{"id":7570,"date":"2023-12-19T22:36:41","date_gmt":"2023-12-19T21:36:41","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=7570"},"modified":"2023-12-27T16:33:28","modified_gmt":"2023-12-27T15:33:28","slug":"marszalek-ten-od-reksia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/marszalek-ten-od-reksia\/","title":{"rendered":"Marsza\u0142ek, ten od Reksia – i nie tylko od Reksia"},"content":{"rendered":"
Uniwersytet \u015al\u0105ski<\/h5>\n
ORCID: 0000-0002-1148-689X<\/h5>\n
doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2023.4.08<\/h5>\n
\"\"

Marsza\u0142ek, ten od Reksia. O Lechos\u0142awie Marsza\u0142ku, s\u0142ynnym tw\u00f3rcy s\u0142ynnego pieska, i \u017cyciu z bohaterami film\u00f3w rysunkowych opowiada Helena Filek-Marsza\u0142ek<\/em>. \u0179r\u00f3d\u0142o: Wydawnictwo Publicat<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Streszczenie<\/strong><\/p>\n

Artyku\u0142 stanowi recenzj\u0119 ksi\u0105\u017cki pt. Marsza\u0142ek, ten od Reksia<\/em>. Stanowi ona opis \u017cycia re\u017cysera, scenarzysty i autora opracowa\u0144 plastycznych do licznych film\u00f3w animowanych. Ksi\u0105\u017cka ma charakter wspomnieniowy, subiektywny i popularyzatorski; w spos\u00f3b syntetyczny przedstawia najwa\u017cniejsze etapy \u017cycia tw\u00f3rcy oraz jego najistotniejsze dokonania, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych na czo\u0142o wysuwa si\u0119 wykreowanie tytu\u0142owego psa Reksia \u2013 bohatera s\u0142ynnej serii rysunkowej.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Marsza\u0142ek, ten od Reksia\u2026 i nie tylko od Reksia<\/strong><\/h3>\n

Recenzja ksi\u0105\u017cki Marsza\u0142ek, ten od Reksia<\/em>. O Lechos\u0142awie Marsza\u0142ku, s\u0142ynnym tw\u00f3rcy s\u0142ynnego pieska, i \u017cyciu z bohaterami film\u00f3w rysunkowych opowiada Helena Filek-Marsza\u0142ek<\/em><\/h4>\n

 <\/p>\n

Posta\u0107 Lechos\u0142awa Marsza\u0142ka (1922-1991), cho\u0107 dobrze znana pasjonatom filmu animowanego, w powszechnej \u015bwiadomo\u015bci jest dzi\u015b nieco zapomniana. Marsza\u0142ek nale\u017cy do pokolenia pionier\u00f3w \u2013 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na gruncie animacji rozpoczyna\u0142 w \u0141odzi pod okiem Macieja Sie\u0144skiego. W 1951 roku podj\u0105\u0142 prac\u0119 w Oddziale Film\u00f3w Rysunkowych WWF w \u0141odzi, a w roku 1952 przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do oddzia\u0142u w Bielsku-Bia\u0142ej, kt\u00f3ry kilka lat p\u00f3\u017aniej (1956) zosta\u0142 przekszta\u0142cony w Studio Film\u00f3w Rysunkowych. Marsza\u0142ek debiutowa\u0142 filmem Kozio\u0142eczek<\/em> (1953). W kolejnych latach po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 przede wszystkim animacji dla dzieci. W 1967 roku wykreowa\u0142 posta\u0107 psa Reksia, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 bohaterem serii realizowanych a\u017c do \u015bmierci re\u017cysera w roku 1991. R\u00f3wnocze\u015bnie Marsza\u0142ek tworzy\u0142 znakomite filmy indywidualne, czego przyk\u0142adem jest Ballada<\/em> (1974), oraz cenione filmy o charakterze edukacyjnym, takie jak Ameba<\/em> (1974) czy Atom<\/em> (1975). Zrealizowa\u0142 ponadto pe\u0142nometra\u017cowe Przygody B\u0142\u0119kitnego Rycerzyka<\/em> (1983). W sumie wyre\u017cyserowa\u0142 ponad 60 film\u00f3w[1]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

\u201eTym od Reksia\u201d sta\u0142 si\u0119 w latach 70. Ksi\u0105\u017cka b\u0119d\u0105ca przedmiotem recenzji jest pierwszym tak obszernym opracowaniem dorobku re\u017cysera, scenarzysty i autora opracowa\u0144 plastycznych. To subiektywna opowie\u015b\u0107 Heleny Filek-Marsza\u0142ek napisana pod opiek\u0105 literack\u0105 Katarzyny Kolskiej \u2013 dziennikarki, redaktorki, autorki licznych reporta\u017cy, wywiad\u00f3w, tekst\u00f3w publicystycznych oraz kilku ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n

Marsza\u0142ek, ten od Reksia<\/em> wydaje si\u0119 odpowiedzi\u0105 (a tym samym swoist\u0105 przeciwwag\u0105) dla ksi\u0105\u017cki Kr\u00f3lowie bajek. Opowie\u015b\u0107 o legendarnym Studiu Film\u00f3w Rysunkowych<\/em> autorstwa Leszka K. Talko i Karola Veselego wydanej w 2020 roku przez Wydawnictwo Czarne[2]<\/a><\/sup>. Publikacja ta stanowi opowie\u015b\u0107 o bielskiej wytw\u00f3rni nie przez pryzmat film\u00f3w, a raczej postaci tw\u00f3rc\u00f3w. Ca\u0142o\u015b\u0107 jest silnie osadzona w obyczajowo\u015bci PRL. Ukazuje Marsza\u0142ka jako posta\u0107 niezwykle tw\u00f3rcz\u0105, ale pe\u0142n\u0105 niejednoznaczno\u015bci. Oto kilka fragment\u00f3w: \u201eBardzo zdolny, kreatywny i tw\u00f3rczy \u2013 to widzia\u0142o si\u0119 od razu. Studio okaza\u0142o si\u0119 dla niego wymarzonym domem na ca\u0142\u0105 reszt\u0119 \u017cycia. Tu tolerowano jego nieprzysiadalno\u015b\u0107, napady z\u0142o\u015bci, fochy i nierzadko po prostu zwyk\u0142e chamstwo\u201d[3]<\/a><\/sup>; \u201eW studio zapami\u0119tano dobrze jedn\u0105 z kolaudacji, gdy to film W\u0105tora zosta\u0142 oceniony na celuj\u0105cy. Marsza\u0142ek dosta\u0142 ataku sza\u0142u [\u2026]\u201d[4]<\/a><\/sup>; \u201eMarsza\u0142ek najbardziej zazdrosny by\u0142 o Nehrebeckiego\u201d[5]<\/a><\/sup>. Rekonstruuj\u0105c osobowo\u015b\u0107 re\u017cysera, autorzy Kr\u00f3l\u00f3w bajek<\/em>\u2026 skorzystali z licznych wspomnie\u0144 pracownik\u00f3w SFR \u2013 r\u00f3\u017cnorodnych w wyd\u017awi\u0119ku. Niezale\u017cnie od tego, ile prawdy jest w wy\u017cej cytowanych stwierdzeniach, ich si\u0142a uwypukla jednak negatywne cechy Marsza\u0142ka. Autorzy ksi\u0105\u017cki nie mieli hamulc\u00f3w w poruszaniu spraw tak delikatnych jak okoliczno\u015bci samob\u00f3jczej \u015bmierci re\u017cysera. Ksi\u0105\u017cka Talki i Veselego uderza r\u00f3wnie\u017c bezpo\u015brednio w Helen\u0119 Filek-Marsza\u0142ek \u2013 \u201ew dodatku jest to ameryka\u0144ska kariera, od pucybuta do milionera\u201d, sugeruj\u0105c, \u017ce wszystko osi\u0105gn\u0119\u0142a ona dzi\u0119ki Marsza\u0142kowi. Wydobywa r\u00f3wnie\u017c osobiste w\u0105tki \u017cycia re\u017cysera i jego drugiej \u017cony, w relacji do poprzedniego zwi\u0105zku[6]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Marsza\u0142ek, ten od Reksia<\/em><\/strong> \u2013 tytu\u0142 trafnie zapowiada, z jak\u0105 narracj\u0105 czytelnik b\u0119dzie mia\u0142 do czynienia. Nie czyni\u0119 z tego zarzutu \u2013 wr\u0119cz przeciwnie. Ksi\u0105\u017cka ma charakter popularyzatorski, si\u0119ga wi\u0119c w spos\u00f3b naturalny po to, co najlepsze, a jednocze\u015bnie najbardziej uznane. Filek-Marsza\u0142ek podkre\u015bla przede wszystkim posta\u0107 re\u017cysera jako autora opowie\u015bci o s\u0142ynnym psie \u2013 bohaterze dw\u00f3ch serii: Reksio<\/em> (1967-1986) oraz Reksio i ptaki<\/em> (1987-1990). Sw\u00f3j stosunek do wspomnie\u0144 w znacz\u0105co zatytu\u0142owanym rozdziale \u2013 Dla mojego m\u0119\u017ca<\/em><\/strong> \u2013 okre\u015bla w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy: \u201ePisanie wspomnie\u0144 to przywracanie komu\u015b \u017cycia. Albo dawanie mu go jeszcze raz, tylko inaczej. Bierze si\u0119 z ch\u0119ci ocalenia ludzkiego losu, zw\u0142aszcza gdy towarzyszy nam \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce mieli\u015bmy szcz\u0119\u015bcie by\u0107 z kim\u015b nieprzeci\u0119tnym, wyj\u0105tkowym\u201d[7]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Pierwszy rozdzia\u0142 \u2013 S\u0142odko-gorzka m\u0142odo\u015b\u0107<\/em><\/strong> \u2013 to opowie\u015b\u0107 skonstruowana na podstawie pami\u0105tek, wypowiedzi prasowych oraz zapami\u0119tanych wspomnie\u0144 re\u017cysera. Helena Filek-Marsza\u0142ek zosta\u0142a jego \u017con\u0105 w 1978 roku (prac\u0119 w SFR rozpocz\u0119\u0142a 15 lat wcze\u015bniej). Autorka si\u0119ga do odleg\u0142ych korzeni \u2013 do XVIII-wiecznych przodk\u00f3w swego m\u0119\u017ca. Barwnie i obrazowo opisuje jego dzieci\u0144stwo, przy czym cytuje wspomnienia, kt\u00f3rymi re\u017cyser dzieli\u0142 si\u0119 na \u0142amach prasy, co dodatkowo o\u017cywia narracj\u0119. Marsza\u0142ek urodzi\u0142 si\u0119 w 1922 roku w Suwa\u0142kach. Przykuwaj\u0105 uwag\u0119 ciekawostki, jak na przyk\u0142ad to, \u017ce imi\u0119 Lechos\u0142aw by\u0142o drugim imieniem, a pierwszego (Zygmunt) bohater ksi\u0105\u017cki w\u0142a\u015bciwie nie u\u017cywa\u0142. Sporo informacji dotyczy \u017ar\u00f3de\u0142 zami\u0142owania przysz\u0142ego tw\u00f3rcy postaci Reksia do rysunku. Nast\u0119pnie autorka rekonstruuje wojenn\u0105 histori\u0119 m\u0119\u017ca \u2013 kiedy z ojcem, oficerem Wojska Polskiego (i ofiar\u0105 zbrodni katy\u0144skiej), ucieka\u0142 na wsch\u00f3d, przebywa\u0142 w maj\u0105tku Odrow\u0105\u017c, na robotach przymusowych, w B\u0105kowej G\u00f3rze i Radomsku.<\/p>\n

Cho\u0107 ksi\u0105\u017cka nie ma charakteru albumowego, istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa w niej warstwa ilustracyjna. Warto\u015bci\u0105 sam\u0105 w sobie s\u0105 stare fotografie, archiwalia (dokumenty i korespondencja), a przede wszystkim rysunki Marsza\u0142ka z lat dziecinnych i m\u0142odzie\u0144czych, kt\u00f3re przypad\u0142y na okres II wojny \u015bwiatowej. Pokazuj\u0105 one znaczny ju\u017c w\u00f3wczas potencja\u0142 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 podpatrywania otaczaj\u0105cego \u015bwiata. Podziw autorki dla m\u0119\u017ca skutkuje czasem przesadnymi opiniami: \u201eGdy ogl\u0105dam rysunki Leszka z czas\u00f3w wojny, chocia\u017cby te zrobione w pami\u0119tniku dla jego mamy, mog\u0119 jedynie podejrzewa\u0107, \u017ce swoim talentem i umiej\u0119tno\u015bciami przewy\u017csza\u0142 wielu ucz\u0105cych tam profesor\u00f3w\u201d[8]<\/a><\/sup>. Powt\u00f3rzmy jednak \u2013 to opowie\u015b\u0107 subiektywna, a nie ksi\u0105\u017cka naukowa. W 1945 roku Marsza\u0142ek osiad\u0142 w \u0141odzi \u2013 rozpocz\u0105\u0142 tam nauk\u0119 w Szkole Przemys\u0142u Artystycznego. W roku kolejnym podj\u0105\u0142 w \u0141odzi wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Maciejem Sie\u0144skim \u2013 powojennym pionierem polskiej animacji. O tym interesuj\u0105cym okresie nie dowiadujemy si\u0119, niestety, zbyt wiele. W tamtym czasie Marsza\u0142ek za\u0142o\u017cy\u0142 r\u00f3wnie\u017c rodzin\u0119. Jego pierwsza \u017cona i dziecko s\u0105 jednak anonimowi \u2013 nie poznajemy nawet ich imion.<\/p>\n

Rozdzia\u0142 drugi \u2013 Pierwsze kroki w animacji<\/em><\/strong> \u2013 to opis pocz\u0105tk\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci bielskiej wytw\u00f3rni \u2013 wprowadzenie w kontekst, w swoisty klimat epoki oraz prymitywne warunki pracy. W takiej w\u0142a\u015bnie sytuacji Marsza\u0142ek pojawia si\u0119 w Bielsku-Bia\u0142ej. Pierwsze lata dzia\u0142alno\u015bci zespo\u0142u produkcyjnego zrekonstruowane s\u0105 g\u0142\u00f3wnie na bazie materia\u0142\u00f3w prasowych. Autorka pisze j\u0119zykiem jasnym i komunikatywnym, omawia pierwsze i zarazem bardzo wa\u017cne filmy Marsza\u0142ka \u2013 debiutanckiego Kozio\u0142eczka<\/em> (1953) oraz Pani\u0105 Twardowsk\u0105<\/em> (1955). Dope\u0142nienie stanowi\u0105 tu reprodukcje wycink\u00f3w prasowych i \u015bwietne szkice animacyjne. Od pierwszych produkcji Filek-Marsza\u0142ek przechodzi do rozwoju telewizji i dobranocek; zaznacza rol\u0119, jak\u0105 w dzia\u0142alno\u015bci SFR mia\u0142y poszukiwania bohater\u00f3w filmu seryjnego \u2013 w skr\u00f3towy spos\u00f3b (i nieco nazbyt uproszczony) opisuje pocz\u0105tki Bolka i Lolka. W tym kontek\u015bcie zwraca uwag\u0119 szczeg\u00f3lne podej\u015bcie Marsza\u0142ka do sposobu kreacji postaci. Gdy w jednym z odcink\u00f3w s\u0142ynnej serii para bohater\u00f3w mia\u0142a chwyci\u0107 za bro\u0144, re\u017cyser \u201ekategorycznie zaprotestowa\u0142\u201d. Tu jednak pojawia si\u0119 pewna rysa: w kontek\u015bcie bajki Marsza\u0142ek zaprotestowa\u0142, lecz w rzeczywisto\u015bci bro\u0144 go fascynowa\u0142a; w p\u00f3\u017aniejszych latach by\u0142 bywalcem strzelnicy, o czym z ksi\u0105\u017cki si\u0119 nie dowiemy.<\/p>\n

Rozdzia\u0142 trzeci, Spotkanie<\/em><\/strong>, wprowadza w\u0105tek autobiograficzny \u2013 nale\u017cy tutaj zaznaczy\u0107, \u017ce Helena Filek-Marsza\u0142ek sama jest tw\u00f3rczyni\u0105 o bardzo interesuj\u0105cym dorobku i jej wspomnienia w tym kontek\u015bcie stanowi\u0105 istotn\u0105 warto\u015b\u0107[9]<\/a><\/sup>. Autorka kr\u00f3tko opisuje swoje dzieci\u0144stwo, czas nauki w Pa\u0144stwowym Liceum Technik Plastycznych w Bielsku-Bia\u0142ej oraz trudno\u015bci, z jakimi musia\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas zmierzy\u0107. (Na marginesie: nauczyciel z PLTP, kt\u00f3ry poleci\u0142 autork\u0119 do SFR, to nie W\u0142adys\u0142aw Szostek, ale W\u0142adys\u0142aw Szostak, zas\u0142u\u017cony artysta ze \u015brodowiska bielskiego). Dalej Filek-Marsza\u0142ek wspomina realia pracy plastyka w przemy\u015ble; w interesuj\u0105cy spos\u00f3b opisuje pocz\u0105tki swojej pracy w wytw\u00f3rni oraz nawi\u0105zanie relacji z Lechos\u0142awem Marsza\u0142kiem. Swoiste dopowiedzenie stanowi\u0105 tutaj ilustracje \u2013 poczt\u00f3wki przesy\u0142ane przez Marsza\u0142ka. Autorka opisuje swego p\u00f3\u017aniejszego m\u0119\u017ca w tonie podziwu: to relacja ucze\u0144 \u2013 nauczyciel, a nawet wi\u0119cej, ucze\u0144 \u2013 mentor: \u201eCzasami si\u0119 radzi\u0142, szuka\u0142 pomys\u0142u, pyta\u0142, co my\u015bl\u0119 \u2013 by\u0142o to dla mnie ogromne wyr\u00f3\u017cnienie, \u017ce on, znany re\u017cyser i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca bielskiego studia, pyta mnie o rad\u0119\u201d. W kontek\u015bcie relacji z zespo\u0142em pracowniczym czasem dorzuca anegdoty: \u201eNiekt\u00f3rzy pracownicy do dzi\u015b wspominaj\u0105 Leszka czo\u0142gaj\u0105cego si\u0119 po korytarzu wytw\u00f3rni, gdy pr\u00f3bowa\u0142 pokaza\u0107 animatorom zm\u0119czonego, a raczej s\u0142aniaj\u0105cego si\u0119 na nogach Reksia\u201d[10]<\/a><\/sup>. W tej narracji trudny charakter Marsza\u0142ka nie znalaz\u0142 odzwierciedlenia.<\/p>\n

Dochodzimy do w\u0105tku kluczowego. W rozdziale Narodziny Reksia<\/em><\/strong> poznajemy stosunek re\u017cysera do zwierz\u0105t oraz suczk\u0119 Trol\u0119 \u2013 pierwowz\u00f3r g\u0142\u00f3wnego bohatera serii oraz jej specyfik\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na \u017cartach sytuacyjnych. Gagi by\u0142y niezwykle istotne, ale nie tylko. Reksio to swoiste odzwierciedlenie wra\u017cliwo\u015bci i czujno\u015bci Marsza\u0142ka. Filmy o perypetiach sympatycznego pieska maj\u0105 przes\u0142anie o wymiarze g\u0142\u0119boko humanistycznym. Prezentuj\u0105 takie warto\u015bci, jak dobro\u0107, uczciwo\u015b\u0107 czy opieku\u0144czo\u015b\u0107. Te proste historyjki mia\u0142y sk\u0142ania\u0107 do przemy\u015ble\u0144, a pomys\u0142y przynosi\u0142a codzienno\u015b\u0107. Inspiracj\u0105 by\u0142 na przyk\u0142ad remont kuchni, kt\u00f3ry w filmie prze\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na odzwierciedlenie reali\u00f3w Polski Ludowej \u2013 trudno\u015bci materia\u0142owe, partactwo wykonania itp. (Reksio remontuje<\/em>). W rozdziale tym Filek-Marsza\u0142ek ciekawie opisuje proces tw\u00f3rczy, kt\u00f3ry przek\u0142ada\u0142 si\u0119 na szczeg\u00f3lny charakter tej w zasadzie autorskiej serii. Marsza\u0142ek by\u0142 przecie\u017c tw\u00f3rc\u0105 scenariuszy, opracowa\u0144 plastycznych i cz\u0119sto re\u017cyserem. Dalej poznajemy ca\u0142y proces realizacji \u2013 od scenopisu opisowego i obrazkowego, poprzez animacj\u0119, do ud\u017awi\u0119kowienia. Cenne uzupe\u0142nienie stanowi warstwa ilustracyjna \u2013 projekty, materia\u0142y produkcyjne, archiwalne zdj\u0119cia tw\u00f3rc\u00f3w czy wreszcie wizerunki zdobytych nagr\u00f3d. W\u0105tek produkcyjny to r\u00f3wnie\u017c okazja do wspomnie\u0144 na temat ocen film\u00f3w i ingerencji cenzorskich; z perspektywy czasu do\u015b\u0107 zabawnych. W kontek\u015bcie realizacji Reksia<\/em> Marsza\u0142ek jest ukazany jako perfekcjonista, kt\u00f3ry nie znosi bylejako\u015bci, nie toleruje b\u0142\u0119d\u00f3w i chodzenia na skr\u00f3ty. Filek-Marsza\u0142ek nieco usprawiedliwiaj\u0105co pisze: \u201eWszystko musia\u0142o by\u0107 zrobione na najwy\u017cszym poziomie [\u2026]. Niekt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce si\u0119 czepia, \u017ce szuka dziury w ca\u0142ym, \u017ce jest zbyt surowy i wymagaj\u0105cy\u201d[11]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Autorka niewiele miejsca po\u015bwi\u0119ca filmom indywidualnym swego m\u0119\u017ca \u2013 sk\u0105din\u0105d bardzo niedocenionym; w\u0105tek ten pojawia si\u0119 w rozdziale kolejnym: Dzielny rycerzyk ratuje studio<\/em><\/strong>. Szczeg\u00f3ln\u0105 warto\u015b\u0107 maj\u0105 w tych fragmentach wspomnienia z produkcji filmu Ballada <\/em>(1974), do kt\u00f3rego Filek-Marsza\u0142ek wykona\u0142a znakomite opracowanie plastyczne. Rozdzia\u0142 ten traktuje jednak przede wszystkim o pe\u0142nym metra\u017cu \u2013 Przygodach B\u0142\u0119kitnego Rycerzyka <\/em>(1983), kt\u00f3ry zrealizowano na bazie serii z lat 60. Materia\u0142 z odcink\u00f3w zosta\u0142 uzupe\u0142niony o nowe sceny i wprowadzono dialogi, uzyskuj\u0105c zupe\u0142nie now\u0105 jako\u015b\u0107. Powodzenie Przyg\u00f3d<\/em>\u2026 przekona\u0142o ostatecznie re\u017cysera do realizacji pe\u0142nometra\u017cowego Reksia<\/em>, kt\u00f3rego temat scenariusza \u2013 Reksiowe cyrki<\/em> \u2013 zosta\u0142 zamieszczony w ksi\u0105\u017cce. Produkcja mia\u0142a zwie\u0144czy\u0107 prac\u0119 Marsza\u0142ka w SFR. Film nigdy nie powsta\u0142. Autorka zadaje pytanie, dlaczego w wytw\u00f3rni nie podj\u0119to si\u0119 realizacji, i nie znajduje odpowiedzi\u2026<\/p>\n

Mistrz i nauczyciel<\/em><\/strong> to rozdzia\u0142, kt\u00f3ry mo\u017cna potraktowa\u0107 jako swoisty aneks do ksi\u0105\u017cki. Autorka dostrzega wady m\u0119\u017ca: \u201eCzasem bywa\u0142 nerwowy i porywczy, dosadnie krytykowa\u0142, gdy co\u015b by\u0142o wykonane niestarannie, \u017ale lub bezmy\u015blnie. Ale za t\u0105 jego porywczo\u015bci\u0105 i oczekiwaniem perfekcji sta\u0142a zawsze jedna my\u015bl: film [\u2026] mia\u0142 by\u0107 doskona\u0142y\u201d[12]<\/a><\/sup>. To niejako teza, kt\u00f3r\u0105 tre\u015b\u0107 rozdzia\u0142u udowadnia. Autorka przytacza tutaj wypowiedzi wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u00f3w film\u00f3w o Reksiu. S\u0105 jednostronne \u2013 kreuj\u0105 obraz wyidealizowany, cz\u0142owieka niemal wy\u0142\u0105cznie przyjacielskiego, uwielbiaj\u0105cego \u017cartowa\u0107. Brakuje w tym miejscu balansu, przez co ca\u0142o\u015b\u0107 traci autentyzm, ale mo\u017cna tak\u0105 strategi\u0119 t\u0142umaczy\u0107 subiektywno\u015bci\u0105 przekazu osoby bliskiej bohaterowi.<\/p>\n

Jak zosta\u0142am mam\u0105 Reksia<\/em> <\/strong>ponownie stanowi wypowied\u017a autobiograficzn\u0105. Autorka, wspominaj\u0105c o tragicznej \u015bmierci swego m\u0119\u017ca, nie zag\u0142\u0119bia si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142y: \u201eTo dla mnie trudne i bolesne. Zreszt\u0105\u2026 zrobili to inni, wkraczaj\u0105c brutalnie w nasze \u017cycie, naruszaj\u0105c ludzk\u0105 intymno\u015b\u0107 i godno\u015b\u0107, bez odrobiny wra\u017cliwo\u015bci\u201d[13]<\/a><\/sup>. Takie podej\u015bcie autorki nale\u017cy uszanowa\u0107. Dalej Filek-Marsza\u0142ek opisuje \u201ewsp\u00f3\u0142czesne \u017cycie Reksia\u201d, na kt\u00f3re zasadniczy wp\u0142yw ma powo\u0142ana przez ni\u0105 Fundacja imienia Heleny i Lechos\u0142awa Marsza\u0142k\u00f3w. Wspiera, promuje i realizuje ona szeroko poj\u0119te inicjatywy prospo\u0142eczne oraz kulturalne. Bohater s\u0142ynnej serii pojawia si\u0119 dzi\u015b w najrozmaitszych kontekstach: od okoliczno\u015bciowych pami\u0105tek i gad\u017cet\u00f3w, poprzez ksi\u0105\u017ceczki dla dzieci, po wydarzenia sportowe i dzia\u0142ania dobroczynne. Fundacja wspiera r\u00f3wnie\u017c (Reksio muzealnik<\/em><\/strong>) Muzeum Dobranocek w Rzeszowie, do kt\u00f3rego Filek-Marsza\u0142ek przekaza\u0142a pami\u0105tki po m\u0119\u017cu. Reksio ma ju\u017c nawet pomniki, upami\u0119tniaj\u0105ce zarazem posta\u0107 jego tw\u00f3rcy. W zako\u0144czeniu pt. Czekaj na mnie<\/em> <\/strong>pojawia si\u0119 te\u017c idea \u0142aweczki Lechos\u0142awa Marsza\u0142ka \u2013 kilka miesi\u0119cy temu zrealizowana w Bielsku-Bia\u0142ej.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 zestawienia film\u00f3w zrealizowanych i wsp\u00f3\u0142realizowanych przez Marsza\u0142ka; przyznanych jego filmom nagr\u00f3d oraz wr\u0119czonych mu medali i odznacze\u0144. Odczuwalny jest brak ko\u0144cowej bibliografii, niepozwalaj\u0105cy na identyfikacj\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 cytat\u00f3w (szczeg\u00f3lnie wypowiedzi samego bohatera), a te odgrywaj\u0105 w ksi\u0105\u017cce bardzo istotn\u0105 rol\u0119.<\/p>\n

Nale\u017cy jeszcze raz podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie mamy tu do czynienia z publikacj\u0105 naukow\u0105. Cel tej ksi\u0105\u017cki by\u0142 jednoznaczny: polega\u0142 na ocaleniu od zapomnienia i spopularyzowaniu zas\u0142u\u017conej dla polskiej animacji postaci. Ca\u0142o\u015bciowy obraz to portret bohatera pomnikowego, nieco wyidealizowany, zdominowany przez posta\u0107 Reksia. W tek\u015bcie zaistnia\u0142a pewna przesada w przedstawieniu \u015bwiadectw oraz relacji o charakterze gloryfikuj\u0105cym. A posta\u0107 Marsza\u0142ka tak czy inaczej skutecznie si\u0119 broni swym indywidualizmem i wyrazisto\u015bci\u0105, cho\u0107 w\u0142a\u015bciwie broni\u0107 si\u0119 nie musi. O wielko\u015bci tw\u00f3rcy \u015bwiadcz\u0105 przede wszystkim znakomite filmy, kt\u00f3re w du\u017cej mierze \u015bwietnie przetrwa\u0142y pr\u00f3b\u0119 czasu. Dla czytelnik\u00f3w niezorientowanych w tematyce ksi\u0105\u017cka stanowi niezb\u0119dn\u0105 baz\u0119 wiedzy, ale pasjonaci i fachowcy r\u00f3wnie\u017c znajd\u0105 w niej co\u015b dla siebie. Nie tylko na temat Marsza\u0142ka, ale tak\u017ce o samej Helenie Filek-Marsza\u0142ek. Ksi\u0105\u017cka mo\u017ce stanowi\u0107 jedno ze \u017ar\u00f3de\u0142 oraz przyczynek do kolejnych opracowa\u0144 dotycz\u0105cych polskiej animacji; sporo jest w tym zakresie do zrobienia.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n

Marsza\u0142ek, ten od Reksia<\/em>. O Lechos\u0142awie Marsza\u0142ku, s\u0142ynnym tw\u00f3rcy s\u0142ynnego pieska, i \u017cyciu z bohaterami film\u00f3w rysunkowych opowiada Helena Filek-Marsza\u0142ek<\/em>, opieka literacka
\nK. Kolska, Wydawnictwo Publicat, Pozna\u0144 2022.<\/p>\n

Studio Film\u00f3w Rysunkowych w Bielsku\u2011Bia\u0142ej. Katalog Film\u00f3w<\/em>, red. M. Wo\u017any, Studio Film\u00f3w Rysunkowych, Bielsko\u2011Bia\u0142a 2005.<\/p>\n

K. Talko, K. Vesely, Kr\u00f3lowie bajek. Opowie\u015b\u0107 o legendarnym Studiu Film\u00f3w Rysunkowych<\/em>, Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2020.<\/p>\n

 <\/p>\n

Informacja<\/strong><\/p>\n

Artyku\u0142 powsta\u0142 w ramach projektu NCN nr rej. 2023\/07\/X\/HS2\/01360<\/p>\n

 <\/p>\n

_________<\/p>\n

Marsza\u0142ek, the one with Reksio\u2026 and not only Reksio<\/strong><\/p>\n

A review of a book Marsza\u0142ek, ten od Reksia<\/em>. O Lechos\u0142awie Marsza\u0142ku, s\u0142ynnym tw\u00f3rcy s\u0142ynnego pieska, i \u017cyciu z bohaterami film\u00f3w rysunkowych opowiada Helena Filek-Marsza\u0142ek<\/em><\/p>\n

Keywords<\/strong>
\nLechos\u0142aw Marsza\u0142ek, animated film, cartoon, Studio Film\u00f3w Rysunkowych, Bielsko-Bia\u0142a, Reksio<\/p>\n

Abstract<\/strong>
\nThe article is a review of the book on Lechos\u0142aw Marsza\u0142ek. The reviewed book tells a life story of the director, screenwriter and author of artwork for numerous animated films. The presents in a synthetic way the most important stages of the artist’s life and his most significant achievements, among which the creation of the title dog Reksio – the hero of the famous cartoon series – comes to the fore.<\/p>\n

________<\/p>\n

Biogram <\/strong><\/p>\n

Patryk Oczko \u2013 Uko\u0144czy\u0142 Pa\u0144stwowe Liceum Sztuk Plastycznych w Bielsku-Bia\u0142ej (2003). Absolwent archeologii (2008) i historii sztuki (2010) na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. W latach 2009-2012 zwi\u0105zany z Muzeum Archeologiczno-Etnograficznym w \u0141odzi, nast\u0119pnie, w 2012 r., z Muzeum w Bielsku-Bia\u0142ej. Od 2013 r. kieruje Dzia\u0142em Sztuki w Muzeum Miejskim w Tychach \u2013 obecnie jako kustosz dyplomowany. Stopie\u0144 doktora nauk humanistycznych w zakresie nauk o sztuce uzyska\u0142 na Wydziale Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego (2019). Cz\u0142onek Stowarzyszenia Historyk\u00f3w Sztuki (od 2013 r. cz\u0142onek Zarz\u0105du). Nagrodzony w LXI Konkursie im. ks. prof. Szcz\u0119snego Dettloffa na prace naukowe m\u0142odych cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia Historyk\u00f3w Sztuki w kategorii prac naukowych oraz wyr\u00f3\u017cniony w Konkursie Marsza\u0142ka Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego za Wydarzenie Muzealne Roku 2015. Od 2020 r. zatrudniony jako adiunkt w Instytucie Nauk o Sztuce Uniwersytetu \u015al\u0105skiego; w 2023 r. otrzyma\u0142 grant NCN \u201eMiniatura\u201d na realizacj\u0119 projektu o Studiu Film\u00f3w Rysunkowych w Bielsko-Bia\u0142ej. Kontakt: patryk.oczko@us.edu.pl.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

    \n
  1. Studio Film\u00f3w Rysunkowych w Bielsku\u2011Bia\u0142ej. Katalog Film\u00f3w<\/em>, red. M. Wo\u017any, Studio Film\u00f3w Rysunkowych, Bielsko\u2011Bia\u0142a 2005. \u2191<\/a><\/li>\n
  2. K. Talko, K. Vesely, Kr\u00f3lowie bajek. Opowie\u015b\u0107 o legendarnym Studiu Film\u00f3w Rysunkowych<\/em>, Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2020. \u2191<\/a><\/li>\n
  3. Tam\u017ce, s. 79. \u2191<\/a><\/li>\n
  4. Tam\u017ce, s. 129. \u2191<\/a><\/li>\n
  5. Tam\u017ce, s. 130. \u2191<\/a><\/li>\n
  6. Tam\u017ce, s. 151, 221. \u2191<\/a><\/li>\n
  7. Marsza\u0142ek, ten od Reksia<\/em>. O Lechos\u0142awie Marsza\u0142ku, s\u0142ynnym tw\u00f3rcy s\u0142ynnego pieska, i \u017cyciu z bohaterami film\u00f3w rysunkowych opowiada Helena Filek-Marsza\u0142ek<\/em>, opieka literacka K. Kolska, Wydawnictwo Publicat, Pozna\u0144 2022, s. 5 i n. \u2191<\/a><\/li>\n
  8. Tam\u017ce, s. 45. \u2191<\/a><\/li>\n
  9. W czo\u0142\u00f3wkach zrealizowanych film\u00f3w tw\u00f3rczyni figuruje jako Halina Filek, p\u00f3\u017aniej za\u015b Halina Filek-Marsza\u0142ek. \u2191<\/a><\/li>\n
  10. Marsza\u0142ek, ten od Reksia<\/em>\u2026,, s. 108. \u2191<\/a><\/li>\n
  11. Tam\u017ce, s. 131. \u2191<\/a><\/li>\n
  12. Tam\u017ce, s. 172. \u2191<\/a><\/li>\n
  13. Tam\u017ce, s. 191. \u2191<\/a><\/li>\n<\/ol>\n

     <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Uniwersytet \u015al\u0105ski ORCID: 0000-0002-1148-689X doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2023.4.08   Streszczenie Artyku\u0142 stanowi recenzj\u0119 ksi\u0105\u017cki pt. Marsza\u0142ek, ten od Reksia. Stanowi ona opis \u017cycia re\u017cysera, scenarzysty i autora opracowa\u0144 plastycznych do licznych film\u00f3w animowanych. Ksi\u0105\u017cka ma charakter wspomnieniowy, subiektywny i popularyzatorski; w spos\u00f3b syntetyczny przedstawia najwa\u017cniejsze etapy \u017cycia tw\u00f3rcy oraz jego najistotniejsze dokonania, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych na czo\u0142o wysuwa si\u0119… Czytaj wi\u0119cej »Marsza\u0142ek, ten od Reksia – i nie tylko od Reksia<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1918],"tags":[1982,1980,1983,1981],"ppma_author":[1923],"class_list":["post-7570","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-2023-nr-4","tag-helena-filek-marszalek","tag-lechoslaw-marszalek","tag-marszalek-ten-od-reksia","tag-reksio"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t