{"id":7563,"date":"2023-12-19T22:32:49","date_gmt":"2023-12-19T21:32:49","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=7563"},"modified":"2023-12-27T16:10:29","modified_gmt":"2023-12-27T15:10:29","slug":"zrob-to-sam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/zrob-to-sam\/","title":{"rendered":"Zr\u00f3b to sam! \u2013 o edukacji z zakresu animacji filmowej w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich \u00a0"},"content":{"rendered":"

Uniwersytet \u0141\u00f3dzki<\/p>\n

ORCID: 0000-0002-4520-6497<\/p>\n

ORCID: 0000-0003-1394-2972<\/p>\n

doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2023.4.05<\/p>\n

 <\/p>\n

Streszczenie:<\/strong><\/p>\n

Artyku\u0142 jest cz\u0119\u015bci\u0105 szerokich badan\u0301 dotycz\u0105cych edukacji tw\u00f3rc\u00f3w r\u00f3\u017cnych grup wiekowych z zakresu filmu animowanego. Tekst skupiony jest na najm\u0142odszych adeptach sztuki filmowej \u2013 uczniach szk\u00f3\u0142 \u015brednich \u2013 stawiaj\u0105cych pierwsze kroki w animacji. Przybli\u017ca formy kszta\u0142cenia formalnego i pozaformalnego wykorzystywane przez m\u0142odzie\u017c oraz do\u015bwiadczenia respondent\u00f3w. Wskazane s\u0105 potrzeby badanej grupy w zakresie edukacji artystycznej: praktycznej i teoretycznej. Analiza przedstawia wyobra\u017cenia i oczekiwania respondent\u00f3w na temat rozwoju zawodowego, jak i ewentualnej \u015bcie\u017cki kariery we wskazanym polu sztuki. Uwaga jest skierowana tak\u017ce na znajomo\u015b\u0107 bran\u017cy animacji oraz dotychczasowe dzia\u0142ania badanych. Badanie powsta\u0142o na bazie ustrukturyzowanych indywidualnych wywiad\u00f3w pog\u0142\u0119bionych oraz ankiety z najbardziej aktywnymi tw\u00f3rczo osobami ze szk\u00f3\u0142 \u015brednich w Polsce.<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/h3>\n

Zr\u00f3b to sam! \u2013 o edukacji z zakresu animacji filmowej w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich<\/strong><\/h3>\n

Edukacja prowadz\u0105ca do nabywania kompetencji mo\u017ce przybiera\u0107 r\u00f3\u017cne formy. Ta, kt\u00f3ra odbywa si\u0119 w szkole, to edukacja formalna, zapewniana przez pa\u0144stwo[1]<\/a><\/sup><\/sup>. Stanowi\u0105 j\u0105 r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cnego rodzaju kursy, umo\u017cliwiaj\u0105ce wykonywanie konkretnych zawod\u00f3w[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Drugim rodzajem edukacji jest kszta\u0142cenie pozaformalne, komplementarne wobec formalnego uczenia si\u0119. Ta forma nauki tak\u017ce mo\u017ce prowadzi\u0107 do uznania nabytych w taki spos\u00f3b kwalifikacji[3]<\/a><\/sup><\/sup>. Pozaformalnie uczymy si\u0119 na przyk\u0142ad podczas warsztat\u00f3w artystycznych, studi\u00f3w podyplomowych czy w szko\u0142ach j\u0119zykowych. Jednak we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie coraz cz\u0119\u015bciej zwraca si\u0119 uwag\u0119 na niespe\u0142nianie swoich zada\u0144 przez edukacj\u0119 formaln\u0105 i pozaformaln\u0105. Odpowiedzi\u0105 na niedobory wynikaj\u0105ce z tych form kszta\u0142cenia staje si\u0119 uczenie nieformalne. Odbywa si\u0119 ono incydentalnie w codziennym \u017cyciu, ale te\u017c intencjonalnie[4]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 kiedy to w wyniku pasji, pracy, rozm\u00f3w, s\u0142uchania podcast\u00f3w, czytania ksi\u0105\u017cek, ogl\u0105dania film\u00f3w i tak dalej chcemy naby\u0107 jak\u0105\u015b teoretyczn\u0105 lub praktyczn\u0105 wiedz\u0119. Edukacja nieformalna mo\u017ce doprowadzi\u0107 do uznania kwalifikacji, dlatego \u2013 zwa\u017cywszy na swoj\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 \u2013 pe\u0142ni ona tak wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie medialnym. Jednocze\u015bnie przerzuca odpowiedzialno\u015b\u0107 za proces kszta\u0142cenia z podmiot\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 edukacj\u0105 szkoln\u0105 i pozaszkoln\u0105 wprost na osoby ucz\u0105ce si\u0119. Tym samym stwarza sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej rynek pracy wymaga od swoich przysz\u0142ych pracownik\u00f3w wiedzy oraz kompetencji, jakich nie zapewni\u0142y im ani edukacja w szkole, ani specjalistyczne kursy. Dzieje si\u0119 tak w wi\u0119kszo\u015bci bran\u017c, tak\u017ce w przemy\u015ble filmowym. W poni\u017cszym artykule przyjrzymy si\u0119 edukacji uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich w wybranym sektorze sztuki \u2013<\/em><\/strong> animacji.<\/p>\n

Tekst powsta\u0142 na podstawie danych zebranych w projekcie Opracowanie Krajowej Strategii rozwoju szkolnictwa dla przemys\u0142\u00f3w animacji filmowej i efekt\u00f3w specjalnych na lata 2023-2030<\/em>, dofinansowanym przez Islandi\u0119, Lichtenstein i Norwegi\u0119 z Funduszy EOG[5]<\/a><\/sup><\/sup>. W ramach projektu przeprowadzono pog\u0142\u0119bione wywiady indywidualne z osobami z trzech grup r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 wiekiem i do\u015bwiadczeniem: (1) osoby ze szk\u00f3\u0142 \u015brednich, (2) studiuj\u0105ce na kierunkach artystycznych oraz (3) pracuj\u0105ce tw\u00f3rczo, ale bez wykszta\u0142cenia filmowego. Niniejszy artyku\u0142 opiera si\u0119 na analizie wywiad\u00f3w w najm\u0142odszej grupie adept\u00f3w sztuki filmowej i jest wzbogacony danymi pozyskanymi w badaniu ankietowym na pr\u00f3bie losowej[6]<\/a><\/sup><\/sup>. Do projektu zosta\u0142y wybrane osoby maj\u0105ce istotne osi\u0105gni\u0119cia na polu animacji. \u015arednia liczba ma\u0142ych form animowanych powsta\u0142ych z ich udzia\u0142em wynosi 8,5, a ka\u017cda z tych os\u00f3b zrealizowa\u0142a samodzielnie \u015brednio 6 film\u00f3w kr\u00f3tkometra\u017cowych. Przeprowadzono 4 cz\u0119\u015bciowo ustrukturyzowane wywiady pog\u0142\u0119bione (wed\u0142ug zestandaryzowanych scenariuszy) oraz ankiet\u0119, na kt\u00f3r\u0105 odpowiedzia\u0142o 30 os\u00f3b, z kolei w analizie uwzgl\u0119dniono 25 najbardziej aktywnych tw\u00f3rczo os\u00f3b urodzonych po 2000 roku (mediana wieku: 16 lat). Nastolatkowie pochodz\u0105 z r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bci w Polsce, z ma\u0142ych i du\u017cych miast, a tak\u017ce ze wsi. Aktualnie ucz\u0105 si\u0119 w szko\u0142ach \u015brednich: liceach og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cych oraz technikach o r\u00f3\u017cnorodnych profilach, najcz\u0119\u015bciej niezwi\u0105zanych ze sztuk\u0105.<\/p>\n

Celem artyku\u0142u jest sprawdzenie, w jaki spos\u00f3b uczniowie zdobywaj\u0105 kompetencje, ale przede wszystkim, czy edukacja formalna i pozaformalna spe\u0142niaj\u0105 oczekiwania m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w. Zastanowimy si\u0119, w jakim stopniu korzystaj\u0105 oni z propozycji kszta\u0142cenia instytucjonalnego oraz w jakim stopniu kluczowe znaczenie w rozwijaniu ich kwalifikacji ma nauka nieformalna. Kolejnym elementem analizy b\u0119d\u0105 kwestie zwi\u0105zane z ocen\u0105 w\u0142asnych kompetencji oraz dotychczasowego do\u015bwiadczenia. Zaprezentujemy opinie badanych na temat polskiego filmu animowanego, rozumianego w kontek\u015bcie bran\u017cy filmowej, jak r\u00f3wnie\u017c tekstu audiowizualnego. Ostatni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0105 wyobra\u017cenia uczni\u00f3w na temat ich przysz\u0142o\u015bci i mo\u017cliwych \u015bcie\u017cek zawodowych.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"

Kadr z teledysku Frytt & Dominika Wk\u0142adam w to serce<\/em>. \u0179r\u00f3d\u0142o: Prywatne archiwum Filipa Szuksztula<\/p><\/div>\n

Edukacja i rozw\u00f3j kompetencji<\/strong><\/p>\n

Respondenci badania zgodnie wskazuj\u0105, \u017ce edukacja formalna nie zapewnia im mo\u017cliwo\u015bci rozwoju kompetencji filmowych. Zaj\u0119\u0107 po\u015bwi\u0119conych animacji nie ma ani w czasie lekcji, ani w ofercie aktywno\u015bci pozalekcyjnych w szkole (a je\u015bli ju\u017c maj\u0105 one miejsce, to wy\u0142\u0105cznie epizodycznie i na poziomie podstawowym). Refleksja rozm\u00f3wc\u00f3w licuje z ograniczon\u0105 liczb\u0105 godzin przeznaczon\u0105 na zaj\u0119cia artystyczne r\u00f3\u017cnego rodzaju w podstawach programowych szk\u00f3\u0142 podstawowych i ponadpodstawowych. Taki stan rzeczy istnia\u0142 w Polsce jeszcze przed likwidacj\u0105 gimnazj\u00f3w[7]<\/a><\/sup><\/sup>. Obecnie ramowy plan nauczania dla szko\u0142y podstawowej w klasach od czwartej do \u00f3smej uwzgl\u0119dnia tylko zaj\u0119cia z plastyki i muzyki (w wymiarze jednej godziny tygodniowo); z kolei ramowy plan nauczania dla liceum og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego zak\u0142ada wyb\u00f3r przez dyrektora jednej godziny tygodniowo spo\u015br\u00f3d przedmiot\u00f3w: filozofia, plastyka, muzyka, j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski i kultura antyczna jedynie w pierwszej klasie[8]<\/a><\/sup><\/sup>. Edukacja filmowa mo\u017ce wi\u0119c \u2013 ale nie musi \u2013 stanowi\u0107 element zaj\u0119\u0107 artystycznych. O filmie rozmawia si\u0119 w szkole zazwyczaj na j\u0119zyku polskim, ale r\u00f3wnie\u017c w niewielkim wymiarze.<\/p>\n

Badani podkre\u015blaj\u0105 tak\u017ce, i\u017c brakuje do\u015bwiadczonych nauczycieli, kt\u00f3rzy mogliby zorganizowa\u0107 filmowe warsztaty. \u015awiadczy to o ci\u0105g\u0142o\u015bci pragmatycznego i utylitarnego podej\u015bcia do edukacji filmowej, na co zwraca\u0142 uwag\u0119 Bogus\u0142aw Skowronek jeszcze przed reform\u0105 systemu o\u015bwiaty w 2017 roku[9]<\/a><\/sup><\/sup>. Jako przyczyny tego zjawiska badacz wskazuje brak czasu, niewystarczaj\u0105ce wsparcie techniczne oraz niedobory w merytorycznym przygotowaniu kadry pedagogicznej[10]<\/a><\/sup><\/sup>. Bior\u0105c pod uwag\u0119 zmiany w spo\u0142ecze\u0144stwie medialnym, jakie zasz\u0142y od tamtego czasu, wypowiedzi naszych respondent\u00f3w potwierdzaj\u0105 nie tylko utrzymanie status quo<\/em>, ale i jego wzmocnienie. Jedna z badanych m\u00f3wi: \u201eNie by\u0142o \u017cadnej osoby, kt\u00f3ra mog\u0142aby poprowadzi\u0107 takie zaj\u0119cia.<\/strong> I mi si\u0119 wydaje, \u017ce to raczej ju\u017c szko\u0142a by\u0142a nastawiona na to, \u017ce je\u017celi ucze\u0144 chce rozwija\u0107 pasje, do kt\u00f3rych pomocy w ich rozwijaniu nie ma w szkole odpowiednich nauczycieli, to powinno si\u0119 szuka\u0107 na zewn\u0105trz<\/strong>\u201d [wszystkie pogrubienia pochodz\u0105 od autorek][11]<\/a><\/sup><\/sup>. W powy\u017cszej wypowiedzi wybrzmiewa tak\u017ce niech\u0119\u0107 plac\u00f3wek o\u015bwiatowych do podejmowania aktywno\u015bci wykraczaj\u0105cych poza podstawy programowe. Ma to czasem paradoksalne konsekwencje. Respondentka, kt\u00f3ra ucz\u0119szcza\u0142a do teatralnej klasy w szkole podstawowej, sta\u0142a si\u0119 ekspertk\u0105 podczas jedynych, kilkugodzinnych warsztat\u00f3w z animacji, jakie nauczycielka zorganizowa\u0142a w czasie wszystkich lekcji plastyki:<\/p>\n

No nie by\u0142o sprz\u0119tu\u2026 No bo te\u017c sk\u0105d troch\u0119, no bo jednak nie ka\u017cd\u0105 szko\u0142\u0119 sta\u0107 na jaki\u015b aparat [\u2026]. Wtedy ju\u017c ucz\u0119szczam na zaj\u0119cia w Centrum Kultury, wi\u0119c na przyk\u0142ad pani <\/strong>[w szkole \u2013 przyp. aut.] mnie si\u0119 pyta\u0142a, czy znam jakie\u015b darmowe programy do monta\u017cu zdj\u0119\u0107, albo jakby razem ze mn\u0105 konsultowa\u0142a, jak na przyk\u0142ad ustawi\u0107 telefon, \u017ceby robi\u0107 zdj\u0119cia, kiedy tworzymy animacje, i to by\u0142y te\u017c takie bardzo amatorskie<\/strong> […]. No i w sumie to te\u017c by\u0142y takie trzy godziny w ci\u0105gu wszystkich lekcji plastyki, jakie mieli\u015bmy, wi\u0119c to te\u017c nie by\u0142o takie jakie\u015b bardzo mocne zaanga\u017cowanie si\u0119 w t\u0119 spraw\u0119, ale my\u015bl\u0119, \u017ce dla os\u00f3b, kt\u00f3re jakby w og\u00f3le si\u0119 nigdy nie interesowa\u0142y animacj\u0105, no to na pewno to by\u0142o jakie\u015b prze\u017cycie <\/strong>[U3].<\/p>\n

Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce cho\u0107 podczas tych zaj\u0119\u0107 brakowa\u0142o odpowiedniego sprz\u0119tu, a warsztaty przeprowadzono na poziomie amatorskim i podstawowym, cz\u0119\u015b\u0107 uczni\u00f3w by\u0142a usatysfakcjonowana. Animacja pe\u0142ni\u0142a wi\u0119c funkcj\u0119 rozrywki, zabawy, niecodziennej odskoczni od tradycyjnych zaj\u0119\u0107. Nie odgrywa\u0142a roli pe\u0142noprawnego narz\u0119dzia, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego mo\u017cna przekazywa\u0107 wiedz\u0119. Taki stan rzeczy koresponduje z podej\u015bciem szk\u00f3\u0142 do osi\u0105gni\u0119\u0107 uczni\u00f3w.<\/p>\n

Adepci sztuki filmowej odczuwaj\u0105, \u017ce ich sukcesy \u2013 na przyk\u0142ad zdobyte nominacje czy nagrody \u2013 nie s\u0105 traktowane w szko\u0142ach na r\u00f3wni z dokonaniami uczni\u00f3w z innych dyscyplin. Respondent 4 m\u00f3wi: \u201eOdnosi\u0142em nawet czasami wra\u017cenie, \u017ce [moja \u2013 przyp. aut.] szko\u0142a podstawowa jakby lekcewa\u017cy\u0142a moje animacje<\/strong> i bardziej skupia\u0142a si\u0119 na tym, \u017ce o ten ch\u0142opak dosta\u0142 pierwsze miejsce w jakim\u015b konkursie sportowym. I to dla nich by\u0142o najwa\u017cniejsze\u201d[12]<\/a><\/sup><\/sup>. Takie podej\u015bcie sprawia, \u017ce osoby zainteresowane animacj\u0105 filmow\u0105 ju\u017c od najni\u017cszych szczebli edukacji pozostawiane s\u0105 same sobie \u2013 na nich spoczywa odpowiedzialno\u015b\u0107 za to, czego, gdzie i jak si\u0119 (na)ucz\u0105.<\/p>\n

M\u0142odzi tw\u00f3rcy poszukuj\u0105 pozaformalnych mo\u017cliwo\u015bci kszta\u0142cenia. W\u015br\u00f3d warsztat\u00f3w, w kt\u00f3rych brali udzia\u0142, oraz miejsc oferuj\u0105cych nauk\u0119 animacji filmowej pojawiaj\u0105 si\u0119: Centrum Kultury \u201eZamek\u201d, Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu (i organizowane przez nie wydarzenie \u201eANIMATOR JUTRA \/\/ warsztaty z tworzenia film\u00f3w animowanych\u201d), zaj\u0119cia z animacji na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu, warsztaty z animacji we Wroc\u0142awiu, Legnicka Akademia Filmowa \u2013 Warsztaty Filmu Animowanego. Szczeg\u00f3lnie ta ostatnia inicjatywa cieszy si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 i uznaniem w\u015br\u00f3d respondent\u00f3w. W Legnicy w ci\u0105gu 10 dni adepci sztuki filmowej tworz\u0105 w\u0142asny film animowany. Na miejscu poznaj\u0105 r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w zainteresowanych tym samym tematem oraz mog\u0105 korzysta\u0107 ze wsparcia profesjonalist\u00f3w, mi\u0119dzy innymi animator\u00f3w, scenarzyst\u00f3w, monta\u017cyst\u00f3w i d\u017awi\u0119kowc\u00f3w. Pod koniec Akademii filmy maj\u0105 swoje premiery. To, co dla m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w jest najcenniejsze w warsztatach, nie polega tylko na fakcie realizacji filmu w kr\u00f3tkim czasie, ale tak\u017ce na mo\u017cliwo\u015bci wymiany do\u015bwiadcze\u0144, pobierania nauki od ekspert\u00f3w i zdobycia praktycznych umiej\u0119tno\u015bci. Respondent 1 m\u00f3wi: \u201eTo by\u0142y moje pierwsze warsztaty w \u017cyciu i osoba, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie ca\u0142e \u017cycie szkoli\u0142a si\u0119 samemu, by\u0142a samoukiem i ta wymiana do\u015bwiadcze\u0144 by\u0142a naprawd\u0119 bardzo ciekawa<\/strong>. Dowiedzia\u0142em si\u0119 wielu nowych rzeczy, w\u0142a\u015bnie jak co\u015b robi\u0107 lepiej, co\u015b zast\u0105pi\u0107, robi\u0107 \u0142atwiej, wi\u0119c te osoby mi naprawd\u0119 pomog\u0142y\u201d[13]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em>Tego typu mo\u017cliwo\u015bci kszta\u0142cenia pozaformalnego dla uczni\u00f3w wyst\u0119puj\u0105 sporadycznie. Warsztaty i zaj\u0119cia odbywaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w du\u017cych miastach; w mniejszych miejscowo\u015bciach praktycznie ich nie ma.<\/p>\n

Wszyscy respondenci podzielaj\u0105 opini\u0119, \u017ce samokszta\u0142cenie jest dla nich kluczowe w kontek\u015bcie nabywania kompetencji filmowych. M\u0142odzi tw\u00f3rcy \u2013 prawdopodobnie w wyniku braku odpowiednich form kszta\u0142cenia instytucjonalnego \u2013 warto\u015bciuj\u0105 dodatnio edukacj\u0119 nieformaln\u0105, paradoksalnie neguj\u0105c przy tym mo\u017cliwo\u015bci wynikaj\u0105ce z edukacji pozaformalnej. Respondent 2 wspomina: \u201eBy\u0142em chyba kiedy\u015b na jakich\u015b zaj\u0119ciach, ale to nie do ko\u0144ca mi pasowa\u0142o, bo z regu\u0142y na takich zaj\u0119ciach \u2013 takie mam przynajmniej przekonanie \u2013 \u017ce ucz\u0119 si\u0119 bardzo du\u017co wiedzy teoretycznej<\/strong>, to znaczy jak wygl\u0105daj\u0105 kadry, jakie s\u0105 kadry filmowe, jakie\u015b sposoby\u2026 a ma\u0142o takiej praktyki w\u0142a\u015bnie. I tak\u0105 praktyk\u0119 trzeba chyba naby\u0107 po prostu samemu<\/strong>\u201d[14]<\/a><\/sup><\/sup>. G\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji, z kt\u00f3rego uczniowie czerpi\u0105 wiedz\u0119 teoretyczn\u0105 i praktyczn\u0105, jest internet. Jeden z respondent\u00f3w podkre\u015bla: \u201eW internecie wszystko jest, tylko trzeba wiedzie\u0107, jak tego szuka\u0107. I to w\u0142a\u015bciwie chyba tyle.<\/strong> Mo\u017cna […] mie\u0107 znajomych, kt\u00f3rzy te\u017c animuj\u0105, \u017ceby si\u0119 na przyk\u0142ad wymienia\u0107 jakimi\u015b trikami albo informacjami i tak dalej. I obserwowa\u0107 mo\u017ce w internecie, na Facebooku czy na Twitterze jakie\u015b strony. Na przyk\u0142ad s\u0105 takie strony, kt\u00f3re wrzucaj\u0105 takie jakby \u00bbtips\u00ab i tak dalej albo pokazuj\u0105, jak to by\u0142o zrobione\u201d [U4]. <\/em>Z kolei podstawowym sposobem na rozw\u00f3j tw\u00f3rczy jest \u201emetoda pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w\u201d, czyli nieustanna praktyka: \u201eJa jestem tak naprawd\u0119 samoukiem i do wszystkiego doszed\u0142em sam<\/strong> metod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w<\/strong>\u201d [U1]. Rozm\u00f3wcy podkre\u015blaj\u0105 te\u017c znaczenie ogl\u0105dania innych animacji i obserwowania rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Przekonanie o wadze edukacji nieformalnej, wynikaj\u0105ce z wypowiedzi respondent\u00f3w, zgadza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z rezultatami przeprowadzonego w ramach projektu badania ankietowego. W pytaniu wielokrotnego wyboru a\u017c 19 os\u00f3b wskaza\u0142o, \u017ce uczy si\u0119 animacji samodzielnie, 11 os\u00f3b podczas warsztat\u00f3w pozaszkolnych (np. w domu kultury), 7 os\u00f3b podczas zaj\u0119\u0107 pozalekcyjnych w plac\u00f3wce o\u015bwiatowej, a tylko 1 osoba podczas lekcji w szkole \u015bredniej. Z kwestionariusza wynika r\u00f3wnie\u017c, \u017ce internet odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119 jako narz\u0119dzie umo\u017cliwiaj\u0105ce kszta\u0142cenie. 20 os\u00f3b zaznaczy\u0142o, \u017ce korzysta z YouTube\u2019a, 8 z for\u00f3w internetowych, 5 z blog\u00f3w, 4 z ksi\u0105\u017cek, a 1 z p\u0142atnych kurs\u00f3w online. Znajduje to odzwierciedlenie w wypowiedzi jednego z respondent\u00f3w: \u201eCa\u0142e czerpanie wiedzy sprowadza si\u0119 do tego, \u017ce si\u0119 ogl\u0105da filmiki na YouTube, polskie albo zagraniczne.<\/strong> [\u2026] podpatrywanie pracy profesjonalist\u00f3w na r\u00f3\u017cnych making offach: \u00bbaha, oni zastosowali taki zabieg tutaj, to spr\u00f3buj\u0119 zrobi\u0107 to u siebie, mo\u017ce mi to lepiej wyjdzie\u00ab. Wi\u0119c tak naprawd\u0119 nauka sprowadza si\u0119 do kombinowania i do szukania wszystkiego na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, niestety\u201d [U4].<\/em> Co ciekawe, s\u0142owo \u201eniestety\u201d w wypowiedzi ucznia wskazuje na pewne trudno\u015bci w samokszta\u0142ceniu oraz na ch\u0119\u0107 korzystania z nauczania szkolnego i pozaformalnego, gdyby istnia\u0142y jego odpowiednio dostosowane do potrzeb m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w formy. Inny z respondent\u00f3w m\u00f3wi:<\/p>\n

To nie jest \u017caden wyznacznik, \u017ce jak chcesz tworzy\u0107 filmy, to koniecznie musisz i\u015b\u0107 do szko\u0142y artystycznej, bo tylko tam b\u0119dziesz m\u00f3g\u0142 si\u0119 rozwija\u0107.<\/strong> […] czy ja odczuwam jaki\u015b brak? W\u0142a\u015bnie nie. Nie jest mi to potrzebne i nawet wol\u0119 tworzy\u0107 sam, do pewnych rzeczy dochodzi\u0107 sam, ni\u017c kogo\u015b mia\u0142bym przed sob\u0105, kt\u00f3ry by mi m\u00f3wi\u0142, co mam robi\u0107.<\/strong> Nie wiem, nie mam takiego do\u015bwiadczenia, nie wiem, jak to wygl\u0105da, ale bardzo dobrze si\u0119 czuj\u0119 na ten moment z tym, \u017ce takich zaj\u0119\u0107 po prostu nie mam; tworz\u0119 sam, szko\u0142a takich zaj\u0119\u0107 po prostu nie ma. Gdyby to by\u0142o liceum, to mo\u017ce by si\u0119 to zmieni\u0142o, chocia\u017c nie wiem, ale w technikum na takie rzeczy nie mam co liczy\u0107<\/strong> [U1].<\/p>\n

Takiemu podej\u015bciu w pewnym sensie sprzyja \u201edryfuj\u0105ca\u201d to\u017csamo\u015b\u0107 m\u0142odych ludzi i ich \u201emozaikowe\u201d podej\u015bcie do \u015bwiata oraz nauki[15]<\/a><\/sup><\/sup>. M\u0142odzie\u017c aktywnie przeszukuje r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a informacji (przede wszystkim w internecie), anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w wielozadaniowo\u015b\u0107, absorbuj\u0105c nowe bod\u017ace i doznania, nieustannie przemieszczaj\u0105c swoj\u0105 uwag\u0119. Obecny stan rzeczy wynika jednak z upadku \u015bwiata tradycyjnych warto\u015bci i braku alternatyw: \u201eRodzina, szko\u0142a czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 cz\u0119sto ju\u017c nie s\u0105 dla m\u0142odych ludzi kierunkowskazem, jak \u017cy\u0107, co jest dobre, a co z\u0142e. Funkcje socjalizacyjne i wychowawcze w wielu przypadkach przejmuj\u0105 media i kultura popularna, za\u015b najwi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 odgrywa tu internet\u201d[16]<\/a><\/sup><\/sup>. Krytyczne spojrzenie na edukacj\u0119 formaln\u0105 i pozaformaln\u0105 nastolatk\u00f3w nie jest wi\u0119c przejawem ich podej\u015bcia do rzeczywisto\u015bci, a raczej konsekwencj\u0105 niespe\u0142niania obowi\u0105zk\u00f3w przez szko\u0142\u0119, kt\u00f3ra zamiast zmienia\u0107 zastan\u0105 sytuacj\u0119 utrwala status quo<\/em>. Instytucje edukacyjne po prostu nie dostosowuj\u0105 jako\u015bci kszta\u0142cenia do potrzeb uczni\u00f3w i wykorzystuj\u0105 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej m\u0142odzi i tak pozostawieni s\u0105 sami sobie. Respondenci \u2013 zar\u00f3wno wywiad\u00f3w indywidualnych, jak i badania ankietowego \u2013 wydaj\u0105 si\u0119 \u015bwiadomi oczekiwa\u0144 w stosunku do szk\u00f3\u0142 oraz innych miejsc, kt\u00f3re mog\u0142yby edukowa\u0107 w zakresie animacji. M\u0142odzi tw\u00f3rcy podkre\u015blaj\u0105 konieczno\u015b\u0107 wprowadzenia warto\u015bciowej edukacji audiowizualnej w plac\u00f3wkach o\u015bwiatowych. Zwracaj\u0105 uwag\u0119 na to, \u017ce obecnie film \u2013 mimo \u017ce istnieje w podstawie programowej \u2013 nie jest traktowany jako powa\u017cny tekst kultury:<\/p>\n

W szko\u0142ach za bardzo nie uczy si\u0119 my\u015blenia o filmie jako o sztuce. <\/strong>Na przyk\u0142ad na lekcjach polskiego analizuje si\u0119 wiersze, ksi\u0105\u017cki, obrazy, ale praktycznie nigdy nie analizuje si\u0119 film\u00f3w. I wydaje mi si\u0119, \u017ce to jest taki troch\u0119 b\u0142\u0105d, bo potem ludziom si\u0119 wydaje, \u017ce film to jest tylko taka tania rozrywka i nic wi\u0119cej. <\/strong>A w\u0142a\u015bnie warto pokazywa\u0107, \u017ce to jest co\u015b wi\u0119cej i \u017ce film mo\u017ce by\u0107 na r\u00f3wni z innymi formami sztuki <\/strong>[U2].<\/p>\n

W szko\u0142ach brakuje edukacji teoretycznej i praktycznej, infrastruktury (sal, sprz\u0119tu) oraz nauczycieli \u2013 umo\u017cliwiaj\u0105cych nauk\u0119 na wysokim poziomie. Ta refleksja pokrywa si\u0119 z wnioskami badaczy od dawna postuluj\u0105cych zmiany w edukacji filmowej i audiowizualnej. Ewa Ciszewska wskazuje, \u017ce kadry, aby skutecznie integrowa\u0107 filmy w nauczaniu, powinny mie\u0107 nie tylko fachow\u0105 wiedz\u0119, ale te\u017c bieg\u0142o\u015b\u0107 w obs\u0142udze program\u00f3w oraz sprz\u0119tu \u2013 kt\u00f3rych przecie\u017c nie ma \u2013 a to zwi\u0105zane jest z wytrwa\u0142o\u015bci\u0105, na kt\u00f3r\u0105 wielu wyk\u0142adowcom zwyczajnie szkoda czasu[17]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n

Uczestnicy badania oczekuj\u0105 te\u017c zmian w kszta\u0142ceniu pozaformalnym. Jego oferta powinna by\u0107 rozbudowana. Nasz rozm\u00f3wca utrzymuje, \u017ce warsztaty odbywaj\u0105 si\u0119 rzadko:<\/p>\n

Generalnie tych miejsc do nauki, do czerpania wiedzy nie ma.<\/strong> Tego mi najbardziej brakuje. […] gdyby ten wyb\u00f3r kurs\u00f3w by\u0142 wi\u0119kszy, one pojawia\u0142y si\u0119 z wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105, to by\u0142oby \u0142atwiej. Jest to, mo\u017cna powiedzie\u0107, towar luksusowy, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 raz w roku,<\/strong> i przez to na pewno ilo\u015b\u0107 ch\u0119tnych te\u017c jest du\u017ca, przez to konkurencja wzrasta, ci\u0119\u017cko te\u017c jest si\u0119 dosta\u0107 na te warsztaty. […] my\u015bl\u0119, \u017ce jaki\u015b poziom te\u017c trzeba reprezentowa\u0107, \u017ceby si\u0119 na te warsztaty dosta\u0107, mie\u0107 jakie\u015b do\u015bwiadczenie [U1].<\/p>\n

Poza zwi\u0119kszeniem cz\u0119stotliwo\u015bci warsztat\u00f3w rozm\u00f3wcy podkre\u015blaj\u0105 konieczno\u015b\u0107 wprowadzenia oferty dla r\u00f3\u017cnych grup wiekowych (zazwyczaj uszczuplone ju\u017c propozycje edukacji pozaformalnej kierowane s\u0105 dla os\u00f3b do 16. roku \u017cycia). Kolejnymi potrzebami w zakresie kszta\u0142cenia instytucjonalnego s\u0105: bezpo\u015brednie spotkania z filmowcami (na przyk\u0142ad na planach filmu animacji stop motion), a tak\u017ce indywidualny kontakt z nauczycielem oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 uzyskania informacji zwrotnej. Respondentom brakuje te\u017c narz\u0119dzi i \u017ar\u00f3de\u0142 do samokszta\u0142cenia. W\u015br\u00f3d oczekiwa\u0144 pojawiaj\u0105 si\u0119: powstanie platformy integruj\u0105cej tw\u00f3rc\u00f3w animacji, wprowadzenie precyzyjnych oznacze\u0144 do tre\u015bci ksi\u0105\u017ckowych, stworzenie polskoj\u0119zycznych poradnik\u00f3w i bardziej zaawansowanych tre\u015bci edukacyjnych, wykraczaj\u0105cych poza podstawowe umiej\u0119tno\u015bci.<\/p>\n

Brak odpowiedniego kszta\u0142cenia formalnego i pozaformalnego w zakresie animacji filmowej ma prze\u0142o\u017cenie na postrzeganie w\u0142asnych kompetencji przez uczni\u00f3w. M\u0142odzi tw\u00f3rcy w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b punktuj\u0105 swoje umiej\u0119tno\u015bci \u2013 zar\u00f3wno je\u015bli chodzi o teori\u0119, jak i o praktyk\u0119. Ich oceny s\u0105 por\u00f3wnywalne do ocen os\u00f3b studiuj\u0105cych lub pracuj\u0105cych w bran\u017cy animacji przez d\u0142ugie lata. Jeden z respondent\u00f3w swoje umiej\u0119tno\u015bci postrzega bardzo pozytywnie, co wynika z jego dotychczasowego, ograniczonego do\u015bwiadczenia. Ucze\u0144 ten pochodzi z ma\u0142ego miasta, w kt\u00f3rym oferta edukacyjna jest niewielka. To determinuje jego w\u0105skie postrzeganie \u015bwiata animacji i dodatnie warto\u015bciowanie w\u0142asnych kompetencji. Osoby, kt\u00f3re cz\u0119\u015bciej uczestnicz\u0105 w warsztatach, je\u017cd\u017c\u0105 na festiwale czy ucz\u0119szczaj\u0105 na dodatkowe zaj\u0119cia, oceniaj\u0105 swoje umiej\u0119tno\u015bci ni\u017cej (zazwyczaj na poziomie 3 w skali od 1 do 5). Kontakt z profesjonalistami, uczenie si\u0119 od pracownik\u00f3w bran\u017cy filmowej pozwalaj\u0105 im dostrzec w\u0142asne braki i u\u015bwiadomi\u0107 sobie istnienie prawide\u0142 \u015bwiata animacji, z kt\u00f3rych nawet nie zdawali sobie sprawy. Uczennica m\u00f3wi: \u201eNie zawsze przedmiot na animacji zachowuje si\u0119 tak jak w rzeczywisto\u015bci z powodu w\u0142a\u015bnie tych\u2026 z powod\u00f3w fizyki \u2013 i dopiero zosta\u0142o mi to u\u015bwiadomione na tych zaj\u0119ciach cotygodniowych. Dlatego te\u017c takich rzeczy nie wyszukiwa\u0142am, bo po prostu nie by\u0142am ich \u015bwiadoma<\/strong>\u201d [U3].<\/em> Fakt, \u017ce niekt\u00f3rzy respondenci oceniaj\u0105 wysoko swoje kompetencje, ma zwi\u0105zek z niedoborami wynikaj\u0105cymi z edukacji oraz praktyki zawodowej i wp\u0142ywa na pozycjonowanie si\u0119 przez uczni\u00f3w na rynku pracy animacji filmowej, na ich wyobra\u017cenie o bran\u017cy, a tak\u017ce o karierze w niej.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"

II. 2. Zdj\u0119cie Filipa Szuksztula z making-ofu<\/em> internetowego serialu Fritt Top Gum<\/em>. \u0179r\u00f3d\u0142o: Prywatne archiwum Filipa Szuksztula<\/p><\/div>\n

Do\u015bwiadczenie i rozw\u00f3j zawodowy<\/strong><\/p>\n

Przyswojone kompetencje przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na do\u015bwiadczenie, kt\u00f3rym mog\u0105 si\u0119 pochwali\u0107 uczniowie szk\u00f3\u0142 \u015brednich. Warto zatem prze\u015bledzi\u0107, czy i jak m\u0142odzi tw\u00f3rcy wykorzystuj\u0105 zdobyte umiej\u0119tno\u015bci oraz jakie s\u0105 ich wyobra\u017cenia na temat badanego sektora sztuki. Przeprowadzona ankieta oraz pog\u0142\u0119bione wywiady wskazuj\u0105, \u017ce grupa uczniowska nie ma do\u015bwiadczenia w pracy na planach zdj\u0119ciowych (w tym przy produkcji film\u00f3w animowanych), cho\u0107 dwie osoby ankietowane deklaruj\u0105,\u00a0\u017ce pracowa\u0142y zarobkowo w animacji. Jedna z adeptek m\u00f3wi: \u201eNie mam poj\u0119cia, jak bym si\u0119 mia\u0142a w takie co\u015b wkr\u0119ci\u0107 <\/strong>[\u2026], nie wiem, czy m\u00f3j wiek by na to pozwala\u0142, i te\u017c nie do ko\u0144ca na razie wiem, jak w to wszystko wej\u015b\u0107\u201d [U3]. Cho\u0107 badani najcz\u0119\u015bciej nie wiedz\u0105, w jaki spos\u00f3b znale\u017a\u0107 prac\u0119 w profesjonalnej produkcji filmowej, pozostaje to ich marzeniem. Jednocze\u015bnie wspominaj\u0105, \u017ce animacja nieszczeg\u00f3lnie si\u0119 im kojarzy z planem zdj\u0119ciowym (kt\u00f3ry rozumiej\u0105 jako odbywaj\u0105c\u0105 si\u0119 w hali lub plenerze produkcj\u0119 z grup\u0105 wyspecjalizowanych os\u00f3b). Warto jednak wspomnie\u0107, \u017ce cho\u0107 nastolatkowie nie pracowali na planie zdj\u0119ciowym w roli animatora, to mieli styczno\u015b\u0107 z produkcj\u0105 filmow\u0105. Jeden z respondent\u00f3w wspomnia\u0142, i\u017c mia\u0142 okazj\u0119 przygl\u0105da\u0107 si\u0119 pracy animator\u00f3w w du\u017cym polskim studiu animacji. Inny natomiast nawi\u0105za\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z bardzo znan\u0105 mark\u0105, co pozwoli\u0142o mu dwukrotnie wyst\u0105pi\u0107 jako aktor: w sesji zdj\u0119ciowej oraz w spocie reklamowym \u017cywego planu. Ten sam ucze\u0144 m\u00f3wi tak\u017ce: \u201eStworzy\u0142em te\u017c du\u017co reklam, teledysk\u00f3w; to s\u0105, mo\u017cna powiedzie\u0107, bardziej komercyjne, profesjonalne projekty. Ale je\u017celi chodzi o taki profesjonalizm w rozumieniu profesjonalnego studia animacji, gdzie jest du\u017co os\u00f3b na planie, gdzie ka\u017cdy jest odpowiedzialny za co\u015b innego<\/strong>, to jeszcze nie mia\u0142em okazji przy czym\u015b takim pracowa\u0107\u201d [U1]. W kontek\u015bcie profesjonalizmu badany pracy na planie w studiu nie traktuje na r\u00f3wni z wykonywanymi przez siebie zleceniami komercyjnymi, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na indywidualny zakres obowi\u0105zk\u00f3w.<\/p>\n

Przytoczone spostrze\u017cenia zawieraj\u0105 te\u017c refleksje respondent\u00f3w dotycz\u0105ce r\u00f3\u017cnic w produkcji film\u00f3w animowanych i film\u00f3w aktorskich. Wizja profesjonalnego planu filmowego k\u0142\u00f3ci si\u0119 z ich obrazem osoby pracuj\u0105cej w badanym sektorze \u2013 samotnika, kt\u00f3ry wykonuje projekt w zamkni\u0119ciu, g\u0142\u00f3wnie w domu, bez kontaktu z innymi. Ankietowani wielokrotnie podkre\u015blaj\u0105, \u017ce animacje tworzone s\u0105 indywidualnie, a tw\u00f3rca odpowiedzialny jest za ka\u017cdy etap produkcji: \u201eDo tej pory wszystko, co tworzy\u0142em, zamyka\u0142o si\u0119 do mojej jednej osoby<\/strong>, kt\u00f3ra by\u0142a od pocz\u0105tku zaanga\u017cowana w proces pomys\u0142u, realizacji animacji, monta\u017cu\u201d [U1]. Natomiast filmy \u017cywego planu i profesjonalne produkcje audiowizualne charakteryzuj\u0105 si\u0119 du\u017cymi zespo\u0142ami, pracuj\u0105cymi wsp\u00f3lnie nad materia\u0142em. Jeden z respondent\u00f3w m\u00f3wi: \u201eNie czuj\u0119 si\u0119 tak bardzo na si\u0142ach, \u017ceby bra\u0107 udzia\u0142 w czym\u015b profesjonalnym. Ja odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce tak jak dobrze mi idzie animacja, tak jakbym postawi\u0142 nog\u0119 w bardziej profesjonalnej przestrzeni, to po prostu bym si\u0119 od razu przewr\u00f3ci\u0142<\/strong>\u201d [U4]. Wypowied\u017a m\u0142odego tw\u00f3rcy \u015bwiadczy o tym, \u017ce niekoniecznie \u0142\u0105czy on poj\u0119cie profesjonalizmu z filmem animowanym. Wiedza o zawodowej produkcji opiera si\u0119 w takich przypadkach na wyobra\u017ceniach czy te\u017c na historiach zas\u0142yszanych od niewiele starszych \u2013 bo na przyk\u0142ad dwudziestoparoletnich \u2013 koleg\u00f3w i kole\u017canek. Uczniowie ze szk\u00f3\u0142 \u015brednich, mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki uczestnictwu w festiwalach filmowych, cz\u0119sto maj\u0105 styczno\u015b\u0107 ze studentami, kt\u00f3rych praca przybiera w\u0142a\u015bnie taki charakter. Dodatkowo dotychczasowe praktyki zainteresowanych \u2013 samodzielne tworzenie animacji \u2013 przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ich wyobra\u017cenie o profesjonalnej produkcji. St\u0105d te\u017c w wypowiedziach nastolatk\u00f3w cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 okre\u015blenia takie jak \u201eanimacja niezale\u017cna\u201d lub \u201eamatorska\u201d, podkre\u015blaj\u0105ce rzemie\u015blniczo-tw\u00f3rczy charakter osoby pracuj\u0105cej nad projektem audiowizualnym. Staje si\u0119 ona swoistym everymanem<\/em>, kt\u00f3ry jest samowystarczalny oraz potrafi upora\u0107 si\u0119 z ka\u017cdym problemem samodzielnie. Co ciekawe, uczniowie traktuj\u0105 poj\u0119cia \u201eanimacja niezale\u017cna\u201d i \u201eanimacja amatorska\u201d synonimicznie. Takie podej\u015bcie zwi\u0105zane jest z ich do\u015bwiadczeniem w zakresie zdobywania kompetencji, w kt\u00f3rym to obszarze ka\u017cda z os\u00f3b staje si\u0119 samoukiem. Dla m\u0142odzie\u017cy okre\u015blenie \u201eamatorskie\u201d oznacza wi\u0119c to samo co \u201eniezale\u017cne\u201d.<\/p>\n

M\u0142odzi tw\u00f3rcy nie \u0142\u0105cz\u0105 do\u015bwiadczenia z liczb\u0105 wykonanych film\u00f3w. Wed\u0142ug ankiety ka\u017cda z os\u00f3b zrealizowa\u0142a \u015brednio 6 film\u00f3w (kr\u00f3tkich). Jest to wysoki wynik, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce mediana wieku wynosi 16 lat. Dodatkowo a\u017c 18 na 25 ankietowanych zadeklarowa\u0142o nagrod\u0119 lub wyr\u00f3\u017cnienie na r\u00f3\u017cnych festiwalach, konkursach czy przegl\u0105dach. Takie dane niew\u0105tpliwie wskazuj\u0105 na wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 ankietowanych uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich \u2013 odznaczaj\u0105 si\u0119 oni na tle r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, w pewnym sensie s\u0105 aktywni zawodowo. Jednak\u017ce nie widz\u0105 dla siebie miejsca w studiu animacji. Jak m\u00f3wi jeden z pytanych o osoby zatrudnione w studiach: \u201eTo s\u0105 osoby z do\u015bwiadczeniem, kt\u00f3re te\u017c ju\u017c maj\u0105 troch\u0119 na karku<\/strong>, gdzie\u015b tam, powiedzmy, si\u0119 wywodz\u0105 z czas\u00f3w tego Se-Ma-Fora\u201d [U1]. Do\u015bwiadczenie jest przez niego uto\u017csamiane z wiekiem tw\u00f3rcy, a nie z dokonaniami. Dla nastolatka m\u0142odzi filmowcy tworz\u0105 filmy niezale\u017cne, na festiwale. A zatem przytoczone wyniki potwierdzaj\u0105, \u017ce osoby ze szk\u00f3\u0142 \u015brednich do\u015bwiadczenie identyfikuj\u0105 g\u0142\u00f3wnie z prac\u0105 na profesjonalnym planie (najcz\u0119\u015bciej aktorskim) oraz z wiekiem, a nie z prac\u0105, kt\u00f3r\u0105 realnie wykonuj\u0105 nastolatkowie.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"

Zdj\u0119cie Filipa Szuksztula z making-ofu<\/em> internetowego serialu Fritt Top Gum<\/em>. \u0179r\u00f3d\u0142o: Prywatne archiwum Filipa Szuksztula<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Plany na przysz\u0142o\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n

Wschodz\u0105ce pokolenie animacji jest \u015bwiadome, \u017ce koniecznym warunkiem zatrudnienia jest budowanie portfolio oraz prezentowanie go w r\u00f3\u017cnych miejscach. Respondentka 3 m\u00f3wi: \u201eCz\u0119sto te\u017c jest tak, \u017ce osoby, kt\u00f3re tworz\u0105 niezale\u017cnie filmy animowane, potem dostaj\u0105 propozycje, \u017ceby pracowa\u0107 w studiach\u201d [U3]. Zauwa\u017ca wi\u0119c, \u017ce osoba amatorsko pracuj\u0105ca nad materia\u0142em audiowizualnym mo\u017ce zosta\u0107 zatrudniona w profesjonalnej produkcji. Inny z pytanych potwierdza te s\u0142owa, jednocze\u015bnie wskazuj\u0105c na budowanie marki w internecie, gdy\u017c \u201eto tam mo\u017cna kogo\u015b zauwa\u017cy\u0107\u201d [U1]. Podkre\u015bla: \u201eMedia spo\u0142eczno\u015bciowe to jest na pewno przysz\u0142o\u015b\u0107 i nie ma co si\u0119 zamyka\u0107 i tworzy\u0107 animacje do szuflady, tylko trzeba jak najbardziej pokazywa\u0107<\/strong>, eksponowa\u0107 t\u0119 prac\u0119 i gdzie\u015b to tak w ciekawy dla widza spos\u00f3b przedstawi\u0107. Taka w\u0142a\u015bnie umiej\u0119tno\u015b\u0107 od strony marketingu<\/strong> i umiej\u0119tno\u015bci sprzedania tego\u201d [U1]. Ucze\u0144 zwraca uwag\u0119,\u00a0\u017ce poza kompetencjami zwi\u0105zanymi z animowaniem tw\u00f3rca powinien mie\u0107 tak\u017ce umiej\u0119tno\u015bci marketingowe, reklamowe. Wed\u0142ug niego wsp\u00f3\u0142czesne narz\u0119dzia, szczeg\u00f3lnie te oferowane przez internet, s\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105, a jednocze\u015bnie najlepszym sposobem na prezentacj\u0119 swojej pracy. W wyobra\u017ceniu respondent\u00f3w warto sko\u0144czy\u0107 wy\u017csze studia artystyczne i reklamowa\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w sieci. Zwi\u0105zane jest to z og\u00f3ln\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 m\u0142odego pokolenia, kt\u00f3re wychowuj\u0105c si\u0119 w kulturze wizualnej, aktywnie korzysta z obraz\u00f3w i medi\u00f3w do codziennego wyra\u017cania siebie[18]<\/a><\/sup><\/sup>. Prezentacja w\u0142asnego ja w internecie, budowanie swojego wizerunku poprzez profile w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, liczb\u0119 znajomych, polubie\u0144 oraz konkretne, publiczne interakcje w sieci \u2013 wszystko to sta\u0142o si\u0119 nie tylko norm\u0105 spo\u0142eczn\u0105, ale tak\u017ce niezb\u0119dnym warunkiem relacji mi\u0119dzyludzkich[19]<\/a><\/sup><\/sup>. Paradoksalnie jednak z bada\u0144 CBOS-u przeprowadzonych w 2021 roku wynika, \u017ce m\u0142odzi ludzie raczej niech\u0119tnie chwal\u0105 si\u0119 swoimi dokonaniami, umiej\u0119tno\u015bciami i talentem[20]<\/a><\/sup><\/sup>. Zaledwie 5% m\u0142odzie\u017cy wstawia do internetu materia\u0142y foto i wideo (spadek o 3% w stosunku do 2018 roku) wykonane przez siebie, 2% badanych prowadzi kana\u0142 na YouTube, vloga i transmisj\u0119 wideo na \u017cywo, a tylko 1% ma w\u0142asnego bloga lub stron\u0119 internetow\u0105[21]<\/a><\/sup><\/sup>. Co za tym idzie \u2013 przekonanie o istocie dzielenia si\u0119 w\u0142asn\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 artystyczn\u0105 i kreatywno\u015bci\u0105 w sieci w kontek\u015bcie zawodowym, wybrzmiewaj\u0105ce z wypowiedzi naszych respondent\u00f3w, wynika raczej z ich to\u017csamo\u015bci (kt\u00f3rej nieodzownym elementem jest prezentacja siebie w internecie), a nie z realnego obrazu rynku pracy. M\u0142odzi tw\u00f3rcy nie znaj\u0105 ani wymog\u00f3w zatrudnienia, ani sposobu, w jaki ono przebiega.<\/p>\n

Osoby ze szk\u00f3\u0142 \u015brednich zosta\u0142y zapytane o perspektywy w rozwoju kariery oraz mo\u017cliwo\u015bci zatrudnienia. Tylko jedna osoba wskazuje, \u017ce widzi mo\u017cliwo\u015b\u0107 anga\u017cu i zdobycia do\u015bwiadczenia, ale za granic\u0105, gdy\u017c \u201eten rynek wygl\u0105da lepiej i na pewno jest na innym poziomie ni\u017c u nas; [\u2026] na pewno za granic\u0105, nie tylko w bran\u017cy animacji, ale te\u017c w innych bran\u017cach, ten poziom po prostu poszed\u0142 bardziej do przodu<\/strong> i my\u015bl\u0119, \u017ce tam bym mia\u0142 wi\u0119ksze szanse na zdobycie do\u015bwiadczenia, pracy nad wi\u0119kszymi produkcjami\u201d [U1]. Inna respondentka r\u00f3wnie\u017c wspomina o mo\u017cliwo\u015bciach istniej\u0105cych za granic\u0105, ale w odmiennym kontek\u015bcie:<\/p>\n

Je\u017celi chodzi o jakie\u015b wyjazdy za granic\u0119 w relacji z animacj\u0105, to poznawanie problem\u00f3w w innych spo\u0142eczno\u015bciach, ale po prostu te\u017c krajobraz, bo te\u017c cz\u0119sto, je\u017celi tworzy si\u0119 animacje i jest si\u0119 na przyk\u0142ad du\u017co w naszym kraju, i si\u0119 tworzy animacje tylko dla naszego kraju, to my\u015blimy o takich krajobrazach, t\u0142ach przyrodniczych, jak na przyk\u0142ad lasy zielone albo blokowisko. A je\u017celiby si\u0119, nie wiem, wyjecha\u0142o do Szanghaju, to jest kompletnie inna perspektywa, inne t\u0142o i to te\u017c mo\u017ce jako\u015b wp\u0142yn\u0105\u0107. Wi\u0119c my\u015bl\u0119, \u017ce je\u017celi chodzi o podr\u00f3\u017ce po \u015bwiecie, to w takich w\u0142a\u015bnie kwestiach bardziej estetycznych<\/strong>, bo wydaje mi si\u0119, \u017ce problemy s\u0105 mniej wi\u0119cej podobne [U3].<\/p>\n

Uczennica wyjazdu zagranicznego nie \u0142\u0105czy z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 zatrudnienia. Stanowi on dla niej pole zbierania do\u015bwiadczenia kulturowo-poznawczego, inspiracyjnego. Przez pozosta\u0142ych respondent\u00f3w kwestie pracy czy rozwoju za granic\u0105 na razie nie s\u0105 brane pod uwag\u0119; badani ci skupiaj\u0105 si\u0119 na rynku polskim.<\/p>\n

M\u0142odzi tw\u00f3rcy rozwijaj\u0105 my\u015bli zwi\u0105zane z przysz\u0142o\u015bci\u0105 rodzimej bran\u017cy. Wci\u0105\u017c odnosz\u0105 si\u0119 do tworzenia animacji niezale\u017cnej. M\u00f3wi\u0105: \u201eW Polsce chyba na razie jest miejsce w\u0142a\u015bnie na jakich\u015b takich niszowych tw\u00f3rc\u00f3w\u201d [U2], a tak\u017ce \u201eW Polsce na tyle ma\u0142o si\u0119 tych film\u00f3w pojawia \u2013 i to si\u0119 nie \u017ce kurczy, ale w bardzo powolnym tempie to si\u0119 rozwija\u201d [U1]. Ten sam respondent podkre\u015bla: \u201eTo jest bardzo ciekawy temat do dyskusji, w jakim miejscu b\u0119dzie animacja za 10 lat, przynajmniej lalkowa. I czy ona si\u0119 w og\u00f3le jeszcze utrzyma i b\u0119dzie mia\u0142a racj\u0119 bytu na rynku<\/strong> [\u2026], czy du\u017co film\u00f3w b\u0119dzie si\u0119 realizowa\u0142o t\u0105 technik\u0105\u201d [U1]. Uczniowie nie widz\u0105 w polskiej animacji potencja\u0142u na szybki rozw\u00f3j technologiczny. Postrzeganie przez nich tego sektora jest dosy\u0107 negatywne, gdy\u017c zak\u0142adaj\u0105, \u017ce to pole dla niemasowego odbiorcy i by\u0107 mo\u017ce bez perspektyw na utrzymanie swojej pozycji oraz zwi\u0119kszenie produkcji, przy czym ponownie zwracaj\u0105 uwag\u0119 na aspekt samodzielno\u015bci, tym razem w kontek\u015bcie utrzymania pozycji w bran\u017cy: \u201eMi si\u0119 wydaje, \u017ce taka dzia\u0142alno\u015b\u0107 jednoosobowa \u2013 albo taka w kilka os\u00f3b \u2013 w przysz\u0142o\u015bci mo\u017ce mie\u0107 wiele zalet i na pewno b\u0119dzie si\u0119 \u0142atwiej utrzyma\u0107 wtedy na rynku ni\u017c w jakim\u015b studiu, bo nie wiadomo, jak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142a sytuacja w tych studiach, czy w og\u00f3le b\u0119d\u0105<\/strong>. Pewnie b\u0119d\u0105, ale jak b\u0119dzie z miejscami pracy, czy b\u0119d\u0105 ch\u0119tnie przyjmowa\u0107 nowych animator\u00f3w, nowe osoby do produkcji?\u201d [U1].<\/p>\n

Jednocze\u015bnie respondenci s\u0105 \u015bwiadomi, \u017ce bran\u017ca animacji jest bardzo rozleg\u0142a i zwi\u0105zana tak\u017ce z sektorem gier komputerowych czy reklamy. W\u015br\u00f3d ankietowanych 8 os\u00f3b wykaza\u0142o zdecydowan\u0105 ch\u0119\u0107 pracy w bran\u017cy gier. Natomiast 9 os\u00f3b nie zamierza wi\u0105za\u0107 si\u0119 z tym sektorem; pozosta\u0142e nie s\u0105 przekonane. Taki wynik zwi\u0105zany jest g\u0142\u00f3wnie z brakiem zainteresowania grami lub brakiem kompetencji zwi\u0105zanych z kodowaniem. Niesp\u00f3jno\u015b\u0107 w wypowiedziach, kt\u00f3ra towarzyszy powy\u017cszym rozwa\u017caniom, wynika ze s\u0142abej znajomo\u015bci bran\u017cy i identyfikowania animacji jedynie z filmem. Respondenci dopiero po otrzymaniu pytania o sektor gier wykazali jakiekolwiek zainteresowanie tym polem. Wcze\u015bniej ich rozwa\u017cania skupione by\u0142y na produkcji filmowej. Podkre\u015blali, \u017ce widz\u0105 siebie w sztuce, z naciskiem na animacj\u0119. Wykazuj\u0105 kompetencje zwi\u0105zane na przyk\u0142ad z rysowaniem czy malowaniem, jednak nie s\u0105 zainteresowani rozwojem kariery w tych dziedzinach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 badanych bierze pod uwag\u0119 jedynie typowo \u201efilmowy\u201d charakter pracy. Podczas wywiad\u00f3w i ankiety uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, \u017ce 17 os\u00f3b wi\u0105\u017ce swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 ze sztuk\u0105, szczeg\u00f3lnie z filmem animowanym, 9 os\u00f3b wskaza\u0142o, \u017ce nie jest pewnych, czy chce pracowa\u0107 w bran\u017cy animacji, a 2 zdecydowanie odrzuci\u0142y tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. Ankietowani w odpowiedziach podkre\u015blaj\u0105 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 animatora \u2013 jako rzemie\u015blnika, a nie artysty. Dodatkowo wed\u0142ug ankiety 6 os\u00f3b planuje w przysz\u0142o\u015bci zaj\u0105\u0107 si\u0119 tworzeniem film\u00f3w \u017cywego planu, pozosta\u0142e albo tego nie chc\u0105 (8 os\u00f3b), albo si\u0119 nad tym zastanawiaj\u0105 (8 os\u00f3b). W\u015br\u00f3d innych zawod\u00f3w, jakie mogliby wykonywa\u0107 adepci, pojawi\u0142y si\u0119: re\u017cyseria, monta\u017c, sztuka operatorska czy komponowanie muzyki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 chcia\u0142aby zosta\u0107 w bran\u017cy, ale nie jest pewna funkcji, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142aby w niej zajmowa\u0107.<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b odrzucaj\u0105ca mo\u017cliwo\u015b\u0107 pracy w sektorze wykazuje pewn\u0105 wiedz\u0119 dotycz\u0105c\u0105 reali\u00f3w funkcjonowania zawod\u00f3w filmowych. Uczennica m\u00f3wi:<\/p>\n

Z animacj\u0105 to podobnie jak z filmem. Jak jeste\u015b na przyk\u0142ad aktorem, to po prostu jeste\u015b aktorem od filmu do filmu, a je\u017celi nie ma pracy, no to nie jeste\u015b ju\u017c wtedy aktorem i trzeba znale\u017a\u0107 sobie jakie\u015b inne \u017ar\u00f3d\u0142o. Tak samo wydaje mi si\u0119, \u017ce by\u0142oby z animacj\u0105. Je\u017celibym zajmowa\u0142a si\u0119 biologi\u0105, to by\u0142oby to na przyk\u0142ad bycie lekarzem \u2013 i to jest sta\u0142a praca, kt\u00f3ra jest pewnikiem, na pewno b\u0119dzie, a animacja po prostu by\u0142aby od planu do planu w\u0142a\u015bnie <\/strong>[U3].<\/p>\n

Respondentka uwa\u017ca, \u017ce praca ma jej zapewni\u0107 byt, a bran\u017ca audiowizualna jest niepewna i niekoniecznie wi\u0105\u017ce si\u0119 ze sta\u0142ym \u017ar\u00f3d\u0142em dochodu. W zwi\u0105zku z tym zawodowo wola\u0142aby si\u0119 rozwija\u0107 w kierunku biologiczno-chemicznym, w kt\u00f3rym si\u0119 kszta\u0142ci, aby znale\u017a\u0107 sta\u0142\u0105 prac\u0119, a animacji po\u015bwi\u0119ca\u0107 czas wolny. M\u00f3wi: \u201eJe\u015bli animacja by\u0142aby na pierwszym miejscu, to jest to bardzo du\u017ca presja, a ja wci\u0105\u017c chcia\u0142abym, \u017ceby to by\u0142a w pewien spos\u00f3b te\u017c taka zabawa, poniewa\u017c odczuwam bardzo du\u017co rado\u015bci z tworzenia animacji \u2013 i to te\u017c troch\u0119 spe\u0142nianie siebie<\/strong>\u201d [U3].<\/p>\n

Osoby ze szk\u00f3\u0142 \u015brednich zosta\u0142y te\u017c zapytane o kwestie ewentualnego edukowania w zakresie animacji. Tylko jeden z badanych widzi opcj\u0119 nauczania, gdy\u017c ju\u017c teraz zajmuje si\u0119 popularyzacj\u0105 animacji za pomoc\u0105 platform Instagram oraz Tik-Tok. Na kana\u0142ach w tych mediach spo\u0142eczno\u015bciowych wyja\u015bnia odbiorcom, jak si\u0119 tworzy film animowany, jakie s\u0105 techniki i nowo\u015bci w \u015bwiecie animacji. Pozostali tw\u00f3rcy zwracaj\u0105 uwag\u0119 na aktualny brak kompetencji dydaktycznych, co od razu przek\u0142ada si\u0119 na wybory w przysz\u0142o\u015bci. Dopuszczaj\u0105 bycie \u201ejednorazowymi\u201d warsztatowcami, ale nie dydaktyk\u0119 jako zatrudnienie.<\/p>\n

Wszyscy respondenci podkre\u015blaj\u0105, \u017ce praca w filmie animowanym jest dla nich najciekawszym wyborem w kontek\u015bcie rozwoju. Animacja sprawia im du\u017co przyjemno\u015bci. Podczas rozm\u00f3w w wielu w\u0105tkach na pierwszy plan wysuwa\u0142a si\u0119 kwestia indywidualnego charakteru pracy, o kt\u00f3rym by\u0142a mowa w zwi\u0105zku z do\u015bwiadczeniem. Tak\u017ce w ankiecie w poleceniu dotycz\u0105cym oceny, w jakim stopniu (w skali od 1 do 5, w kt\u00f3rej 1 oznacza\u0142o \u201ezdecydowanie nie\u201d, a 5 \u201ezdecydowanie tak\u201d) respondenci zgadzaj\u0105 si\u0119 ze stwierdzeniem \u201eW animacji lubi\u0119 to, \u017ce mo\u017cna j\u0105 realizowa\u0107 samodzielnie, w pojedynk\u0119\u201d, tylko 3 osoby poda\u0142y ocen\u0119 ni\u017csz\u0105 ni\u017c 4. Oznacza to, \u017ce dla adept\u00f3w samodzielno\u015b\u0107 ma du\u017ce znaczenie zar\u00f3wno w kontek\u015bcie wyboru pasji, jak i dalszej kariery. Jak wynika z wypowiedzi, chocia\u017c nie wybrzmia\u0142o to wprost, zale\u017cy im na pewnego rodzaju niezale\u017cno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 zapewnia w\u0142a\u015bnie ten sektor. Jeden z uczni\u00f3w zwr\u00f3ci\u0142 ponadto uwag\u0119 na kompetencje mi\u0119kkie, zwi\u0105zane z umiej\u0119tno\u015bciami spo\u0142ecznymi: \u201eJa mam to do siebie, \u017ce s\u0142abo wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119 z innymi lud\u017ami, ci\u0119\u017cko mi si\u0119 jako\u015b porozumie\u0107<\/strong>. Z regu\u0142y je\u017celi co\u015b robi\u0119, to wol\u0119 w pojedynk\u0119. Tak \u017ce wola\u0142bym w\u0142a\u015bnie samemu jako\u015b tak to tworzy\u0107<\/strong>\u201d [U2]. Oznacza to,\u00a0\u017ce w przypadku m\u0142odych os\u00f3b wyb\u00f3r animacji jako pasji\/zawodu by\u0107 mo\u017ce jest te\u017c zwi\u0105zany ze s\u0142abo rozwini\u0119tymi zdolno\u015bciami interpersonalnymi. Koresponduje to z wnioskami Kariny Leksy, kt\u00f3ra pisze: \u201eBadacze wskazuj\u0105 tak\u017ce, \u017ce zar\u00f3wno rodzina, jak i praca stanowi dla m\u0142odzie\u017cy warto\u015b\u0107 w\u00f3wczas, gdy jest ciekawa, umo\u017cliwia rozw\u00f3j i samorealizacj\u0119 oraz przynosi zyski ekonomiczne\u201d[22]<\/a><\/sup><\/sup>. Indywidualny charakter pracy w animacji filmowej pozwala wi\u0119c pozosta\u0107 m\u0142odym w sferze komfortu i \u017cy\u0107 zgodnie z wyznawanymi przez nich idea\u0142ami. Za jedne z wa\u017cniejszych warto\u015bci nastolatkowie uznaj\u0105 bowiem wolno\u015b\u0107 i niezale\u017cno\u015b\u0107[23]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n

\"\"

Filip Szuksztul z lalk\u0105. \u0179r\u00f3d\u0142o: Prywatne archiwum Filipa Szuksztula<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n

Jak mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, tw\u00f3rcy nie s\u0105 pewni swojego do\u015bwiadczenia ani swojej przysz\u0142o\u015bci. Jednocze\u015bnie marz\u0105 o stworzeniu w Polsce animowanego serialu dla doros\u0142ych czy filmu pe\u0142nometra\u017cowego, aczkolwiek m\u00f3wi\u0105 o tym z dystansem. Nieustannie podkre\u015blaj\u0105 samodzielno\u015b\u0107 oraz indywidualny wymiar tworzenia animacji. Boj\u0105 si\u0119, \u017ce film animowany (szczeg\u00f3lnie ten wykonywany klasycznymi technikami) stanie si\u0119 niepotrzebny; mimo tego chc\u0105 pracowa\u0107 w bran\u017cy oraz dalej si\u0119 rozwija\u0107. Indywidualistyczne podej\u015bcie do procesu tw\u00f3rczego wynika z braku odpowiedniej edukacji formalnej i pozaformalnej. Mimo obecnych od lat w dyskursie naukowym i publicznym postulat\u00f3w zmian w zakresie edukacji filmowej\/audiowizualnej szko\u0142a oraz inne instytucje zajmuj\u0105ce si\u0119 uczeniem nie d\u0105\u017c\u0105 (lub d\u0105\u017c\u0105 w tempie nieproporcjonalnym do ewoluuj\u0105cego \u015bwiata i spo\u0142ecze\u0144stwa medialnego) do realizowania potrzeb uczni\u00f3w. M\u0142odzi ludzie, skazani na samokszta\u0142cenie, maj\u0105 idealistyczne wyobra\u017cenie artystycznego \u015bwiata. Ich znajomo\u015b\u0107 rynku pracy jest ograniczona, co nie pozwala im na wysnuwanie szerszych i realnych refleksji na temat mo\u017cliwo\u015bci rozwoju. Uczniowie powinni otrzyma\u0107 odpowiednie narz\u0119dzia, aby dok\u0142adnie pozna\u0107 t\u0119 sfer\u0119 i dzi\u0119ki temu wzbogaci\u0107 lub zweryfikowa\u0107 swoj\u0105 dotychczasow\u0105 perspektyw\u0119.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Ciszewska<\/strong> Ewa, Edukacja filmowa w Polsce \u2013 zarys historyczny i sta\u0144 bada\u0144<\/em> [w:] Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej<\/em>, red. E. Ciszewska, K. Klejsa, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2016, s. 79-98.<\/li>\n
  2. Feliksiak<\/strong> Micha\u0142, Omy\u0142a-Rudzka Ma\u0142gorzata, Aktywno\u015b\u0107 online<\/em> [w:] M\u0142odzie\u017c 2021. Raport z bada\u0144 ilo\u015bciowych zrealizowanych przez Fundacj\u0119 CBOS<\/em>, Krajowe Centrum Przeciwdzia\u0142ania Uzale\u017cnieniom, Fundacja Centrum Badania Opinii Spo\u0142ecznej 2022, s. 181-199.<\/li>\n
  3. Leksy <\/strong>Karina, M\u0142odzie\u017c we wsp\u00f3\u0142czesnej przestrzeni spo\u0142eczno-kulturowej. Wybrane aspekty zdrowotne i pedagogiczne<\/em>, Difin, Warszawa 2020.<\/li>\n
  4. Mostowska<\/strong> Jadwiga, Praktyka edukacji filmowej w Polsce \u2013 uwarunkowania prawne i organizacyjne<\/em> [w:] Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej<\/em>, red. E. Ciszewska, K. Klejsa, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2016, s. 131-142.<\/li>\n
  5. Prawelska-Skrzypek<\/strong> Graz\u0307yna, Ja\u0142ocha Beata (red.), Uznawanie efekt\u00f3w uczenia si\u0119 nabytych poza edukacj\u0105 formaln\u0105 (RPL) w szkolnictwie wy\u017cszym \u2013 wyzwania projektowania systemu<\/em>, Institute for the Development of Education, Zagreb 2013.<\/li>\n
  6. Skowronek<\/strong> Bogus\u0142aw, Edukacja filmowa (i medialna). Uj\u0119cie antropologiczno-pragmatystyczne<\/em> [w:] Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej<\/em>, red. E. Ciszewska, K. Klejsa, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2016, s. 11-20.<\/li>\n
  7. Rozporz\u0105dzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 6 lutego 2023 r. zmieniaj\u0105ce rozporz\u0105dzenie w sprawie ramowych plan\u00f3w nauczania dla publicznych szk\u00f3\u0142<\/em> (Dz.U. 2023 poz. 277), https:\/\/isap.sejm.gov.pl\/isap.nsf\/download.xsp\/WDU20230000277\/O\/D20230277.pdf.<\/li>\n
  8. R\u00f3wny<\/strong> Anna, Dokszta\u0142canie i doskonalenie nauczycieli w zakresie edukacji filmowej w Polsce (okres 2010-2015)<\/em> [w:] Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej<\/em>, red. E. Ciszewska, K. Klejsa, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2016, s. 117-130.<\/li>\n
  9. Smy\u0142a <\/strong>Joanna, Wok\u00f3\u0142 warto\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej m\u0142odzie\u017cy<\/em>, \u201eLubelski Rocznik Pedagogiczny\u201d 2020, nr 2 (39), DOI: 10.17951\/lrp.2020.39.2.51-61.<\/li>\n
  10. Tight<\/strong> Malcolm, Key Concepts in Adult Education and Training<\/em>, Routledge Falmer, London 2002.<\/li>\n
  11. UNESCO Institute for Lifelong Learning, UNESCO GUIDELINES for the Recognition, Validation and Accreditation of the Outcomes of Non-formal and Informal Learning<\/em>, UNESCO Institute for Lifelong Learning, Germany 2012.<\/li>\n<\/ol>\n

    __________<\/p>\n

    Do it yourself! \u2013 on animation education for high school students<\/strong><\/p>\n

     <\/p>\n

    Keywords:<\/strong><\/p>\n

    animation, education, self-education, youth, work<\/p>\n

     <\/p>\n

    Abstract:<\/strong><\/p>\n

    This article is a part of a broader research project focusing on the education of aspiring filmmakers across different age groups within the field of animated film. Specifically, this text centers on the youngest cohort of filmmakers, high school students, as they embark on their initial foray into the world of animation. It examines both the formal and non-formal educational approaches employed by these young individuals and delves into the experiences of the participants. The study also addresses the art education needs of this surveyed group, encompassing both practical and theoretical aspects. Furthermore, the analysis highlights the ideas and expectations of the respondents concerning their professional development and potential career paths in the field of animation. Additionally, it explores the respondents’ familiarity with the animation industry and their previous experiences in this realm. This research is grounded in structured individual in-depth interviews and a questionnaire administered to the most creatively active high school students in Poland.<\/p>\n

    ________<\/p>\n

    Biogram:<\/strong><\/p>\n

    Patrycja Chuszcz \u2013 doktorantka Szko\u0142y Doktorskiej Nauk Humanistycznych U\u0141. Pracuje nad projektem dotycz\u0105cym sposob\u00f3w postrzegania przez widz\u00f3w filmowych reprezentacji zwierz\u0105t tzw. gospodarskich. Publikowa\u0142a m.in. w \u201eZoophilologice\u201d oraz \u201eImages\u201d. Wsp\u00f3\u0142liderka grupy roboczej NECS Film Animal Studies.<\/p>\n

    Oliwia Nadarzycka \u2013 badaczka kultury filmowej. Doktorantka Szko\u0142y Doktorskiej Nauk Humanistycznych U\u0141. Cz\u0142onkini Grupy Badawczej Polska Animacja. Organizatorka wydarzen\u0301 kulturalnych popularyzuja\u0328cych polski film animowany. Z\u0307ywo zainteresowana produkcja\u0328 i dystrybucja\u0328 polskiego filmu.<\/p>\n

     <\/p>\n

      \n
    1. Por. M. Tight, Key Concepts in Adult Education and Training<\/em>, Routledge Falmer, London 2002. \u2191<\/a><\/li>\n
    2. Por. Uznawanie efekt\u00f3w uczenia si\u0119 nabytych poza edukacj\u0105 formaln\u0105 (RPL) w szkolnictwie wy\u017cszym \u2013 wyzwania projektowania systemu<\/em>, red. G. Prawelska-Skrzypek, B. Ja\u0142ocha, Institute for the Development of Education, Zagreb 2013. \u2191<\/a><\/li>\n
    3. UNESCO Institute for Lifelong Learning, UNESCO GUIDELINES for the Recognition, Validation and Accreditation of the Outcomes of Non-formal and Informal Learning<\/em>, UNESCO Institute for Lifelong Learning, Germany 2012, s. 8. \u2191<\/a><\/li>\n
    4. Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/li>\n
    5. Inicjatorem projektu jest MOMAKIN, a jednym z partner\u00f3w Katedra Filmu i Medi\u00f3w Audiowizualnych Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego (kier. dr hab. Piotr Sitarski). \u2191<\/a><\/li>\n
    6. Ankieta by\u0142a przeprowadzona w formie elektronicznej w pa\u017adzierniku i listopadzie 2022 roku. \u2191<\/a><\/li>\n
    7. Uczniowie mieli kilkadziesi\u0105t godzin lekcyjnych zaj\u0119\u0107 artystycznych w trzyletnich okresach kszta\u0142cenia. Por. J. Mostowska, Praktyka edukacji filmowej w Polsce \u2013 uwarunkowania prawne i organizacyjne<\/em> [w:] Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej<\/em>, red. E. Ciszewska, K. Klejsa, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2016, s. 131-142. \u2191<\/a><\/li>\n
    8. Rozporz\u0105dzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 6 lutego 2023 r. zmieniaj\u0105ce rozporz\u0105dzenie w sprawie ramowych plan\u00f3w nauczania dla publicznych szk\u00f3\u0142<\/em> (Dz.U. 2023 poz. 277), https:\/\/isap.sejm.gov.pl\/isap.nsf\/download.xsp\/WDU20230000277\/O\/D20230277.pdf. \u2191<\/a><\/li>\n
    9. Por. B. Skowronek, Edukacja filmowa (i medialna). Uj\u0119cie antropologiczno-pragmatystyczne<\/em> [w:] Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej<\/em>, dz. cyt., s. 11-20. \u2191<\/a><\/li>\n
    10. Tam\u017ce, s. 11. \u2191<\/a><\/li>\n
    11. Wywiad z Uczennic\u0105 3 przeprowadzony w dniu 28.09.2022. Dalej jako [U3] w tek\u015bcie g\u0142\u00f3wnym. W dniu wywiadu respondentka mia\u0142a 16 lat, uczy\u0142a si\u0119 w mie\u015bcie powy\u017cej 500 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. \u2191<\/a><\/li>\n
    12. Wywiad z Uczniem 4 przeprowadzony w dniu 5.09.2022. Dalej jako [U4] w tek\u015bcie g\u0142\u00f3wnym. W dniu wywiadu respondent mia\u0142 16 lat, uczy\u0142 si\u0119 w mie\u015bcie poni\u017cej 50 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. \u2191<\/a><\/li>\n
    13. Wywiad z Uczniem 1 przeprowadzony w dniu 29.08.2022. Dalej jako [U1] w tek\u015bcie g\u0142\u00f3wnym. W dniu wywiadu respondent mia\u0142 18 lat (wci\u0105\u017c ucz\u0119szcza\u0142 do szko\u0142y \u015bredniej), uczy\u0142 si\u0119 w mie\u015bcie poni\u017cej 50 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. \u2191<\/a><\/li>\n
    14. Wywiad z Uczniem 2 przeprowadzony w dniu 30.08.2022. Dalej jako [U2] w tek\u015bcie g\u0142\u00f3wnym. W dniu wywiadu respondent mia\u0142 18 lat, uczy\u0142 si\u0119 w mie\u015bcie powy\u017cej 500 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. \u2191<\/a><\/li>\n
    15. Por. K. Leksy, M\u0142odzie\u017c we wsp\u00f3\u0142czesnej przestrzeni spo\u0142eczno-kulturowej. Wybrane aspekty zdrowotne i pedagogiczne<\/em>, Difin, Warszawa 2020, s. 187-188. \u2191<\/a><\/li>\n
    16. Tam\u017ce, s. 188. \u2191<\/a><\/li>\n
    17. Por. E. Ciszewska, Edukacja filmowa w Polsce \u2013 zarys historyczny i sta\u0144 bada\u0144<\/em> [w:] Od edukacji filmowej do edukacji audiowizualnej<\/em>, dz. cyt., s. 87. \u2191<\/a><\/li>\n
    18. Por. K. Leksy, dz. cyt., s. 116. \u2191<\/a><\/li>\n
    19. Por. tam\u017ce, s. 116-123. \u2191<\/a><\/li>\n
    20. Por. M. Feliksiak, M. Omy\u0142a-Rudzka, Aktywno\u015b\u0107 online<\/em> [w:] M\u0142odzie\u017c 2021. Raport z bada\u0144 ilo\u015bciowych zrealizowanych przez Fundacj\u0119 CBOS<\/em>, Krajowe Centrum Przeciwdzia\u0142ania Uzale\u017cnieniom, Fundacja Centrum Badania Opinii Spo\u0142ecznej 2022, s. 181-199. \u2191<\/a><\/li>\n
    21. Por. tam\u017ce, s. 186. \u2191<\/a><\/li>\n
    22. K. Leksy, dz. cyt., s. 68. \u2191<\/a><\/li>\n
    23. Por. J. Smy\u0142a, Wok\u00f3\u0142 warto\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej m\u0142odzie\u017cy<\/em>, \u201eLubelski Rocznik Pedagogiczny\u201d 2020, nr 2 (39), DOI: 10.17951\/lrp.2020.39.2.51-61. \u2191<\/a><\/li>\n<\/ol>\n

       <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Uniwersytet \u0141\u00f3dzki ORCID: 0000-0002-4520-6497 ORCID: 0000-0003-1394-2972 doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2023.4.05   Streszczenie: Artyku\u0142 jest cz\u0119\u015bci\u0105 szerokich badan\u0301 dotycz\u0105cych edukacji tw\u00f3rc\u00f3w r\u00f3\u017cnych grup wiekowych z zakresu filmu animowanego. Tekst skupiony jest na najm\u0142odszych adeptach sztuki filmowej \u2013 uczniach szk\u00f3\u0142 \u015brednich \u2013 stawiaj\u0105cych pierwsze kroki w animacji. Przybli\u017ca formy kszta\u0142cenia formalnego i pozaformalnego wykorzystywane przez m\u0142odzie\u017c oraz do\u015bwiadczenia respondent\u00f3w. Wskazane… Czytaj wi\u0119cej »Zr\u00f3b to sam! \u2013 o edukacji z zakresu animacji filmowej w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich \u00a0<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":7637,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1918],"tags":[49,379,1587,1955,1954],"ppma_author":[1921,1922],"class_list":["post-7563","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-2023-nr-4","tag-animacja","tag-edukacja","tag-mlodziez","tag-praca","tag-samoksztalcenie"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t