksander Braszka<\/em>, \u201eEkran\u201d 1986, nr 19, s. 18.<\/p>\n

 <\/p>\n

[72]<\/sup><\/a>
\nP. Andrzejewski, Drewniana historia<\/em>, dz. cyt.<\/p>\n

 <\/p>\n

[73]<\/sup><\/a>
\nK. Kornacki, Polityka, erotyka, egzotyka. \u201eKamienne tablice\u201d Petelskich<\/em>, \u201eGda\u0144skie Studia Azji Wschodniej\u201d 2021, nr 19, s. 231-232, 236.<\/p>\n

 <\/p>\n

[74]<\/sup><\/a>
\nM. Zaremba, Komunizm, legitymizacja, nacjonalizm<\/em>, dz. cyt., s. 388.<\/p>\n

 <\/p>\n

[75]<\/sup><\/a>
\nK. Pokorna-Ignatowicz, Telewizja w\u00a0systemie politycznym i\u00a0medialnym PRL<\/em>, dz. cyt., s. 211-212.<\/p>\n

 <\/p>\n

[76]<\/sup><\/a>
\nW\u00a0expos\u00e9<\/em> w\u00a0lutym 1981 r. premier Jaruzelski prosi\u0142 w\u00a0ten spos\u00f3b o\u00a0trzy miesi\u0105ce wyt\u0119\u017conej pracy i\u00a0bez akcji strajkowych. Zob. P. Kowal, M. Cie\u015blik, Jaruzelski. \u017bycie paradoksalne<\/em>, Znak, Krak\u00f3w 2015, s. 153-154.<\/p>\n

 <\/p>\n

[77]<\/sup><\/a>
\nT. Na\u0142\u0119cz, Kwestia wyboru<\/em>, dz. cyt.<\/p>\n

 <\/p>\n

[78]<\/sup><\/a>
\nP. Zwierzchowski, Filmowe reprezentacje PZPR<\/em>, dz. cyt., s. 319.<\/p>\n

 <\/p>\n

[79]<\/sup><\/a>
\nA. Szyd\u0142owska, Od solidarycy do TypoPolo. Typografia a\u00a0to\u017csamo\u015bci zbiorowe w\u00a0Polsce po roku 1989<\/em>, Ossolineum, Wroc\u0142aw 2018, s. 24.<\/p>\n

 <\/p>\n

[80]<\/sup><\/a>
\n\u201eProsz\u0119 si\u0119 zastanowi\u0107, czy w\u00a0nasileniu walki politycznej z\u00a0ekstrem\u0105 \u00bbSolidarno\u015bci\u00ab wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w partii potrafi\u0142a walczy\u0107 tak, jak my w\u00a01945, 46, 47? Peesel te\u017c nie przebiera\u0142 w\u00a0\u015brodkach\u201d, komentowa\u0142 w\u00a01983 roku weteran PPR i\u00a0dzia\u0142acz PZPR ze S\u0142upska. Zob. W. Pakulski, Rozmowa <\/em>o\u00a0godno\u015bci<\/em>, \u201eG\u0142os Pomorza\u201d 1983, nr 309, s. 5.<\/p>\n

 <\/p>\n

[81]<\/sup><\/a>
\nUczynienie protagonist\u0105 Stefana Korbo\u0144skiego by\u0142o prze\u0142amaniem politycznego tabu wok\u00f3\u0142 tej postaci. Zalecenia cenzury zabrania\u0142y wymieniania jego nazwiska, ale film zapewne podpada\u0142 pod wyj\u0105tek dla informacji krytycznych. Zob. T. Strzy\u017cewski, Czarna ksi\u0119ga cenzury PRL<\/em>, NOWa, Warszawa 1981, s. 55-56.<\/p>\n

 <\/p>\n

[82]<\/sup><\/a>
\nJ. Kwiatkowski, Co si\u0119 kr\u0119ci dla TV?<\/em>, dz. cyt.<\/p>\n

 <\/p>\n

[83]<\/sup><\/a>
\nZob. S. Wyszomirski, NIK w\u00a0Poltelu<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1981, nr 5, s. 14; A. Dolistowski, Telewizyjna \u201efabryka sn\u00f3w\u201d<\/em>, \u201eZeszyty Telewizyjne\u201d 2005, nr 5, s. 166.<\/p>\n

 <\/p>\n

[84]<\/sup><\/a>
\nI. \u0141epkowska, Nieznany potentat<\/em>, \u201eFilm\u201d 1983, nr 46, s. 15.<\/p>\n

 <\/p>\n

[85]<\/sup><\/a>
\nE. Banaszkiewicz, Dla kina dziesi\u0119ciu milion\u00f3w<\/em>, dz. cyt.<\/p>\n

 <\/p>\n

[86]<\/sup><\/a>
\nK.T. Toeplitz, Parodia<\/em>, dz. cyt.<\/p>\n

 <\/p>\n

[87]<\/sup><\/a>
\nNotatka dot. Miros\u0142awa Wojciechowskiego<\/em>, 23 VII 1986 r., AIPN, sygn. IPN BU 222\/497, k. 183-184.<\/p>\n

 <\/p>\n

[88]<\/sup><\/a>
\nKOM [pseud.], O\u00a0reorganizacji\u2026<\/em>, \u201eSolidarno\u015b\u0107 Radia i\u00a0Telewizji\u201d 1986, nr 5-6, s. 18-19.<\/p>\n

 <\/p>\n

[89]<\/sup><\/a>
\nNotatka s\u0142u\u017cbowa dot. informacji operacyjnych o\u00a0prezesie Komitetu d\/s RiTV M. Wojciechowskim<\/em>, dz. cyt., k. 215.<\/p>\n

 <\/p>\n

[90]<\/sup><\/a>
\nTam\u017ce, k. 202-203.<\/p>\n

 <\/p>\n

[91]<\/sup><\/a>
\nInformacja TW ps. \u201eFranek\u201d<\/em>, 13 V 1985 r., AIPN, sygn. IPN BU 222\/497, k. 122.<\/p>\n

 <\/p>\n

[92]<\/sup><\/a>
\nM. Rajczuk-\u017bukowska, Film w\u00a0TV: na co czekamy, co nas czeka?<\/em>, \u201eEkran\u201d 1986, nr 1, s. 4.<\/p>\n

 <\/p>\n

[93]<\/sup><\/a>
\nNotatka s\u0142u\u017cbowa dot. informacji operacyjnych o\u00a0prezesie Komitetu d\/s RiTV M. Wojciechowskim<\/em>, dz. cyt., k. 215.<\/p>\n

 <\/p>\n

[94]<\/sup><\/a>
\n(PAP), Posiedzenie Biura Politycznego KC PZPR<\/em>, \u201eG\u0142os Wybrze\u017ca\u201d 1986, nr 291, s. 2.<\/p>\n

 <\/p>\n

[95]<\/sup><\/a>
\nW. Pisarek, Miejsce medi\u00f3w w\u00a0wyobra\u017ceniach kultury narodowej<\/em>, \u201eZeszyty Prasoznawcze\u201d 1986, nr\u00a03, s. 46.<\/p>\n

 <\/p>\n

[96]<\/sup><\/a>
\nZ\u00a0pocz\u0105tku 1986 roku pochodzi pierwsza pa\u0144stwowa regulacja korzystania z\u00a0anten satelitarnych, a\u00a0wi\u0119c ju\u017c pr\u00f3buj\u0105ca uj\u0105\u0107 w\u00a0administracyjne karby ruch rozwijaj\u0105cy si\u0119 oddolnie od 2-3 lat. Zob. K. Jajko, Kosmiczna telewizja w\u00a0Polsce<\/em>, [w:] P. Sitarski, M.B. Garda, K. Jajko, Nowe media w\u00a0PRL<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2020, s. 171-173.<\/p>\n

 <\/p>\n

[97]<\/sup><\/a>
\nW\u00a0latach 1985-1986 \u017cyli m.in. Zofia Gomu\u0142kowa i\u00a0Ryszard Strzelecki, \u017cona i\u00a0syn W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki, czy troje dzieci Boles\u0142awa Bieruta: Aleksandra Jasi\u0144ska-Kania, Krystyna Maminajszwili i\u00a0Jan Chyli\u0144ski. Piotr Lipi\u0144ski, autor biografii Cyrankiewicz. Wieczny premier<\/em> (Czarne, Wo\u0142owiec 2016), Bierut. Kiedy partia by\u0142a Bogiem<\/em> (Czarne, Wo\u0142owiec 2017) i\u00a0Gomu\u0142ka. W\u0142adzy nie oddamy<\/em> (Czarne, Wo\u0142owiec 2019), w\u00a0\u017cadnej nie wspomina o\u00a0Kwestii wyboru<\/em>, wyja\u015bni\u0142 mi, \u017ce nie trafi\u0142 na informacj\u0119 o\u00a0tym serialu w\u00a0dokumentach i\u00a0relacjach. Korespondencja z\u00a0Piotrem Lipi\u0144skim, lata 2021-2022 (w\u00a0zbiorach autora).<\/p>\n

 <\/p>\n

[98]<\/sup><\/a>
\nOceny seriali emitowanych w\u00a01986 roku w\u00a0I\u00a0i\u00a0II programie Telewizji Polskiej<\/em>, O\u015brodek Badania Opinii Publicznej [1987], https:\/\/public.kantarpolska.com\/archiv_files\/M.0845b.pdf [dost\u0119p: 10.09.2024].<\/p>\n

 <\/p>\n

[99]<\/sup><\/a>
\nZob. List do redakcji. \u201eGenera\u0142 Berling\u00a0\u2013 Kartki z\u00a0pami\u0119tnika\u201d<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1988, nr 47, s. 13; R.\u00a0\u015awierkowski, Kto fa\u0142szuje histori\u0119? Rozmowa z\u00a0Romanem Wionczkiem<\/em>, \u201ePerspektywy\u201d 1989, nr\u00a012, s. 13 i\u00a022. Kampania toczy\u0142a si\u0119 nie tylko na \u0142amach prasy, weterani wyci\u0105gn\u0119li z\u00a0szaf mundury i\u00a0dotarli do gabinetu gen. Jaruzelskiego, gdzie w\u00a0dyplomatyczny spos\u00f3b zostali odes\u0142ani na Berdycz\u00f3w. Zob. Notatka dotycz\u0105ca spotkania<\/em> [gen. broni Tadeusza Szaci\u0142o, szefa G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Politycznego WP,] z\u00a0sygnatariuszami listu do I\u00a0sekretarza KC PZPR, w\u00a0sprawie filmu Romana Wionczka \u201eGenera\u0142 Berling\u00a0\u2013 Kartki z\u00a0pami\u0119tnika\u201d<\/em>, 6 XII 1988 r., IPN BU, sygn. 1210\/250, k. 3-10.<\/p>\n

 <\/p>\n

[100]<\/sup><\/a>
\nA. Dolistowski, Telewizyjna \u201efabryka sn\u00f3w\u201d<\/em>, dz. cyt., s. 172.<\/p>\n

 <\/p>\n

Arkadiusz Bilecki<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Arkadiusz Bilecki Europejskie Centrum Solidarno\u015bci \/ Uniwersytet Gda\u0144ski ORCID: 0000-0002-4601-7057 DOI: https:\/doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2024.2.02 Streszczenie Tekst przedstawia kolejne etapy produkcji filmu telewizyjnego Romana Wionczka Kwestia wyboru z 1985 roku. Fabu\u0142a filmu osnuta jest wok\u00f3\u0142 wydarze\u0144 z lat 1946-1947: referendum i pierwszych wybor\u00f3w do Sejmu. Poprzez konfrontacj\u0119 r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy literackim pierwowzorem a gotowym dzie\u0142em wskazywane s\u0105 w\u0105tki, na… Czytaj wi\u0119cej »Produkcja filmu telewizyjnego Kwestia wyboru Romana Wionczka jako przyk\u0142ad realizacji strategii propagandowych TVP w\u00a0latach 80. XX wieku<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[2052],"tags":[],"ppma_author":[974],"class_list":["post-8226","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-nr-2-3-2024"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t