<\/a> Tekst gromadzi i porz\u0105dkuje informacje o pierwszych krokach stawianych w zawodzie oraz posiadanych do\u015bwiadczeniach edukacyjnych Jerzego Kotowskiego: operatora filmowego, re\u017cysera i scenarzysty zwi\u0105zanego ze Studiem Ma\u0142ych Form Filmowych \u201eSe-Ma-For\u201d w \u0141odzi. R\u00f3\u017cnorodne do\u015bwiadczenia zawodowe Kotowskiego uzyskane tu\u017c po szkole \u015bredniej (praca w laboratorium WFF i Multiplexie WFF), jak i edukacja wy\u017csza w zagranicznej plac\u00f3wce w Pradze, wyposa\u017cy\u0142y go w kompetencje zawodowe i j\u0119zykowe umo\u017cliwiaj\u0105ce lub u\u0142atwiaj\u0105ce pe\u0142nienie przez niego istotnych funkcji w polskiej i zagranicznej kinematografii, ustanawiaj\u0105c go jako wa\u017cn\u0105 posta\u0107 wsp\u00f3\u0142tworz\u0105c\u0105 socjalistyczny internacjonalizm filmowy. Na przyk\u0142adzie relacji mi\u0119dzy Szko\u0142\u0105 Filmow\u0105 w \u0141odzi i prask\u0105 akademi\u0105 FAMU tekst kre\u015bli polityczne, spo\u0142eczne i obyczajowe t\u0142o towarzysz\u0105ce wymianie akademickiej w krajach tzw. bloku wschodniego. Jak dowodzi biografia Kotowskiego, d\u0142ugookresowym skutkiem transferu mi\u0119dzy praskim a \u0142\u00f3dzkim o\u015brodkiem by\u0142o, co zaskakuj\u0105ce, nie wdra\u017canie wsp\u00f3\u0142pracy polsko-czechos\u0142owackiej, ale podniesienie kompetencji zawodowych poszczeg\u00f3lnych graczy lokalnego (polskiego) pola polskiej produkcji filmowej.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Jerzy Kotowski nie nale\u017cy do dobrze rozpoznanych postaci polskiej kinematografii[1]<\/a><\/sup>. Jest to zaskakuj\u0105ce, bowiem jego nazwisko pojawia si\u0119 zar\u00f3wno w kontek\u015bcie historii Studia Ma\u0142ych Form Filmowych \u201eSe-Ma-For\u201d w \u0141odzi, w kt\u00f3rym pracowa\u0142 jako operator filmowy, re\u017cyser i scenarzysta, jak i w historii Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi, w kt\u00f3rej w latach 1971-1972 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 rektora. Kotowski by\u0142 wreszcie dzia\u0142aczem filmowym i spo\u0142ecznym, przez wiele lat zasiada\u0142 w Mi\u0119dzynarodowej Organizacji Filmu Animowanego ASIFA[2]<\/a><\/sup>, pe\u0142ni\u0142 te\u017c funkcj\u0119 wiceprzewodnicz\u0105cego Biura Porozumiewawczego Szk\u00f3\u0142 Filmu Animowanego (BILIFA). Nag\u0142a \u015bmier\u0107 Kotowskiego w 1979 roku (mia\u0142 w\u00f3wczas 54 lata) przerwa\u0142a realizacj\u0119 plan\u00f3w dotycz\u0105cych trzyodcinkowej serii w wycinance rozwijanej na podstawie w\u0142oskiego scenariusza o Joasi i smoku Tomaszu.<\/p>\n II. 1. Jerzy Kotowski. Autor: Jerzy Troszczyski. Prawa: FINA. \u0179r\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/p><\/div>\n R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 realizowanych projekt\u00f3w filmowych przez Kotowskiego \u2013 pracowa\u0142 zar\u00f3wno jako re\u017cyser film\u00f3w lalkowych (Ostro\u017cno\u015b\u0107<\/em>, 1957), wycinankowych (Awantura w sadzie<\/em>, 1967), kombinowanych (Rycerz z Kapadocji, <\/em>1975) i rysunkowych (Powr\u00f3t kapitana Ali, <\/em>1972, re\u017cyseria wsp\u00f3lnie z Alin\u0105 Kotowsk\u0105), podobnie jak mnogo\u015b\u0107 pe\u0142nionych przeze\u0144 funkcji, nie przek\u0142ada si\u0119 na zainteresowanie jego postaci\u0105 badaczy filmu animowanego i polskiej kultury filmowej. Wspomina si\u0119 go na marginesie biografii innych os\u00f3b (np. Daniela Szczechury). Rekonesans na tym polu doprowadza do raptem kilku skr\u00f3towych biogram\u00f3w. Jest to o tyle uderzaj\u0105ce, \u017ce \u017cyciorys Kotowskiego stanowi doskona\u0142y materia\u0142 do opowie\u015bci na temat dynamiki animacji filmowej w okresie PRL-u. Ju\u017c bowiem skr\u00f3towe rozpoznania wskazuj\u0105 na mo\u017cliw\u0105 rol\u0119 Kotowskiego jako po\u015brednika pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi \u015bwiatami tworz\u0105cymi pejza\u017c \u00f3wczesnej \u0141odzi \ufb01lmowej (\u015brodowisko tw\u00f3rc\u00f3w, SMFF \u201eSe-Ma-For\u201d, Szko\u0142a Filmowa), ale tak\u017ce \u015bwiatowego \u015brodowiska animacji (dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ASIFA i BILIFA).<\/p>\n Na\u015bwietlenie roli Kotowskiego jako aktywnego uczestnika w \u017cyciu polskiej animacji filmowej wymaga zgromadzenia informacji o pierwszych jego krokach w zawodzie oraz posiadanych do\u015bwiadczeniach edukacyjnych. Podj\u0119li\u015bmy si\u0119 tego zadania w oparciu o trzy g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142a: Archiwum \u0141\u00f3dzkiego Centrum Filmowego (w kt\u00f3rym znajduj\u0105 si\u0119 wybrane teczki osobowe pracownik\u00f3w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Fabularnych w \u0141odzi, w tym Jerzego Kotowskiego), kwerend\u0119 archiwaln\u0105 w czeskiej Szkole Filmowej FAMU (Kotowski by\u0142 jej absolwentem) oraz zasoby Muzeum Kinematografii w \u0141odzi, kt\u00f3re posiada materia\u0142y dotycz\u0105ce Kotowskiego przekazane po \u015bmierci re\u017cysera. Warto zasygnalizowa\u0107, \u017ce zar\u00f3wno r\u00f3\u017cnorodne do\u015bwiadczenia zawodowe Kotowskiego zdobyte przeze\u0144 tu\u017c po szkole \u015bredniej (praca w laboratorium WFF i w Multiplexie WFF), jak i jego edukacja wy\u017csza w zagranicznej plac\u00f3wce w Pradze wyposa\u017cy\u0142y go w kompetencje zawodowe i j\u0119zykowe umo\u017cliwiaj\u0105ce lub u\u0142atwiaj\u0105ce pe\u0142nienie przez niego istotnych funkcji w polskiej i zagranicznej kinematografii. Tym samym do\u015bwiadczenia zawodowe uzyskane przed studiami oraz nauka w szko\u0142ach filmowych w dw\u00f3ch krajach, sta\u0142y si\u0119 baz\u0105 dla rozwoju Kotowskiego jako aktora w sieci socjalistycznego internacjonalizmu filmowego.<\/p>\n Pierwsze do\u015bwiadczenia zawodowe uzyskane w Przedsi\u0119biorstwie Pa\u0144stwowym \u201eFilm Polski\u201d<\/strong><\/p>\n Jerzy Kotowski urodzi\u0142 si\u0119 23 lipca 1925 roku w Tarnowskich G\u00f3rach[3]<\/a><\/sup>. Jego ojcem by\u0142 Aleksander Kotowski, z zawodu urz\u0119dnik budowlany, a matk\u0105 Bronis\u0142awa Kotowska z domu Welc[4]<\/a><\/sup>. Kotowski od 1931 do 1937 roku ucz\u0119szcza\u0142 do szko\u0142y powszechnej, a od 1937 do 1939 roku do gimnazjum. Na okres wojenny, 1939-1945, przerwa\u0142 edukacj\u0119. Po wojnie, od 1945 do 1946 roku, uczy\u0142 si\u0119 w liceum o profilu matematyczno-przyrodniczym i uzyska\u0142 wykszta\u0142cenie przyrodnicze. Jego \u015bwiadectwo dojrza\u0142o\u015bci zosta\u0142o wydane przez Kuratorium Okr\u0119gu Szkolnictwa Wroc\u0142awskiego. Kotowski przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 i po jej zako\u0144czeniu nale\u017ca\u0142 do Zwi\u0105zku Harcerstwa Polskiego; jest to jedyna organizacja spo\u0142eczna wykazana przez niego w dokumentacji sk\u0142adanej podczas zatrudnienia w Przedsi\u0119biorstwie Pa\u0144stwowym \u201eFilm Polski\u201d.<\/p>\n W latach 1942-1945 Kotowski pracowa\u0142 w Fabryce Przetwor\u00f3w Owocowych w Tarnowie jako robotnik. Nast\u0119pnie w roku 1945 zosta\u0142 zatrudniony w gara\u017cach PP \u201eFilm Polski\u201d w charakterze pomocnika mechanika. W 1946 roku pracowa\u0142 jako magazynier w Sp\u00f3\u0142dzielni Pracy Techniczno-Budowlanej w Brzegu. Na pocz\u0105tku kwietnia z kolei zosta\u0142 ponownie zatrudniony w PP \u201eFilm Polski\u201d, gdzie tym razem rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 jako ucze\u0144 laboranta. Jako osoby mog\u0105ce s\u0142u\u017cy\u0107 referencjami o nim wskaza\u0142 swoj\u0105 siostr\u0119, Aleksandr\u0119 Forbertow\u0105[5]<\/a><\/sup>, i jej m\u0119\u017ca, operatora filmowego Adolfa Forberta. Ju\u017c 16 sierpnia tego samego roku Kotowski wystosowa\u0142 pismo z pro\u015bb\u0105 o zwolnienie go z pracy w Multiplexie[6]<\/a><\/sup> we wcze\u015bniej wspomnianym PP \u201eFilm Polski\u201d. Kotowski swoj\u0105 decyzj\u0119 uzasadni\u0142 z\u0142ym stanem zdrowia, potwierdzonym diagnoz\u0105 lekarza. W reakcji na to pismo 18 sierpnia 1947 roku \u00f3wczesny kierownik laboratorium, in\u017c. Adam Sendyka, rekomendowa\u0142 przydzielenie Kotowskiemu innego stanowiska i podwy\u017cszenie mu stawki wynagrodzenia ze wzgl\u0119du na jego sumienno\u015b\u0107 oraz poziom intelektualny. Zwraca\u0142 r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na nieliczne grono m\u0142odych pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy w przysz\u0142o\u015bci, jako osoby z odpowiednim do\u015bwiadczeniem, mieliby si\u0119 znale\u017a\u0107 na stanowiskach kierowniczych Przedsi\u0119biorstwa. Nie jest pewne, czy pismo Sendyki w sprawie Kotowskiego przynios\u0142o po\u017c\u0105dany skutek i czy zosta\u0142 on przesuni\u0119ty do innego, mniej uci\u0105\u017cliwego \u015brodowiska pracy. Wiadomo na pewno, \u017ce Kotowski nie zamierza\u0142 rozsta\u0107 si\u0119 z filmem.<\/p>\n Jesieni\u0105 1947 roku Jerzy Kotowski rozpocz\u0105\u0142 studia w Szkole Filmowej w \u0141odzi, prawdopodobnie r\u00f3wnolegle pracuj\u0105c w PP \u201eFilm Polski\u201d, na co wskazuje ostatni dokument z jego teczki personalnej, zawieraj\u0105cy informacj\u0119 o przebywaniu Kotowskiego na urlopie wypoczynkowym w Karpaczu w terminie 27.12.1947-7.01.1948.<\/p>\n Studia Jerzego Kotowskiego w Pradze (1948-1952)<\/strong><\/p>\n Jerzy Kotowski by\u0142 beneficjentem wspieranej przez powojenne pa\u0144stwo polskie mobilno\u015bci edukacyjnej w obr\u0119bie pa\u0144stw \u201edemokracji ludowej\u201d. 7 listopada 1948 roku Kotowski zosta\u0142 przyj\u0119ty na kierunek operatorski na Wydzia\u0142 Filmowy i Telewizyjny Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze (FAMU); studia w Czechos\u0142owacji uko\u0144czy\u0142 w 1952 roku.<\/p>\n Na czym polega\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 studiowania za granic\u0105? I dlaczego akurat szko\u0142a filmowa w Pradze? Filmowa wsp\u00f3\u0142praca Polski z Czechos\u0142owacj\u0105 tu\u017c po wojnie mia\u0142a niezwykle dynamiczny charakter, kt\u00f3remu pod wzgl\u0119dem cz\u0119stotliwo\u015bci i rozmaito\u015bci nie dor\u00f3wnywa\u0142y relacje z innymi pa\u0144stwami socjalistycznymi. Analiza wy\u0142\u0105cznie kontakt\u00f3w polsko-czechos\u0142owackich pozwala dostrzec, \u017ce \u017cadna dziedzina kulturalna \u2013 opr\u00f3cz muzyki, dla kt\u00f3rej lista przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 p\u0119cznia\u0142a od koncert\u00f3w, recitali i wizyt \u2013 nie sta\u0142a si\u0119 przedmiotem tak intensywnej wymiany kulturalnej. Czechos\u0142owacja by\u0142a pierwszym krajem, z kt\u00f3rym Polska podpisa\u0142a dwustronn\u0105 umow\u0119 o wsp\u00f3\u0142pracy filmowej. Dokument sygnowany przez Film Polski i \u010ceskoslovensk\u00fd film dnia 8 listopada 1947 roku mia\u0142 torowa\u0107 drog\u0119 do jeszcze bli\u017cszej wsp\u00f3\u0142pracy ni\u017c ta dotychczasowa. Wraz z komentarzem Jerzego Toeplitza oraz dokumentacj\u0105 fotograficzn\u0105 reprezentuj\u0105c\u0105 strony podpisuj\u0105ce porozumienie zosta\u0142 on opublikowany na pierwszej stronie oficjalnego organu prasowego Filmu Polskiego \u2013 \u201eGazety Filmowc\u00f3w\u201d[7]<\/a><\/sup>. Dokument o dwustronnej wsp\u00f3\u0142pracy filmowej z dnia 8 listopada 1947 roku zawiera\u0142 zapisy o dzia\u0142aniach maj\u0105cych na celu pog\u0142\u0119bienie wzajemnego zrozumienia tzw. bratnich narod\u00f3w Polski i Czechos\u0142owacji oraz wzmocnienie wi\u0119z\u00f3w przyja\u017ani[8]<\/a><\/sup>.<\/p>\n Do wype\u0142niania zapis\u00f3w deklaracji zabrano si\u0119 nader sprawnie. Plan pracy\u2026<\/em>, kt\u00f3ry zosta\u0142 spisany dla okre\u015blenia sposob\u00f3w realizacji umowy polsko-czechos\u0142owackiej w dziedzinie kinematografii, wsp\u00f3\u0142prac\u0119 widzia\u0142 przede wszystkim jako wspieranie edukacji formalnej, nieformalnej i pozaformalnej. Dokument zaleca\u0142 w szczeg\u00f3lno\u015bci: wymian\u0119 delegacji filmowc\u00f3w i wycieczek filmowych, udzielenie przez Film Czechos\u0142owacki stypendi\u00f3w polskim praktykantom i uczniom filmowym we wszystkich ga\u0142\u0119ziach produkcji, udzielenie przez stron\u0119 czechos\u0142owack\u0105 kilku stypendi\u00f3w w Akademii Sztuki w Pradze (AMU) na Wydziale Filmu, wzajemn\u0105 wymian\u0119 fachowc\u00f3w, kt\u00f3rzy wyg\u0142osz\u0105 szereg odczyt\u00f3w o sztuce filmowej w swoich krajach, wzi\u0119cie udzia\u0142u przez grup\u0119 polskich adept\u00f3w w przeszkoleniu w\u00a0Zl\u00ednie (Letni Filmova Skola ve Zl\u00ednie)[9]<\/a><\/sup>. Zapisy tego dokumentu jasno wskazuj\u0105 na kierunek transferu \u2013 filmowcy i studenci z Polski maj\u0105 si\u0119 uczy\u0107 od swoich czeskich koleg\u00f3w. Polacy maj\u0105 praktykowa\u0107 na Barrandovie, uczy\u0107 si\u0119 na Wydziale Filmu w AMU i bra\u0107 udzia\u0142 w szkoleniach w Zl\u00ednie. Uczestnicy polskiego \u017cycia filmowego wyra\u017anie zdawali sobie spraw\u0119 z dysproporcji pomi\u0119dzy wiedz\u0105 i wykszta\u0142ceniem polskich tw\u00f3rc\u00f3w i ich czeskich koleg\u00f3w. Polacy wyst\u0119powali w tej relacji jako podmioty czerpi\u0105ce wiedz\u0119 od bardziej do\u015bwiadczonych s\u0105siad\u00f3w. Czesi mieli si\u0119 dzieli\u0107 swoimi umiej\u0119tno\u015bciami szczeg\u00f3lnie w dziedzinach zwi\u0105zanych z\u00a0technik\u0105 i technologi\u0105: realizacji film\u00f3w kukie\u0142kowych, obs\u0142udze laboratori\u00f3w (w zakresie film\u00f3w kolorowych) i budowie kin[10]<\/a><\/sup>. Ze wzgl\u0119du na trudno\u015bci, z jakimi polska kinematografia boryka\u0142a si\u0119 w pierwszych latach po wojnie, wsp\u00f3\u0142praca z Czechos\u0142owacj\u0105 by\u0142a asymetryczna: wi\u0119ksze korzy\u015bci czerpa\u0142a z niej Polska, mniejsze \u2013 Czechos\u0142owacja.<\/p>\n Mobilno\u015b\u0107 edukacyjna Kotowskiego mia\u0142a zatem umocowanie w aktualnych wytycznych polskiej polityki kulturalnej. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 studiowania w Pradze na kierunkach filmowych by\u0142a dla Polak\u00f3w bardzo atrakcyjna; to w\u0142a\u015bnie w z\u0142otym mie\u015bcie znajdowa\u0142o si\u0119 \u2013 najwi\u0119ksze w Europie \u015arodkowej \u2013 pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105ce studio filmowe. Powojenny Barrandov mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 miejscem, gdzie krajowe kinematografie, zniszczone lub wci\u0105\u017c w odbudowie, b\u0119d\u0105 pozyskiwa\u0107 kapita\u0142 w postaci know-how, ale tak\u017ce korzysta\u0107 ze sprz\u0119tu i przestrzeni. W polskiej prasie filmowej z zazdro\u015bci\u0105 pisano o nietkni\u0119tej bombami Pradze, dla kt\u00f3rej czas wojenny nie spowodowa\u0142 przestoju w produkcji filmowej, a wr\u0119cz sta\u0142 si\u0119 okresem sukcesywnego rozbudowywania zaplecza realizacyjnego. \u201eObecnie na terenie Czechos\u0142owacji czynnych jest 6 laboratori\u00f3w filmowych oraz 11 niezniszczonych dzia\u0142aniami wojennymi hal zdj\u0119ciowych: 7 na Barrandovie i 4 w Hostiwarzu. W tych dw\u00f3ch wielkich o\u015brodkach filmowych pracuje oko\u0142o 1200 ludzi, przewa\u017cnie wykwalifikowanych fachowc\u00f3w\u201d[11]<\/a><\/sup> \u2013 donosi\u0142 Zbigniew Ku\u017ami\u0144ski na \u0142amach \u201eKina\u201d.<\/p>\n Te wyliczenia i informacje niew\u0105tpliwie robi\u0142y wra\u017cenie. Szczeg\u00f3\u0142owe opisy parametr\u00f3w i wyposa\u017cenia technicznego studia Barrandov publikowane w prasie polskiej tego okresu pozwalaj\u0105 przypuszcza\u0107, \u017ce brano pod uwag\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 praktycznego wykorzystania studia w Pradze do realizacji polskich film\u00f3w[12]<\/a><\/sup>. Ju\u017c w 1947 roku w Barrandovie pracowa\u0142y ekipy czeskie, s\u0142owackie, polskie i radzieckie; do pracy przygotowywali si\u0119 Jugos\u0142owianie. Kierunek dla polskiej kinematografii mia\u0142 wyznacza\u0107 nie kto inny, jak Aleksander Ford. W Barrandovie zrealizowa\u0142 on cz\u0119\u015b\u0107 zdj\u0119\u0107 do Ulicy Granicznej<\/em> (1948)[13]<\/a><\/sup>, a nast\u0119pnie tak\u017ce do Pi\u0105tki z ulicy Barskiej<\/em> (1954) i M\u0142odo\u015bci Chopina<\/em> (1952). Do\u015bwiadczenia Forda przetar\u0142y szlaki kolejnym polskim filmowcom i mimo niekorzystnych skutk\u00f3w dla samego Forda[14]<\/a><\/sup> jego pobyt w Barrandovie przys\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 jako ilustracja i zarazem potwierdzenie \u201esojuszu s\u0142owia\u0144skiego\u201d na polu kinematografii.<\/p>\n Jerzy Kotowski rozpocz\u0105\u0142 studia na FAMU od razu na drugim roku, co by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki wcze\u015bniejszemu zaliczeniu przeze\u0144 dw\u00f3ch semestr\u00f3w w Szkole Filmowej w \u0141odzi. Warto wspomnie\u0107, \u017ce w pierwszym okresie Polacy trafiali na FAMU po cz\u0119\u015bciowych studiach filmowych w Polsce, potem podejmowali ju\u017c nauk\u0119 bez wcze\u015bniejszego do\u015bwiadczenia edukacyjnego w kraju. Na pierwszy rok akademicki na FAMU (1946\/1947) przyj\u0119to 54 student\u00f3w i studentek; nie by\u0142o w\u015br\u00f3d nich Polak\u00f3w. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce pierwszy rocznik prognozowa\u0142 mi\u0119dzynarodowy charakter szko\u0142y, znalaz\u0142o si\u0119 w nim bowiem sze\u015bciu Bu\u0142gar\u00f3w, dwoje student\u00f3w z Jugos\u0142awii oraz sze\u015bcioro S\u0142owak\u00f3w[15]<\/a><\/sup>. W drugim roku przyj\u0119\u0107 (1947\/1948) w\u015br\u00f3d 41 studiuj\u0105cych tak\u017ce nie znalaz\u0142y si\u0119 osoby z Polski (cho\u0107 przyj\u0119to Francuzk\u0119, jedn\u0105 osob\u0119 z Jugos\u0142awii oraz 11 Bu\u0142gar\u00f3w). Z kolei w trzecim roku akademickim (1948\/1949) dosta\u0142o si\u0119 sze\u015bcioro Polak\u00f3w, co stanowi\u0142o 25% os\u00f3b przyj\u0119tych na pierwszy rok. Przyj\u0119ci zostali: na kierunek operatorski Jerzy Kotowski (przyj\u0119ty 7 listopada 1948 roku)[16]<\/a><\/sup> oraz Stanis\u0142aw Niedbalski (przyj\u0119ty 5 listopada 1948 roku, tak\u017ce na drugi rok), a na re\u017cyseri\u0119 \u2013 Jerzy Passendorfer (przyj\u0119ty 7 listopada 1948 roku, od razu na trzeci rok, poniewa\u017c zaliczono mu w poczet studi\u00f3w pierwszy i drugi rok nauki w Szkole Dramaturgicznej w Krakowie). Passendorfer broni\u0142 si\u0119 na FAMU w 1951 roku, Jerzy Kotowski \u2013 w 1952 roku, a Stanis\u0142aw Niedbalski \u2013 w 1953 roku. Wszyscy trzej dyplomy z r\u0105k rektora, Anton\u00edna Martina Brousila, odebrali dopiero w 1964 roku \u2013 a wi\u0119c ponad 10 lat od uko\u0144czenia szko\u0142y \u2013 na uroczysto\u015bci w ambasadzie czechos\u0142owackiej w Warszawie[17]<\/a><\/sup>. W 1951 roku studia na re\u017cyserii uko\u0144czy\u0142 Jerzy Twardowski; w tym samym roku absolwentem kierunku operatorskiego zosta\u0142 Kazimierz Konrad, a w roku 1952 absolwentk\u0105 kierunku dramaturgia zosta\u0142a Krystyna Dobrowolska.<\/p>\n II. 2. Krystyna Dobrowolska, 1971 rok. Autor: Boles\u0142aw Ciupi\u0144ski. Prawa: FINA. \u0179r\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/p><\/div>\n Do ko\u0144ca lat 70. mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o dw\u00f3ch falach przyj\u0119\u0107 Polak\u00f3w na FAMU: w 1948 roku (sze\u015b\u0107 os\u00f3b); zaledwie jedna osoba w 1953 roku i w latach 1965-1966-1967 (siedem os\u00f3b). Dariusz Stola udowadnia, \u017ce ostatni czas, kiedy mo\u017cliwy by\u0142 dynamiczny ruch transgraniczny, przypad\u0142 na okres 1948-1949. Kolejne lata wskazuj\u0105 na bezprecedensowy spadek wielko\u015bci migracji i mi\u0119dzynarodowego ruchu w og\u00f3le[18]<\/a><\/sup>. Pierwszy nap\u0142yw Polak\u00f3w nast\u0105pi\u0142 tu\u017c po nawi\u0105zaniu stosunk\u00f3w kulturalnych i podpisaniu deklaracji o wsp\u00f3\u0142pracy polsko-czechos\u0142owackiej na polu kinematografii. Obecno\u015b\u0107 Polak\u00f3w na FAMU mo\u017cna interpretowa\u0107 jako ch\u0119\u0107 zacie\u015bniania wi\u0119z\u00f3w oraz realizacj\u0119 pragnienia korzystania z wiedzy i do\u015bwiadczenia po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w. Czeska uczelnia ch\u0119tnie przyjmowa\u0142a Polak\u00f3w, a polskie agendy (Film Polski oraz Ministerstwo Kultury i Sztuki) wygospodarowywa\u0142y \u015brodki finansowe na pokrycie koszt\u00f3w studi\u00f3w. Wszyscy polscy studenci na FAMU uko\u0144czyli studia i rozpocz\u0119li prac\u0119 w rodzimym przemy\u015ble filmowym. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich sta\u0142a si\u0119 znacz\u0105cymi postaciami polskiego filmu: Jerzy Passendorfer \u2013 re\u017cyser film\u00f3w \u017cywego planu; bohater artyku\u0142u Jerzy Kotowski; Stanis\u0142aw Niedbalski \u2013 operator film\u00f3w dokumentalnych, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy m.in. z Kazimierzem Karabaszem, Januszem Majewskim i Andrzejem Titkowem; Kazimierz Konrad \u2013 operator film\u00f3w \u017cywego planu, a tak\u017ce autor podr\u0119cznika o o\u015bwietleniu w filmie[19]<\/a><\/sup>; Krystyna Dobrowolska \u2013 scenarzystka i re\u017cyserka film\u00f3w animowanych. Kr\u00f3tko w zawodzie pracowa\u0142 kierownik produkcji Jerzy Twardowski.<\/p>\n W pierwszych latach istnienia FAMU nie mia\u0142o w\u0142asnych pomieszcze\u0144, nie dysponowa\u0142o sprz\u0119tem; nauczyciele nie dostawali wynagrodze\u0144, a sens istnienia Wydzia\u0142u Filmowego by\u0142 podwa\u017cany; dominowa\u0142o przekonanie o nauce rzemios\u0142a wy\u0142\u0105cznie poprzez praktyk\u0119[20]<\/a><\/sup>. Jednocze\u015bnie renoma szko\u0142y by\u0142a wysoka \u2013 zar\u00f3wno w Czechos\u0142owacji, jak i za granic\u0105. Dawa\u0142a ona bowiem mo\u017cliwo\u015b\u0107 profesjonalnego kszta\u0142cenia bez konieczno\u015bci ponoszenia op\u0142at i otwiera\u0142a drog\u0119 do \u015bwiata filmowego. Tereza Czesany-Dvo\u0159\u00e1kov\u00e1 w analizie produkcji studenckich z pierwszych 25 lat istnienia FAMU podkre\u015bla liberalny profil FAMU tu\u017c po wojnie pod wzgl\u0119dem organizacyjnym i ideologicznym[21]<\/a><\/sup>. Wyra\u017anie propagandowe komunikaty dostawa\u0142y si\u0119 do film\u00f3w jedynie za spraw\u0105 spontanicznych decyzji tw\u00f3rc\u00f3w. Ponadto zalet\u0119 kszta\u0142cenia w szkole stanowi\u0142a dystrybucja wielu film\u00f3w studenckich w regularnym obiegu kinowym. Studenci i absolwenci szko\u0142y p\u0142ynnie wkraczali do zawodu, a obecno\u015b\u0107 efekt\u00f3w ich pracy w kinach umacnia\u0142a ich pozycj\u0119 w \u015brodowisku filmowym.<\/p>\n Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce wszyscy Polacy, w tym Jerzy Kotowski, podobnie jak Krystyna Dobrowolska, byli stypendystami Filmu Polskiego oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki oraz laureatami konkursu na wyjazd stypendialny[22]<\/a><\/sup>. Dobrowolska po studiach na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim (w 1947 roku uzyska\u0142a tam magisterium z filozofii) przenios\u0142a si\u0119 do \u0141odzi, gdzie pracowa\u0142a jako asystent re\u017cysera, a nast\u0119pnie zosta\u0142a s\u0142uchaczk\u0105 Wy\u017cszego Studium Filmowego w \u0141odzi (kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w Pa\u0144stwow\u0105 Wy\u017csz\u0105 Szko\u0142\u0119 Filmow\u0105)[23]<\/a><\/sup>. W studium odby\u0142 si\u0119 wewn\u0119trzny konkurs, a jego laureaci \u2013 w tym w\u0142a\u015bnie Dobrowolska \u2013 uzyskali mo\u017cliwo\u015b\u0107 kontynuowania edukacji w Pradze. Po pozytywnej ocenie przygotowanego przez ni\u0105 scenariusza kr\u00f3tkometra\u017cowego filmu o Fryderyku Chopinie Dobrowolska zosta\u0142a skierowana do wyjazdu na FAMU na kierunek dramaturgia filmowa.<\/p>\n Podczas pobytu w Czechos\u0142owacji Kotowski anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w prac\u0119 na rzecz Polak\u00f3w studiuj\u0105cych w Pradze. Jego postawa zosta\u0142a doceniona \u2013 w 1952 roku otrzyma\u0142 on od Biura Zwi\u0105zku Student\u00f3w Polskich w Czechos\u0142owacji tytu\u0142 \u201ePrzodownika Nauki i Pracy Spo\u0142ecznej\u201d[24]<\/a><\/sup>. Praga by\u0142a w\u00f3wczas stolic\u0105 studenckiego socjalistycznego ruchu m\u0142odzie\u017cowego: to tutaj w 1946 roku odby\u0142 si\u0119 \u015awiatowy Kongres Student\u00f3w, kt\u00f3ry powo\u0142a\u0142 do \u017cycia Mi\u0119dzynarodowy Zwi\u0105zek Student\u00f3w (MZS)[25]<\/a><\/sup>. Za najbardziej spektakularn\u0105 form\u0105 dzia\u0142alno\u015bci MZS oraz \u015awiatowej Federacji M\u0142odzie\u017cy Demokratycznej (\u015aFMD) trzeba uzna\u0107 \u015awiatowe Festiwale M\u0142odzie\u017cy i Student\u00f3w \u2013 huczne spotkania mi\u0119dzynarodowe przy udziale miejscowej ludno\u015bci. Pierwszy taki festiwal odby\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Pradze w 1947 roku pod has\u0142em: \u201eM\u0142odzie\u017cy, \u0142\u0105cz si\u0119! Naprz\u00f3d o trwa\u0142y pok\u00f3j!\u201d. Kotowski jako dzia\u0142acz osadzony w Pradze znajdowa\u0142 si\u0119 wi\u0119c w epicentrum \u015bwiatowego socjalistycznego ruchu m\u0142odzie\u017cowego. Zapewne mia\u0142 kontakty ze studentami z wielu kraj\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c wiedzia\u0142 o planowanych dzia\u0142aniach mi\u0119dzynarodowych MZS i \u015aFMD. Sznyt zdobyty tam przez Kotowskiego w pracach spo\u0142ecznych zapowiada jego p\u00f3\u017aniejsze dzia\u0142ania jako organizatora Studia Ma\u0142ych Form Filmowych \u201eSe-Ma-For\u201d w \u0141odzi, przewodnicz\u0105cego polskiej sekcji ASIFA oraz wiceprzewodnicz\u0105cego Biura Porozumiewawczego Szk\u00f3\u0142 Filmu Animowanego i rektora Szko\u0142y Filmowej.<\/p>\n W kontek\u015bcie w\u0105tku Polak\u00f3w odbywaj\u0105cych studia w Pradze warto zada\u0107 pytanie o wp\u0142yw mobilno\u015bci edukacyjnej na rozwijanie mi\u0119dzynarodowej \u015bcie\u017cki kariery. Poza Jerzym Passendorferem, kt\u00f3ry w trakcie studi\u00f3w i tu\u017c po ich uko\u0144czeniu realizowa\u0142 projekty filmowe w Czechos\u0142owacji, \u017cadna z pozosta\u0142ych os\u00f3b studiuj\u0105cych na FAMU nie uczestniczy\u0142a we wsp\u00f3\u0142pracy lub koprodukcji polsko-czechos\u0142owackiej. Ta obserwacja pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce wykszta\u0142cenie i umiej\u0119tno\u015bci zdobyte za granic\u0105 po\u017cytkowano dla rozwoju \u015bcie\u017cek karier w Polsce \u2013 w rodzimej kinematografii. Dla przyk\u0142adu w dorobku wykszta\u0142conego w Pradze operatora Stanis\u0142awa Niedbalskiego nie znajdziemy \u017cadnych tytu\u0142\u00f3w powsta\u0142ych przy udziale filmowc\u00f3w spoza Polski[26]<\/a><\/sup>. Tak\u017ce Jerzy Kotowski nie realizowa\u0142 film\u00f3w w koprodukcji polsko-czechos\u0142owackiej, nie zatrudnia\u0142 czeskich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w ani nie by\u0142 anga\u017cowany do czechos\u0142owackich projekt\u00f3w. Mo\u017cna zatem argumentowa\u0107, \u017ce kontakty pozyskane w trakcie nauki w Czechos\u0142owacji nie zosta\u0142y wykorzystane w rozwijaniu ewentualnych projekt\u00f3w o wymiarze mi\u0119dzynarodowym: koprodukcji b\u0105d\u017a film\u00f3w polegaj\u0105cych na wymianie us\u0142ug[27]<\/a><\/sup>.<\/p>\n Niemniej zagraniczne studia Jerzego Kotowskiego pozwoli\u0142y mu uzyska\u0107 du\u017cy kapita\u0142 relacyjny. Trenowa\u0142 tam tak\u017ce umiej\u0119tno\u015bci zwi\u0105zane z prac\u0105 w zespole. Kotowski po powrocie z Pragi do Polski rozpocz\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z by\u0142\u0105 kole\u017cank\u0105 z FAMU, wspomnian\u0105 ju\u017c Krystyn\u0105 Dobrowolsk\u0105. Od samego pocz\u0105tku ponownego pobytu w Polsce praca tej dw\u00f3jki by\u0142a zwi\u0105zana z filmem animowanym. Pracowali oni w ramach Studia Film\u00f3w Lalkowych w Tuszynie, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej przerodzi\u0142o si\u0119 w Studio Ma\u0142ych Form Filmowych \u201eSe-Ma-For\u201d. W tej drugiej instytucji zadebiutowa\u0142 tak\u017ce kolejny by\u0142y student FAMU, Kazimierz Konrad, znajomy Dobrowolskiej i Kotowskiego.<\/p>\n Podsumowanie<\/strong><\/p>\n Pierwsze kroki Jerzego Kotowskiego w Przedsi\u0119biorstwie Pa\u0144stwowym \u201eFilm Polski\u201d w latach 1945-1947, poczynione przeze\u0144 na stanowiskach: pomocnika mechanika, laboranta, a nast\u0119pnie pracownika Multiplexu, jak r\u00f3wnie\u017c znakomite opinie wystawione o jego pracy, ale przede wszystkim podj\u0119cie przez niego studi\u00f3w w Szkole Filmowej w \u0141odzi (1947), a nast\u0119pnie w szkole filmowej FAMU w Pradze (1948) \u2013 \u015bwiadcz\u0105 o dynamicznej \u015bcie\u017cce jego kariery. Kotowski w b\u0142yskawicznym tempie zdobywa\u0142 wiedz\u0119, do\u015bwiadczenie i umiej\u0119tno\u015bci, tak\u017ce w postaci znajomo\u015bci j\u0119zyka czeskiego. W kr\u00f3tkim okresie pozna\u0142 realia wielu \u015brodowisk filmowych \u2013 pracownik\u00f3w WFF, ale tak\u017ce szk\u00f3\u0142 filmowych \u2013 w \u0141odzi i w Pradze.<\/p>\n Studia Kotowskiego w Pradze mo\u017cna rozpatrywa\u0107 w kluczu ideologicznym jako realizacj\u0119 idei kszta\u0142cenia filmowc\u00f3w wra\u017cliwych na sprawy spo\u0142eczne i tworzenia socjalistycznego internacjonalizmu filmowego. Jednak\u017ce wsp\u00f3\u0142praca polsko-czechos\u0142owacka w zakresie mobilno\u015bci edukacyjnej mia\u0142a dla Polski sw\u00f3j skutek r\u00f3wnie\u017c w postaci wzmocnienia potencja\u0142u polskiej kinematografii poprzez podniesienie kwalifikacji i kompetencji przedstawicieli poszczeg\u00f3lnych zawod\u00f3w filmowych. Kreatywne obej\u015bcie krajowych niedobor\u00f3w edukacyjnych za pomoc\u0105 nabywania wiedzy w Pradze umo\u017cliwia\u0142o polskiej kinematografii \u201eskok w nowoczesno\u015b\u0107\u201d[28]<\/a><\/sup>. Korzystanie z do\u015bwiadcze\u0144 s\u0105siad\u00f3w motywowano pragnieniem autoreformy i autonaprawy, usuni\u0119ciem w\u0142asnych niedostatk\u00f3w i zyskaniem zasob\u00f3w, kt\u00f3re pomog\u0105 budowa\u0107 siln\u0105 pozycj\u0119 pola, ale i jego poszczeg\u00f3lnych graczy. Tym samym edukacja w Pradze wzmacnia\u0142a potencja\u0142 i sprawczo\u015b\u0107 ucz\u0105cych si\u0119 tam animator\u00f3w, re\u017cyserek i operator\u00f3w, a r\u00f3wnocze\u015bnie budowa\u0142a si\u0142\u0119 polskiej kinematografii jako ca\u0142o\u015bci. P\u00f3\u017aniejsza biografia zawodowa Jerzego Kotowskiego jest tego najlepszym przyk\u0142adem.<\/p>\n _________<\/p>\n Informacja<\/strong><\/p>\n Tekst jest efektem realizacji projektu CEUS-UNISONO Narodowego Centrum Nauki pt. \u201eStudia animacji filmowej w Gottwaldovie i \u0141odzi (1945\/47-1990)\u201d nr 2020\/02\/Y\/HS2\/00015.<\/p>\n _________<\/p>\n Bibliografia <\/strong><\/p>\n Publikacje drukiem:<\/strong><\/p>\n Bedna\u0159\u00edk Petr, Filmov\u00e1 a Televizn\u00ed Fakulta Akademie M\u00fazick\u00fdch Um\u011bn\u00ed v\u00a0Praze<\/em> [w:] M. Franc i in. (red.), D\u011bjiny akademie m\u00fazick\u00fdch um\u011bn\u00ed v Praze<\/em>, Nakladatelstv\u00ed Akademie m\u00fazick\u00fdch um\u011bn\u00ed v Praze, Praha 2017.<\/p>\n b.a., Wszystko to ju\u017c by\u0142o…<\/em>, \u201eFilm\u201d 1947, nr 9-10.<\/p>\n Czesany-Dvo\u0159\u00e1kov\u00e1 Tereza, The limits of political influence \u2013 the limits of creativity. The first 25 years of FAMU<\/em>, \u201eHistorical Journal of Film, Radio and Television\u201d 2021, Vol. 41, No. 3, Deklaracja wsp\u00f3\u0142pracy czechos\u0142owacko-polskiej na polu kinematografii<\/em>, z dnia 8 listopada 1947 r., \u201eGazeta Filmowc\u00f3w\u201d, nr 14 (15), 1 grudnia 1947 r.<\/p>\n H\u00f6ferov\u00e1 Jind\u0159i\u0161ka, Czechos\u0142owackie ateliers filmowe w Barrandovie<\/em> (bt.), \u201eGazeta Filmowc\u00f3w\u201d 1947, nr 12 (13).<\/p>\n Konrad Kazimierz, \u015awiat\u0142o w filmie<\/em>, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1976. Ku\u017ami\u0144ski Zbigniew, Barrandov<\/em> \u2013 s\u0142owia\u0144skie Hollywood<\/em>, \u201eKino\u201d 1947, nr 22. Ten\u017ce, Udany eksperyment<\/em>, \u201eGazeta Filmowc\u00f3w\u201d 1948, nr 3 (19).<\/p>\n Leszczy\u0144ski Adam, Skok w nowoczesno\u015b\u0107. Polityka wzrostu w krajach peryferyjnych 1943-1980<\/em>, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Instytut Studi\u00f3w Politycznych PAN, Warszawa 2013.<\/p>\n Sadowska Joanna, Oficjalne kontakty mi\u0119dzynarodowe m\u0142odzie\u017cy w PRL-u<\/em>, \u201eStudia Podlaskie\u201d 2012, t. 20.<\/p>\n Stola Dariusz, Kraj bez wyj\u015bcia? Migracje z Polski 1949-1989<\/em>, Instytut Pami\u0119ci Narodowej, Warszawa 2010.<\/p>\n Toeplitz Jerzy, Filmowa wsp\u00f3\u0142praca czechos\u0142owacko-polska<\/em>, \u201eGazeta Filmowc\u00f3w\u201d, nr 14 (15), 1 grudnia 1947 r.<\/p>\n <\/p>\n Zespo\u0142y archiwalne<\/strong><\/p>\n Archiwum Akt Nowych, MKiS, BWKzZ, zesp. 366, k. 10, sygn. 9.<\/p>\n Archiwum \u0141\u00f3dzkiego Centrum Filmowego, zesp\u00f3\u0142 Wytw\u00f3rnia Film\u00f3w Fabularnych, teczka osobowa Jerzego Kotowskiego, sygn. B50.<\/p>\n Archiwum \u0141\u00f3dzkiego Centrum Filmowego, zesp\u00f3\u0142 Wytw\u00f3rnia Film\u00f3w Fabularnych, teczka osobowa Mieczys\u0142awa Wajnbergera, sygn. B60.<\/p>\n Muzeum Kinematografii, zesp\u00f3\u0142 Archiwum Jerzego Kotowskiego.<\/p>\n Muzeum Kinematografii, zesp\u00f3\u0142 Archiwum Krystyny Dobrowolskiej.<\/p>\n The Beginnings of a Professional Career of Jerzy Kotowski. A sketch for the biography<\/p>\n ________<\/p>\n Keywords: <\/strong><\/p>\n Polish Animation, educational mobility, socialist cinematic internationalism, Studio of Small Film Forms Se-Ma-For, FAMU, Czechoslovakia, Film School in Lodz, Jerzy Kotowski, Stanis\u0142aw Niedbalski<\/p>\n Abstract:<\/strong><\/p>\n The text gathers and organizes information about the early steps taken in the profession and educational experiences of Jerzy Kotowski: a cinematographer, director, and screenwriter associated with the Studio of Small Film Forms \u201cSe-Ma-For” in \u0141\u00f3d\u017a. The basis for these findings are three main sources: the Archive of the \u0141\u00f3d\u017a Film Center (which contains selected personal files of employees of the Feature Film Studio in \u0141\u00f3d\u017a), an archival query at the Czech Film School FAMU, where Kotowski graduated, and the resources of the Museum of Cinematography in \u0141\u00f3d\u017a, which possesses a collection related to Kotowski passed on to the museum after the director’s death. Kotowski’s diverse professional experiences equipped him with professional and language competencies enabling or facilitating significant roles in both Polish and international cinematography. This, in turn, established him as an important figure contributing to socialist cinematic internationalism. Based on the example of the relationship between the \u0141\u00f3d\u017a Film School and Prague’s FAMU academy, the text sketches the political, social and moral background accompanying academic mobility in the so-called Eastern Bloc countries. As Kotowski’s biography demonstrates, the long-term effect of the transfer between the Prague and Lodz schools was, surprisingly, not to implement Polish-Czechoslovak cooperation, but to strengthen the professional skills of individual players in the local field of Polish film production.<\/p>\n ________<\/p>\n Biogramy:<\/strong><\/p>\n Ewa Ciszewska<\/strong> \u2013 adiunktka w Katedrze Filmu i Medi\u00f3w Audiowizualnych Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego. Jej ostatnie publikacje dotycz\u0105 zarz\u0105dzania dziedzictwem kulturowym w obszarze animacji w Polsce, polsko-czeskiej wsp\u00f3\u0142pracy filmowej w czasach PRL-u oraz edukacji filmowej w Polsce. Interesuje si\u0119 histori\u0105 Studia Ma\u0142ych Form Filmowych \u201cSe-Ma-For” w \u0141odzi. Kierowniczka projektu CEUS-UNISONO NCN \u201eStudia animacji filmowej w Gottwaldovie i \u0141odzi (1945\/47-1990)\u201d realizowanego wsp\u00f3lnie z prof. Pavlem Skopalem, w kt\u00f3rym bada \u015brodkowoeuropejskie wytw\u00f3rnie film\u00f3w animowanych. Cz\u0142onkini Grupy Badawczej Polska Animacja.<\/p>\n Dominik Piekarski<\/strong> – student II roku filmoznawstwa i wiedzy o mediach audiowizualnych na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim. Cz\u0142onek Grupy Badawczej Polska Animacja, zajmuje si\u0119 zg\u0142\u0119bianiem sylwetki tw\u00f3rczej Jerzego Kotowskiego.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Uniwersytet \u0141\u00f3dzki ORCID: 0000-0002-5670-5013 ORCID: 0009-0009-6457-4285 doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2023.4.02 Streszczenie Tekst gromadzi i porz\u0105dkuje informacje o pierwszych krokach stawianych w zawodzie oraz posiadanych do\u015bwiadczeniach edukacyjnych Jerzego Kotowskiego: operatora filmowego, re\u017cysera i scenarzysty zwi\u0105zanego ze Studiem Ma\u0142ych Form Filmowych \u201eSe-Ma-For\u201d w \u0141odzi. R\u00f3\u017cnorodne do\u015bwiadczenia zawodowe Kotowskiego uzyskane tu\u017c po szkole \u015bredniej (praca w laboratorium WFF i… Czytaj wi\u0119cej »Pocz\u0105tki drogi tw\u00f3rczej Jerzego Kotowskiego: szkic do biografii<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":7607,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1918],"tags":[1935,1936,1938,1933,51,1934,1937,185],"ppma_author":[1919,1920],"class_list":["post-7554","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-2023-nr-4","tag-famu","tag-jerzy-kotowski","tag-krystyna-dobrowolska","tag-mobilnosc-edukacyjna","tag-polska-animacja","tag-socjalistyczny-internacjonalizm-filmowy","tag-stanislaw-niedbalski","tag-szkola-filmowa-w-lodzi"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\tPocz\u0105tki drogi tw\u00f3rczej Jerzego Kotowskiego: szkic do biografii<\/strong><\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/II.-1.-Jerzy-Kotowski.-Autor-Jerzy-Troszczyski.-Prawa-FINA.-Zrodlo-Fototeka-FINA.-.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Krystyna-Dobrowolska-1971-rok.Boleslaw-Ciupinski-scaled.jpg\")
\ns. 512, DOI: 10.1080\/01439685.2021.1936981.<\/p>\n\n
\ns. 8. \u2191<\/a><\/li>\n
\ns. 25-26. \u2191<\/a><\/li>\n
\n\u2191<\/a><\/li>\n