Uniwersytet \u0141\u00f3dzki<\/p>\n
ORCID: 0000-0002-6885-9095<\/p>\n
DOI: https:\/doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2024.2.01<\/p>\n
<\/p>\n
Streszczenie<\/u><\/strong><\/p>\n Artyku\u0142 opisuje dzia\u0142alno\u015b\u0107 jednego z\u00a0najkr\u00f3cej dzia\u0142aj\u0105cych polskich zespo\u0142\u00f3w filmowych \u2013 Zespo\u0142u \u201eKrak\u00f3w\u201d, kt\u00f3rego kierownikiem artystycznym by\u0142 aktor i\u00a0re\u017cyser Ryszard Filipski. Opis skromnych dokona\u0144 tej grupy tw\u00f3rczej jest r\u00f3wnie\u017c przyczynkiem do zarysowania mechanizm\u00f3w politycznych i\u00a0\u015brodowiskowych w\u00a0okresie \u201ekarnawa\u0142u \u00bbSolidarno\u015bci\u00ab\u201d oraz stanu wojennego.<\/p>\n S\u0142owa kluczowe<\/u><\/strong><\/p>\n zespo\u0142y filmowe, \u201ekarnawa\u0142 \u00bbSolidarno\u015bci\u00ab\u201d, stan wojenny, narodowy \u201eTo Rysiek mia\u0142 sw\u00f3j zesp\u00f3\u0142?\u201d \u2013 takie, pe\u0142ne zdziwienia, pytanie us\u0142ysza\u0142em od jednej z\u00a0os\u00f3b, kt\u00f3ra na pocz\u0105tku lat 80. zajmowa\u0142a istotn\u0105 pozycj\u0119 w\u00a0strukturach Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii. Zwr\u00f3ci\u0142em si\u0119 do niej z\u00a0pro\u015bb\u0105 o\u00a0wywiad na temat funkcjonowania zespo\u0142\u00f3w filmowych pod koniec lat 70. i\u00a0na pocz\u0105tku kolejnej dekady. Do wywiadu niestety nie dosz\u0142o, ale to pytanie, kt\u00f3re pad\u0142o jako odpowied\u017a Ryszarda Filipskiego na poruszon\u0105 przeze mnie kwesti\u0119 dzia\u0142alno\u015bci Zespo\u0142u Filmowego \u201eKrak\u00f3w\u201d, wyda\u0142o mi si\u0119 do\u015b\u0107 dobrym punktem wyj\u015bcia do zarysowania kr\u00f3tkiej historii tej w\u0142a\u015bnie grupy tw\u00f3rczej.<\/p>\n W\u00a0gruncie rzeczy zacytowana reakcja zwi\u0105zana z\u00a0dzia\u0142alno\u015bci\u0105 \u201eKrakowa\u201d nie powinna zaskakiwa\u0107. Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201eKrak\u00f3w\u201d, powo\u0142any do funkcjonowania 1 marca 1980 roku, samodzielnie wyprodukowa\u0142 tylko jeden film kinowy, wsp\u00f3\u0142produkowa\u0142 kolejny, poza tym mia\u0142 w\u00a0swoim dorobku jeden cykl film\u00f3w telewizyjnych, a\u00a0tak\u017ce zaanga\u017cowany by\u0142 w\u00a0produkcj\u0119 jednego serialu telewizyjnego, b\u0119d\u0105cego rozszerzon\u0105 wersj\u0105 filmu kinowego. Osi\u0105gni\u0119cia, wydaje si\u0119, skromne, jednak bior\u0105c pod uwag\u0119 kr\u00f3tki czas istnienia zespo\u0142u (nieco ponad rok) \u2013 do\u015b\u0107 poka\u017ane. Przy tym jednak liczba produkcji stawia zesp\u00f3\u0142 \u201eKrak\u00f3w\u201d na jednej z\u00a0najni\u017cszych pozycji w\u00a0klasyfikacji wyprodukowanych przez zespo\u0142y filmowe. Wy\u0142\u0105czaj\u0105c ju\u017c jednak kwestie ilo\u015bciowe, warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce przynajmniej jedna z\u00a0produkcji \u201eKrakowa\u201d wywo\u0142a\u0142a w\u00a0okresie realizacji sporo kontrowersji natury \u015bwiatopogl\u0105dowej i\u00a0politycznej, za\u015b po zako\u0144czeniu cyklu produkcyjnego sta\u0142a si\u0119 przedmiotem d\u0142ugotrwa\u0142ych przepychanek i\u00a0proces\u00f3w maj\u0105cych doprowadzi\u0107 z\u00a0jednej strony do zniwelowania co ostrzejszych kwestii budz\u0105cych zastrze\u017cenia telewizyjnych decydent\u00f3w, z\u00a0drugiej \u2013 wprowadzenia jej na ekrany. Mi\u0119dzy innymi o\u00a0tym traktowa\u0107 b\u0119dzie ten tekst.<\/p>\n Samo nazwisko kierownika artystycznego zespo\u0142u odsy\u0142a wprost do kilku innych postaci, kt\u00f3rych pogl\u0105dy i\u00a0przynale\u017cno\u015b\u0107 polityczna spaja\u0142y si\u0119 z\u00a0pogl\u0105dami samego Filipskiego. To m.in. pu\u0142kownik Zbigniew Za\u0142uski, ideolog narodowej frakcji Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, czy Ryszard Gontarz \u2013 aktywny publicysta w\u00a0okresie prasowej nagonki Marca 1968 roku. Ten maria\u017c nacjonalistycznej ideologii i\u00a0publicystyki, uprawiany tak\u017ce przez samego Filipskiego, mia\u0142 te\u017c przenikn\u0105\u0107 najg\u0142o\u015bniejsze filmy realizowane w\u00a0\u201eKrakowie\u201d. Nie powinno wi\u0119c zaskakiwa\u0107, \u017ce te wspomniane nazwiska b\u0119d\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 w\u00a0tek\u015bcie do\u015b\u0107 cz\u0119sto, odegra\u0142y bowiem istotn\u0105 rol\u0119 w\u00a0dzia\u0142alno\u015bci owego zespo\u0142u.<\/p>\n Sk\u0142ad personalny i\u00a0okoliczno\u015bci powo\u0142ania<\/strong><\/p>\n Kierownikiem artystycznym zespo\u0142u \u201eKrak\u00f3w\u201d zosta\u0142 Ryszard Filipski \u2013 znakomity aktor maj\u0105cy ju\u017c za sob\u0105 re\u017cyseri\u0119 dw\u00f3ch pe\u0142nometra\u017cowych film\u00f3w kinowych (Orze\u0142 i\u00a0reszka<\/em>, 1974 i\u00a0Wysokie loty<\/em>, 1978), w\u00a0realizacji kolejny\u00a0\u2013 dwuseryjny (Zamach stanu<\/em>, 1980) oraz szereg spektakli wystawianych w\u00a0prowadzonym przez niego teatrze \u201eeref-66\u201d, usytuowanym w\u00a0Krakowie oraz w\u00a0Teatrze Ludowym w\u00a0Nowej Hucie, kt\u00f3rego dyrektorem by\u0142 w\u00a0latach 1974-1979. Warto jednak postawi\u0107 pytanie: czy by\u0142 to wystarczaj\u0105cy dorobek, by powierzy\u0107 mu kierowanie zespo\u0142em filmowym, i\u00a0jakie istotnie powody mog\u0142y kry\u0107 si\u0119 za t\u0105 personaln\u0105 decyzj\u0105 kierownictwa kinematografii?<\/p>\n Tego samego dnia kierownictwo zespo\u0142u filmowego uzyska\u0142 r\u00f3wnie\u017c Jerzy Hoffman[1]<\/sup><\/a>. On tak\u017ce, podobnie jak Filipski, by\u0142 cz\u0142onkiem PZPR, chocia\u017c nie uto\u017csamia\u0142 si\u0119 z\u00a0nacjonalistycznymi pogl\u0105dami, kt\u00f3re re\u017cyser Zamachu <\/em>stanu <\/em>wyg\u0142asza\u0142 zar\u00f3wno jako tw\u00f3rca, jak i\u00a0w\u00a0prywatnych wyst\u0105pieniach[2]<\/sup><\/a>. Mo\u017cna jednak domniemywa\u0107, \u017ce w\u00a0tych dw\u00f3ch decyzjach personalnych mog\u0142o chodzi\u0107 o\u00a0wzmocnienie partyjnego skrzyd\u0142a w\u00a0kinematografii i\u00a0wprowadzenie pewnego odporu dla filmowc\u00f3w zrzeszonych w\u00a0grupach tworz\u0105cych najwa\u017cniejsze filmy kina moralnego niepokoju \u2013 Zespole \u201eX\u201d Andrzeja Wajdy i\u00a0\u201eTor\u201d Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza, a\u00a0nast\u0119pnie (od pocz\u0105tku 1980 roku) Krzysztofa Zanussiego. Potwierdzeniem tego jest notatka partyjna, kt\u00f3rej autor stwierdza, i\u017c \u201ez\u00a0powo\u0142aniem tych zespo\u0142\u00f3w, kt\u00f3re prowadzi\u0107 b\u0119d\u0105 partyjni tw\u00f3rcy, wi\u0105\u017ce si\u0119 nadzieje na rozszerzenie produkcji film\u00f3w o\u00a0tematyce wsp\u00f3\u0142czesnej i\u00a0historycznej, zaanga\u017cowanych ideowo, o\u00a0walorach widowiskowych. Nowe zespo\u0142y powinny wzmocni\u0107 partyjny i\u00a0socjalistyczny kierunek w\u00a0tw\u00f3rczo\u015bci filmowej. (\u2026) Doda\u0107 trzeba, \u017ce obydwa zespo\u0142y zosta\u0142y powo\u0142ane przy silnym oporze kierownictwa SFP i\u00a0\u2013 jak mo\u017cna s\u0105dzi\u0107 antagonizmy na tym tle b\u0119d\u0105 jeszcze mia\u0142y miejsce w\u00a0przysz\u0142o\u015bci\u201d[3]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Po tej nominacji kinematografia otrzyma\u0142a kolejny \u2013 po Zespo\u0142ach \u201eSilesia\u201d (Katowice) i\u00a0\u201eProfil\u201d (do ko\u0144ca lat 70. \u0141\u00f3d\u017a) \u2013 zesp\u00f3\u0142 dzia\u0142aj\u0105cy \u201ew\u00a0terenie\u201d, sama nazwa zespo\u0142u w\u00a0jednoznaczny spos\u00f3b odnosi\u0142a si\u0119 bowiem do jego lokalizacji. Kierownikiem literackim \u201eKrakowa\u201d zosta\u0142 Konrad Strzelewicz, absolwent filologii polskiej na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Przez niemal ca\u0142\u0105 dekad\u0119 lat 60. pracowa\u0142 w\u00a0Krakowie jako nauczyciel, w\u00a01971 roku wszed\u0142 w\u00a0sk\u0142ad redakcji \u201eGazety Krakowskiej\u201d, a\u00a0w\u00a0latach 1974-75 by\u0142 kierownikiem literackim prowadzonego przez Filipskiego Teatru Ludowego[4]<\/sup><\/a>. Szefem produkcji zosta\u0142 Wies\u0142aw Grzelczak, kt\u00f3ry kierowa\u0142 produkcj\u0105 Zamachu stanu<\/em> i,\u00a0jak wynika z\u00a0opinii re\u017cysera na jego temat, zyska\u0142 jego du\u017ce uznanie.<\/p>\n Kto ty jeste\u015b<\/em><\/strong> \u2013 pierwsza produkcja i\u00a0manifest \u015bwiatopogl\u0105dowy. Pierwszy etap realizacji<\/strong><\/p>\n Ju\u017c po rozpocz\u0119ciu dzia\u0142alno\u015bci Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201eKrak\u00f3w\u201d przyst\u0105pi\u0142 do realizacji najwa\u017cniejszego przedsi\u0119wzi\u0119cia filmowego b\u0119d\u0105cego przeniesieniem na ekran \u017cyciowego i\u00a0artystycznego credo jego kierownika artystycznego.<\/p>\n Seria film\u00f3w telewizyjnych Kto ty jeste\u015b <\/em>w\u00a0re\u017cyserii Ryszarda Filipskiego by\u0142a kierowana do produkcji i\u00a0realizowana w\u00a0dw\u00f3ch etapach i\u00a0w\u00a0dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych wytw\u00f3rniach. Z\u00a0pocz\u0105tku zrealizowano trzy filmy oparte na scenariuszach Ryszarda Gontarza, wyprodukowane si\u0142ami Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Fabularnych we Wroc\u0142awiu. Nosz\u0105 one tytu\u0142y: Opowie\u015b\u0107 druga. Stary<\/em>, Opowie\u015b\u0107 trzecia. Prokurator<\/em> i\u00a0Opowie\u015b\u0107 czwarta. Ma\u0142gorzata<\/em>. Nast\u0119pnie powsta\u0142y dwie ekranizacje monodram\u00f3w Ryszarda Filipskiego, wystawianych w\u00a0prowadzonym przez niego Teatrze \u201eeref-66\u201d, zrealizowane w\u00a0WFF w\u00a0\u0141odzi \u2013 w\u00a0wersji ostatecznej zatytu\u0142owane Opowie\u015b\u0107 pierwsza. Kto ty jeste\u015b <\/em>i\u00a0Opowie\u015b\u0107 pi\u0105ta. <\/em>Timeo danaos<\/em>. \u017baden z\u00a0tych film\u00f3w nigdy nie by\u0142 emitowany[5]<\/sup><\/a>. Mimo szeroko zakrojonych poszukiwa\u0144 nie uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do takiej wersji przynajmniej jednego z\u00a0tych film\u00f3w, kt\u00f3- Na podstawie zachowanych materia\u0142\u00f3w, a\u00a0tak\u017ce zgromadzonych w\u00a0archiwum FINA materia\u0142\u00f3w literackich, fabu\u0142y poszczeg\u00f3lnych film\u00f3w mo\u017cna przedstawi\u0107 w\u00a0nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n Opowie\u015b\u0107 pierwsza. Kto ty jeste\u015b<\/em> (w\u00a0dalszych cz\u0119\u015bciach tekstu pojawia\u0107 si\u0119 mog\u0105 robocze tytu\u0142y filmu: Ciuchy historii<\/em>, Ostrzega\u0107 <\/em>przed wilkami<\/em>). Scenariusz filmu jest adaptacj\u0105 wybranych fragment\u00f3w publikacji p\u0142k.\u00a0Zbigniewa Za\u0142uskiego \u201eSiedem polskich grzech\u00f3w g\u0142\u00f3wnych\u201d. B\u0142a\u017cej Brzostek uznaje j\u0105 za \u201eb\u0142yskotliw\u0105 polemik\u0119 z\u00a0pesymistyczn\u0105 wizj\u0105 historii Polski oskar\u017caj\u0105c\u0105 \u00bbszyderc\u00f3w\u00ab (w\u00a0tym filmow\u0105 Szko\u0142\u0119 Polsk\u0105) o\u00a0zak\u0142amywanie przesz\u0142o\u015bci. Za\u0142uski tworzy\u0142 kontinuum zjawisk historycznych, w\u00a0kt\u00f3rych powstania narodowe i\u00a0dzia\u0142ania ruchu robotniczego zyskiwa\u0142y jeden \u00bbkoloryt narodowy\u00ab\u201d[8]<\/sup><\/a>. Z\u00a0t\u0105 opini\u0105 koresponduje r\u00f3wnie\u017c zdanie Rafa\u0142a Habielskiego, wed\u0142ug kt\u00f3rego Zbigniew Za\u0142uski, opr\u00f3cz oskar\u017ce\u0144 o\u00a0szarganie \u015bwi\u0119to\u015bci i\u00a0licznych zarzut\u00f3w, postawionych chocia\u017cby Andrzejowi Wajdzie czy Andrzejowi Munkowi, \u201eafirmowa\u0142 postawy patriotyczne i\u00a0bohaterstwo, kt\u00f3re dot\u0105d nie cieszy\u0142y si\u0119 szczeg\u00f3lnym uznaniem w\u0142adz\u201d[9]<\/sup><\/a>. Jedyny bohater filmu, narrator, \u201eoprowadza\u201d widza po sposobach przedstawienia najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 z\u00a0historii Polski w\u00a0filmach wy\u017cej wymienionych tw\u00f3rc\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c w\u00a0przedstawieniach teatralnych Jerzego Afanasjewa czy dzia\u0142alno\u015bci tw\u00f3rc\u00f3w zgrupowanych wok\u00f3\u0142 klubu studenckiego \u201eStodo\u0142a\u201d. Jak wynika z\u00a0zachowanego scenopisu filmu, Filipski, przenosz\u0105c tekst na ekran, nie od\u017cegna\u0142 si\u0119 od zawartych wy\u017cej krytycznych sformu\u0142owa\u0144 pod adresem wspomnianych tw\u00f3rc\u00f3w filmowych, znacznie wi\u0119ksze ostrze oskar\u017ce\u0144 wymierzaj\u0105c pod adresem re\u017cysera Popio\u0142u i\u00a0diamentu<\/em>.<\/p>\n Bohaterem filmu Opowie\u015b\u0107 druga. Stary <\/em>(w\u00a0dalszych cz\u0119\u015bciach tekstu pojawia\u0107 si\u0119 mog\u0105 robocze tytu\u0142y filmu: Pi\u0119kne s\u0142owo nie<\/em>, Przed grudniem<\/em>) jest rencista kreowany przez Jerzego Aleksandra Braszk\u0119. Jest to monolog zgorzknia\u0142ego i\u00a0zm\u0119czonego \u017cyciem bohatera, kt\u00f3ry zawsze wierzy\u0142 w\u00a0komunizm oraz na sw\u00f3j spos\u00f3b pojmowan\u0105 przyzwoito\u015b\u0107 i\u00a0wierno\u015b\u0107 idea\u0142om. Jego dramatyczne wspomnienia pokrywaj\u0105 si\u0119 z\u00a0historycznymi datami: 1956, 1968, 1970, 1976\u2026 Film by\u0142 rozszerzon\u0105 wersj\u0105 monodramu Gontarza Przed grudniem <\/em>wyg\u0142aszanego w\u00a0\u201eerefie\u201d przez Jerzego Aleksandra Braszk\u0119 w\u00a0pierwszej po\u0142owie lat 70.<\/p>\n Protagonist\u0105 Opowie\u015bci trzeciej.<\/em> Prokurator<\/em> (w\u00a0dalszych cz\u0119\u015bciach tekstu pojawia\u0107 si\u0119 mo\u017ce roboczy tytu\u0142 filmu: Kr\u00f3l szczur<\/em>) jest Zbigniew Jaro\u0144 (Andrzej Kozak), kt\u00f3ry prowadzi spraw\u0119 przeciwko handlarzom dzie\u0142 sztuki. Cz\u0142onkami szajki s\u0105 pracownicy pa\u0144stwowego przedsi\u0119biorstwa, ludzie zas\u0142u\u017ceni i\u00a0wysoko umocowani, maj\u0105cy powi\u0105zania nawet na szczeblu Komitetu Centralnego PZPR. Prokurator pr\u00f3buje aresztowa\u0107 szefa szajki \u2013 dyrektora instytucji (Juliusz Berger). Sie\u0107 partyjnych powi\u0105za\u0144 jest jednak zbyt g\u0119sta…<\/p>\n Opowie\u015b\u0107 czwarta. Ma\u0142gorzata<\/em> (w\u00a0dalszych cz\u0119\u015bciach tekstu pojawia\u0107 si\u0119 mo\u017ce roboczy tytu\u0142 filmu: Wyt\u0142umacz mi stary<\/em>) podejmuje temat konfliktu pokole\u0144. Ojciec (J\u00f3zef Fry\u017alewicz) i\u00a0jego c\u00f3rka (S\u0142awomira Sobkowska), maturzystka, tocz\u0105 dialog o\u00a0potrzebie idea\u0142\u00f3w i\u00a0warto\u015bci oraz ich zaprzepaszczaniu. Ma\u0142gorzata nie potrafi wybaczy\u0107 ojcu jego konformizmu i\u00a0k\u0142amstw. Dostrzega r\u00f3wnie\u017c w\u00a0swoim \u015brodowisku ludzi, kt\u00f3rzy bez wiedzy i\u00a0talentu osi\u0105gaj\u0105 wysokie stanowiska i\u00a0wiod\u0105 wygodne \u017cycie. Przywo\u0142uje r\u00f3wnie\u017c posta\u0107 m\u0142odego studenta Politechniki Warszawskiej, Jerzego \u0141\u0119czyckiego (Krzysztof Pietrykowski), kt\u00f3ry w\u00a0wyniku spisku profesor\u00f3w i\u00a0m\u0142odzie\u017cowych dzia\u0142aczy zosta\u0142 relegowany z\u00a0uczelni i\u00a0partii, zwr\u00f3ci\u0142 bowiem uwag\u0119 na liczne patologie w\u00a0\u015brodowisku naukowym oraz obsadzanie wysokich stanowisk lud\u017ami \u201ebiernymi, miernymi, ale wiernymi\u201d.<\/p>\n Ostatni film \u2013 Opowie\u015b\u0107 pi\u0105ta. Ksi\u0105dz <\/em>(w\u00a0dalszych cz\u0119\u015bciach tekstu pojawia\u0107 si\u0119 mo\u017ce roboczy tytu\u0142 filmu: Timeo danaos<\/em>)\u00a0\u2013 oparty na tek\u015bcie Filipskiego, by\u0142 wed\u0142ug s\u0142\u00f3w jego autora \u201etekstem cz\u0119\u015bciowo w\u0142asnym, cz\u0119\u015bciowo opartym na XV-wiecznych traktatach politycznych Paw\u0142a W\u0142odkowica wyg\u0142oszonych na Soborze w\u00a0Konstancji\u201d[10]<\/sup><\/a> i\u00a0podejmowa\u0142 temat dra\u017cliwych stosunk\u00f3w polsko-niemieckich[11]<\/sup><\/a>. Aktor J\u00f3zef Duriasz, kre\u015bl\u0105c sylwetk\u0119 Filipskiego na \u0142amach \u201eTygodnika Solidarno\u015b\u0107\u201d, okre\u015bli\u0142 Timeo Danaos<\/em> jako \u201ewidowisko maj\u0105ce zara\u017ca\u0107 ksenofobi\u0105 i\u00a0antysemityzmem\u201d[12]<\/sup><\/a>. Film jest rekonstrukcj\u0105 wydarze\u0144 z\u00a0soboru w\u00a0Konstancji (1414-1418), podczas kt\u00f3rego dominikanin i\u00a0reprezentant zakonu krzy\u017cackiego, Jan Falkenberg, na podstawie opublikowanej przez siebie broszury, pr\u00f3bowa\u0142 przekona\u0107 o\u00a0potrzebie eksterminacji narodu polskiego za sprzymierzenie si\u0119 z\u00a0poganami w\u00a0walce z\u00a0Krzy\u017cakami. Przeciwko tym tezom protestowa\u0142 rektor Akademii Krakowskiej, Pawe\u0142 W\u0142odkowic. Na przyk\u0142adzie wydarzenia historycznego re\u017cyser prezentuje tez\u0119 o\u00a0ci\u0105g\u0142ym d\u0105\u017ceniu Niemc\u00f3w do wyniszczenia narodu polskiego, objawiaj\u0105cego si\u0119 przede wszystkim poprzez tragedi\u0119 II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n 30 stycznia 1981 roku Zygmunt Wi\u015bniewski, Redaktor Naczelny Naczelnej Redakcji Film\u00f3w Telewizyjnych wysy\u0142a do Jerzego Bajdora, Dyrektora Generalnego ds.\u00a0Program\u00f3w Artystycznych pismo z\u00a0pro\u015bb\u0105 o\u00a0skierowanie do produkcji trzech z\u00a0pi\u0119ciu wy\u017cej wymienionych scenariuszy (Starego<\/em>, Prokuratora<\/em> oraz Ma\u0142gorzaty<\/em>) oraz \u201er\u00f3wnoczesne uruchomienie kwoty 100 tysi\u0119cy z\u0142otych na wst\u0119pne prace realizacyjne\u201d[13]<\/sup><\/a>. Jerzy Bajdor wyra\u017ca zgod\u0119 i\u00a0tym samym produkcja cyklu Kto ty jeste\u015b<\/em> zostaje uruchomiona.<\/p>\n Formalne skierowanie trzech pierwszych film\u00f3w z\u00a0cyklu \u2013 Starego<\/em>, Prokuratora<\/em> i\u00a0Ma\u0142gorzaty<\/em> \u2013 nast\u0105pi\u0142o pod koniec marca 1981 roku w\u00a0wyniku pisma szefa produkcji Zespo\u0142u Filmowego \u201eKrak\u00f3w\u201d, Wies\u0142awa Grzelczaka, do Naczelnej Redakcji Telewizyjnych Film\u00f3w Fabularnych. Grzelczak prosi\u0142 o\u00a0szybk\u0105 akceptacj\u0119 dokumentu ze wzgl\u0119du na planowany termin rozpocz\u0119cia zdj\u0119\u0107 (kwiecie\u0144 1981 roku) oraz uzgodnienia dotycz\u0105ce realizacji filmu z\u00a0dyrekcj\u0105 Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Fabularnych we Wroc\u0142awiu. Wcze\u015bniej jednak, 2 marca 1981 roku, Grzelczak wys\u0142a\u0142 wniosek do Naczelnej Redakcji Telewizyjnych Film\u00f3w Fabularnych z\u00a0pro\u015bb\u0105 o\u00a0do\u0142\u0105czenie do cyklu dw\u00f3ch kolejnych film\u00f3w \u2013 Opowie\u015bci pierwszej. Kto ty jeste\u015b<\/em> i\u00a0Opowie\u015bci pi\u0105tej. Ksi\u0105dz<\/em>. R\u00f3wnie\u017c pod koniec marca 1981 roku scenariusze autorstwa Ryszarda Gontarza by\u0142y oceniane przez kilku pracownik\u00f3w Telewizji Polskiej i\u00a0ekspert\u00f3w zaproszonych do przygotowania opinii na ich temat. Trzech z\u00a0nich \u2013 Kazimierz \u017b\u00f3rawski, Marian Pilot i\u00a0Andrzej Werner\u00a0\u2013 wnioskowa\u0142o o\u00a0ich odrzucenie, czwarty \u2013 Jerzy Peltz proponowa\u0142 przyj\u0119cie z\u00a0poprawkami. Z\u00a0wyci\u0105gu z\u00a0tych recenzji wynika, \u017ce ich autorzy zauwa\u017cyli liczne wady zaprezentowanego im materia\u0142u, przede wszystkim to, \u017ce \u201eforma scenariuszy jest zdecydowanie niefilmowa. W\u00a0wielu fragmentach nie znajduj\u0105 adekwatnej formy obrazowej dla prezentowanych tre\u015bci. W\u00a0dalszym ci\u0105gu scenariusze bli\u017csze s\u0105 formule teatru publicystycznego, z\u00a0kt\u00f3rego si\u0119 wywodz\u0105. (\u2026) Scenariusze zawieraj\u0105 naiwne uproszczenia publicystyczne, kt\u00f3re mog\u0142y by\u0107 do przyj\u0119cia w\u00a0wersji teatru jednego aktora (publicystycznej). (\u2026) Rysunek psychologiczny postaci jest uproszczony \/ lub nie istnieje w\u00a0og\u00f3le. (\u2026) Scenariusze zawieraj\u0105 okre\u015blenia i\u00a0aluzje godz\u0105ce w\u00a0zasad\u0119 jedno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa i\u00a0odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do niech\u0119ci rasowych\u201d[14]<\/sup><\/a>. Mimo tych negatywnych opinii Zygmunt Wi\u015bniewski, kierownik Naczelnej Redakcji Telewizyjnych Film\u00f3w Fabularnych, z\u0142o\u017cy\u0142 wniosek do Dyrektora Generalnego, Jerzego Bajdora z\u00a0pro\u015bb\u0105 o\u00a0skierowanie ich do produkcji, a\u00a0Bajdor ten wniosek zaakceptowa\u0142. Wszystkie te procesy maj\u0105ce na celu skierowanie film\u00f3w z\u00a0cyklu Kto Ty jeste\u015b<\/em> do produkcji mia\u0142y miejsce w\u00a0drugiej po\u0142owie marca 1981 roku.<\/p>\n Likwidacja \u201eKrakowa\u201d<\/strong><\/p>\n \u201eNa Zje\u017adzie Filmowc\u00f3w Polskich (listopad 1980 i\u00a0marzec 1981) Andrzej Wajda ponownie przedstawi\u0142 propozycj\u0119 \u015brodowiska, aby zespo\u0142y otrzyma\u0142y uprawnienia pe\u0142nej samodzielno\u015bci (\u2026). \u017b\u0105dano te\u017c, by nowi kierownicy artystyczni byli wybierani przez wszystkich realizator\u00f3w film\u00f3w fabularnych\u201d[15]<\/sup><\/a> \u2013 tymi s\u0142owami wp\u0142yw \u201ekarnawa\u0142u \u00bbSolidarno\u015bci\u00ab\u201d na funkcjonowanie polskiej kinematografii opisywa\u0142 Mieczys\u0142aw Wojtczak, w\u00a0po\u0142owie lat 70. wiceminister kultury. Wydarzenia z\u00a0sierpnia 1980 roku doprowadzi\u0142y do pewnej liberalizacji w\u00a0stosunkach w\u0142adzy z\u00a0tw\u00f3rcami filmowymi. Jednym z\u00a0nich by\u0142o porozumienie podpisane 23 stycznia 1981 roku mi\u0119dzy Stowarzyszeniem Filmowc\u00f3w Polskich, kierowanym w\u00f3wczas przez Andrzeja Wajd\u0119, a\u00a0Ministerstwem Kultury i\u00a0Sztuki. Znalaz\u0142 si\u0119 w\u00a0nim nast\u0119puj\u0105cy zapis: \u201eSFP ma zagwarantowany wp\u0142yw na spos\u00f3b powo\u0142ywania, obsad\u0119 personaln\u0105 i\u00a0spos\u00f3b funkcjonowania Zespo\u0142\u00f3w Filmowych we wszystkich gatunkach filmowych\u201d[16]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Jednak jeszcze przed podpisaniem porozumienia odby\u0142y si\u0119 wybory na nowych kierownik\u00f3w artystycznych zespo\u0142\u00f3w filmowych, w\u00a0wyniku kt\u00f3rych mandatu \u015brodowiska nie otrzymali m.in. Bohdan Por\u0119ba (\u201eProfil\u201d) i\u00a0Czes\u0142aw Petelski (\u201eIluzjon\u201d) \u2013 kierownicy artystyczni zespo\u0142\u00f3w realizuj\u0105cych partyjn\u0105 polityk\u0119 kulturaln\u0105, sami b\u0119d\u0105cy aktywnymi dzia\u0142aczami PZPR. Do tego grona nale\u017ca\u0142 r\u00f3wnie\u017c Ryszard Filipski, jednak z\u00a0uwagi na to, \u017ce nie nale\u017ca\u0142 do Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich, nie bra\u0142 udzia\u0142u w\u00a0tym g\u0142osowaniu; nie by\u0142a brana pod uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c jego kandydatura.<\/p>\n Zar\u00f3wno Czes\u0142aw Petelski, jak i\u00a0Bohdan Por\u0119ba oraz Ryszard Filipski energicznie protestowali przeciwko likwidacji ich zespo\u0142\u00f3w. Pr\u00f3bowali ingerencji na najwy\u017cszych szczeblach partii, czego dowodem jest m.in. list z\u00a027 kwietnia 1981 roku do Biura Politycznego KC PZPR kierowany \u201ew\u00a0trosce o\u00a0drastycznie ostatnio ograniczane wp\u0142ywy Partii na tw\u00f3rczo\u015b\u0107 filmow\u0105\u201d[17]<\/sup><\/a>, czego efektem jest \u201ewyeliminowanie z\u00a0dzia\u0142a\u0144 kinematografii (\u2026) trzech partyjnych zespo\u0142\u00f3w\u201d[18]<\/sup><\/a>. W\u00a0dalszej cz\u0119\u015bci listu znalaz\u0142y si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce sformu\u0142owania:<\/p>\n Je\u017celi m\u00f3wimy o\u00a0ich partyjno\u015bci to nie mamy na my\u015bli wy\u0142\u0105cznie przynale\u017cno\u015bci organizacyjnej ich kierownictw i\u00a0re\u017cyser\u00f3w, ale charakter tw\u00f3rczo\u015bci, konsekwentn\u0105 realizacj\u0119 film\u00f3w o\u00a0nastawieniu patriotyczno-wychowawczym. Likwidacja tych Zespo\u0142\u00f3w poprzedzona niewybrednymi atakami paryskiej \u201eKultury\u201d i\u00a0\u201eWolnej Europy\u201d, a\u00a0potem ulotek i\u00a0gazetek KOR, wreszcie cz\u0119\u015bci oficjalnej prasy przechyla uk\u0142ad w\u00a0naszej kinematografii na korzy\u015b\u0107 tych si\u0142, kt\u00f3re korzystaj\u0105c z\u00a0hase\u0142 odnowy i\u00a0demokratyzacji usi\u0142uj\u0105 wyrwa\u0107 kinematografi\u0119 spod kontroli spo\u0142ecznej, co umo\u017cliwia im kapitulanckie porozumienie zawarte pomi\u0119dzy Ministrem Kultury i\u00a0Sztuki a\u00a0przewodnicz\u0105cym Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich. Si\u0142y te d\u0105\u017c\u0105 do narzucenia ca\u0142ej kinematografii swego ideowego dyktatu, stworzenia monopolu jednej, ekstremalnie nastawionej grupy tw\u00f3rc\u00f3w[19]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Wszyscy trzej kierownicy nalegali o\u00a0przywr\u00f3cenie ich zespo\u0142\u00f3w filmowych, poza tym jednak wnosili o\u00a0powo\u0142anie \u201eniezale\u017cnego programowo\u201d[20]<\/sup><\/a> Przedsi\u0119biorstwa Realizacji Film\u00f3w, w\u00a0ramach kt\u00f3rego funkcjonowa\u0142aby Rada Artystyczno-Programowa, z\u0142o\u017cona z\u00a0partyjnych publicyst\u00f3w, literat\u00f3w oraz dzia\u0142aczy zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych. Ko\u0144czyli sw\u00f3j list nast\u0119puj\u0105cymi zdaniami: \u201eJeste\u015bmy za pluralizmem w\u00a0tw\u00f3rczo\u015bci, ale b\u0119d\u0105cym tak\u0105 wielko\u015bci\u0105, w\u00a0kt\u00f3rej musi si\u0119 znale\u017a\u0107 miejsce dla tw\u00f3rc\u00f3w niekoniunkturalnie zwi\u0105zanych z\u00a0Parti\u0105\u201d[21]<\/sup><\/a>. Trudno dzi\u015b stwierdzi\u0107, jaki skutek odni\u00f3s\u0142 list, w\u00a0dotychczasowych poszukiwaniach nie znalaz\u0142em bowiem odpowiedzi ze strony Biura Politycznego KC PZPR. Reaktywowania \u201eIluzjonu\u201d i\u00a0\u201eProfilu\u201d ich kierownicy artystyczni doczekali si\u0119 nieca\u0142y rok p\u00f3\u017aniej, w\u00a0lutym 1982 roku, w\u00a0pierwszym okresie stanu wojennego w\u00a0Polsce.<\/p>\n Kierownicy zamkni\u0119tych zespo\u0142\u00f3w (zw\u0142aszcza Bohdan Por\u0119ba i\u00a0Ryszard Filipski) starali si\u0119 na \u0142amach prasy demonstrowa\u0107 swoje niezadowolenie z\u00a0podj\u0119tych decyzji. Skupi\u0119 si\u0119 tylko na dzia\u0142alno\u015bci prasowej Ryszarda Filipskiego, kt\u00f3ry nie bra\u0142 udzia\u0142u w\u00a0g\u0142osowaniu na nowych kierownik\u00f3w artystycznych zespo\u0142\u00f3w i\u00a0nigdy nie zapisa\u0142 si\u0119 do SFP, mimo to nie waha\u0142 si\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce \u201eteraz likwiduj\u0105 zesp\u00f3\u0142 i\u00a0to wszystko dzieje si\u0119 w\u00a0ramach pluralizmu i\u00a0konsolidacji partii. To robi\u0105 \u00bboni\u00ab. Wajda przez tyle lat robi\u0142 kinematografi\u0119 i\u00a0teraz on ma j\u0105 naprawia\u0107? A\u00a0minister odda\u0142 mu w\u00a0pacht w\u0142a\u015bciwie ca\u0142y film\u201d[22]<\/sup><\/a>. W\u00a0innej opublikowanej rozmowie u\u017cy\u0142 s\u0142\u00f3w i\u00a0sformu\u0142owa\u0144 jeszcze mocniejszych. O\u00a0wspomnianym porozumieniu powiedzia\u0142:<\/p>\n Dla mnie to jest \u201epakt dw\u00f3ch\u201d. Jeden to minister J. Tejchma, a\u00a0drugi A. Wajda. Spotkali si\u0119 i\u00a0porozumieli si\u0119 beze mnie i\u00a0za mnie. Wydaje mi si\u0119, \u017ce minister nie wie, co si\u0119 w\u00a0kinematografii dzieje. Je\u015bli s\u0105dzi, \u017ce w\u00a0wyborach, kt\u00f3re zorganizowa\u0142 prezes Wajda i\u00a0kilku innych pan\u00f3w \u2013 s\u0142ownie kilku pan\u00f3w \u2013 zosta\u0142a wy\u0142oniona rzeczywista reprezentacja filmowc\u00f3w\u00a0\u2013 to si\u0119 grubo myli. Wielu na to patrzy i\u00a0zgrzyta z\u0119bami. No, ale tu przecie\u017c idzie o\u00a0grube pieni\u0105dze. A\u00a0kto nie z\u00a0nami (\u2026). Minister Tejchma podzieli\u0142 si\u0119 z\u00a0panem Wajd\u0105 w\u0142adz\u0105 jakby to by\u0142 ich prywatny interes. A\u00a0przecie\u017c to idzie o\u00a0polsk\u0105 sztuk\u0119, o\u00a0dusz\u0119 narodu. Minister da\u0142 A. Wajdzie kawa\u0142 w\u0142adzy, tak jak dawa\u0142o si\u0119 niedawno wille, kopert\u00f3wki i\u00a0inne te\u017c przecie\u017c nie prywatne dobra[23]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Oczywi\u015bcie partia nie zamierza\u0142a tak \u0142atwo poddawa\u0107 si\u0119 oddolnym postulatom \u015brodowiskowym, traci\u0142a bowiem zespo\u0142y, kt\u00f3rych kierownicy wielokrotnie dawali wyraz swojej sympatii dla komunistycznej ideologii oraz dyspozycyjno\u015bci wzgl\u0119dem autor\u00f3w polityki kulturalnej i\u00a0historycznej. St\u0105d cz\u0142onkowie Wydzia\u0142u Kultury KC rozwa\u017cali r\u00f3\u017cne warianty obecnej sytuacji. Podsumowane one zosta\u0142y w\u00a0opracowaniu datowanym na 13 lutego 1981 roku. Pierwszy z\u00a0nich zak\u0142ada\u0142 uznanie woli \u015brodowiska filmowego, przez co likwidacja wspomnianych zespo\u0142\u00f3w sta\u0142aby si\u0119 faktem dokonanym. Drugi zak\u0142ada\u0142 utrzymanie o\u015bmiu wymienionych w\u00a0tabeli grup tw\u00f3rczych, wraz z\u00a0powo\u0142aniem dziewi\u0105tej \u2013 \u201eKrakowa\u201d, kierowanego przez Filipskiego z\u00a0Bohdanem Por\u0119b\u0105 w\u00a0sk\u0142adzie. Jednak, jak zauwa\u017cano, wyb\u00f3r tej koncepcji \u201eoznacza w\u00a0obecnej konkretnej sytuacji otwarty konflikt niemal z\u00a0ca\u0142ym \u015brodowiskiem filmowym\u201d[24]<\/sup><\/a>. Trzeci\u0105 propozycj\u0105 by\u0142a akceptacja tylko sze\u015bciu z\u00a0o\u015bmiu zespo\u0142\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych po\u0142owa kierowana by\u0142aby przez cz\u0142onk\u00f3w partii \u2013 Jerzego Kawalerowicza (\u201eKadr\u201d), Ernesta Brylla (\u201eSilesia\u201d) i\u00a0Jerzego Hoffmana (\u201eZodiak\u201d). Z\u00a0tym jednak wi\u0105za\u0142by si\u0119 kolejny problem \u2013 \u201epewna grupa re\u017cyser\u00f3w nie zmie\u015bci si\u0119 w\u00a0\u017cadnym z\u00a0zespo\u0142\u00f3w i\u00a0zaistnieje konieczno\u015b\u0107 powo\u0142ania kolejnego zespo\u0142u grupuj\u0105cego m.in. R. Filipskiego, B. Por\u0119b\u0119, zgodnie jednak z\u00a0porozumieniem kandydata na szefa tego zespo\u0142u wysunie SFP i\u00a0na pewno nie b\u0119dzie to \u017caden z\u00a0w\/w\u00a0wymienionych\u201d[25]<\/sup><\/a>. Czwarty wariant zak\u0142ada\u0142 powo\u0142anie dziewi\u0105tego zespo\u0142u, kt\u00f3rego kierownikiem mia\u0142by zosta\u0107 Czes\u0142aw Petelski \u2013 pomys\u0142 ten traktowany by\u0142 jako \u201eugodowy\u201d[26]<\/sup><\/a>, mia\u0142 on jednak kilka wad \u2013 \u015brodowisko nie zaakceptowa\u0142oby kandydatury Petelskiego, za\u015b Filipski i\u00a0Por\u0119ba uznaliby t\u0119 decyzj\u0119 jako objaw opuszczenia przez w\u0142adze partyjne. I\u00a0ostatnia propozycja \u2013 odrzuci\u0107 wyniki wybor\u00f3w na kierownik\u00f3w artystycznych zespo\u0142\u00f3w filmowych i\u00a0doprowadzi\u0107 kadencj\u0119 uprzednio istniej\u0105cych grup tw\u00f3rczych do ko\u0144ca 1981 roku. Jednak i\u00a0ta propozycja wi\u0105za\u0142a si\u0119 z\u00a0konsekwencjami natury politycznej i\u00a0umocnieniem pozycji Andrzeja Wajdy jako prezesa Stowarzyszenia oraz tw\u00f3rcy walcz\u0105cego o\u00a0swobod\u0119 artystyczn\u0105 i\u00a0administracyjn\u0105. Rozwi\u0105zanie zespo\u0142\u00f3w \u201epartyjnych\u201d i\u00a0powo\u0142anie nowych grup tw\u00f3rczych sta\u0142o si\u0119 faktem na pocz\u0105tku kwietnia 1981 roku.<\/p>\n Doko\u0144czenie prac nad realizowanymi filmami<\/strong><\/p>\n Oczywi\u015bcie wszystkie trzy likwidowane zespo\u0142y filmowe w\u00a0gor\u0105cych latach 1980 i\u00a01981 mia\u0142y w\u00a0produkcji po kilka film\u00f3w fabularnych, cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b scenariuszy z\u0142o\u017conych w\u00a0tych grupach tw\u00f3rczych zrealizowane zosta\u0142y p\u00f3\u017aniej w\u00a0innych zespo\u0142ach. W\u00a0tym miejscu chcia\u0142bym tylko wspomnie\u0107 o\u00a0owym jedynym filmie kinowym, zrealizowanym ca\u0142kowicie w\u00a0zespole Ryszarda Filipskiego \u2013 Karabinach <\/em>(1981) w\u00a0re\u017cyserii Waldemara\u00a0Podg\u00f3rskiego. By\u0142a to ekranizacja jednej z\u00a0trzech powie\u015bci autorstwa Stanis\u0142awa Grochowiaka; scenariusz za\u015b jeszcze w\u00a0latach 60. autor pierwowzoru literackiego napisa\u0142 wsp\u00f3lnie z\u00a0re\u017cyserem Januszem Weychertem, zrzeszonym w\u00a0Zespole Filmowym \u201eStart\u201d Wandy Jakubowskiej. Trudno dzisiaj ustali\u0107, jakimi drogami tekst ten trafi\u0142 do zespo\u0142u \u201eKrak\u00f3w\u201d, faktem jest, \u017ce wczesn\u0105 wiosn\u0105 1981 roku, kr\u00f3tko przed rozwi\u0105zaniem zespo\u0142u, zatwierdzono skierowanie scenariusza do produkcji. Akcja filmu rozgrywa si\u0119 w\u00a0okresie reformy rolnej pod koniec 1944 roku w\u00a0jednej z\u00a0wyzwolonych ju\u017c wsi. Na przyk\u0142adzie tr\u00f3jki bohater\u00f3w \u2013 ksi\u0119dza Bruno (Ignacy Gogolewski), dow\u00f3dcy antykomunistycznego oddzia\u0142u, Szalugi (Jerzy Janeczek) i\u00a0m\u0142odej dziewczyny, Joanny (S\u0142awomira \u0141ozi\u0144ska), Podg\u00f3rski i\u00a0Grochowiak ukazuj\u0105 konflikt postaw w\u00a0pierwszych miesi\u0105cach po wyzwoleniu, stosunek do nowej w\u0142adzy oraz pragnienie normalnego, spokojnego \u017cycia.<\/p>\n Kolaudacja filmu Waldemara Podg\u00f3rskiego odby\u0142a si\u0119 6 listopada 1981 roku. Re\u017cyser us\u0142ysza\u0142 na posiedzeniu sporo ciep\u0142ych s\u0142\u00f3w na temat swojego najnowszego obrazu. Pochodzi\u0142y one jednak przede wszystkich od os\u00f3b, kt\u00f3re mniej lub bardziej zwi\u0105zane by\u0142y z\u00a0Polsk\u0105 Zjednoczon\u0105 Parti\u0105 Robotnicz\u0105. Redaktor naczelny tygodnika \u201eEkran\u201d, Lech Wielu\u0144ski, doceni\u0142 warsztatow\u0105 sprawno\u015b\u0107 Podg\u00f3rskiego, umiej\u0119tno\u015b\u0107 sprawnego opowiedzenia historii o\u00a0trudnych czasach ko\u0144ca II wojny \u015bwiatowej oraz pocz\u0105tk\u00f3w Polski komunistycznej oraz wspania\u0142e, jego zdaniem, kreacje aktorskie Ignacego Gogolewskiego i\u00a0Jerzego Janeczka. Zgodzi\u0142 si\u0119 z\u00a0nim Jerzy Jesionowski. Obaj zastanawiali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nad sposobem dystrybucji Karabin\u00f3w<\/em>, postuluj\u0105c, \u201ea\u017ceby by\u0142 on jak najbardziej prawid\u0142owo rozpowszechniany, aby zdoby\u0142 jak najwi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 widz\u00f3w\u201d[27]<\/sup><\/a>. Profesor Feliks Tych, wieloletni cz\u0142onek PZPR, zajmuj\u0105cy si\u0119 mi\u0119dzy innymi histori\u0105 komunizmu i\u00a0ruchu robotniczego, wprawdzie znalaz\u0142 w\u00a0filmie kilka niedoskona\u0142o\u015bci (dotycz\u0105cych m.in. sfery dialogowej), ale uzna\u0142, \u017ce \u201efilm robi bardzo du\u017ce wra\u017cenie\u201d, a\u00a0\u201estrona artystyczna filmu jest bezsporna\u201d[28]<\/sup><\/a>. R\u00f3wnie\u017c Bohdan Por\u0119ba, wypowiedzia\u0142 same pochwa\u0142y na temat Karabin\u00f3w<\/em>. Jego zdaniem film by\u0142 prekursorski je\u017celi chodzi o\u00a0ukazanie konflikt\u00f3w politycznych lat 1944-1945. Dostrzeg\u0142 wyraziste i\u00a0przekonuj\u0105ce zarysowanie sylwetek g\u0142\u00f3wnych postaci filmu. Wypowiadaj\u0105c si\u0119 na temat Podg\u00f3rskiego stwierdzi\u0142, \u017ce \u201etrzeba mu przyzna\u0107 prawa artysty i\u00a0uwa\u017cam, \u017ce re\u017cyser Podg\u00f3rski wszed\u0142 do czo\u0142\u00f3wki re\u017cyserskiej\u201d[29]<\/sup><\/a>. Por\u0119ba poruszy\u0142 r\u00f3wnie\u017c temat nieistniej\u0105cego Zespo\u0142u Filmowego \u201eKrak\u00f3w\u201d \u2013 jego zdaniem pomy\u015blna realizacja filmu Karabiny<\/em> dowiod\u0142a, \u017ce zesp\u00f3\u0142 nadal ma prawa funkcjonowa\u0107 w\u00a0strukturze kinematografii. Do\u015b\u0107 pow\u015bci\u0105gliwy w\u00a0stosunku do Karabin\u00f3w<\/em> by\u0142 towarzysz Zygmunt Janik z\u00a0Wydzia\u0142u Kultury KC PZPR, kt\u00f3rego film nie zaanga\u017cowa\u0142 emocjonalnie (jednym z\u00a0powod\u00f3w m\u00f3g\u0142 by\u0107 spos\u00f3b gry Ignacego Gogolewskiego, kt\u00f3ry oceni\u0142 do\u015b\u0107 krytycznie). Jednak ju\u017c na pocz\u0105tku swojej wypowiedzi okre\u015bli\u0142 obraz Podg\u00f3rskiego jako \u201efilm, kt\u00f3ry mo\u017cna zaliczy\u0107 do kategorii potrzebnych\u201d[30]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Bardzo krytyczny wobec filmu by\u0142 z\u00a0kolei Janusz Kijowski. Re\u017cyser Indeksu<\/em> doceni\u0142 sprawno\u015b\u0107 warsztatow\u0105 Podg\u00f3rskiego, uzna\u0142 jednak film za przejaw \u201eschematyzmu i\u00a0uproszcze\u0144 w\u00a0odniesieniu do naszej najnowszej historii\u201d[31]<\/sup><\/a>. Krytykowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c spos\u00f3b przedstawienia oddzia\u0142u partyzanckiego walcz\u0105cego z\u00a0komunistami, w\u00a0tych scenach r\u00f3wnie\u017c dostrzega\u0142 liczne stereotypy. Inne za\u015b sceny (m.in. sekwencj\u0119 podzia\u0142u ziemi i\u00a0nieprzyj\u0119cia jej przez ch\u0142op\u00f3w) uzna\u0142 za nijakie i\u00a0pozbawione napi\u0119cia. Czarno-bia\u0142a wersja historii by\u0142a zdaniem Kijowskiego najpowa\u017cniejsz\u0105 wad\u0105 filmu. Maj\u0105c r\u00f3wnie\u017c wiele uwag pod adresem aktor\u00f3w, Kijowski stwierdzi\u0142 w\u00a0podsumowaniu, \u017ce mimo rzetelnej re\u017cyserii Podg\u00f3rskiego \u201eten warsztat nie wyr\u00f3wnuje strat artystycznych. Dlatego nie mog\u0119 si\u0119 do tego filmu odnie\u015b\u0107 ze zbytnim zaufaniem i\u00a0entuzjazmem i\u00a0nie mog\u0119 przyj\u0105\u0107 pr\u00f3b zastosowanej filozofii. Dla mnie jest to jak najbardziej uproszczony schemat historii najnowszej\u201d[32]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Przewodnicz\u0105ca posiedzenia, naczelnik Daniela Czarska z\u00a0Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii, zgodzi\u0142a si\u0119 i\u00a0z\u00a0pozytywnymi, i\u00a0z\u00a0negatywnymi g\u0142osami na temat Karabin\u00f3w<\/em>. Podsumowuj\u0105c swoj\u0105 opini\u0119, uzna\u0142a jednak, \u017ce \u201emamy do czynienia z\u00a0filmem powa\u017cnym, charakteryzuj\u0105c si\u0119 sprawnym warsztatem re\u017cyserskim\u201d[33]<\/sup><\/a>. Film zosta\u0142 przyj\u0119ty i, po podliczeniu wszystkich ocen wystawianych przez cz\u0142onk\u00f3w Komisji Kolaudacyjnej, otrzyma\u0142 II kategori\u0119 artystyczn\u0105. Swoj\u0105 premier\u0119 film mia\u0142 15 listopada 1982 roku. Spotka\u0142 si\u0119 jednak z\u00a0ch\u0142odnym przyj\u0119ciem ze strony krytyk\u00f3w filmowych[34]<\/sup><\/a>. Spora cz\u0119\u015b\u0107 z\u00a0nich powt\u00f3rzy\u0142a w\u0142a\u015bciwie opinie o\u00a0Karabinach<\/em>, wyg\u0142oszone na kolaudacji przez Janusza Kijowskiego[35]<\/sup><\/a>.<\/p>\n W\u00a0tym miejscu chcia\u0142bym powr\u00f3ci\u0107 do tematu cyklu film\u00f3w telewizyjnych Kto ty jeste\u015b<\/em>, a\u00a0w\u00a0dalszej kolejno\u015bci do serialowej wersji Zamachu stanu<\/em>. Likwidacja zespo\u0142u nie oznacza\u0142a wszak\u017ce wstrzymania prac nad obiema produkcjami, za\u015b, jak wynika z\u00a0pocz\u0105tkowanych plansz czo\u0142\u00f3wki wszystkich film\u00f3w z\u00a0cyklu Kto ty jeste\u015b<\/em>, by\u0142 on w\u00a0ca\u0142o\u015bci firmowany nazw\u0105 zespo\u0142u Ryszarda Filipskiego.<\/p>\n Kto ty jeste\u015b<\/em><\/strong> \u2013 <\/strong>ci<\/strong>\u0105<\/strong>g dalszy nast<\/strong>\u0105<\/strong>pi<\/strong>\u0142<\/strong><\/p>\n We wcze\u015bniejszym podrozdziale zatrzymali\u015bmy si\u0119 na akceptacji scenariuszy Kto ty jeste\u015b <\/em>i\u00a0skierowaniu cyklu do produkcji przez Jerzego Bajdora. Decyzja ta wywo\u0142a\u0142a protest kilku wysoko postawionych pracownik\u00f3w Telewizji Polskiej. 27 kwietnia 1981\u00a0roku do Ko\u0142a Zarz\u0105du Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich, Komisji Zak\u0142adowej NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d i\u00a0Komitetu Zak\u0142adowego PZPR przy Komitecie ds. Radia i\u00a0Telewizji zosta\u0142o skierowane pismo w\u00a0tej sprawie. Jego sygnatariuszami byli m.in. Aleksander \u015acibor-Rylski (w\u00f3wczas Kierownik Artystyczny Naczelnej Redakcji Telewizyjnych Film\u00f3w Fabularnych), Carmen Szwec (przewodnicz\u0105ca Ko\u0142a NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d), Miros\u0142aw Gronowski i\u00a0Marian Pilot (zast\u0119pcy Kierownika Redakcji Film\u00f3w Wsp\u00f3\u0142czesnych) czy D\u017cennet Po\u0142torzycka (Kierowniczka Redakcji Artystycznej). W\u00a0prote\u015bcie powo\u0142ywali si\u0119 na recenzje scenariuszy, zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce \u201ewszyscy recenzenci jednoznacznie stwierdzili, \u017ce materia\u0142, zaproponowany przez Ryszarda Filipskiego, nie nadaje si\u0119 do realizacji, nie odpowiada bowiem wymogom stawianym utworowi filmowemu\u201d[36]<\/sup><\/a>. Cytowali r\u00f3wnie\u017c obszernie wspomniane recenzje, przede wszystkim te fragmenty, kt\u00f3re obna\u017ca\u0142y liczne s\u0142abo\u015bci konstrukcyjne, dramaturgiczne i\u00a0formalne zaproponowanych przez Filipskiego scenariuszy. Z\u00a0punktu widzenia ideologii prezentowanej przez przysz\u0142ego re\u017cysera filmu godny przytoczenia jest przede wszystkim fragment recenzji scenariusza Opowie\u015b\u0107 druga. Stary<\/em>. Ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce oryginalne recenzje nie zachowa\u0142y si\u0119, trudno ustali\u0107, kto by\u0142 autorem tych s\u0142\u00f3w. Wypunktowa\u0142 on jednak (trafnie), \u017ce \u201etak z\u00a0grubsza bior\u0105c, jest to przedstawienie rozmaitych nieszcz\u0119\u015b\u0107 naszego \u017cycia zbiorowego jako efektu zbrodniczej dzia\u0142alno\u015bci ludzi \u00bbo\u00a0obcych nazwiskach\u00ab, \u00bbczarnych brunet\u00f3w\u00ab. Po prostu \u2013 jeden z\u00a0najbardziej haniebnych, szowinistycznych, jawnie antysemickich tekst\u00f3w, jakie zdarzy\u0142o mi si\u0119 w\u00a0j\u0119zyku polskim przeczyta\u0107. Wstyd \u2013 nie tylko, \u017ce jest to materia\u0142 proponowany do realizacji jako film telewizyjny, \u017ce tekst ten zosta\u0142 napisany, ale \u017ce w\u00a0og\u00f3le m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 pomy\u015blany w\u00a0naszym kraju\u201d[37]<\/sup><\/a>. Inny fragment recenzji brzmi: \u201ejest to lekcja antysemityzmu, fa\u0142szuj\u0105ca przesz\u0142o\u015b\u0107, nie wnikaj\u0105ca w\u00a0przyczyny, prze\u015blizguj\u0105ca si\u0119 ponad wszystkim, co mog\u0142oby by\u0107 autorom niewygodne, co podwa\u017ca\u0142oby ich tez\u0119 o\u00a0winie \u017byd\u00f3w za wszelkie polskie nieszcz\u0119\u015bcia\u201d[38]<\/sup><\/a>. Filmy jednak zosta\u0142y ju\u017c skierowane do produkcji, autorom listu pozosta\u0142o tylko zaprotestowanie przeciwko \u2013 jak napisali \u2013 \u201eskandalicznemu faktowi realizacji trzech wymienionych wy\u017cej pozycji\u201d[39]<\/sup><\/a>. Nie mo\u017cna jednak w\u00a0tym momencie nie powo\u0142a\u0107 si\u0119 na pismo Zygmunta Wi\u015bniewskiego z\u00a0dnia 9 maja 1983\u00a0roku. Wi\u015bniewski stwierdzi\u0142 w\u00f3wczas, \u017ce skierowanie do produkcji film\u00f3w odby\u0142o si\u0119 w\u00a0warunkach ostrych protest\u00f3w \u00f3wczesnej opozycji, ale \u2013 jak pisze \u2013 \u201edecyzja o\u00a0zatwierdzeniu i\u00a0podj\u0119ciu produkcji nast\u0119powa\u0142a w\u00a0kontakcie Redaktora Naczelnego z\u00a0Dyrektorem Generalnym z\u00a0pomini\u0119ciem redakcji merytorycznej i\u00a0zasi\u0119gania opinii recenzent\u00f3w zewn\u0119trznych. Po\u015bpiech w\u00a0kierowaniu tych pozycji do produkcji zwi\u0105zany te\u017c by\u0142 z\u00a0ponagleniami zewn\u0119trznymi<\/strong> (wyt\u0142uszczenie moje \u2013 przyp. JG)\u201d[40]<\/sup><\/a>. Czyimi ponagleniami? Tego nie uda\u0142o mi si\u0119 ustali\u0107.<\/p>\n \u00d3w protest oraz fakt jego publicznego og\u0142oszenia nie sprawi\u0142 jednak, \u017ce realizacja film\u00f3w zosta\u0142a wstrzymana lub przerwana. Zdj\u0119cia do trzech film\u00f3w b\u0119d\u0105cych przedmiotem listu protestacyjnego, realizowane by\u0142y od 2 kwietnia do 25 czerwca 1981\u00a0roku, monta\u017c i\u00a0ud\u017awi\u0119kowienie trwa\u0142o od 26 czerwca do 31 sierpnia 1981 roku, prace ko\u0144cowe zosta\u0142y zako\u0144czone 30 pa\u017adziernika 1981 roku[41]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Przez kilkana\u015bcie kolejnych tygodni w\u00a0sprawie Kto ty jeste\u015b <\/em>nie dzia\u0142o si\u0119 nic, co znalaz\u0142oby odzwierciedlenie w\u00a0dokumentacji produkcyjnej i\u00a0materia\u0142ach archiwalnych. Dopiero dziesi\u0119\u0107 dni po og\u0142oszeniu stanu wojennego Zygmunt Wi\u015bniewski wys\u0142a\u0142 do Jerzego Bajdora pismo, kt\u00f3re trudno nazwa\u0107 inaczej ni\u017c kuriozalnym. Wi\u015bniewski informuje swojego prze\u0142o\u017conego, \u017ce:<\/p>\n w\u00a0zwi\u0105zku z\u00a0niemo\u017cno\u015bci\u0105 zebrania kompletu komisji kolaudacyjnej, dokona\u0142em przegl\u0105du kolaudacyjnego cyklu film\u00f3w w\u00a0re\u017cyserii R. Filipskiego Kto ty jeste\u015b<\/em>. (\u2026) Prosz\u0119 o\u00a0potraktowanie tego przegl\u0105du jako kolaudacj\u0119. Jednocze\u015bnie wnioskuj\u0119 o\u00a0przyj\u0119cie kolaudacyjne film\u00f3w bez wystawiania oceny artystycznej. Kszta\u0142t, w\u00a0jakim filmy zosta\u0142y przedstawione pozwala podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 o\u00a0ich przyj\u0119ciu bez ryzyka artystycznego.\u00a0(\u2026) Wnioskuj\u0119, aby po ewentualnych poprawkach merytorycznych i\u00a0dopracowaniu artystycznym filmy zosta\u0142y poddane kolaudacji i\u00a0otrzyma\u0142y w\u00f3wczas ocen\u0119 artystyczn\u0105[42]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Pismo to wp\u0142yn\u0119\u0142o do sekretariatu Dyrektora Generalnego, jak wynika z\u00a0zachowanych na dokumencie piecz\u0105tek, 8\u00a0stycznia 1982 roku. Jerzy Bajdor \u00f3w wniosek Wi\u015bniewskiego zaakceptowa\u0142. Niezale\u017cnie wi\u0119c od oceny artystycznej, jak\u0105 uzyska\u0142yby te filmy, i\u00a0tak trafi\u0142yby one do rozpowszechniania. Co za\u015b tyczy si\u0119 kategorii artystycznej, to Witold Figlewski, zast\u0119pca Naczelnego Redaktora ds. produkcyjnych, w\u00a0pi\u015bmie z\u00a09 stycznia 1982 roku informowa\u0142 PRF \u201eZespo\u0142y Filmowe\u201d, \u017ce w\u00a0wyniku przegl\u0105du film\u00f3w przez Naczeln\u0105 Redakcj\u0119 Telewizyjnych Film\u00f3w Fabularnych zadecydowano o\u00a0przyznaniu im III kategorii artystycznej, kt\u00f3ra \u2013 zdaniem Figlewskiego \u2013 \u201eb\u0119dzie mog\u0142a by\u0107 skorygowana w\u00a0g\u00f3r\u0119 po przedstawieniu film\u00f3w komisji kolaudacyjnej w\u00a0regulaminowym sk\u0142adzie\u201d[43]<\/sup><\/a>.<\/p>\n Kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej \u2013 20 stycznia 1982 roku \u2013 zosta\u0142y skierowane do produkcji dwa kolejne filmy z\u00a0cyklu \u2013 Opowie\u015b\u0107 pierwsza. Kto ty jeste\u015b<\/em> i\u00a0Opowie\u015b\u0107 pi\u0105ta. Timeo danaos<\/em> \u2013 tym razem wed\u0142ug scenariuszy Filipskiego. Tego samego dnia rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 okres przygotowawczy, kt\u00f3ry trwa\u0142 do 2 marca 1982 roku. Zdj\u0119cia do film\u00f3w realizowane by\u0142y od 3 marca 1982 roku do 7 czerwca 1982 roku. Monta\u017c zako\u0144czy\u0142 si\u0119 z\u00a0dniem 31 sierpnia 1982 roku, za\u015b ca\u0142a produkcja film\u00f3w \u2013 realizowanych si\u0142ami Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Fabularnych w\u00a0\u0141odzi \u2013 30 wrze\u015bnia 1982 roku. Filmy otrzyma\u0142y III kategori\u0119 artystyczn\u0105.<\/p>\n Przez ten czas \u2013 jak wynika z\u00a0zachowanych w\u00a0telewizji dokument\u00f3w \u2013 nic si\u0119 z\u00a0filmami nie dzia\u0142o. Pierwsze pismo w\u00a0sprawie Kto ty jeste\u015b<\/em>, wytworzone ju\u017c po zako\u0144czeniu produkcji ca\u0142ego cyklu, powsta\u0142o 30 grudnia 1982 roku. Wtedy to Zygmunt Wi\u015bniewski wys\u0142a\u0142 do Jerzego Bajdora list, w\u00a0kt\u00f3rym informuje o\u00a0zaleceniach kolaudacyjnych dotycz\u0105cych film\u00f3w z\u00a0omawianego cyklu. Z\u00a0dokumentu tego wynika, \u017ce nie jest to kolaudacja z\u00a0udzia\u0142em komisji, a\u00a0tylko wnioski z\u00a0kolejnego przegl\u0105du film\u00f3w przez Wi\u015bniewskiego. Znajduje si\u0119 w\u00a0tym li\u015bcie r\u00f3wnie\u017c lista zarzut\u00f3w, kt\u00f3re pad\u0142y pod adresem film\u00f3w Filipskiego. W\u00a0filmie Opowie\u015b\u0107 trzecia. Prokurator<\/em> Wi\u015bniewski nakaza\u0142 \u201eusun\u0105\u0107 natr\u0119tne wskazywanie na gmach KC i\u00a0pracuj\u0105cych tam ludzi jako obro\u0144c\u00f3w \u015brodowiska przest\u0119pczego\u201d oraz \u201eusun\u0105\u0107 przez powt\u00f3rne przegranie \u00bb\u017cyd\u0142aczenia\u00ab w\u00a0roli granej przez aktora Brzozowicza\u201d. Do filmu Opowie\u015b\u0107 czwarta. Ma\u0142gorzata<\/em> Filipski otrzyma\u0142 dwa zalecenia: \u201eusun\u0105\u0107 wizyt\u0119 w\u00a0gmachu KC wskazuj\u0105c\u0105 na powi\u0105zania kliki z\u00a0funkcjonariuszami KC\u201d oraz \u201ezmieni\u0107 nazwisko profesora, kt\u00f3ry nosi nazwisko Eisenschwitz na bardziej pospolite\u201d (sic!). Do filmu Opowie\u015b\u0107 druga. Stary<\/em> Wi\u015bniewski przygotowa\u0142 jedno zalecenie: \u201eusuni\u0119cie sformu\u0142owa\u0144 wskazuj\u0105cych niepolskie pochodzenie atakowanych os\u00f3b, typu: \u00bbczarny brunet\u00ab, \u00bbJakub o\u00a0wierszyku Kto ty jeste\u015b<\/em> nie s\u0142ysza\u0142\u00ab, \u00bbwyjecha\u0142 do ciep\u0142ych kraj\u00f3w\u00ab itp.\u201d. Odcinek Opowie\u015b\u0107 pi\u0105ta. Ksi\u0105dz<\/em> przyj\u0119ty zosta\u0142 bez uwag, za\u015b do filmu Opowie\u015b\u0107 pierwsza. Kto ty jeste\u015b <\/em>otrzyma\u0142 dwa zalecenia: \u201eusun\u0105\u0107 nazwisko W. G\u00f3rnickiego jako autora obra\u017aliwej uwagi o\u00a0ksi\u0119ciu J\u00f3zefie Poniatowskim\u201d oraz \u201eusun\u0105\u0107 obra\u017aliwe zdanie pod adresem A. Wajdy: \u00bbsmutne i\u00a0g\u0142upie jak wszystkie sceny tego re\u017cysera\u00ab\u201d[44]<\/sup><\/a>.<\/p>\n W\u00a0tym miejscu warto odnie\u015b\u0107 si\u0119 do cz\u0119\u015bci zarzut\u00f3w przez Wi\u015bniewskiego. Istotnie w\u00a0Opowie\u015bci trzeciej <\/em>i\u00a0w\u00a0Opowie\u015bci czwartej <\/em>akcja bardzo cz\u0119sto przenosi si\u0119 do gmachu Komitetu Centralnego. W\u00a0Prokuratorze <\/em>widzimy (nie s\u0142yszymy, niestety, z\u00a0powod\u00f3w, o\u00a0kt\u00f3rych pisa\u0142em w\u00a0jednym z\u00a0poprzednich rozdzia\u0142\u00f3w) rozmow\u0119 tytu\u0142owego bohatera z\u00a0jednym z\u00a0towarzyszy z\u00a0KC (rol\u0119 t\u0119 zagra\u0142 aktor Karol Podg\u00f3rski) oraz wysoko postawionym szefem szajki przest\u0119pc\u00f3w. Ze scenopisu filmu wynika, \u017ce podczas tego spotkania ten ostatni z\u0142o\u017cy\u0142 przed dzia\u0142aczem partyjnym samokrytyk\u0119, w\u00a0wyniku kt\u00f3rej zosta\u0142y uznane jego racje, za\u015b prokurator z\u0142o\u017cy\u0142 u\u00a0swojego prze\u0142o\u017conego pismo w\u00a0sprawie zwolnienia go z\u00a0pracy[45]<\/sup><\/a>. W\u00a0Ma\u0142gorzacie <\/em>w\u00a0gmachu KC pojawia si\u0119 student Politechniki, Jerzy \u0141\u0119czycki, kt\u00f3ry chce uzyska\u0107 pomoc w\u00a0powrocie na uczelni\u0119 i\u00a0potwierdzenie swoich zarzut\u00f3w pod adresem profesorskiego grona. Jednak towarzysz przyjmuj\u0105cy \u0141\u0119czyckiego nie jest szczeg\u00f3lnie zainteresowany rozwi\u0105zaniem tej sprawy, ze scenopisu wynika r\u00f3wnie\u017c, \u017ce s\u0105 to jego ostatnie dni urz\u0119dowania w\u00a0KC[46]<\/sup><\/a>. Odno\u015bnie do nazwiska profesora PW, ze wspomnianych przyczyn trudno mi stwierdzi\u0107, czy w\u00a0materiale filmowym pada nazwisko \u201eEisenschwitz\u201d, faktem jednak jest, \u017ce w\u00a0scenopisie Ma\u0142gorzaty<\/em> takie nazwisko si\u0119 nie pojawia. W\u00a0scenopisie Opowie\u015bci pierwszej\u2026<\/em> znajduj\u0105 si\u0119 nazwiska Wies\u0142awa G\u00f3rnickiego oraz Andrzeja Wajdy, w\u00a0filmie mia\u0142y r\u00f3wnie\u017c znale\u017a\u0107 si\u0119 fragmenty Popio\u0142\u00f3w <\/em>(1965) i\u00a0Lotnej <\/em>(1959) tego ostatniego. To w\u0142a\u015bnie przy okazji omawiania tego ostatniego filmowego cytatu pada\u0142a kwestia, kt\u00f3rej usuni\u0119cia \u017c\u0105da\u0142 przedstawiciel telewizji, wed\u0142ug scenopisu brzmia\u0142a ona: \u201eSmutne to i\u00a0g\u0142upie jak zreszt\u0105 wszystkie malowniczo-historyczne bzdury tego re\u017cysera\u201d[47]<\/sup><\/a>. Wed\u0142ug Wi\u015bniewskiego Filipski zgodzi\u0142 si\u0119 wprowadzi\u0107 te zmiany, ale ze wzgl\u0119du na chorob\u0119 nie m\u00f3g\u0142 przemontowa\u0107 film\u00f3w.<\/p>\n Ale przez kolejne miesi\u0105ce prace nad wprowadzeniem zalece\u0144 kolaudacyjnych r\u00f3wnie\u017c nie zosta\u0142y podj\u0119te. Zygmunt Wi\u015bniewski skar\u017cy\u0142 si\u0119 na ten fakt w\u00a0pi\u015bmie wys\u0142anym do Komisarzy Wojskowych Telewizji Polskiej. \u201eNajpierw trwa\u0142o milczenie, a\u00a0p\u00f3\u017aniej seria interwencji w\u00a0sprawie tego cyklu (\u2026). Spraw\u0105 interesowa\u0142 si\u0119 ju\u017c przewodnicz\u0105cy PRON, Jan Dobraczy\u0144ski, kt\u00f3ry obejrza\u0142 dwa odcinki, a\u00a0niedawno po wyja\u015bnieniach decyzj\u0119 o\u00a0poprawkach podtrzyma\u0142 Przewodnicz\u0105cy Komitetu. Zalecenia kolaudacyjne nie naruszaj\u0105 ani zawarto\u015bci merytorycznej ani warto\u015bci artystycznych film\u00f3w R. Filipskiego. S\u0105 minimalnymi zabiegami koniecznymi dla ich emisji\u201d[48]<\/sup><\/a> \u2013 pisa\u0142. W\u00a0tej sprawie zgodzi\u0142 si\u0119 z\u00a0Wi\u015bniewskim r\u00f3wnie\u017c Micha\u0142 Misiorny, w\u00f3wczas Naczelny Redaktor Telewizji Polskiej. Ale dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej, 11 lipca 1983 roku, p\u0142k W\u0142adys\u0142aw Korczak, po kolejnym ju\u017c przegl\u0105dzie cyklu, tym razem z\u00a0udzia\u0142em oficer\u00f3w Ludowego Wojska Polskiego \u2013 genera\u0142a brygady Albina \u017byto, podpu\u0142kownika Henryka Kaczora, pu\u0142kownika Adama Rostowskiego i\u00a0podpu\u0142kownika Stanis\u0142awa Tomasika, a\u00a0wi\u0119c zwierzchnik\u00f3w komisarzy wojskowych Radiokomitetu oraz cz\u0142onk\u00f3w G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Politycznego Wojska Polskiego, uzna\u0142 zalecenia Wi\u015bniewskiego za \u201eprzyk\u0142ad przejaskrawie\u0144 problemu\u201d[49]<\/sup><\/a>. Korczak zdecydowa\u0142 o\u00a0skierowaniu film\u00f3w do rozpowszechniania z\u00a0wyj\u0105tkiem odcinka Opowie\u015b\u0107 druga. Stary<\/em>, kt\u00f3ry na razie zosta\u0142 zatrzymany \u201eze wzgl\u0119d\u00f3w zasadniczych\u201d[50]<\/sup><\/a>. Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce owymi \u201ewzgl\u0119dami zasadniczymi\u201d by\u0142y sceny brutalnych przes\u0142ucha\u0144 g\u0142\u00f3wnego bohatera filmu przez oficer\u00f3w Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, zw\u0142aszcza przez oficera Jakuba (granego przez Edwarda Wichur\u0119) w\u00a0scenach retrospekcyjnych, rozgrywaj\u0105cych si\u0119 w\u00a0latach 40.<\/p>\n Do tego momentu wi\u0119c \u201eboksowanie si\u0119\u201d o\u00a0Kto ty jeste\u015b <\/em>odbywa\u0142o si\u0119 pomi\u0119dzy cz\u0142onkami kierownictwa Telewizji a\u00a0upartym i\u00a0bezkompromisowym Filipskim, kt\u00f3ry nie chcia\u0142 wprowadza\u0107 zmian do zrealizowanych przez siebie film\u00f3w. Najprostszym rozwi\u0105zaniem wydawa\u0142o si\u0119 wi\u0119c skierowanie film\u00f3w na p\u00f3\u0142ki. Mo\u017cna jednak stwierdzi\u0107, \u017ce cz\u0142onkowie Telewizji znale\u017ali si\u0119 mi\u0119dzy m\u0142otem i\u00a0kowad\u0142em, gdy\u017c z\u00a0drugiej strony podlegali rozmaitym naciskom, chocia\u017cby ze strony Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego, do kt\u00f3rego Filipski co prawda nie nale\u017ca\u0142, ale nale\u017cy zak\u0142ada\u0107, \u017ce za\u0142o\u017cenia ideologiczne tej organizacji odpowiada\u0142y mu. Po pi\u015bmie z\u00a0lipca 1983\u00a0roku konflikt dotycz\u0105cy cyklu Kto ty jeste\u015b<\/em> wszed\u0142 jednak na inny poziom \u2013 anga\u017cowa\u0142 bowiem z\u00a0jednej strony kierownictwo Telewizji Polskiej, z\u00a0drugiej za\u015b G\u0142\u00f3wny Zarz\u0105d Polityczny Wojska Polskiego, a\u00a0raczej grup\u0119 dzia\u0142aj\u0105cych w\u00a0nich oficer\u00f3w, pe\u0142ni\u0105cych w\u00f3wczas w\u00a0Telewizji funkcje o\u00a0charakterze ideologicznym.<\/p>\n Dzi\u015b nie wiadomo, z\u00a0czyjej inicjatywy odby\u0142a si\u0119 kolejna kolaudacja film\u00f3w z\u00a0tego cyklu. Protok\u00f3\u0142 z\u00a0tego pokazu na szcz\u0119\u015bcie si\u0119 zachowa\u0142[51]<\/sup><\/a> (co prawda nie w\u00a0ca\u0142o\u015bci, ale w\u00a0wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci) i\u00a0mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce by\u0142a to jedna z\u00a0niewielu kolaudacji Kto ty jeste\u015b<\/em>, na kt\u00f3rej pojawi\u0142 si\u0119 Ryszard Filipski.<\/p>\n Edmund Makuch, prowadz\u0105cy kolaudacj\u0119 Dyrektor Generalny Radiokomitetu, proponowa\u0142, \u017ceby po tym pokazie, odbywaj\u0105cym si\u0119 19 pa\u017adziernika 1983 roku, zapad\u0142y ju\u017c ostateczne decyzje co do przyj\u0119cia cyklu, przedstawienia zalece\u0144 zmian oraz skierowania go do rozpowszechniania. Sam postawi\u0142 wniosek o\u00a0doprowadzenie do wyci\u0119cia lub z\u0142agodzenia wszystkich scen, mog\u0105cych prowokowa\u0107 zarzuty o\u00a0antysemickim charakterze film\u00f3w. Pu\u0142kownik Henryk Kaczor bagatelizowa\u0142 ten problem, zwr\u00f3ci\u0142 jednak uwag\u0119 na inny aspekt \u2013 ot\u00f3\u017c w\u00a0odcinku Opowie\u015b\u0107 pi\u0105ta. Ksi\u0105dz<\/em> razi\u0142o go \u201epokazanie Niemc\u00f3w i\u00a0traktowanie w\u00a0naszej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci obywateli obu pa\u0144stw niemieckich jednakowo\u201d[52]<\/sup><\/a>. Andrzej Cza\u0142bowski z\u00a0kolei wnosi\u0142 te\u017c ponownie o\u00a0zmian\u0119 nazwiska profesora z\u00a0filmu Opowie\u015b\u0107 czwarta. Ma\u0142gorzata<\/em> z\u00a0Eisenschwitz na bardziej polskie, na przyk\u0142ad Ma\u0144kowski (\u201eTo obrazi si\u0119 Ma\u0144kowski\u2026\u201d[53]<\/sup><\/a> \u2013 odpowiedzia\u0142 re\u017cyser cyklu). Obecny na kolaudacji Bohdan Por\u0119ba uzna\u0142 filmy za osobist\u0105 wypowied\u017a Filipskiego, dowodz\u0105c, \u017ce \u201ema prawo do takiego g\u0142osu w\u00a0dyskusji, jaki zaprezentowa\u0142\u201d[54]<\/sup><\/a>. Za najlepiej zrealizowane uzna\u0142 filmy Opowie\u015b\u0107 druga. Stary<\/em> i\u00a0Opowie\u015b\u0107 czwarta. Ma\u0142gorzata<\/em>, za\u015b ca\u0142y cykl uzna\u0142 za \u201ewydarzenie artystyczno-publicystyczne\u201d[55]<\/sup><\/a>. Za skierowaniem filmu do rozpowszechniania by\u0142 te\u017c krytyk \u201eTrybuny Ludu\u201d Zbigniew Klaczy\u0144ski, uzna\u0142 bowiem, \u017ce cykl koresponduje z\u00a0zaleceniami ostatniego Plenum KC PZPR o\u00a0\u201e\u017cywsz\u0105 dyskusj\u0119 ideologiczn\u0105, a\u00a0ten film ma szanse sta\u0107 si\u0119 w\u0142a\u015bnie takim g\u0142osem w\u00a0dyskusji\u201d
\nkomunizm, Ryszard Filipski<\/p>\n
\nra by\u0142aby mo\u017cliwa do obejrzenia. Filmy oparte o\u00a0scenariusze Ryszarda Gontarza zachowane s\u0105 w\u00a0postaci nieud\u017awi\u0119kowionych ta\u015bm pozytywowych 16 mm o\u00a0bardzo s\u0142abej jako\u015bci technicznej (przy czym w\u00a0pozycji Opowie\u015b\u0107 trzecia. Prokurator<\/em> brakuje ostatniego aktu)[6]<\/sup><\/a>. Opowie\u015b\u0107 pierwsza\u2026<\/em> i\u00a0Opowie\u015b\u0107 pi\u0105ta\u2026<\/em> zachowane s\u0105 tylko na negatywach 35\u00a0mm[7]<\/sup><\/a>. Telewizja Polska nie posiada kopii emisyjnych wy\u017cej wymienionych tytu\u0142\u00f3w.<\/p>\n