Streszczenie<\/strong><\/p>\n Centralnie sterowana kinematografia Polski Ludowej opiera\u0142a si\u0119 na rozbudowanej strukturze, kt\u00f3rej cz\u0119\u015bci\u0105 by\u0142y terenowe oddzia\u0142y korespondencyjne Polskiej Kroniki Filmowej. Systematycznie powstawa\u0142y w nich materia\u0142y reporterskie o du\u017cym znaczeniu informacyjnym. Ich autorzy, kt\u00f3rych nazwiska s\u0105 dzi\u015b zapomniane lub pojawiaj\u0105 si\u0119 tylko na marginesach historii, niejednokrotnie obok felieton\u00f3w i reporta\u017cy samodzielnie realizowali r\u00f3wnie\u017c filmy kr\u00f3tkometra\u017cowe przeznaczone do dystrybucji. Jednym z takich tw\u00f3rc\u00f3w jest Roman Trzeszewski (1926-1998), wieloletni kierownik katowickiego oddzia\u0142u PKF, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z kinematografi\u0105 rozpocz\u0105\u0142 wraz z ko\u0144cem II wojny \u015bwiatowej, by przez kilka dekad\u00a0rejestrowa\u0107 kamer\u0105 przede wszystkim regionaln\u0105 histori\u0119 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Jego zawodowa biografia odzwierciedla wybrane aspekty codziennej pracy polskich dokumentalist\u00f3w tego czasu.<\/p>\n <\/p>\n Roman Trzeszewski \u2013 terenowy korespondent Polskiej Kroniki Filmowej w Katowicach<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Celem niniejszego artyku\u0142u jest przedstawianie stylu pracy, sposobu dzia\u0142ania i umiejscowienia w systemie produkcyjnym kinematografii korespondenta terenowego Polskiej Kroniki Filmowej na przyk\u0142adzie zawodowej biografii pracuj\u0105cego przez ponad 30 lat w Katowicach Romana Trzeszewskiego.<\/p>\n W roku 1946 polska kinematografia zatrudnia\u0142a 7 tysi\u0119cy pracownik\u00f3w. T\u0119 wysok\u0105 liczb\u0119, jak na owe czasy miarodajnie, poda\u0142 w \u201eGazecie Filmowc\u00f3w\u201d[1]<\/a> Jerzy Bossak, uwzgl\u0119dniaj\u0105c ca\u0142\u0105 struktur\u0119 zatrudnienia w Przedsi\u0119biorstwie Pa\u0144stwowym \u201eFilm Polski\u201d, obejmuj\u0105c\u0105 zar\u00f3wno tw\u00f3rc\u00f3w, jak i bardzo rozbudowany pion administracyjno-organizacyjny centrali i kilku o\u015brodk\u00f3w produkcyjnych, a tak\u017ce rozleg\u0142y pion rozpowszechniania. Na wysok\u0105 liczb\u0119 pracownik\u00f3w resortu sk\u0142ada\u0142y si\u0119 zatem tak\u017ce kasjerki, bileterzy i kinooperatorzy dzia\u0142aj\u0105cy na terenie ca\u0142ego kraju. Marginaln\u0105 w tym molochu, ale przecie\u017c istotn\u0105 cz\u0105stk\u0119 owego zasobu, stanowili korespondenci terenowi Polskiej Kroniki Filmowej pracuj\u0105cy na przestrzeni lat w kilku o\u015brodkach. Jednym z nich by\u0142 Roman Trzeszewski<\/p>\n Polska Kronika Filmowa, kt\u00f3ra od utworzenia w 1944 roku zajmowa\u0142a istotne miejsce w systemie propagandy i informacji audiowizualnej[2]<\/a>, spotyka\u0142a si\u0119 z ogromnym odzewem spo\u0142ecznym w ca\u0142ym okresie istnienia. Przed zako\u0144czeniem wojny ukazywa\u0142a si\u0119 w formie kilkunastominutowych sk\u0142adanek reporta\u017cowych dokumentuj\u0105cych wyzwalanie kraju, w latach odbudowy by\u0142a pierwsz\u0105 sprawnie i trwale dzia\u0142aj\u0105c\u0105 kom\u00f3rk\u0105 kinematografii pa\u0144stwowej, p\u00f3\u017aniej \u2013 obserwowa\u0142a i komentowa\u0142a, nieraz krytycznie, zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107. Licz\u0105cy kilkadziesi\u0105t os\u00f3b zesp\u00f3\u0142 PKF przygotowywa\u0142 cotygodniowe dziesi\u0119ciominutowe wydania, kt\u00f3re pokazywano przed ka\u017cdym kinowym seansem. Pomimo trudnej i czasoch\u0142onnej produkcji polegaj\u0105cej na obr\u00f3bce ta\u015bmy \u015bwiat\u0142oczu\u0142ej, ukazywa\u0142y si\u0119 one regularnie, podlega\u0142y sprawnej logistyce i odznacza\u0142y atrakcyjno\u015bci\u0105, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada\u0142o si\u0119 oko\u0142o 10 reporta\u017cy lub felieton\u00f3w, z kt\u00f3rych kilka mog\u0142o pochodzi\u0107 z wymiany zagranicznej. Taki model utrzymywa\u0142 si\u0119 przez dekady, z zaznaczeniem, \u017ce w latach 1956-1981 kronika pojawia\u0142a si\u0119 dwa razy w tygodniu.<\/p>\n Pozyskiwanie tre\u015bci do cotygodniowych wyda\u0144 zale\u017ca\u0142o od kilku \u017ar\u00f3de\u0142: aktualnych rz\u0105dowych priorytet\u00f3w, zawarto\u015bci codziennej i tygodniowej prasy, nadsy\u0142anych (cz\u0119sto) zaprosze\u0144, niekiedy nawet wezwa\u0144, ale w najwi\u0119kszym stopniu zale\u017ca\u0142o od inwencji redaktor\u00f3w. Du\u017c\u0105 rol\u0119 w\u015br\u00f3d nich odgrywali operatorzy podr\u00f3\u017cuj\u0105cy z kamerami po kraju. Ju\u017c w pierwszych latach dzia\u0142ania PKF sta\u0142o si\u0119 wi\u0119c konieczne utworzenie terenowych o\u015brodk\u00f3w korespondencyjnych w kluczowych regionach[3]<\/a>. U\u0142atwia\u0142o to szybkie docieranie na miejsce wydarze\u0144 i zapewnia\u0142o dop\u0142yw materia\u0142\u00f3w z prowincji, jako \u017ce og\u00f3lnopolski tygodnik nie m\u00f3g\u0142 opiera\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na sprawach stolicy, gdzie zadomowi\u0142a si\u0119 redakcja. Stworzenie delegatur terenowych oznacza\u0142o przypisanie konkretnych ludzi do w miar\u0119 dok\u0142adnie zdefiniowanego obszaru dzia\u0142ania, a to z kolei u\u0142atwia\u0142o rozpoznanie \u015brodowiska oraz nawi\u0105zywanie i podtrzymywanie lokalnych kontakt\u00f3w. Dzi\u0119ki nim pozyskiwanie wiadomo\u015bci mog\u0142o odbywa\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w spos\u00f3b nieformalny, co przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na efektywne przygotowanie do zdj\u0119\u0107 (operator wiedzia\u0142, co mo\u017ce zasta\u0107 w terenie), sprawniejsz\u0105 dokumentacj\u0119, albo dost\u0119p do miejsc zapewniaj\u0105cych wi\u0119ksz\u0105 atrakcyjno\u015b\u0107 uj\u0119\u0107. Pierwsze delegatury terenowe utworzono w roku 1945: w Krakowie, gdzie plac\u00f3wk\u0119 obj\u0105\u0142 Jaros\u0142aw Brzozowski, do kt\u00f3rego do\u0142\u0105czy\u0142 Henryk Makarewicz, rok p\u00f3\u017aniej we Wroc\u0142awiu \u2013 z korespondentem Bogus\u0142awem Lambachem, kt\u00f3rego wkr\u00f3tce uzupe\u0142ni\u0142 Jerzy Pyrkosz, oraz w Sopocie, gdzie operatorem zosta\u0142 Sergiusz Sprudin. Model promieni\u015bcie rozproszonych plac\u00f3wek od razu si\u0119 sprawdzi\u0142[4]<\/a> i niebawem powsta\u0142y kolejne: w Poznaniu, gdzie szefem zosta\u0142 Zdzis\u0142aw \u015aluzar, w \u0141odzi \u2013 tu obsada punktu zwi\u0105zanego z baz\u0105 techniczn\u0105 kinematografii rotowa\u0142a, i w Katowicach, gdzie pocz\u0105tkowo pracowa\u0142 Zbigniew Raplewski, a potem pojawi\u0142 si\u0119 Trzeszewski, pe\u0142ni\u0105c obowi\u0105zki do roku 1990, w kt\u00f3rym oddzia\u0142 zlikwidowano.<\/p>\n Fot 1. Roman Trzeszewski – zdj\u0119cie z akt paszportowych zachowanych w IPN<\/p>\n <\/p>\n Biografia Trzeszewskiego, podobnie jak innych tw\u00f3rc\u00f3w jego pokolenia, zawiera ciekawe epizody wojenne. Urodzony w 1926 roku w Sarnach na Wo\u0142yniu, z powodu wybuchu wojny nie uko\u0144czy\u0142 nauki szkolnej i podj\u0105\u0142 prac\u0119 w przedsi\u0119biorstwie renowacji projektor\u00f3w filmowych. W latach 1943-1944 dzia\u0142a\u0142 w partyzanckim oddziale \u201eGrunwald\u201d kierowanym przez zwi\u0105zanego z ruchem komunistycznym J\u00f3zefa Sobiesiaka. Po wyzwoleniu Wo\u0142ynia zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 do 2. Dywizji Piechoty I Armii Wojska Polskiego, gdzie s\u0142u\u017cy\u0142 do 1946 roku. Na wie\u015b\u0107 o poszukiwaniu kinooperator\u00f3w potrzebnych do uruchomienia kina w oswobodzonym Lublinie trafi\u0142 do Czo\u0142\u00f3wki Filmowej Wojska Polskiego. Tam pozna\u0142 operatora W\u0142adys\u0142awa Forberta i otrzyma\u0142 przydzia\u0142 do ekipy zajmuj\u0105cej si\u0119 wy\u015bwietlaniem film\u00f3w i kronik na seansach organizowanych dla wojska. W dniu wyzwalania Lublina radziecki korespondent Michai\u0142 Trachman wykona\u0142 zdj\u0119cie Trzeszewskiego, kiedy ten \u2013 wraz z przypadkowo poznan\u0105 dziewczyn\u0105 Iz\u0105 Ksieniewicz \u2013 zawiesza\u0142 polsk\u0105 flag\u0119 na Bramie Krakowskiej[5]<\/a>. \u00d3w zainscenizowany kadr szybko zdoby\u0142 popularno\u015b\u0107 jako symbol maj\u0105cego wkr\u00f3tce nadej\u015b\u0107 zwyci\u0119stwa, i do dzi\u015b powraca w r\u00f3\u017cnych publikacjach.<\/p>\n Jako \u017co\u0142nierz Czo\u0142\u00f3wki, Trzeszewski bra\u0142 udzia\u0142 w wyzwalaniu Pragi i filmowa\u0142 pierwsz\u0105 w wyzwolonej Warszawie defilad\u0119 Wojska Polskiego. Zapisywa\u0142 pierwsze posiedzenie komitetu Krajowej Rady Narodowej, rejestrowa\u0142 walki o Wa\u0142 Pomorski i odnalezienie ukrytego obrazu Matejki \u201eBitwa pod Grunwaldem\u201d w relacji, kt\u00f3ra dzi\u015b jest emblematycznym \u015bwiadectwem krok\u00f3w milowych w historii PKF. Do rezerwy przeszed\u0142 jako plutonowy. Przerwane okupacj\u0105 wykszta\u0142cenie uzupe\u0142ni\u0142 w warszawskim Pa\u0144stwowym Liceum Fotograficznym, dok\u0105d ucz\u0119szcza\u0142 razem z p\u00f3\u017aniejszymi filmowcami, Stefanem Matyjaszkiewiczem i Romanem Wionczkiem, maj\u0105c w\u015br\u00f3d nauczycieli znanych fotografik\u00f3w \u2013 Mariana i Witolda Dederko.<\/p>\n W Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szkole Filmowej w \u0141odzi rozpocz\u0105\u0142 \u00a0w roku 1948 studia na Wydziale Operatorskim. Razem z nim nauk\u0119 podj\u0119li Matyjaszkiewicz i Wionczek oraz inni, kt\u00f3rzy na wiele lat jako operatorzy zwi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z kinematografi\u0105: Witold Le\u015bniewicz, Jerzy Lipman czy Kurt Weber. Wielu ze s\u0142uchaczy jego rocznika b\u0119dzie pracowa\u0107 na r\u00f3\u017cnych obszarach dokumentu. B\u0119d\u0105 to operatorzy J\u00f3zef Arkusz, Antoni Sta\u015bkiewicz, Antoni W\u00f3jtowicz oraz re\u017cyserzy W\u0142odzimierz Borowik, Stanis\u0142aw Kokesz, Edward Pa\u0142czy\u0144ski, Jan Riesser i Bogus\u0142aw Rybczy\u0144ski. Trzech absolwent\u00f3w rocznika \u2013 poza Trzeszewskim, tak\u017ce Raplewski i Romuald Kropat \u2013 pracowa\u0107 b\u0119dzie w PKF. W etiudach zrealizowanych w toku nauki wsp\u00f3lnie z Tadeuszem Ko\u0144czakowskim (Winogrona<\/em> i Ludowe Zespo\u0142y Sportowe<\/em> \u2013 oba z 1951 roku), Trzeszewski wykaza\u0142 si\u0119 sprawno\u015bci\u0105 warsztatow\u0105: starannym na\u015bwietleniem obrazu, zr\u00f3\u017cnicowanym kadrowaniem oraz sk\u0142onno\u015bci\u0105 do u\u017cywania ruchomej kamery. Dynamiczne kadrowanie \u201ez r\u0119ki\u201d, po kt\u00f3re si\u0119ga\u0142 cz\u0119sto, oka\u017ce si\u0119 niezb\u0119dne w pracy reportera.<\/p>\n Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w w roku 1953 zosta\u0142 zatrudniony w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych w Warszawie, gdzie pracowa\u0142 mi\u0119dzy innymi jako asystent przy produkcyjnym reporta\u017cu z huty \u201eKo\u015bciuszko\u201d w Chorzowie Pocz\u0105tek Abecad\u0142a<\/em> (realizacja Witolda Lesiewicza, zdj\u0119cia Raplewskiego). Wkr\u00f3tce podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Kronik\u0105, pocz\u0105tkowo na stanowisku pomocnika operatora[6]<\/a>, a nast\u0119pnie zosta\u0142 skierowany do punktu korespondencyjnego PKF we Wroc\u0142awiu. Do jego zada\u0144 nale\u017ca\u0142o nie tylko realizowanie materia\u0142\u00f3w zleconych przez redakcj\u0119, ale te\u017c zg\u0142aszanie w\u0142asnych temat\u00f3w. Mia\u0142o to prze\u0142o\u017cenie finansowe, gdy\u017c wysoko\u015b\u0107 wynagrodzenia zale\u017ca\u0142a w cz\u0119\u015bci od liczby wykonanych notacji. Najcz\u0119\u015bciej przybiera\u0142y one form\u0119 reporta\u017cy b\u0105d\u017a felieton\u00f3w, czasem relacji, rzadziej sprawozda\u0144 lub portret\u00f3w biograficznych. Od inwencji reportera-kamerzysty zale\u017ca\u0142o pojawianie si\u0119 na ekranie temat\u00f3w nieoficjalnych lub prezentacja rzadkich, niszowych zjawisk. Pierwszym samodzielnym tematem Trzeszewskiego by\u0142 reporta\u017c Przoduj\u0105cy zesp\u00f3\u0142 PGR Bieganowo<\/em>, z pocz\u0105tku 1953 roku, pokazuj\u0105cy zr\u00f3\u017cnicowane formy dzia\u0142alno\u015bci przedsi\u0119biorstwa rolniczego. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, w \u201ePrzegl\u0105dzie Sportowym\u201d, jednym z profilowanych dodatk\u00f3w jakie w tym czasie opracowywa\u0142a PKF, ukaza\u0142a si\u0119 jego relacja ze \u015bl\u0105skiego odcinka og\u00f3lnopolskiego sp\u0142ywu kajakowego. R\u00f3wnocze\u015bnie realizowa\u0142 w\u00f3wczas materia\u0142y w innych cz\u0119\u015bciach kraju donosz\u0105c, \u017ce Pomorskie Zak\u0142ady Budowy Maszyn pracuj\u0105 dla Nowej Huty<\/em>, Zbi\u00f3r chmielu w PGR Witkowice<\/em> przebiega terminowo, czy portretuj\u0105c Kombinat bawe\u0142niany w Piotrkowie<\/em>. Dopiero w pocz\u0105tku kolejnego roku ukaza\u0142y si\u0119 jego pierwsze relacje z aglomeracji g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej. W profilowanej \u201eKronice Harcerskiej\u201d (wydanie 1\/54) zamie\u015bci\u0142 materia\u0142 z obchod\u00f3w Nowego Roku w Pa\u0142acu M\u0142odzie\u017cy w Stalinogrodzie i reporta\u017c ze Szko\u0142y P\u0142ywackiej w Bytomiu. Od tego momentu jego notacje ze \u015al\u0105ska zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bciej, prezentuj\u0105c tematy zr\u00f3\u017cnicowane i odbiegaj\u0105ce od stereotyp\u00f3w, dzi\u0119ki czemu kronika zyskiwa\u0142a na atrakcyjno\u015bci. By\u0142y to przyk\u0142adowo: relacja z kolarskiego Wy\u015bcigu Pokoju, sprawozdanie z wystawienia Trombity<\/em> w Operetce \u015al\u0105skiej, portret wiejskiego Kombajnisty Hubczuka<\/em>, ale te\u017c reporta\u017c z pracy katowickich kominiarzy, meldunek o zobowi\u0105zaniach produkcyjnych huty Bobrek, czy zapis meczu zapa\u015bniczego Polska-Rumunia. W ten spos\u00f3b jako operator rozpoznawa\u0142 teren, zdobywa\u0142 do\u015bwiadczenie i doskonali\u0142 umiej\u0119tno\u015b\u0107 pracy w r\u00f3\u017cnych obszarach spo\u0142ecznych. W tym czasie niekt\u00f3rzy operatorzy PKF profilowali swoje specjalno\u015bci: W\u0142adys\u0142aw Forbert cz\u0119sto dokumentowa\u0142 oficjalne uroczysto\u015bci polityczne, Karol Szczeci\u0144ski koncentrowa\u0142 si\u0119 na zagadnieniach warszawskich i tematyce sportowej, Leonard Zaj\u0105czkowski kierowa\u0142 uwag\u0119 w stron\u0119 kultury[7]<\/a>. Trzeszewski, dostarczaj\u0105cy warto\u015bciowe i zr\u00f3\u017cnicowane zapisy z ca\u0142ego kraju, zosta\u0142 zauwa\u017cony przez central\u0119 i w 1955 roku, jako asystent do\u015bwiadczonego W\u0142adys\u0142awa Forberta, wyruszy\u0142 do Wietnamu w celu zrealizowania reporta\u017cy na aktualnie lansowane przez komunist\u00f3w tematy polityczne. W owym czasie tak daleki wyjazd, nawet do kraju komunistycznego, by\u0142 wyrazem zaufania, a nawet wyr\u00f3\u017cnienia. W rezultacie do PKF trafi\u0142y przynajmniej cztery materia\u0142y Trzeszewskiego: List z Sajgonu<\/em>, Przej\u0119cie zag\u0142\u0119bia w\u0119glowego w Wietnamie<\/em>, Wyzwolenie Hajfongu<\/em> oraz Kino objazdowe w Wietnamie <\/em>(kt\u00f3re dzi\u015b przywodzi na my\u015bl p\u00f3\u017aniejszy o ponad cztery dekady dokument Andrzeja Fidyka). Na podstawie przywiezionych materia\u0142\u00f3w powsta\u0142y natomiast reporta\u017ce Rozprawa<\/em> i Listy z Wietnamu<\/em>, kt\u00f3re jako realizatorka podpisa\u0142a kieruj\u0105ca redakcj\u0105 PKF Helena Lema\u0144ska.<\/p>\n W 1957 roku Trzeszewski zosta\u0142 powo\u0142any na stanowisko kierownika Terenowego Punku Korespondencyjnego \u201eKatowice\u201d, mieszcz\u0105cego si\u0119 wcze\u015bniej przy ulicy Miko\u0142owskiej 11, a w\u00f3wczas przy ulicy Szafranka 1 (b\u0119dzie to ju\u017c sta\u0142a siedziba). Do niedawna szefem punktu by\u0142 Raplewski, niedawny kolega ze Szko\u0142y, kt\u00f3ry przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do centrali aby, poza dalsz\u0105 prac\u0105 dla PKF, skupi\u0107 si\u0119 tak\u017ce na samodzielnej pracy w dokumencie[8]<\/a>. Powierzony region \u015bl\u0105ski by\u0142 rozleg\u0142y i zr\u00f3\u017cnicowany. Rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 od p\u00f3\u0142nocnych kra\u0144c\u00f3w Ziemi Cz\u0119stochowskiej po Beskidy oraz od zachodu Opolszczyzny po granice z Ma\u0142opolsk\u0105, obejmuj\u0105c zar\u00f3wno o\u015brodki przemys\u0142owe, jak i rozleg\u0142e tereny rolnicze. Od inwencji maj\u0105cego du\u017c\u0105 samodzielno\u015b\u0107 operatora-reportera zale\u017ca\u0142o, kt\u00f3re o\u015brodki wysun\u0105 si\u0119 w relacjach na plan pierwszy. Przedmiotem zainteresowania Trzeszewskiego okaza\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cnorodne oblicza \u017cycia codziennego. Opr\u00f3cz obowi\u0105zkowych w ikonografii hut i kopal\u0144, w kt\u00f3rych zreszt\u0105 powstawa\u0142y tak\u017ce niesztampowe relacje, z Katowic nap\u0142ywa\u0142y na Che\u0142msk\u0105 portrety miast, felietony obyczajowe, relacje z wizyt oficjalnych delegacji, sprawozdania sportowe i \u2013 bardzo dzisiaj cenne \u2013 notacje odchodz\u0105cych w przesz\u0142o\u015b\u0107 tradycji ludowych i uk\u0142ad\u00f3w urbanistycznych[9]<\/a>. Si\u0142\u0105 korespondenta by\u0142a dobra znajomo\u015b\u0107 terenu i szybkie pod\u0105\u017canie za nurtem wydarze\u0144[10]<\/a>. Przez wiele lat obecno\u015b\u0107 Kroniki (czyli wyposa\u017conego w kamer\u0119 operatora i samochodu z rozpoznawalnym logotypem) dodawa\u0142a presti\u017cu lokalnym wydarzeniom (a te cz\u0119sto odbywa\u0142y si\u0119 pod nadzorem struktur partyjnych r\u00f3\u017cnego szczebla), st\u0105d ka\u017cdy organizator zabiega\u0142 o jej obecno\u015b\u0107. Na specyfik\u0119 pracy \u201ew terenie\u201d sk\u0142ada\u0142a si\u0119 tak\u017ce konieczno\u015b\u0107 dokumentowania zdarze\u0144 odbywaj\u0105cych si\u0119 w r\u00f3\u017cnych, nieraz bardzo odleg\u0142ych od siebie miejscach. Obok dokumentowania techniczno-gospodarczych i spo\u0142ecznych aspekt\u00f3w G\u00f3rnego \u015al\u0105ska i Zag\u0142\u0119bia, do obowi\u0105zk\u00f3w katowickiego oddzia\u0142u nale\u017ca\u0142a obs\u0142uga Podbeskidzia, gdzie powstawa\u0142y najcz\u0119\u015bciej tematy turystyczne, sportowe lub zwi\u0105zane z folklorem, i wspomnianej Opolszczyzny[11]<\/a>, na kt\u00f3rej dominowa\u0142y tematy rolnicze. Terenowa praca nie nale\u017ca\u0142a do \u0142atwych. W przygotowanym z okazji 25-lecia istnienia PKF wewn\u0119trznym opracowaniu dla Wydzia\u0142u Prasy Radia i Wydawnictw PZPR zatytu\u0142owanym O Polskiej Kronice Filmowej<\/em> stwierdzono: \u201e\u015arednio pracuje w kronice 12-15 operator\u00f3w, przy czym stale po jednym w punktach korespondencyjnych w Katowicach, Wroc\u0142awiu, Krakowie i na Wybrze\u017cu. Ka\u017cdy z nich opracowuje w ci\u0105gu miesi\u0105ca 6-8 temat\u00f3w. Ka\u017cdy temat jest honorowany oddzielnie w zale\u017cno\u015bci od jego trudno\u015bci i jako\u015bci wykonania. Przeci\u0119tne miesi\u0119czne wynagrodzenie operatora kroniki \u2013 oko\u0142o 4.500,- z\u0142\u201d[12]<\/a>. Praca by\u0142a wi\u0119c dobrze wynagradzana, bowiem w tym czasie przeci\u0119tne pobory miesi\u0119czne wynosi\u0142y ok. 2.174 z\u0142[13]<\/a>. Anonimowy, ale znaj\u0105cy si\u0119 na rzeczy, autor opracowania zwraca\u0142 jednak uwag\u0119 na wysok\u0105 trudno\u015b\u0107 wykonywania zawodu, niezb\u0119dne tu do\u015bwiadczenie oraz konieczno\u015b\u0107 posiadania<\/p>\n \u201eumiej\u0119tno\u015bci technicznych, organizacyjnych i si\u0142 fizycznych. Operator z ci\u0119\u017ckim (zbyt u nas ci\u0119\u017ckim) sprz\u0119tem, w rozklekotanej p\u00f3\u0142ci\u0119\u017car\u00f3wce nieraz tygodniami je\u017adzi po wertepach, poluj\u0105c na reporta\u017c. Towarzyszy mu kilkuosobowa ekipa, za kt\u00f3r\u0105 jest odpowiedzialny. W tej dziedzinie warunki pracy s\u0105 anachroniczne<\/u> [podkre\u015blenie oryginalne \u2013 dop. aut.]: sprz\u0119t operatorski, o\u015bwietleniowy i d\u017awi\u0119kowy \u2013 zbyt ci\u0119\u017cki, transport \u2013 ci\u0119\u017carowy zamiast osobowego. 4-6 os\u00f3b zatrudnia si\u0119 tam, gdzie pracowa\u0107 powinny zaledwie 2-3 osoby. Niestety, robocizna jest u nas ta\u0144sza ni\u017c jednorazowy wydatek dewizowy na lekki sprz\u0119t o\u015bwietleniowy i lekkie reporterskie magnetofony. Hamuj\u0105co dzia\u0142a na prac\u0119 kroniki katastrofalny stan kamer filmowych<\/u>, kt\u00f3re ju\u017c dawno przekroczy\u0142y sw\u00f3j wiek amortyzacyjny. Bardzo cz\u0119sto rezygnujemy z interesuj\u0105cych materia\u0142\u00f3w z powodu braku kamery, poniewa\u017c cz\u0119\u015bciej znajduj\u0105 si\u0119 one w r\u0119kach mechanika bazy remontowej ni\u017c operatora\u201d[14]<\/a>.<\/p>\n Doda\u0107 trzeba, \u017ce niska jako\u015b\u0107 sprz\u0119tu doskwiera\u0142a operatorom PKF niemal do ko\u0144ca ukazywania si\u0119 Kroniki. Zwracaj\u0105c uwag\u0119 na kwestie techniczne, w tym kilkakrotnie podkre\u015blone z\u0142e zaplecze transportowe, autor dokumentu kierowanego do najwy\u017cszych decydent\u00f3w pa\u0144stwowego systemu informacji zg\u0142asza\u0142 de facto<\/em> bol\u0105czki terenowych redaktor\u00f3w, licz\u0105c zapewne na ich rozwi\u0105zanie: \u201eR\u00f3wnie\u017c wa\u017cn\u0105 spraw\u0105 jest wysoko\u015b\u0107 diet<\/u> w terenie. Istniej\u0105 powa\u017cne opory przy wyje\u017adzie ekip w teren, poniewa\u017c 18-21 z\u0142otych dziennie w \u017cadnym wypadku nie kompensuje wydatk\u00f3w. Tym te\u017c w du\u017cym stopniu t\u0142umaczy si\u0119 fakt, \u017ce po\u0142owa zamieszczonych w kronice informacji dotyczy Warszawy, oko\u0142o 30% przypada na 4 wojew\u00f3dztwa, gdzie istniej\u0105 sta\u0142e punkty korespondencyjne (Gda\u0144sk, Wroc\u0142aw, Katowice, Krak\u00f3w), a na pozosta\u0142e 12 wojew\u00f3dztw tylko 20%\u201d[15]<\/a>. Te konkretne uwagi pokazuj\u0105, jak wiele przeciwno\u015bci nale\u017ca\u0142o pokona\u0107, aby mog\u0142a powsta\u0107 ekranowa migawka trwaj\u0105ca zazwyczaj zaledwie kilkadziesi\u0105t sekund. O ile \u017cmudne podr\u00f3\u017ce po kraju filmowc\u00f3w-dokumentalist\u00f3w owocowa\u0142y samodzielnymi tytu\u0142ami, czasem nagradzanymi na festiwalach, o tyle lokalny operator PKF na splendory oraz uznanie krytyki i \u015brodowiska filmowc\u00f3w nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107.<\/p>\n Obszar dzia\u0142ania delegatury \u015bl\u0105skiej by\u0142 rozleg\u0142y i obejmowa\u0142 teren o promieniu ponad 150 kilometr\u00f3w, co przy zag\u0119szczeniu przemys\u0142owym i du\u017cym wype\u0142nieniu aglomeracyjnym dostarcza\u0142o co prawda obfito\u015b\u0107 temat\u00f3w, ale by\u0142o te\u017c wyzwaniem logistycznym. Ekipa zdj\u0119ciowa, kt\u00f3r\u0105 tworzyli wyposa\u017cony w przeno\u015bn\u0105 kamer\u0119 operator, jego asystent[16]<\/a> oraz kierowca, przemieszcza\u0142a si\u0119 po cz\u0119sto \u017ale utrzymanych drogach peryferyjnych, a dotarcie do oddalonych osad stawa\u0142o si\u0119 trudne i czasoch\u0142onne. W czasie zdj\u0119\u0107 asystent pomaga\u0142 przy o\u015bwietleniu, rzadziej w nagrywaniu d\u017awi\u0119ku, za\u015b kierowca uczestniczy\u0142 w pracach fizycznych. Ci\u0119\u017car stworzenia notacji spoczywa\u0142 na operatorze. Musia\u0142 on nie tylko prawid\u0142owo na\u015bwietli\u0107 ta\u015bm\u0119, a wcze\u015bniej w kr\u00f3tkim czasie \u2013 po rozpoznaniu zastanego miejsca \u2013 wybra\u0107 obiekty i zaplanowa\u0107 ich kadrowanie (je\u017celi mo\u017cna, to postara\u0107 si\u0119 te\u017c o efektowne uj\u0119cia), ale te\u017c sporz\u0105dzi\u0107 dokumentacj\u0119 pisemn\u0105. Na jej podstawie, ju\u017c w Warszawie, materia\u0142 by\u0142 montowany i opatrywany komentarzem. Ka\u017cdej zdj\u0119ciowej notacji towarzyszy\u0142a \u201ekarta obrazu\u201d \u2013 formularz z dat\u0105 zdj\u0119\u0107 oraz informacjami o uwiecznionych obiektach, postaciach, a przede wszystkim, temacie notacji, jej sensie lub intencjach autora. Ten musia\u0142 wi\u0119c wyja\u015bni\u0107, czy nieme migawki, kt\u00f3re dopiero zostan\u0105 ud\u017awi\u0119kowione i opatrzone tekstem, dotycz\u0105 sprawy powa\u017cnej czy b\u0142ahej, co jest problemem w nakr\u0119conym reporta\u017cu interwencyjnym, jaki jest pow\u00f3d zrealizowania relacji. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce operator sam sugerowa\u0142 rozwi\u0105zania monta\u017cowe czy frazy, kt\u00f3re powinny pojawi\u0107 si\u0119 w tek\u015bcie czytanym przez lektora. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne by\u0142o poprawne zanotowanie nazw miejscowych, rzeczowy i bogaty w szczeg\u00f3\u0142y opis pokazywanych urz\u0105dze\u0144 lub proces\u00f3w technologicznych, jak r\u00f3wnie\u017c bezb\u0142\u0119dne podanie personali\u00f3w. W uj\u0119ciach z oficjalnej ceremonii kluczowe postaci widoczne w kadrze zwyczajowo przedstawiano z nazwiska, co opracowywa\u0142 autor komentarza nie maj\u0105cy rzecz jasna kontaktu z reporterem. Podobnie w przypadku nazw geograficznych i administracyjnych. Oczywi\u015bcie zdarza\u0142y si\u0119 b\u0142\u0119dy, wyja\u015bniane dzi\u015b podczas archiwalnych kwerend. Przyk\u0142adowo, w relacji z zaj\u0119\u0107 dydaktycznych prowadzonych w \u015al\u0105skiej Akademii Lekarskiej kliniki uczelni przypisano do Rokitnicy Bytomskiej, a nie, jak by\u0107 powinno, do Zabrza[17]<\/a>. Na\u015bwietlona i nie wywo\u0142ana jeszcze ta\u015bma wraz z opisem przekazywana by\u0142a do Warszawy. Chocia\u017c nie uda\u0142o mi si\u0119 zweryfikowa\u0107 sposobu transportu, s\u0105dzi\u0107 mo\u017cna, \u017ce przesy\u0142ki odbywa\u0142y si\u0119 kolej\u0105, w formie us\u0142ugi baga\u017cowej, podobnie jak kopie film\u00f3w ekspediowane do kin.<\/p>\n W zale\u017cno\u015bci od utrzymywanych relacji, na przyk\u0142ad za\u017cy\u0142o\u015bci z kierownictwem konkretnego przedsi\u0119biorstwa, jedne miejsca odwiedzane by\u0142y cz\u0119\u015bciej, a inne rzadziej. Podobnie wygl\u0105da\u0142a droga trafiania na ekran spraw interwencyjnych, ale te\u017c przyjmowanie \u201ezam\u00f3wie\u0144\u201d na obs\u0142ug\u0119 wydarze\u0144 nale\u017c\u0105cych do sta\u0142ych pozycji kalendarza. W przypadku \u015al\u0105ska by\u0142y to relacje z obchodzonych w lokalnych zak\u0142adach pracy \u015bwi\u0105t bran\u017cowych (Dzie\u0144 G\u00f3rnika, Dzie\u0144 Hutnika) i pa\u0144stwowych (1 Maja, 22 Lipca), informacje o nowych inwestycjach, interesuj\u0105cych rozwi\u0105zaniach technologicznych lub regionalnych obrz\u0119dach. Odbywaj\u0105ce si\u0119 co kilka lat zjazdy partii i wybory do organ\u00f3w administracji pa\u0144stwowej r\u00f3wnie\u017c oznacza\u0142y konieczno\u015b\u0107 dostarczenia relacji z region\u00f3w. Sterowane przez centralny aparat Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej polityczne kampanie realizowane by\u0142y w rozbudowanej strukturze prasowej, do kt\u00f3rej PKF tak\u017ce nale\u017ca\u0142a. Organizowane z r\u00f3\u017cn\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105, zw\u0142aszcza w latach 60. i 70., narady lub konferencje partyjne r\u00f3wnie\u017c wymaga\u0142y odnotowania. Sprawozdania z g\u0142\u00f3wnych wydarze\u0144 politycznych, kt\u00f3re na \u015al\u0105sku mia\u0142y miejsce najcz\u0119\u015bciej w Katowicach, trafia\u0142y na Che\u0142msk\u0105, gdzie by\u0142y opracowywane w formie samodzielnych temat\u00f3w lub w\u0142\u0105czane do przekrojowych relacji og\u00f3lnopolskich. Autor obrazu nie mia\u0142 oczywi\u015bcie wp\u0142ywu na ostateczn\u0105 interpretacj\u0119 materia\u0142u \u2013 zawart\u0105 zazwyczaj w komentarzu, st\u0105d mimowolnie stawa\u0142 si\u0119 nie raz wsp\u00f3\u0142autorem notacji o tendencyjnym i zmanipulowanym przekazie[18]<\/a>. Z drugiej strony na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w jego autorstwa sk\u0142ada\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tematy krytyczne, popularne zw\u0142aszcza po roku 1956, b\u0119d\u0105ce wyrazem pod\u0105\u017cania medi\u00f3w za problemami spo\u0142ecznymi[19]<\/a>. W kluczowym dla krajowej gospodarki regionie \u015al\u0105ska i Zag\u0142\u0119bia powstawa\u0142y one jednak rzadziej ni\u017c w innych cz\u0119\u015bciach kraju, co wynika\u0142o ze strategii kreowania modelowego wizerunku tego regionu, jaka dominowa\u0142a zw\u0142aszcza w czasach gierkowskiej propagandy sukcesu. Lokaln\u0105 specyfik\u0119 oddawa\u0142y natomiast codzienne sprawy gospodarczo-spo\u0142eczne: praca kopal\u0144 \u2013 na przyk\u0142ad pokazana w relacji 348 m pod ziemi\u0105 w kopalni Por\u0105bka<\/em>, czy dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u015al\u0105skiej Loterii \u201eKarolinka\u201d <\/em>\u2013 przedstawiona w reporta\u017cu w\u0142\u0105czonym do realizowanej w 1957 roku mutacji PKF wy\u015bwietlanej na ma\u0142ym ekranie jako \u201eKronika Telewizyjna\u201d. Z dzisiejszej perspektywy du\u017ce znaczenie maj\u0105 zapisy wydarze\u0144 jednorazowych, s\u0142abo udokumentowanych, takich jak na przyk\u0142ad przeprowadzona w Nysie i Raciborzu akcja \u0142\u0105czenia \u015bl\u0105skich rodzin (wydanie 13\/57), lub szczeg\u00f3lnie spektakularnych, czasem budz\u0105cych istotne obiekcje w\u0142adzy, czego przyk\u0142adem jest relacja z widowiska \u201ePotop\u201d zainscenizowanego na G\u00f3rze \u015bw. Anny[20]<\/a> (wydanie 32A\/57).<\/p>\n W realizacji niekt\u00f3rych temat\u00f3w wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a cenzura[21]<\/a>. W wi\u0119kszo\u015bci zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych Polski Ludowej obowi\u0105zywa\u0142 zakaz fotografowania, zatem niedopuszczalne by\u0142y zdj\u0119cia lotnicze lub szerokie uj\u0119cia z lotu ptaka, na przyk\u0142ad realizowane z wysoko\u015bci kopalnianego szybu. R\u00f3wnie\u017c niekt\u00f3re wydarzenia wa\u017cne z perspektywy lokalnej, a czasem og\u00f3lnopolskiej, nie od razu mog\u0142y trafi\u0107 na ekrany. Gdy w zabrza\u0144skiej kopalni Makoszowy w wyniku t\u0105pni\u0119cia dosz\u0142o do katastrofy, zarejestrowana notacja trafi\u0142a (w okrojonej wersji) do kroniki dopiero w momencie, gdy w\u0142adze uzna\u0142y, \u017ce uratowany g\u00f3rnik Alojzy Pi\u0105tek (bez jedzenia i picia sp\u0119dzi\u0142 pod ziemi\u0105 sze\u015b\u0107 dni) mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 propagandow\u0105 ikon\u0105, a nawet bohaterem komiksu i innych publikacji. Je\u017celi jednak nagrania nie trafia\u0142y do dziesi\u0119ciominutowych wyda\u0144 kroniki, kt\u00f3ra nie mog\u0142a czasem pomie\u015bci\u0107 wszystkich nadsy\u0142anych relacji, jako nieu\u017cyte pozytywy gromadzone by\u0142y w archiwum, po ich wcze\u015bniejszym skatalogowaniu. Istotne znaczenie dla wyboru tematu w uprzemys\u0142owionym terenie mia\u0142y te\u017c preferencje nadawane przez aparat partyjny okresowo poszczeg\u00f3lnym sektorom przemys\u0142u, a nawet konkretnym zak\u0142adom pracy. Jednym z nich by\u0142a Huta Katowice[22]<\/a>, przez wiele lat przedstawiana jako wizyt\u00f3wka i czo\u0142owa inwestycja Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego. Jej cz\u0119ste portrety bywa\u0142y w podobnym stopniu odzwierciedleniem narracji obowi\u0105zuj\u0105cej w \u015brodkach przekazu, obfito\u015bci atrakcyjnych z reporterskiego punktu widzenia wydarze\u0144, jak i przedsi\u0119biorczo\u015bci miejskich i wojew\u00f3dzkich funkcjonariuszy, kt\u00f3rzy zabiegali o to, by ich sukcesy prezentowano na szerok\u0105 skal\u0119. Emblematyczne portrety \u015bl\u0105skiego przemys\u0142u pokazywane w Kronice spotyka\u0142y si\u0119 z uznaniem: \u201eOd strony technicznej i artystycznej Kronika utrzymuje nadal wysoki poziom. Zw\u0142aszcza na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 doskona\u0142e reporta\u017ce o tematyce przemys\u0142owej, zw\u0142aszcza z kopal\u0144 czy fabryk\u201d \u2013 pisa\u0142 Jerzy Toeplitz w szkicu podsumowuj\u0105cym dwie dekady istnienia kroniki[23]<\/a>.<\/p>\n Opr\u00f3cz ogromu kr\u00f3tkich rejestracji (zazwyczaj obejmuj\u0105cych nie wi\u0119cej ni\u017c trzy minuty nagrania, co zamyka\u0142o si\u0119 w 100 metrach ta\u015bmy przeznaczonej dopiero do monta\u017cu, czyli skr\u00f3cenia), niekt\u00f3rzy z korespondent\u00f3w terenowych znajdowali czas i ochot\u0119 na prac\u0119 przy filmach dokumentalnych. W tym obszarze dorobek Romana Trzeszewskiego jest bogaty. Od 1961 roku cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 on z re\u017cyserem Januszem Kidaw\u0105, wsp\u00f3\u0142tworz\u0105c wiele obraz\u00f3w dotycz\u0105cych historii i wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. S\u0105 to tytu\u0142y dotycz\u0105ce Powsta\u0144 \u015al\u0105skich Powsta\u0144czy apel<\/em> oraz Karlik Loska i inni<\/em>, odnosz\u0105ce si\u0119 do tradycji ruchu robotniczego \u015aladami J\u00f3zefa Wieczorka<\/em> i Obw\u00f3d V-ty<\/em>, czy rejestruj\u0105cy dynamik\u0119 zmian krajobrazu kulturowego w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim Poszukiwacze jutra<\/em>. Bazy produkcyjne tych tytu\u0142\u00f3w organizowano niekiedy w siedzibie PKF przy ulicy Szafranka[24]<\/a>. Ciekawe (tak\u017ce od strony operatorskiej) s\u0105 filmy podejmuj\u0105ce zagadnienia ekspansji przemys\u0142owej Pierwsza zmiana<\/em>, Stary i nowy<\/em>, S\u0142ona i s\u0142odka<\/em> oraz warto\u015bciowe obrazy obyczajowe Niedziela<\/em> Kidawy i Ptaki <\/em>Kazimierza Karabasza. Do realizacji dw\u00f3ch ostatnich Trzeszewski zosta\u0142 zaanga\u017cowany jako asystent g\u0142\u00f3wnego operatora (odpowiednio: Wac\u0142awa Florkowskiego i Stanis\u0142awa Niedbalskiego), zapewne jako specjalista znaj\u0105cy topografi\u0119 regionu. R\u00f3wnocze\u015bnie, obok realizacji zdj\u0119\u0107 do innych film\u00f3w instrukta\u017cowych i o\u015bwiatowych, szef katowickiej delegatury rejestrowa\u0142 oficjalne wydarzenia pa\u0144stwowe, w tym wizyty polityk\u00f3w zagranicznych: francuskiego m\u0119\u017ca stanu (Prezydent Francji gen. Charles de Gaulle w Polsce<\/em>), lidera czechos\u0142owackich komunist\u00f3w Gust\u00e1va Hus\u00e1ka (S\u0105siedzi i przyjaciele<\/em>) i kuba\u0144skiego przyw\u00f3dcy Fidela Castro (W\u015br\u00f3d przyjaci\u00f3\u0142<\/em>). Dwukrotnie dokumentowa\u0142 wizyty papie\u017ca Polaka (Ojciec \u015awi\u0119ty Jan Pawe\u0142 II w Polsce<\/em>, Na ojczystej ziemi<\/em>). Zapewne dzi\u0119ki kontaktom ze \u015brodowiskiem dokumentalist\u00f3w WFD wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 te\u017c filmy o tematyce kulturalnej (I ty mo\u017cesz by\u0107 mecenasem<\/em> Jerzego Ziarnika) i sportowej (Bieg<\/em> Bohdana Kosi\u0144skiego i Droga na Mundial \u201978<\/em> Janusza Kreczma\u0144skiego \u2013 aktywnego operatora PKF). Realizowane na co dzie\u0144 zdj\u0119cia w\u0142\u0105czane by\u0142y r\u00f3wnie\u017c do r\u00f3\u017cnego rodzaju produkcji sk\u0142adankowych, takich jak propagandowy, \u015bredniometra\u017cowy VII Zjazd PZPR<\/em>, wykorzystuj\u0105cy zreszt\u0105 materia\u0142y zdj\u0119ciowe u\u017cyte ju\u017c wcze\u015bniej. Ten propagandowy portret w\u0142adzy stworzyli Miros\u0142aw Chrzanowski, Piotr Halbersztat i Janusz K\u0119dzierzawski, wykorzystuj\u0105c zdj\u0119cia 16 operator\u00f3w, do kt\u00f3rych, obok Trzeszewskiego, nale\u017celi pracuj\u0105cy na sta\u0142e \u201ew terenie\u201d Witold Jab\u0142o\u0144ski i Henryk Makarewicz. Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 relacji aparatu partyjnego z otoczeniem i mechanizm transmitowania dyspozycji politycznych do struktur kinematografii (tak\u017ce regionalnych), przedstawi\u0142 wyczerpuj\u0105co Piotr Zwierzchowski w ksi\u0105\u017cce Filmowe reprezentacje PZPR<\/em>[25]<\/a>.<\/p>\n Jako \u017ce od lat 60. operatorzy PKF nie byli jedynymi dokumentalistami aktywnymi w regionie katowickim, praca szefa delegatury uzupe\u0142nia\u0142a si\u0119, a czasem przenika\u0142a, z produkcjami kilku innych instytucji. Od 1966 roku nale\u017ca\u0142 do nich katowicki o\u015brodek Telewizji Polskiej (utworzony w roku 1957), w 1974 roku rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 na \u015al\u0105sku filia Wytw\u00f3rni Program\u00f3w i Film\u00f3w Telewizyjnych \u201ePoltel\u201d, przez kilka dekad pr\u0119\u017cnie i na r\u00f3\u017cnych polach dzia\u0142a\u0142 Zak\u0142ad Produkcji i Us\u0142ug Filmowych O\u015brodka Post\u0119pu Technicznego w Katowicach[26]<\/a>, gdzie powsta\u0142o wiele film\u00f3w zleconych, o\u015bwiatowych, instrukta\u017cowych i reklam. Tam te\u017c, wsp\u00f3lnie z innymi autorami, Trzeszewski wykona\u0142 kilka dokument\u00f3w o tematyce przemys\u0142owej[27]<\/a> oraz film reklamowy dotycz\u0105cy hutnictwa.<\/p>\n Dost\u0119pny w katalogu Archiwum Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych w Warszawie wykaz temat\u00f3w autorstwa Romana Trzeszewskiego zamieszczonych w Polskiej Kronice Filmowej obejmuje 675 pozycji. Jak na 3100 powsta\u0142ych w tym czasie wyda\u0144 kroniki, nie wliczaj\u0105c bran\u017cowych \u2013 ukazuj\u0105cych si\u0119 cyklicznie lub okazjonalnie w latach 50. i 60., dorobek mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 skromny. Bior\u0105c pod uwag\u0119 33 lata zawodowej aktywno\u015bci, \u015brednia arytmetyczna wskazywa\u0142aby na realizowanie ok. 20 temat\u00f3w rocznie. Tymczasem w prowadzonych notatkach Trzeszewski zapisa\u0142 1941 temat\u00f3w zrealizowanych przez siebie do po\u0142owy lat 80., tak\u017ce 38 film\u00f3w dokumentalnych, a w\u015br\u00f3d nich Wizj\u0119 lokaln\u0105 S\u0105du Frankfurckiego<\/em> \u2013 zapis zrealizowany w 1964 roku na terenie by\u0142ego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau na potrzeby prowadzonego w Niemczech procesu zbrodniarzy hitlerowskich[28]<\/a>. Myl\u0105ca statystyka dowodzi zatem, \u017ce katalogowe wykazy s\u0105 tylko orientacyjne, a nawet fragmentaryczne.<\/p>\n Maj\u0105c sprawnie zorganizowan\u0105 redakcj\u0119, Trzeszewski m\u00f3g\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 realizacji trudnych i czasoch\u0142onnych film\u00f3w dokumentalnych o tematyce wysokog\u00f3rskiej, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 pasjonowa\u0142, nale\u017c\u0105c do katowickiego Klubu Wysokog\u00f3rskiego. W roku 1971 wsp\u00f3lnie z J\u00f3zefem Bakalarskim nakr\u0119ci\u0142 dwa reporta\u017ce z wypraw polskich alpinist\u00f3w do w Andy Peruwia\u0144skie: Sierra \u2013 Costa \u2013 Lima<\/em> i Bia\u0142o-czerwona na Huascaran<\/em>, wykazuj\u0105c si\u0119 kondycyjnym przygotowaniem do pracy w wymagaj\u0105cych warunkach fizycznych. Do udzia\u0142u w tej wyprawie zosta\u0142 wydelegowany przez PKF, czego rezultatem by\u0142y r\u00f3wnie\u017c tematy w\u0142\u0105czone do kroniki. Dwa lata p\u00f3\u017aniej wzi\u0105\u0142 aktywny udzia\u0142 w \u015bl\u0105skiej wyprawie alpinistycznej na szczyt McKinley, co zapisa\u0142 w dokumentalnym obrazie Alaska 74<\/em>. Przy tej okazji na podstawie w\u0142asnego scenariusza zrealizowa\u0142 turystyczne i spo\u0142eczne reporta\u017ce Alaska \u2013 49 stan USA<\/em>, Od Niagary po G\u00f3ry Skaliste<\/em> oraz Orze\u0142 i li\u015b\u0107 klonu<\/em>, ten ostatni prezentuj\u0105cy \u015brodowisko Polonii kanadyjskiej. W 1978 przez kilka miesi\u0119cy dokumentowa\u0142 kolejn\u0105 \u015bl\u0105sk\u0105 wypraw\u0119 alpinistyczn\u0105 do Peru, realizuj\u0105c filmy Bia\u0142e Kordyliery<\/em> i Kraina w cieniu And\u00f3w<\/em>, a tak\u017ce reporta\u017ce z Kolumbii i Wenezueli, za\u015b w 1981 roku zarejestrowa\u0142 ekspedycj\u0119 Polskiego Zwi\u0105zku Alpinizmu do Nowej Zelandii, zapisuj\u0105c dziewicze i ekstremalne przej\u015bcia wysokog\u00f3rskie w tym regionie[29]<\/a>. W przeprowadzonym z tej okazji wywiadzie wspomnia\u0142: \u201eJedne prze\u017cycia wyzwalaj\u0105 potrzeb\u0119 uczestniczenia w nast\u0119pnych. Jest to wi\u0119c swoisty narkotyk. \u0179le si\u0119 czuj\u0119, gdy musz\u0119 drepta\u0107 w miejscu\u201d[30]<\/a>. Dobrze to wyja\u015bnia jego predyspozycje do pracy operatora-korespondenta.<\/p>\n Znaczenie terenowych oddzia\u0142\u00f3w PKF zmala\u0142o po stanie wojennym. S\u0142abn\u0105ca frekwencja zniwelowa\u0142a funkcj\u0119 informacyjn\u0105 wy\u015bwietlanej w kinach kroniki, a trudno\u015bci ekonomiczne wymusi\u0142y ci\u0119cia w bud\u017cetach. Kosztowne w utrzymaniu delegatury zlikwidowano, co automatycznie prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na zubo\u017cenie tre\u015bci tygodnika. Od po\u0142owy lat 80. relacje powstawa\u0142y ju\u017c przede wszystkim w Warszawie i jej okolicach, za\u015b zapa\u015b\u0107 przemys\u0142u st\u0142umi\u0142a atrakcyjno\u015b\u0107 g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej aglomeracji. Likwidacja cenzury umo\u017cliwi\u0142a za\u015b si\u0119gni\u0119cie do archiwum i realizacj\u0119 wyda\u0144 monotematycznych w oparciu o materia\u0142y zrealizowane wcze\u015bniej, kt\u00f3re nie by\u0142y jeszcze pokazywane publiczno\u015bci. Swoje ostatnie tematy reporterskie Trzeszewski zrealizowa\u0142 w roku 1987, odwiedzaj\u0105c z kamer\u0105 bytomsk\u0105 galeri\u0119 Jerzego Dudy-Gracza oraz sanatorium w Ustroniu-Zawodziu. Jako wa\u017cny w medialnym pejza\u017cu regionalnym kierownik katowickiej delegatury, w 1971 zosta\u0142 uhonorowany Z\u0142ot\u0105 Odznak\u0105 Zas\u0142u\u017cony dla Rozwoju Wojew\u00f3dztwa Katowickiego, nast\u0119pnie Krzy\u017cem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, a w roku 1974 Z\u0142otym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi. Zmar\u0142 w roku 1998 we Wroc\u0142awiu. Bardzo obszerne audiowizualne notacje G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, kt\u00f3re dokona\u0142, s\u0105 stale wykorzystywane.<\/p>\n Jego biografia zawodowa nie bez znaczenia wpisuje si\u0119 zar\u00f3wno w dzieje polskiego kina dokumentalnego lat 1944-1989, jak i w spos\u00f3b funkcjonowania rozbudowanych instytucjonalnych struktur pa\u0144stwowej kinematografii. Jako korespondent regionalny kroniki filmowej bohater tego szkicu wydaje si\u0119 zaledwie jednym z tryb\u00f3w z\u0142o\u017conego mechanizmu produkcji audiowizualnej, podobnie jak wielu innych tw\u00f3rc\u00f3w, obecnie zapomnianych lub prawie nieobecnych w literaturze przedmiotu. Tymczasem dokonane przez Trzeszewskiego reporterskie zapisy s\u0105 dokumentami historycznymi istotnej wagi i obejmuj\u0105 problematyk\u0119 polityczn\u0105, gospodarcz\u0105, spo\u0142eczn\u0105, a nawet sportow\u0105. S\u0105 te\u017c wynikiem tw\u00f3rczej i wydajnej pracy podejmowanej w wymiarze regionalnym oraz rzucaj\u0105 \u015bwiat\u0142o na realizowane w lokalnych o\u015brodkach produkcyjnych filmy o\u015bwiatowe (powstaj\u0105ce na zlecenie zak\u0142ad\u00f3w pracy, rad narodowych lub lokalnych instytucji kultury i edukacji), w kt\u00f3rych sw\u00f3j udzia\u0142 mieli r\u00f3wnie\u017c tw\u00f3rcy \u201eg\u0142\u00f3wnego nurtu\u201d, a czego materialny \u015blad jest dzi\u015b cz\u0119sto bezpowrotnie utracony, cho\u0107 nadal oczekuje na naukowe opracowanie. Dorobek katowickiego korespondenta PKF odzwierciedla zapisane kamer\u0105 indywidualne pasje i aktywno\u015bci charakterystyczne r\u00f3wnie\u017c dla innych operator\u00f3w, kt\u00f3rych nieznane dzie\u0142a dost\u0119pne s\u0105 w archiwach i uzupe\u0142niaj\u0105 wielowymiarowy obraz kultury produkcyjnej okresu PRL.<\/p>\n <\/p>\n _______<\/p>\n Bibliografia<\/p>\n Bossak Jerzy<\/strong>, Do naszych Czytelnik\u00f3w<\/em>, \u201eGazeta Filmowc\u00f3w\u201d 1946, nr 1.<\/p>\n Cieszkowski Jerzy<\/strong>, Historia pewnej fotografii<\/em>, \u201eZa i przeciw\u201d 1980, nr 29.<\/p>\n Grycz Marek<\/strong>, Gdzie s\u0105 ch\u0142opcy z tamtych lat\u2026?<\/em>, \u201eTak i Nie\u201d 1984, nr 30.<\/p>\n Grygierczyk Andrzej<\/strong>, Z kamer\u0105 w g\u00f3rach. Rozmowa z Romanem Trzeszewskim<\/em>, \u201eWiecz\u00f3r\u201d 1978, nr 286.<\/p>\n Cie\u015bli\u0144ski Marek Kosma<\/strong>, Wykorzystanie ta\u015bmy filmowej w pracy badawczej historyka medycyny<\/em>, [w:] G\u00f3rny \u015al\u0105sk \u2013 dzieje medycyny i farmacji, problemy dokumentacji i metodologii bada\u0144<\/em>, red. Jerzy Marian Dyrda, Katowice 2003.<\/p>\n Cie\u015bli\u0144ski Marek Kosma<\/strong>, Wizerunek \u015al\u0105ska w Polskiej Kronice Filmowej<\/em>, [w:] Filmowe \u015bwiaty. Z dziej\u00f3w X muzy na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku<\/em>, red. Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a, Katowice 1998.<\/p>\n J\u0119drzejski \u0141ukasz<\/strong>, Pa\u0144stwo i spo\u0142ecze\u0144stwo w Polskiej Kronice Filmowej 1944-1956. Obrazy komunikowania politycznego<\/em>, Lublin 2020.<\/p>\n Kidawa Janusz<\/strong>, Janusza Kidawy Dokumentacja. Cz. 3. \u017bycie filmowe i inne: film dokumentalny<\/em>, Katowice: nak\u0142. autora 2002.<\/p>\n Leszczy\u0144ski Adam<\/strong>, Sprawy do za\u0142atwienia. Lity do \u201ePo Prostu\u201d 1955-1957<\/em>, Warszawa 2000.<\/p>\n Mazur Mariusz<\/strong>, Propagandowy obraz \u015bwiata. Polityczne kampanie prasowe w PRL 1956-1980<\/em>, Warszawa 2003.<\/p>\n Niedoba Andrzej<\/strong>, W nurcie \u017cyciowej przygody<\/em>, \u201eTrybuna Robotnicza\u201d 1974, nr 52.<\/p>\n Piasecki Marek<\/strong>, Film naukowo-techniczny i dydaktyczny na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. Kilka wspomnie\u0144 na tematy niezupe\u0142nie osobiste<\/em>, [w:] Odkrywanie prowincji. Z dziej\u00f3w kina na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku<\/em>, red. Andrzej Gw\u00f3\u017ad\u017a, Krak\u00f3w 2002.<\/p>\n So\u0142tysiak Grzegorz,<\/strong> Cenzura w polskim filmie dokumentalnym<\/em>, [w:] Kultura wysoka, kultura popularna, kultura codzienno\u015bci w Polsce 1944-1989<\/em>, red. Grzegorz Miernik, Kielce 2010.<\/p>\n Toeplitz Jerzy<\/strong>, Polska Kronika Filmowa \u2013 dorobek XX-lecia<\/em>, \u201eZeszyty Prasoznawcze\u201d 1964, nr 3.<\/p>\n Zaji\u010dek Edward<\/strong>, Poza ekranem. Polska kinematografia w latach 1896-2005<\/em>, wyd. 2, Warszawa 2009.<\/p>\n Zwierzchowski Piotr<\/strong>, Filmowe reprezentacje PZPR<\/em>, Bydgoszcz 2022.<\/p>\n <\/p>\n Archiwa<\/p>\n Instytut Pami\u0119ci Narodowej, akta Romana Trzeszewskiego sygn. IPN Ka 620\/29200.<\/p>\n Archiwum Akt Nowych. O Polskiej Kronice Filmowej<\/em>, , zesp. KC PZPR, sygn. 237\/XIX-303.<\/p>\n <\/p>\n ______<\/p>\n On Roman Trzeszewski \u2013 Field Correspondent of Polish Film Chronicle<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Keywords<\/strong><\/p>\n Polish News Reel, film journalism, Upper Silesia, documentary cameraman, film reporter, Roman Trzeszewski<\/p>\n <\/p>\n Abstract<\/strong><\/p>\n The centrally controlled cinematography of the People\u2019s Republic of Poland was based on an extensive structure, which included regional correspondence agencies of the Polish News Reel. They regularly produced reportage materials of great information importance. Their authors, whose names are now forgotten or appear only on the margins of history, repeatedly realized short documentaries, apart from film columns and reportages. One of those creators was Roman Trzeszewski (1926-1998), a long-time correspondent of the Katowice section of PKF. He began his cooperation with cinematography at the end of World War II, to record with a camera first and foremost the regional history of Upper Silesia, what he did for several decades. His professional biography reflects selected aspects of everyday work of Polish documentarians of that time.<\/p>\n ______<\/p>\n Biogram<\/strong><\/p>\n Marek Cie\u015bli\u0144ski<\/strong> \u2013 doktor nauk humanistycznych, filmoznawca, nauczyciel akademicki. Specjalista w zakresie komunikowania, zajmuje si\u0119 problemami perswazji i manipulacji w mediach. Interesuj\u0105 go r\u00f3wnie\u017c formy narracji w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych. Autor kilku monografii, w 2023 wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 Poruszy\u0107 miliony. Kino Jerzego Bossaka<\/em>. Publikowa\u0142 w \u201eKwartalniku Filmowym\u201d, \u201eImages\u201d, \u201eDziejach Najnowszych\u201d.<\/p>\n <\/p>\n [1]<\/a> J. Bossak, Do naszych Czytelnik\u00f3w<\/em>, \u201eGazeta Filmowc\u00f3w\u201d 1946, nr 1.<\/p>\n [2]<\/a> Por.: \u0141. J\u0119drzejski, Pa\u0144stwo i spo\u0142ecze\u0144stwo w Polskiej Kronice Filmowej 1944-1956. Obrazy komunikowania politycznego<\/em>, Lublin 2020.<\/p>\n [3]<\/a> E. Zaji\u010dek, Poza ekranem. Polska kinematografia w latach 1896-2005<\/em>, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 81.<\/p>\n [4]<\/a> Uruchomienie redakcji terenowych zwi\u0119kszy\u0142o r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 prezentowanych tre\u015bci i miejsc. W roku 1946 na \u015al\u0105sk przypada\u0142o 5% wszystkich temat\u00f3w, co plasowa\u0142o region na sz\u00f3stej pozycji, w roku 1950 by\u0142o to ju\u017c 8%. J. Toeplitz, Polska Kronika Filmowa \u2013 dorobek XX-lecia<\/em>, \u201eZeszyty Prasoznawcze\u201d 1964, nr 3, s. 97-98.<\/p>\n [5]<\/a> J. Cieszkowski, Historia pewnej fotografii<\/em>, \u201eZa i przeciw\u201d, 1980, nr 29,s. 16.<\/p>\n [6]<\/a> Moment zatrudnienia w PKF w dniu 1 kwietnia 1953 r. Trzeszewski wspomina\u0142 s\u0142owami: \u201eetat jest, ale nie ma kamery\u201d. M. Grycz, Gdzie s\u0105 ch\u0142opcy z tamtych lat\u2026?<\/em>, \u201eTak i Nie\u201d, 1984, nr 30, s.7.<\/p>\n [7]<\/a> Por.: \u0141. J\u0119drzejski, Pa\u0144stwo i spo\u0142ecze\u0144stwo w Polskiej Kronice Filmowej\u2026<\/em>, dz. cyt.., s. 70-92.<\/p>\n [8]<\/a> Do 1957 roku w Punktach Terenowych PKF funkcj\u0119 kierownika pe\u0142ni\u0142 redaktor. W Katowicach by\u0142 nim Marek Piasecki, kt\u00f3ry po likwidacji tego etatu zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z telewizj\u0105. Z kolei operatorem-asystentem Zbigniewa Raplewskiego by\u0142 Zbigniew Lubandy, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c przeszed\u0142 do pracy w regionalnym oddziale Telewizji Polskiej. Zob.: J. Kidawa, Janusza Kidawy Dokumentacja. Cz. 3. \u017bycie filmowe i inne: film dokumentalny<\/em>, Katowice: nak\u0142. autora 2002, s. 7.<\/p>\n [9]<\/a> M. K. Cie\u015bli\u0144ski, Wizerunek \u015al\u0105ska w Polskiej Kronice Filmowej<\/em>, [w:] Filmowe \u015bwiaty. Z dziej\u00f3w X muzy na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku<\/em>, red. A. Gw\u00f3\u017ad\u017a, Katowice; nak\u0142. Autora, 2001.<\/p>\n [10]<\/a> Trzeszewski twierdzi\u0142, \u017ce samodzielnie proponowa\u0142 ok. 70% realizowanych temat\u00f3w, do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142y zar\u00f3wno wyburzanie kamienic w katowickim \u015br\u00f3dmie\u015bciu, jak i budowa w Sosnowcu kopalni Mortimer-Por\u0105bka. A. Niedoba, W nurcie \u017cyciowej przygody<\/em>, \u201eTrybuna Robotnicza\u201d 1974, nr 52.<\/p>\n [11]<\/a> Opolszczyzna nie by\u0142a Trzeszewskiemu oboj\u0119tna. Po przesiedleniu z ZSRR jego rodzice zamieszkali w Kluczborku.<\/p>\n [12]<\/a> O Polskiej Kronice Filmowej<\/em>, Archiwum Akt Nowych, zesp. KC PZPR, sygn. 237\/XIX-303.<\/p>\n [13]<\/a> https:\/\/www.zus.info.pl\/przecietne-wynagrodzenie\/, (dost\u0119p z dnia 30.12.2024 r.).<\/p>\n [14]<\/a> \u00a0O Polskiej Kronice Filmowej<\/em>\u2026<\/p>\n [15]<\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n [16]<\/a> Asystenci operator\u00f3w zmieniali si\u0119 cz\u0119sto. Bywali nimi studenci ostatnich lat Wydzia\u0142u Operatorskiego Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi i nowoprzyj\u0119ci pracownicy warszawskiej Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych, kt\u00f3rej Kronika formalnie podlega\u0142a. Swoj\u0105 katowick\u0105 asystentur\u0119 anegdotycznie opisa\u0142 Janusz Kidawa: \u201e1 lipca 1962 roku, bo tak\u0105 dat\u0119 mam wpisan\u0105 w ksi\u0105\u017ceczk\u0119 ubezpieczalni, przyj\u0119ty zosta\u0142em na etat w WFD. To by\u0142 bardzo skomplikowany etat. Asystencki, czasowy, z miejscem zatrudnienia w bazie PKF w Katowicach. Wszystko to wymy\u015bli\u0142 [Zygmunt] Kniazio\u0142ucki \u2013 dyrektor Wytw\u00f3rni, bo to jemu w ko\u0144cu zawdzi\u0119czam, \u017ce znalaz\u0142em zatrudnienie. (\u2026) To Kniazio\u0142ucki od pocz\u0105tku zainteresowa\u0142 si\u0119 moim losem. To on pyta\u0142, czy mam z czego \u017cy\u0107 i martwi\u0142 si\u0119, \u017ce pracuj\u0119 za darmo, i to on podpowiada\u0142 czasem na bakier z \u00f3wczesnym prawem, jak obej\u015b\u0107 idiotyczne przepisy i wyp\u0142aci\u0107 mi jakie\u015b grosze. Wreszcie wykombinowa\u0142: zatrudni mnie w Katowicach, na bazie PKF w charakterze asystenta. B\u0119d\u0119 tam bra\u0142 pieni\u0105dze, a w Warszawie b\u0119d\u0119 na delegacji. To jako\u015b uregulowa\u0142o spraw\u0119. Ju\u017c nie musia\u0142em gimnastykowa\u0107 si\u0119 z delegacjami. Wprawdzie w Katowicach mi si\u0119 przesta\u0142y nale\u017ce\u0107, ale ju\u017c w Chorzowie \u2013 tak. Bez przerwy wi\u0119c by\u0142em w terenie (na papierku \u2013 wystarczy\u0142a piecz\u0105tka) i dorabia\u0142em do marnego etatu asystenckiego\u201d. J. Kidawa, Janusza Kidawy Dokumentacja. Cz. 3.<\/em>, dz. cyt., s. 14.<\/p>\n [17]<\/a> M. K. Cie\u015bli\u0144ski, Wykorzystanie ta\u015bmy filmowej w pracy badawczej historyka medycyny<\/em>, [w:] G\u00f3rny \u015al\u0105sk \u2013 dzieje medycyny i farmacji, problemy dokumentacji i metodologii bada\u0144<\/em>, red. J. M. Dyrda, Katowice 2003, s. 119.<\/p>\n [18]<\/a> Por.: M. Mazur, Propagandowy obraz \u015bwiata. Polityczne kampanie prasowe w PRL 1956-1980<\/em>, Warszawa 2003, s. 115-118.<\/p>\n [19]<\/a> Por.: A. Leszczy\u0144ski, Sprawy do za\u0142atwienia. Listy do \u201ePo Prostu\u201d 1955-1957<\/em>, Warszawa 2000, s. 47-49.<\/p>\n [20]<\/a> Szymon Szurmiej w przeprowadzonym przez Krystyn\u0119 Gucewicz wywiadzie-rzece wspomina\u0142: \u201e\u2026nie zawsze i nie wszystkim by\u0142o do \u015bmiechu. W 50. roku [tu pomy\u0142ka, chodzi o rok 1957 \u2013 dop. MC] za namow\u0105 Estrady [Wroc\u0142awskiej] wystawi\u0142em Potop<\/em> na G\u00f3rze \u015bw. Anny. Huczna historia, na ca\u0142\u0105 Polsk\u0119, o ma\u0142o nie wyl\u0105dowa\u0142em w pierdlu. Wyobra\u017a sobie w tamtych czasach: Potop<\/em>, widowisko plenerowe, pirotechnika, cztery tysi\u0105ce ludzi. Aktorzy z Opola i aktorzy z Wroc\u0142awia, zjednoczeni organizatorzy estradowi (\u2026) Jako statyst\u00f3w zaanga\u017cowa\u0142em zakonnice i zakonnik\u00f3w. No tak, na G\u00f3rze \u015bw. Anny by\u0142 zakon franciszkan\u00f3w i ci franciszkanie mieli u mnie zagra\u0107 paulin\u00f3w, jak chcia\u0142 Sienkiewicz. No, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie ma mowy, bo im nie wolno ubiera\u0107 si\u0119 w habity innego zakonu, klapa. Na szcz\u0119\u015bcie genera\u0142owie obu zakon\u00f3w uzgodnili mi\u0119dzy sob\u0105, \u017ce zrobi\u0105 to dla Szurmieja i Sienkiewicza, znalaz\u0142o si\u0119 wyj\u015bcie, regu\u0142a nie wspomina nic o nak\u0142adaniu jednego habitu na drugi (\u2026) Zbli\u017camy si\u0119 do fina\u0142u, ko\u0144c\u00f3wka, grzmi Te Deum<\/em>, schodzi ksi\u0105dz Kordecki \u2013 gra\u0142 go Judejko, pijaczyna bo\u017ca. Siedz\u0119 w re\u017cyserce i pokazuj\u0119, \u017ce Szwedzi pokonani odchodz\u0105, on idzie z krzy\u017cem. I nagle co\u015b temu pijakowi wpad\u0142o do g\u0142owy, odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 i wszed\u0142\u00a0 t\u0142um z tym krzy\u017cem. Wszyscy ukl\u0119kli, wielotysi\u0119czny t\u0142um pad\u0142 na kolana. Oczywi\u015bcie Parylak [Zdzis\u0142aw Parylak b\u0119d\u0105cy w\u00f3wczas asystentem Trzeszewskiego], \u015bwietny operator, nakr\u0119ci\u0142 to natychmiast i nast\u0119pnego dnia pokazuj\u0105 w Kronice Filmowej z komentarzem: cha\u0142a na cztery fajerki, Szurmiej \u017ceruje na instynktach religijnych ludzi\u201d. K. Gucewicz, Szymon Szurmiej<\/em>, Warszawa 2007, s. 93-94.<\/p>\n [21]<\/a> Por.: G. So\u0142tysiak, Cenzura w polskim filmie dokumentalnym<\/em>, [w:] Kultura wysoka, kultura popularna, kultura codzienno\u015bci w Polsce 1944-1989<\/em>, red. G. Miernik, Kielce 2010.<\/p>\n [22]<\/a> M. K. Cie\u015bli\u0144ski, Wizerunek \u015al\u0105ska w Polskiej Kronice Filmowej<\/em>, [w:] Filmowe \u015bwiaty. Z dziej\u00f3w X Muzy na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku<\/em>, red. A. Gw\u00f3\u017ad\u017a, Katowice 1998, s. 153-154.<\/p>\n [23]<\/a> J. Toeplitz, Polska Kronika Filmowa\u2026<\/em>, dz. cyt., s. 98.<\/p>\n [24]<\/a> Wspominaj\u0105c realizacj\u0119 swojego dokumentalnego debiutu \u015aladami J\u00f3zefa Wieczorka<\/em> (1961) Janusz Kidawa zanotowa\u0142: \u201eWiadomo\u015b\u0107 [o realizacji] rado\u015bnie zosta\u0142a przyj\u0119ta przez za\u0142og\u0119 bazy PKF na Szafranka. Tu mia\u0142a by\u0107 siedziba produkcyjna filmu, a Roman Trzeszewski jego operatorem. Cieszyli si\u0119, bo co\u015b nowego zaczn\u0105 robi\u0107, zamiast tej mielonki do Kroniki wygrzebanej z lektury \u201eTrybuny Robotniczej\u201d. J. Kidawa, Janusza Kidawy Dokumentacja. Cz. 3.<\/em>, dz. cyt., s. 9.<\/p>\n [25]<\/a> P. Zwierzchowski, Filmowe reprezentacje PZPR<\/em>, Bydgoszcz 2022, s. 182.<\/p>\n [26]<\/a> Podleg\u0142a Naczelnej Organizacji Technicznej plac\u00f3wka funkcjonowa\u0142a od 1961 roku do pocz\u0105tku lat 90.<\/p>\n [27]<\/a> M. Piasecki, Film naukowo-techniczny i dydaktyczny na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. Kilka wspomnie\u0144 na tematy niezupe\u0142nie osobiste<\/em>, [w:] Odkrywanie prowincji. Z dziej\u00f3w kina na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku<\/em>, red. A. Gw\u00f3\u017ad\u017a, Krak\u00f3w 2002, s. 278.<\/p>\n [28]<\/a> M. Grycz, Gdzie s\u0105 ch\u0142opcy z tamtych lat\u2026?<\/em>, dz. cyt.<\/p>\n [29]<\/a> W wyprawie brali udzia\u0142 m.in. Jerzy Kukuczka i Krzysztof Wielicki.<\/p>\nPobierz pdf<\/a><\/h5>\n
![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Do003_Fot_1_Roman-Trzeszewski_z_akt_IPN-221x300.jpg\")
<\/p>\n