Swoj\u0105 prac\u0119 w filmie lalkowym rozpocz\u0105\u0142em w ma\u0142ej wytw\u00f3rni film\u00f3w reklamowych Trio-Film w Warszawie w roku 1938.<\/p>\n
Nigdy przedtem nie my\u015bla\u0142em o kr\u0119ceniu film\u00f3w lalkowych. W og\u00f3le w swoich planach \u017cyciowych nie umieszcza\u0142em pracy w jakimkolwiek filmie, cho\u0107 interesowa\u0142em si\u0119 filmem jako sztuk\u0105.<\/p>\n
W tym okresie studiowa\u0142em polonistyk\u0119 na Uniwersytecie Warszawskim. Trudne warunki materialne zmusi\u0142y mnie do szukania jakich\u015b \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania. Jednym z takich \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania by\u0142o dla mnie rysowanie w \u201eCyruliku Warszawskim\u201d od roku 1933, a potem w \u201eSzpilkach\u201d od 1935 roku. W rysunkach wykonywanych dla tych tygodnik\u00f3w stosowa\u0142em cz\u0119sto po\u0142\u0105czenie rysunku z fotografi\u0105, tzn. dolepia\u0142em na przyk\u0142ad do rysunku postaci twarz, wyci\u0119t\u0105 z jakiej\u015b ilustracji[2]<\/a><\/sup>. To zmusza\u0142o mnie do magazynowania ca\u0142ej masy ilustracji. Nie zawsze jednak w tych zbiorach mog\u0142em znale\u017a\u0107 to, czego potrzebowa\u0142em, wi\u0119c musia\u0142em uciec si\u0119 do produkowania samemu potrzebnych element\u00f3w fotograficznych drog\u0105 fotografowania ulepionych z plasteliny potrzebnych obiekt\u00f3w.<\/p>\n II. 1. Zenon Wasilewski, 1956 rok. Autor: nieznany. Prawa: FINA. \u0179r\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/p><\/div>\n Naprz\u00f3d lepi\u0142em i fotografowa\u0142em jakie\u015b oddzielne elementy postaci, np. twarz, a potem wpad\u0142em na pomys\u0142 lepienia ca\u0142ych postaci i fotografowania ich. Takie satyryczne fotografie, na kt\u00f3rych wyst\u0119powa\u0142y kukie\u0142ki w odpowiednio skomponowanych grupach, wykonywa\u0142em dla \u201eSzpilek\u201d ju\u017c w 1936 roku.<\/p>\n Wkr\u00f3tce jeden ze wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w \u201eSzpilek\u201d podsun\u0105\u0142 mi my\u015bl, \u017ceby spr\u00f3bowa\u0107 o\u017cywi\u0107 plastelinowe kukie\u0142ki na ekranie. Ten pomys\u0142 poci\u0105gn\u0105\u0142 mnie. Za po\u015brednictwem tego\u017c wsp\u00f3\u0142pracownika \u201eSzpilek\u201d nawi\u0105za\u0142em kontakt ze wspomnian\u0105 wytw\u00f3rni\u0105 film\u00f3w reklamowych i nakr\u0119ci\u0142em kilka ma\u0142ych filmik\u00f3w reklamowych, kt\u00f3re stanowi\u0142y pr\u00f3b\u0119 moich mo\u017cliwo\u015bci animatorskich.<\/p>\n Pr\u00f3ba wypad\u0142a pomy\u015blnie, wi\u0119c w pocz\u0105tku 1939 roku przyst\u0105pi\u0142em do kr\u0119cenia za po\u017cyczone pieni\u0105dze we w\u0142asnym mieszkaniu pierwszego swego filmu kr\u00f3tkometra\u017cowego. Film ten mia\u0142 nosi\u0107 tytu\u0142: Za kr\u00f3la Krakusa<\/em>.<\/p>\n By\u0142a to praca pionierska w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu, gdy\u017c nikt przede mn\u0105 w Polsce nie kr\u0119ci\u0142 film\u00f3w lalkowych[3]<\/a><\/sup>. Film ten mia\u0142 by\u0107 gotowy w listopadzie 1939 roku[4]<\/a><\/sup>.<\/p>\n Wybuch wojny zmusi\u0142 mnie do porzucenia realizacji filmu. Opu\u015bci\u0142em Warszaw\u0119, a potem kraj, udaj\u0105c si\u0119 do ZSRR, gdzie przebywa\u0142em a\u017c do 1944 roku, nie zajmuj\u0105c si\u0119 w og\u00f3le filmem.<\/p>\n Po powrocie do kraju podj\u0105\u0142em starania maj\u0105ce na celu zorganizowanie pracowni film\u00f3w lalkowych.<\/p>\n Dyrekcja \u00f3wczesnego przedsi\u0119biorstwa Film Polski nie mog\u0142a przydzieli\u0107 mi odpowiedniego lokalu na pracowni\u0119, by\u0142em wi\u0119c zmuszony zamieni\u0107 swoje mieszkanie w Warszawie na mieszkanie w \u0141odzi, by zorganizowa\u0107 w nim pracowni\u0119 w ramach przedsi\u0119biorstwa Film Polski.<\/p>\n W swoim prywatnym mieszkaniu nakr\u0119ci\u0142em trzy filmy lalkowe: Za kr\u00f3la Krakusa<\/em>, Lis i bocian<\/em> oraz Pan Pi\u00f3rko \u015bni<\/em>[5]<\/a><\/sup>. Najlepszy z nich, film Za kr\u00f3la Krakusa<\/em>, otrzyma\u0142 III nagrod\u0119 na festiwalu w Rio de Janeiro w roku 1948 i zosta\u0142 wyr\u00f3\u017cniony na konkursie film\u00f3w dla dzieci w Pary\u017cu w 1954 roku.<\/p>\n II. 2. Edward Sturlis i Zenon Wasilewski na planie filmu Pan Pi\u00f3rko \u015bni (re\u017c. Zenon Wasilewski, 1949). Autor: nieznany. Prawa: FINA. \u0179r\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/p><\/div>\n Dzi\u0119ki realizacji tych trzech film\u00f3w zdoby\u0142em do\u015b\u0107 znaczne do\u015bwiadczenie techniczne, kt\u00f3re wykorzysta\u0142em w swoich nast\u0119pnych filmach.<\/p>\n O wiele trudniejsze do rozwi\u0105zania ni\u017c zagadnienia techniczne by\u0142y zagadnienia tycz\u0105ce si\u0119 scenariusza filmu lalkowego. Dzia\u0142 programowy przedsi\u0119biorstwa nie m\u00f3g\u0142 mi dostarczy\u0107 ani pomys\u0142\u00f3w, ani scenariuszy, tote\u017c musia\u0142em je sobie sam wyszukiwa\u0107 lub tworzy\u0107.<\/p>\n W 1950 roku rol\u0119 czynnika zajmuj\u0105cego si\u0119 dostarczaniem pomys\u0142\u00f3w i scenariuszy dla film\u00f3w animowanych wzi\u0119\u0142o na siebie specjalne Biuro Programowe, utworzone przy Centralnym Zarz\u0105dzie Wytw\u00f3rni Filmowych w Warszawie[6]<\/a><\/sup>.<\/p>\n Biuro Programowe wychodzi\u0142o z za\u0142o\u017cenia, \u017ce realizator film\u00f3w lalkowych jest czym\u015b w rodzaju mechanika, umiej\u0105cego porusza\u0107 lalki na planie, ale niemaj\u0105cego nic do powiedzenia w zakresie warstwy literackiej filmu, i \u017ce wobec tego jedynym dostarczycielem temat\u00f3w mo\u017ce by\u0107 tylko literat, cz\u0142onek Zwi\u0105zku Zawodowego Literat\u00f3w.<\/p>\n Literaci, do kt\u00f3rych zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 Biuro Programowe z pro\u015bb\u0105 o dostarczanie temat\u00f3w i scenariuszy, nie posiadali \u017cadnej wiedzy o filmie, szczeg\u00f3lnie o filmie animowanym, tote\u017c kierownictwo Biura Programowego kilkakrotnie organizowa\u0142o konferencje maj\u0105ce na celu poinformowanie literat\u00f3w, co maj\u0105 uwzgl\u0119dni\u0107 w swoich scenariuszach[7]<\/a><\/sup>. Konferencje te nie przynios\u0142y jednak spodziewanego rezultatu w postaci dobrych scenariuszy film\u00f3w animowanych, poniewa\u017c Biuro Programowe nie zdo\u0142a\u0142o wyja\u015bni\u0107 literatom, o co chodzi.<\/p>\n W konsekwencji realizatorzy zostali zdani ca\u0142kowicie na swoje w\u0142asne si\u0142y lub te\u017c musieli przerabia\u0107 nieudolnie napisane scenariusze literat\u00f3w, zazwyczaj b.[ardzo] s\u0142abe.<\/p>\n Do roku 1950 by\u0142em jedynym realizatorem film\u00f3w lalkowych w Polsce, ale wkr\u00f3tce sytuacja ta uleg\u0142a zmianie[8]<\/a><\/sup>. Po przeniesieniu pracowni z mojego prywatnego mieszkania do nowego lokalu przy ul. Piotrkowskiej 153 zadebiutowa\u0142 tam jako realizator film\u00f3w lalkowych W. Haupe wraz ze swoj\u0105 \u017con\u0105, H. Bieli\u0144sk\u0105, i sta\u0142 si\u0119 drugim z kolei realizatorem film\u00f3w lalkowych[9]<\/a><\/sup>.<\/p>\n Lokal przy ul. Piotrkowskiej nie by\u0142 dostosowany do produkcji film\u00f3w lalkowych; by\u0142 przede wszystkim ciasny, tote\u017c dyrekcja stara\u0142a si\u0119 o inne pomieszczenie.<\/p>\n W roku 1953 w\u0142adze kwaterunkowe przydzieli\u0142y filmowi lalkowemu nowe, bardzo obszerne i wygodne pomieszczenie w Tuszynie ko\u0142o \u0141odzi, w kt\u00f3rym urz\u0105dzone zosta\u0142y trzy du\u017ce hale zdj\u0119ciowe i pracownia dekoratorsko-lalkarska.<\/p>\n W nowym lokalu mog\u0142o kr\u0119ci\u0107 filmy lalkowe dziewi\u0119ciu realizator\u00f3w, daj\u0105c oko\u0142o 10 film\u00f3w lalkowych rocznie.<\/p>\n Niestety, temu bogactwu przestrzeni i mo\u017cliwo\u015bci produkcyjnych nie odpowiada\u0142a absolutnie liczba dw\u00f3ch realizator\u00f3w. Nale\u017ca\u0142o jak najpr\u0119dzej dokooptowa\u0107 siedmiu realizator\u00f3w, aby w pe\u0142ni wykorzysta\u0107 mo\u017cliwo\u015bci produkcyjne nowego atelier.<\/p>\n Poniewa\u017c zwerbowanie takiej liczby realizator\u00f3w, i to w kr\u00f3tkim czasie, by\u0142o niemo\u017cliwe, \u00f3wczesna dyrekcja obsadzi\u0142a wakuj\u0105ce stanowiska asystentami, kt\u00f3rzy zostali przekwalifikowani metod\u0105 szybko\u015bciow\u0105 na re\u017cyser\u00f3w. Ci z kolei wzi\u0119li sobie do pomocy asystent\u00f3w (spomi\u0119dzy bliskich znajomych spoza filmu), kt\u00f3rzy po rocznej praktyce zostali re\u017cyserami. Ci post\u0105pili tak samo jak ich patronowie i tak powsta\u0142 ca\u0142y potrzebny zesp\u00f3\u0142 realizatorski. By\u0142a to metoda, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017cna by zape\u0142ni\u0107 realizatorami nie tylko taki obiekt jak atelier w Tuszynie, ale trzy razy wi\u0119kszy. Filmy lalkowe zacz\u0119li kr\u0119ci\u0107 ludzie nielegitymuj\u0105cy si\u0119 \u017cadn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 artystyczn\u0105, zwykli pracownicy nieobdarzeni \u017cadnym talentem, posiadaj\u0105cy tylko pewn\u0105 znajomo\u015b\u0107 warsztatu.<\/p>\n II. 3. Zenon Wasilewski, Moja droga do filmu lalkowego. \u0179r\u00f3d\u0142o: FINA<\/p><\/div>\n Nasuwa si\u0119 tu pytanie, czy jest mo\u017cliwe, aby kto\u015b, kto nie posiada talentu, m\u00f3g\u0142 nakr\u0119ci\u0107 film lalkowy.<\/p>\n Oczywista rzecz, \u017ce jest to mo\u017cliwe. \u015awiadcz\u0105 o tym dziesi\u0105tki film\u00f3w nakr\u0119conych w Tuszynie.<\/p>\n Nakr\u0119cenie filmu lalkowego, kt\u00f3ry jest rzeczywi\u015bcie dzie\u0142em sztuki, kt\u00f3ry otrzymuje nagrody na wielkich festiwalach mi\u0119dzynarodowych, wymaga od realizatora wielostronnych talent\u00f3w, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o b.[ardzo] dobrej znajomo\u015bci warsztatu \u2013 za\u015b nakr\u0119cenie tzw. strasznej bajki[10]<\/a><\/sup> wymaga tylko znajomo\u015bci rzemios\u0142a, nic wi\u0119cej.<\/p>\n Realizator rzemie\u015blnik nie robi zreszt\u0105 filmu sam, pomagaj\u0105 mu w tym inni ludzie, z kt\u00f3rych pracy i talent\u00f3w korzysta. Literat daje pomys\u0142 i pisze z nim scenariusz, plastyk, cz\u0119sto wysoce uzdolniony, daje plastyk\u0119, muzyk daje muzyk\u0119, a operator pomaga w komponowaniu planu. Realizator rzemie\u015blnik daje od siebie tzw. re\u017cyseri\u0119 i animacj\u0119 lalek, tote\u017c narracja w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci film\u00f3w lalkowych jest s\u0142aba, albo nawet wprost nieczytelna, a animacja nieporadna, a bardzo cz\u0119sto fatalna. K.T. Toeplitz pisze w swoim felietonie pt. Straszne bajki<\/em>, zamieszczonym w \u201e\u015awiecie\u201d nr [11][11]<\/a><\/sup>: \u201eTrzy czwarte naszych film\u00f3w rysunkowych i kukie\u0142kowych sprawia wra\u017cenie, jakby ich tw\u00f3rc\u00f3w ci\u0105gle jeszcze pasjonowa\u0142 i zadziwia\u0142 fakt, \u017ce na ekranie co\u015b w og\u00f3le si\u0119 rusza, natomiast tre\u015b\u0107 tego ruszania si\u0119 wydaje si\u0119 by\u0107 dla nich spraw\u0105 absolutnie niewa\u017cn\u0105\u201d[12]<\/a><\/sup>.<\/p>\n To jest w\u0142a\u015bnie robota realizator\u00f3w rzemie\u015blnik\u00f3w.<\/p>\n Prawie wszystkie te filmy posiadaj\u0105 dobr\u0105, a czasami nawet \u015bwietn\u0105 opraw\u0119 plastyczn\u0105, kt\u00f3rej autorami s\u0105 znani i cenieni w kraju, bardzo nieliczni zreszt\u0105, plastycy scenografowie.<\/p>\n Plastyka w tych filmach gra rol\u0119 przyjemnego p\u0142aszczyka, zakrywaj\u0105cego przykr\u0105 tre\u015b\u0107. Dzi\u0119ki tej plastyce cz\u0142onkowie komisji kwalifikacyjnej nie dostrzegaj\u0105 s\u0142abo\u015bci narracji czy animacji i oceniaj\u0105 film jako dzie\u0142o o wysokich walorach artystycznych, co zapewnia realizatorowi otrzymanie odpowiedniej nagrody pieni\u0119\u017cnej[13]<\/a><\/sup>. Tak czy owak, mimo wsp\u00f3\u0142pracy artyst\u00f3w film realizatora rzemie\u015blnika nigdy nie jest dzie\u0142em sztuki, bo nie mo\u017ce nim by\u0107, a bardzo cz\u0119sto jest smutnym kiczem, z kt\u00f3rego wyziera ca\u0142kowite beztalencie jego tw\u00f3rcy.<\/p>\n Mo\u017cna by nie przywi\u0105zywa\u0107 do tego wi\u0119kszej wagi, gdyby ten stan rzeczy by\u0142 uznany jako tymczasowy i gdyby dyrektorzy Studia starali si\u0119 zmieni\u0107 go przez zast\u0105pienie realizator\u00f3w rzemie\u015blnik\u00f3w realizatorami artystami, w czym musia\u0142by im pom\u00f3c NZK[14]<\/a><\/sup>, stwarzaj\u0105c nowym tw\u00f3rcom odpowiednie warunki pracy i p\u0142acy.<\/p>\n Ale dyrektorzy Studia nic w tym kierunku nie zrobili, poniewa\u017c nie odczuwali potrzeby zmiany zespo\u0142u realizatorskiego.<\/p>\n Tu swoj\u0105 fataln\u0105 dla filmu lalkowego rol\u0119 odegra\u0142a niefachowa, dyletancka krytyka, kt\u00f3ra nie potrafi\u0142a odr\u00f3\u017cni\u0107 kiczu od sztuki i ocenia\u0142a b.[ardzo] cz\u0119sto filmy realizator\u00f3w rzemie\u015blnik\u00f3w jako dzie\u0142a wysokiego kunsztu realizatorskiego.<\/p>\n Trzeba by\u0142o blisko siedmiu lat dzia\u0142alno\u015bci tych realizator\u00f3w, by pojawi\u0142a si\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce ich filmy s\u0105 kiczami, dzie\u0142ami beztalencia, \u201estrasznymi bajkami\u201d.<\/p>\n Przecie\u017c ocena polskich film\u00f3w animowanych K.T. Toeplitza jest faktem, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce niedawno \u2013 jego felieton pt. Straszne bajki<\/em> pojawi\u0142 si\u0119 w \u201e\u015awiecie\u201d w kwietniu br.<\/p>\n Niestety, wyst\u0105pienie K.T. Toeplitza nie zmieni\u0142o pp. krytyk\u00f3w do wystawiania cukrowanych cenzurek zdecydowanym kiczom animowanym, co w konsekwencji przynosi polskiemu filmowi animowanemu szkody, o kt\u00f3rych pp. krytycy nie wiedz\u0105, a kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce film ten prze\u017cywa obecnie g\u0142\u0119boki kryzys, je\u015bli nie upadek.<\/p>\n Pierwsz\u0105 szkod\u0105, jak\u0105 wyrz\u0105dzi\u0142y te oceny, niedostosowane do rzeczywistej warto\u015bci film\u00f3w, by\u0142o i jest utwierdzenie si\u0119 przekonania dyrektor\u00f3w Studia, \u017ce \u017cadnych zmian w zespole realizatorskim dokonywa\u0107 nie nale\u017cy, bo zesp\u00f3\u0142 ten kr\u0119ci bardzo dobre filmy, wysoko oceniane przez krytyk\u0119.<\/p>\n Drug\u0105, jeszcze wi\u0119ksz\u0105 szkod\u0105 jest ustalenie si\u0119 w kierownictwie kinematografii przekonania, \u017ce film lalkowy nie jest dyscyplin\u0105 sztuki, lecz rodzajem rzemios\u0142a.<\/p>\n Kierownictwo kinematografii zna doskonale realizator\u00f3w film\u00f3w lalkowych (w przeciwie\u0144stwie do krytyk\u00f3w, kt\u00f3rzy nie wiedz\u0105 absolutnie, kto u nas kr\u0119ci filmy animowane) i wie, \u017ce w 90% nie s\u0105 oni artystami, lecz zwyk\u0142ymi pracownikami, nielegitymuj\u0105cymi si\u0119 \u017cadn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 artystyczn\u0105, tote\u017c uwa\u017ca, \u017ce je\u015bli mimo to otrzymuj\u0105 oni wysokie oceny swoich film\u00f3w, to dlatego, \u017ce film lalkowy nie jest dyscyplin\u0105 sztuki, lecz rodzajem rzemios\u0142a.<\/p>\n Gdy wypadki wystawiania wysokich ocen \u201estrasznym bajkom\u201d zacz\u0119\u0142y si\u0119 mno\u017cy\u0107, nast\u0105pi\u0142a deprecjacja filmu lalkowego jako gatunku i deprecjacja zawodu re\u017cysera tego filmu.<\/p>\n Poniewa\u017c realizatorzy rzemie\u015blnicy otrzymywali r\u00f3wnie wysokie oceny swoich film\u00f3w, jak i realizatorzy arty\u015bci, nast\u0105pi\u0142o szybko zatarcie r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy obu tymi typami realizator\u00f3w, a\u017c dosz\u0142o do ca\u0142kowitej \u201eurawni\u0142owki\u201d[15]<\/a><\/sup> zawodowej. Ponadto lekcewa\u017cenie realizator\u00f3w rzemie\u015blnik\u00f3w rozci\u0105gn\u0119\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na realizator\u00f3w artyst\u00f3w, i to nie tylko w filmie lalkowym, ale i w rysunkowym.<\/p>\n Przejawia si\u0119 to najwyra\u017aniej w warunkach pracy i p\u0142acy.<\/p>\n Stawki za re\u017cyseri\u0119 filmu, niskie i niezmieniane od lat, stosuje si\u0119 w jednakowej wysoko\u015bci dla wszystkich, bez wzgl\u0119du na to, jakie kwalifikacje zawodowe i sta\u017c pracy posiada re\u017cyser, i jaka jest warto\u015b\u0107 spo\u0142eczna i handlowa jego film\u00f3w.<\/p>\n Re\u017cyser, kt\u00f3ry otrzymuje nagrody na festiwalach mi\u0119dzynarodowych za swoje filmy, otrzymuje za re\u017cyseri\u0119 swoich film\u00f3w tyle\u017c co tzw. debiutant, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 idzie z regu\u0142y na p\u00f3\u0142k\u0119 i jest niczym innym, jak tylko marnowaniem pieni\u0119dzy spo\u0142ecznych.<\/p>\n Warunki realizacji film\u00f3w lalkowych do z\u0142udzenia przypominaj\u0105 warunki produkcji w fabryce butelek.<\/p>\n Ustala si\u0119 dzienne normy animacji i na tej podstawie ustala si\u0119 czas okresu zdj\u0119ciowego, przy czym ta najwa\u017cniejsza w filmie animowanym praca jest w og\u00f3le niehonorowana, czego nie spotyka si\u0119 nigdzie poza Polsk\u0105.<\/p>\n W naszym filmie animowanym, zar\u00f3wno lalkowym, jak i rysunkowym, nie istnieje funkcja animatora, wi\u0119c nie istnieje podstawa wyp\u0142acania nale\u017cno\u015bci za t\u0119 prac\u0119, kt\u00f3ra przecie\u017c, tak czy owak, musi by\u0107 wykonywana, bo bez niej nie mo\u017ce powsta\u0107 \u017caden film animowany.<\/p>\n Tu narzuca si\u0119 pytanie: dlaczego nie istnieje funkcja animatora w filmie animowanym?<\/p>\n Moim zdaniem nie istnieje [ona] dlatego, \u017ce wprowadzeniu jej, przynajmniej w filmie lalkowym, z ca\u0142ych si\u0142 opiera si\u0119 silna i zwarta grupa realizator\u00f3w rzemie\u015blnik\u00f3w, kt\u00f3ra uwa\u017ca, \u017ce wprowadzenie funkcji animatora to otworzenie furty, przez kt\u00f3r\u0105 mogliby wcisn\u0105\u0107 si\u0119 do filmu lalkowego ludzie utalentowani, mog\u0105cy stanowi\u0107 dla niej konkurencj\u0119. Realizatorzy rzemie\u015blnicy wol\u0105 sami animowa\u0107 (\u017ale, niefachowo) za darmo, byle nie dopuszcza\u0107 do powstania \u201eniebezpiecznej\u201d sytuacji, w kt\u00f3rej mogliby si\u0119 czu\u0107 bardzo niepewnie.<\/p>\n M\u00f3g\u0142bym wylicza\u0107 tutaj szereg takich anomalii, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce znikaj\u0105 wszelkie bod\u017ace zach\u0119caj\u0105ce realizatora do tworzenia ambitnych film\u00f3w.<\/p>\n Poczynaj\u0105c od roku 1955, do 1958 w\u0142\u0105cznie realizowa\u0142em ba\u015bnie dla dzieci, z kt\u00f3rych niekt\u00f3re otrzymywa\u0142y nagrody i wyr\u00f3\u017cnienia na festiwalach mi\u0119dzynarodowych. S\u0105 one do dzi\u015b eksploatowane i stanowi\u0105 przedmiot handlu z zagranic\u0105, przynosz\u0105cego procentowo (je\u015bli chodzi o pul\u0119 film\u00f3w lalkowych) najwi\u0119ksze korzy\u015bci Centrali Wynajmu Film\u00f3w[16]<\/a><\/sup>.<\/p>\n Obecnie realizowanie takich film\u00f3w sta\u0142o si\u0119 dla mnie zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem materialnym, jak i moralnym zupe\u0142nie nieop\u0142acalne.<\/p>\n Jaki sens ma dla mnie tworzenie takich film\u00f3w, jak Dwie Dorotki<\/em>, Za kr\u00f3la Krakusa<\/em> czy Czarodziejskie dary<\/em>[17]<\/a><\/sup>, je\u015bli wiem, \u017ce za olbrzymi\u0105 prac\u0119 animowania dziesi\u0105tk\u00f3w lalek nie otrzymam ani grosza, a za re\u017cyseri\u0119 tyle\u017c co pierwszy lepszy debiutant czy autor \u201estrasznej bajki\u201d.<\/p>\n A gdybym nawet nie zra\u017ca\u0142 si\u0119 nisko\u015bci\u0105 honorarium, to powstrzymywa\u0142oby mnie od tego niezmierne lekcewa\u017cenie tego rodzaju film\u00f3w zar\u00f3wno przez krytyk\u0119 filmow\u0105, jak i kierownictwo kinematografii.<\/p>\n Krytyka polskich film\u00f3w animowanych K.T. Toeplitza w tygodniku \u201e\u015awiat\u201d, niepoparta najmniejsz\u0105 nawet znajomo\u015bci\u0105 stosunk\u00f3w panuj\u0105cych w filmie animowanym, pog\u0142\u0119bi\u0142a jeszcze bardziej deprecjacj\u0119 filmu lalkowego i zawodu re\u017cysera tego filmu, poniewa\u017c nie uderzy\u0142a tylko w autor\u00f3w kicz\u00f3w animowanych, jak powinna by\u0142a, lecz we wszystkich realizator\u00f3w i w ca\u0142y film animowany.<\/p>\n Kierownictwo kinematografii, od dawna lekcewa\u017c\u0105ce film animowany, otrzyma\u0142o dodatkow\u0105 podstaw\u0119 do lekcewa\u017cenia go i deprecjonowania.<\/p>\n W tych warunkach kryzys filmu animowanego zaostrza si\u0119 z ka\u017cdym rokiem, a je\u015bli chodzi o film lalkowy, to mo\u017cna ju\u017c obecnie twierdzi\u0107, \u017ce jest on w stanie upadku.<\/p>\n Dobitnym wyrazem kryzysu naszego filmu animowanego by\u0142a konferencja, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce dn. 12 czerwca br. w SPATiF-ie w Warszawie[18]<\/a><\/sup>.<\/p>\n Na konferencji tej mieli ca\u0142kowit\u0105 mo\u017cno\u015b\u0107 wypowiedzenia si\u0119 realizatorzy rzemie\u015blnicy, kt\u00f3rzy stanowi\u0105, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 w filmie lalkowym, tote\u017c konferencja ta odznacza\u0142a si\u0119 zupe\u0142nym brakiem jakiejkolwiek problematyki artystycznej zwi\u0105zanej z tym filmem.<\/p>\n Nie zosta\u0142y te\u017c wysuni\u0119te \u017cadne postulaty tycz\u0105ce si\u0119 zmiany warunk\u00f3w honorowania za prac\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 w filmie lalkowym, jak r\u00f3wnie\u017c nieporuszona zosta\u0142a jak nale\u017cy sprawa wprowadzenia funkcji animatora do tego filmu.<\/p>\n Powody s\u0105 proste: realizatorzy rzemie\u015blnicy czuj\u0105 si\u0119 bardzo dobrze, \u017ce postulat powi\u0119kszenia p\u0142ac za ich \u201etw\u00f3rczo\u015b\u0107\u201d nie ma najmniejszych szans zrealizowania, zw\u0142aszcza po atakach prasowych na poziom \u201estrasznych bajek\u201d, wi\u0119c pomin\u0119li ten temat milczeniem.<\/p>\n Prze\u015blizgn\u0119li si\u0119 te\u017c nad tematem wprowadzenia do filmu funkcji animatora z powod\u00f3w, kt\u00f3re ju\u017c wy\u0142uszczy\u0142em.<\/p>\n Wysun\u0119li tylko gor\u0105c\u0105 pro\u015bb\u0119, by kierownictwo kinematografii nie ogranicza\u0142o produkcji \u201estrasznych bajek\u201d, co zosta\u0142o uwzgl\u0119dnione.<\/p>\n Jedynym postulatem, jaki wysun\u0119li na tej konferencji, by\u0142 postulat zaprzestania przez krytyk\u0119 prasow\u0105 atak\u00f3w na poziom ich film\u00f3w.<\/p>\n Postulat ten by\u0142 rodzajem szanta\u017cu, bowiem o\u015bwiadczyli przy tym krytykom, \u017ce je\u015bli na skutek ich atak\u00f3w film lalkowy zosta\u0142by zlikwidowany, to odpowiedzialno\u015b\u0107 moralna spad\u0142aby na nich. Tote\u017c rzeczywi\u015bcie krytycy zaprzestali atak\u00f3w. W\u0142a\u015bciwie zaprzesta\u0142 ich K.T. Toeplitz, bo o niego tu chodzi\u0142o. K.T. Toeplitz od czasu konferencji w og\u00f3le zaprzesta\u0142 pisania o filmie animowanym, nie zabra\u0142 nawet g\u0142osu w prasie po festiwalu krakowskim[19]<\/a><\/sup>.<\/p>\n Obecnie ju\u017c nic nie stoi na przeszkodzie dalszemu staczaniu si\u0119 filmu lalkowego w d\u00f3\u0142.<\/p>\n Sytuacja tego filmu jest taka, \u017ce je\u015bli NZK i dyrekcja Se-Ma-Fora nie zmieni\u0105 swego stosunku do proces\u00f3w zachodz\u0105cych w tym filmie i nie usun\u0105 anomalii, jakie tkwi\u0105 w nim od lat, to film ten niechybnie ulegnie ca\u0142kowitemu zmarnieniu.<\/p>\n Zenon Wasilewski<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum Filmoteki Narodowej \u2013 Instytutu Audiowizualnego, sygn. A-62, sygn. 102, maszynopis, 9 kartek. Moja droga do filmu lalkowego[1] Swoj\u0105 prac\u0119 w filmie lalkowym rozpocz\u0105\u0142em w ma\u0142ej wytw\u00f3rni film\u00f3w reklamowych Trio-Film w Warszawie w roku 1938. Nigdy przedtem nie my\u015bla\u0142em o kr\u0119ceniu film\u00f3w lalkowych. W og\u00f3le w swoich planach \u017cyciowych nie umieszcza\u0142em pracy w… Czytaj wi\u0119cej »Zenon Wasilewski: Moja droga do filmu lalkowego (1962)<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":7652,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1918],"tags":[50,1979,1931],"ppma_author":[1926],"class_list":["post-7573","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-2023-nr-4","tag-film-animowany","tag-moja-droga-do-filmu-lalkowego","tag-zenon-wasilewski"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/II.-1.-Zenon-Wasilewski-1956-rok.-1500x.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/1-F-3708-1-1500x.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/II.-3.-Zenon-Wasilewski-Moja-droga-do-filmu-lalkowego-662x1024.jpg\")
\n