___<\/strong><\/p>\n Streszczenie<\/u><\/p>\n Artyku\u0142 jest recenzj\u0105 ksi\u0105\u017cki Krzysztofa Zanussiego Filmy, kt\u00f3rych nie nakr\u0119c\u0119<\/em>. Autorka akcentuje subiektywny, wspomnieniowy charakter narracji, w kt\u00f3rej re\u017cyser podkre\u015bla znaczenie projektu literackiego oraz rol\u0119 os\u00f3b oceniaj\u0105cych scenariusze. Osobne miejsce w recenzji zajmuj\u0105 uwagi o dw\u00f3ch niezrealizowanych projektach Zanussiego: \u015amier\u0107 po\u015brodku drogi<\/em> oraz Lokaj z Sch\u00f6nbrunu<\/em>.<\/p>\n ___<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n <\/p>\n Tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki \u00a0\u201eFilmy, kt\u00f3rych nie nakr\u0119c\u0119\u201d[1]<\/a>\u00a0 z jednej strony kojarzy si\u0119 z monografi\u0105 Tadeusza Lubelskiego \u201eHistoria nieby\u0142a kina PRL\u201d[2]<\/a>, prezentuj\u0105c\u0105 dzieje polskiej kinematografii przez pryzmat przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 produkcyjnie nieskuteczne. Z drugiej za\u015b strony wi\u0105\u017ce si\u0119 z nostalgi\u0105 za bezpowrotnie utracon\u0105 warto\u015bci\u0105, kt\u00f3rej nie by\u0142o dane si\u0119 urzeczywistni\u0107. W duchu pragmatyzmu re\u017cyser wyra\u017ca wdzi\u0119czno\u015b\u0107 losowi za to, \u017ce w tak trudnych warunkach, wynikaj\u0105cych ze specyfiki \u015brodowiska filmowego, uda\u0142o mu si\u0119\u00a0 wiele projekt\u00f3w doprowadzi\u0107 do ko\u0144ca. \u201eTo, \u017ce mog\u0119 opowiada\u0107 moje historie, to\u00a0 przywilej, \u0142aska, kt\u00f3ra mnie spotka\u0142a. Dlatego nie mog\u0119 sobie pozwala\u0107 na frustracje, kiedy pomys\u0142y umieraj\u0105\u201d (s. 17). Wielokrotnie zreszt\u0105 re\u017cyser powtarza\u0142, \u017ce najciekawsze jest dla niego samo tworzenie historii,\u00a0 mo\u017cliwych wariant\u00f3w, wkomponowywanie zaskocze\u0144, \u201eforteli\u201d \u2013 jak je nazywa w tej ksi\u0105\u017cce, czy wr\u0119cz \u201epsikus\u00f3w\u201d scenariuszowych. Sama re\u017cyseria, czekanie na zimnie na w\u0142a\u015bciwe \u015bwiat\u0142o, na pogod\u0119, na aktora itp. nie ma w sobie nic z romantyzmu. To raczej nuda i godziny czekania \u2013 m\u00f3wi\u0142 wielokrotnie na spotkaniach autorskich. Bardzo w stylu Zanussiego jest spos\u00f3b przedstawienia przez niego samego genezy tej ksi\u0105\u017cki: zabawny, autoironiczny. Pierwszym powodem, kt\u00f3ry podaje, jest motywacja b\u0119d\u0105ca przeciwie\u0144stwem tzw. postawy \u201epsa ogrodnika\u201d, kt\u00f3ry \u201esam nie zje i drugiemu nie da\u201d. Zanussi odwrotnie: chce si\u0119\u00a0 podzieli\u0107 tym, czego ju\u017c nie wykorzysta, \u017ceby \u201esi\u0119 nie zmarnowa\u0142o\u201d\u2212 taka ekologia artystyczna. Drugi pow\u00f3d jest gorzki, co wyznaje otwarcie: \u201eTa ksi\u0105\u017cka to zbi\u00f3r pomys\u0142\u00f3w kt\u00f3re ponios\u0142y kl\u0119sk\u0119. Radzenie sobie z pora\u017ck\u0105 \u2013 to jeszcze jeden temat tej ksi\u0105\u017cki\u201d.<\/p>\n <\/p>\n Jako czytelnicy po takiej publikacji oczekujemy konkretu w postaci scenariuszy film\u00f3w niezrealizowanych, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mogliby\u015bmy sobie wyobrazi\u0107, cho\u0107 w cz\u0119\u015bci owe potencjalnie mo\u017cliwe filmy. Ksi\u0105\u017cka zawiera oba te aspekty, aczkolwiek nie w pe\u0142ni i nie tak, jakby\u015bmy si\u0119 mogli tego spodziewa\u0107. Nie jest bowiem typowym zbiorem scenariuszy, nie tylko dlatego, \u017ce nie zawiera wy\u0142\u0105cznie tekst\u00f3w mieszcz\u0105cych si\u0119 w tej formie gatunkowej. Zgodnie z panuj\u0105c\u0105 w bran\u017cy nomenklatur\u0105 s\u0105 one okre\u015blane cz\u0119sto jako treatmenty, historie rozpisane na streszczone sceny bez w\u0142a\u015bciwego dla scenariusza uk\u0142adu dialogicznego, didaskali\u00f3w oraz innych technicznych wymog\u00f3w. Opr\u00f3cz tego umieszczone tu zosta\u0142y wr\u0119cz zal\u0105\u017cki scenariuszy, pomys\u0142y na filmowe historie, dla kt\u00f3rych punktem wyj\u015bcia \u2013 jak pisze re\u017cyser \u2013 mo\u017ce by\u0107 nie tylko epizod, scena, lecz nawet pomys\u0142 na jedno uj\u0119cie. Jest to wi\u0119c innego typu publikacja ni\u017c poprzednie. Do tej pory ukaza\u0142y si\u0119 cztery tomy scenariuszy, wydane przez wydawnictwo \u201eIskry\u201d (1978, 1985, 1992, 1998), w wi\u0119kszo\u015bci film\u00f3w zrealizowanych. Potem publikowano na og\u00f3\u0142 pojedyncze scenariusze. Za granic\u0105 (dorobek scenariuszowy Zanussiego t\u0142umaczono na kilka j\u0119zyk\u00f3w, m.in. na angielski, w\u0142oski, niemiecki, czeski i w\u0119gierski) zwykle do kilku scenariuszy do\u0142\u0105czano wywiad z re\u017cyserem i przewa\u017cnie jeden do trzech artyku\u0142\u00f3w lub esej\u00f3w analitycznych, ale pojawia\u0142y si\u0119 tak\u017ce wydania pojedynczych filmowych opowie\u015bci.<\/p>\n W recenzowanej ksi\u0105\u017cce re\u017cyser dzieli si\u0119 swoim artystycznym do\u015bwiadczeniem, ale nie w formie rozbudowanych dywagacji, lecz przez konkret w\u0142asnego b\u0105d\u017a cudzego bon-motu, epizod\u00f3w z \u017cycia, spotka\u0144 z lud\u017ami o znanych nazwiskach, wielkich gwiazd re\u017cyserii, aktorstwa czy literatury, ale te\u017c z osobami \u201ebez nazwiska\u201d, ale decyzyjnymi, zajmuj\u0105cymi gdzie\u015b kiedy\u015b istotne stanowiska, lub po prostu zwyk\u0142ymi widzami, kt\u00f3rzy zostali zapami\u0119tani. Z autoironi\u0105 przyjmuje rol\u0119 starca, kt\u00f3rym wcale jeszcze nie chce by\u0107, artysty, kt\u00f3ry nie sili si\u0119 na nic, bo nic ju\u017c nie musi. W opowie\u015b\u0107 uczonego, ale zdystansowanego wobec siebie i \u015bwiata intelektualisty, kt\u00f3ry mia\u0142 ciekawe \u017cycie, spotka\u0142 wielu fascynuj\u0105cych ludzi i na ka\u017cd\u0105 okazj\u0119 oraz sytuacj\u0119 ma smakowity cytat lub wspomnienie, wpl\u00f3t\u0142 Zanussi ca\u0142kiem spory zbi\u00f3r scenariuszy lub ich zawi\u0105zk\u00f3w. Tekst ma adekwatn\u0105 do takiej postawy form\u0119 eseju, napisanego w stylu swobodnej gaw\u0119dy. Przypomina on w charakterze ostatnio wydawane ksi\u0105\u017cki re\u017cysera[3]<\/a>, w kt\u00f3rych jego spojrzenie na r\u00f3\u017cne kwestie wybija si\u0119 na pierwszy plan.<\/p>\n Ksi\u0105\u017cka ma zatem charakter hybrydalny, jest jednocze\u015bnie zbiorem scenariuszy lub ich zal\u0105\u017ck\u00f3w oraz subiektywn\u0105 wypowiedzi\u0105 artysty. Tym razem tematem g\u0142\u00f3wnym jest scenopisarstwo jako pierwotny etap powstawania filmu. Re\u017cyser umie\u015bci\u0142 tu gar\u015b\u0107 wskaz\u00f3wek dla przysz\u0142ych scenarzyst\u00f3w, dziel\u0105c si\u0119 zar\u00f3wno teoretyczn\u0105 wiedz\u0105 na temat scenopisarstwa, jak i w\u0142asnym do\u015bwiadczeniem zweryfikowanym ju\u017c przez re\u017cyserskie sukcesy oraz pora\u017cki (jest przecie\u017c autorem lub wsp\u00f3\u0142autorem wszystkich swoich scenariuszy). B\u0119d\u0105c do\u015bwiadczonym tw\u00f3rc\u0105 z mi\u0119dzynarodowym dorobkiem i wyk\u0142adowc\u0105 szk\u00f3\u0142 filmowych, przedstawia pewne regu\u0142y dotycz\u0105ce konstruowania scenariuszy, skondensowane na pocz\u0105tku rozdzia\u0142u \u201eDrobnica\u201d (s. 27-28), ale w gruncie rzeczy wskaz\u00f3wki i do\u015bwiadczenia praktyka scenopisarstwa rozsiane s\u0105 po ca\u0142ej ksi\u0105\u017cce. Jednocze\u015bnie przypomina, \u017ce sam, gdy w m\u0142odo\u015bci uczono go filmowych zasad, wk\u0142ada\u0142 wiele si\u0142, by je \u0142ama\u0107 (s. 10-11). Przysz\u0142ym scenarzystom radzi: zaczynaj od konkretu, od obrazu-sceny-sytuacji, a potem buduj wok\u00f3\u0142 tego w\u0142asn\u0105 histori\u0119.<\/p>\n Filmowiec zwraca uwag\u0119 na rol\u0119 tzw. lektor\u00f3w (s. 280), ludzi, kt\u00f3rym zleca si\u0119 czytanie i wst\u0119pn\u0105 selekcj\u0119 scenariuszy, kt\u00f3re nast\u0119pnie docieraj\u0105 do os\u00f3b decyduj\u0105cych o przyj\u0119ciu projektu do realizacji\u00a0 lub jego odrzuceniu. Lektorzy nie ponosz\u0105 konsekwencji za odrzucenie projekt\u00f3w bardzo dobrych, gdy\u017c dop\u00f3ki film nie powstanie, nikt nie wie, jaki b\u0119dzie efekt, ale s\u0105 krytykowani za podsuwanie scenariuszy s\u0142abych, wi\u0119c historie oparte na sprawdzonych schematach maj\u0105 wi\u0119ksze szanse ni\u017c te oryginalne w formie i tre\u015bci. Mo\u017cna te uwagi re\u017cysera potraktowa\u0107 albo jako g\u0142os ch\u0142odnego rozs\u0105dku, wyja\u015bniaj\u0105cy du\u017c\u0105 liczb\u0119 niezrealizowanych scenariuszy, albo jako sarkazm.<\/p>\n Tego rodzaju bran\u017cowe dygresje przekazywane potoczystym tekstem sprawiaj\u0105, \u017ce lektura tej ksi\u0105\u017cki jest lekka, \u0142atwa i przyjemna. Pozwala zajrze\u0107 za kulisy pracy re\u017cysera znaj\u0105cego \u015brodowiska filmowe i teatralne ca\u0142ego niemal \u015bwiata, a przy tym, dostarcza niejako mimochodem wiedzy o pewnym zasobie temat\u00f3w, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y i wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 styl re\u017cysera, b\u0119d\u0105c \u015bwiadectwem jego autorskich preferencji oraz autorskiego podej\u015bcia do sposobu przygotowania i realizacji filmu, a tak\u017ce jego osobistego stosunku do gotowego dzie\u0142a i do publiczno\u015bci, do kt\u00f3rej jest ono kierowane.<\/p>\n Ksi\u0105\u017cka ma kompozycj\u0119 epizodyczn\u0105, scenariusze nie s\u0105 uporz\u0105dkowane chronologicznie, lecz zgodnie z r\u00f3\u017cnymi kluczami, czasem jest to poddzia\u0142 tematyczno-problemowy, a czasem strukturalno-rodzajowo-gatunkowy. Przy czym scenariusze s\u0105 nie tyle zebrane, ile prezentowane, gdy\u017c zosta\u0142y wplecione w refleksje i dygresje Autora. Z jednej strony przyj\u0119to podzia\u0142 na projekty mniejsze i wi\u0119ksze (rozdzia\u0142y \u201eDrobnica\u201d i \u201eJeszcze wi\u0119ksza drobnica\u201d), z drugiej strony wewn\u0105trz nich istnieje na przyk\u0142ad podzia\u0142 tematyczny, kiedy re\u017cyser\u00a0 akcentuje pewne motywy we w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych jedne \u2013 jego zdaniem \u2013 wyr\u00f3\u017cnili recenzenci, inne za\u015b sam akcentowa\u0142. Do tych pierwszych nale\u017c\u0105: \u015bmier\u0107, tajemnica, wi\u0105\u017c\u0105ca si\u0119 z ludzk\u0105 egzystencj\u0105, do tych ostatnich\u00a0 \u0336\u00a0 m. in. problem manipulacji[4]<\/a> zwi\u0105zanej z uczuciami, a tak\u017ce zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy mistrzem i uczniem, ojcem i synem, prze\u0142o\u017conym i podw\u0142adnym itp. Artysta przyznaje, \u017ce jest to motyw o charakterze biograficznym, gdy\u017c wynika g\u0142\u00f3wnie z jego relacji z ojcem. W monografii sugerowa\u0142am tak\u017ce traumatyczny charakter upokorzenia, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142, gdy go wyrzucono ze Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi, za \u201ebrak post\u0119p\u00f3w w nauce\u201d. Warto przypomnie\u0107, i\u017c w efekcie zrealizowa\u0142 \u015amier\u0107 prowincja\u0142a<\/em> jako film dyplomowy, kt\u00f3ry jest jednym z najwybitniejszych dzie\u0142 w historii polskiego kina, a przez Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza, profesora Szko\u0142y Filmowej, kt\u00f3ry zatrudni\u0142 go w Zespole Filmowym \u201eTor\u201d, by\u0142 uznawany za najlepszy film Zanussiego.<\/p>\n Godny podkre\u015blenia jest fakt, \u017ce spo\u015br\u00f3d scenariuszy dawno napisanych, na kt\u00f3rych mu bardzo zale\u017ca\u0142o, obszerniej wspomina ju\u017c tylko o \u015amierci po\u015brodku drogi<\/em>, kt\u00f3r\u0105 zwi\u0119\u017ale, ale dok\u0142adnie streszcza, jakby jeszcze mia\u0142 nadziej\u0119, \u017ce film jednak powstanie. To wielka strata, \u017ce nie uda\u0142o si\u0119 urzeczywistni\u0107 filmowo tej historii w czasach m\u0142odo\u015bci re\u017cysera, ale ci\u0105gle jest to najlepszy scenariusz niezrealizowany z film\u00f3w kameralnych, eksploruj\u0105cych tajemnic\u0119 ludzkiej egzystencji w bardzo zwi\u0119z\u0142ej fabule. Przy czym wcale nie wydaje si\u0119 kosztowny w realizacji. Odzwierciedla styl \u201eklasycznego Zanussiego\u201d i najwa\u017cniejsze tematy tego re\u017cysera: bliskie relacje mi\u0119dzyludzkie, metafizyk\u0119 wn\u0119trza (infratranscendencj\u0119), ujawniaj\u0105c\u0105 si\u0119 w do\u015bwiadczeniu zaskakuj\u0105cej \u015bmierci i wiar\u0119\/niewiar\u0119, kt\u00f3re s\u0105 jak awers i rewers ludzkiego \u017cycia.<\/p>\n Drugi najwa\u017cniejszy z dawnych niezrealizowanych scenariuszy \u2013 Lokaj z Sch\u00f6nbrunu<\/em> \u2013 zosta\u0142 ledwie raz napomkni\u0119ty. Powodem jest chyba fakt, \u017ce filmowiec pogrzeba\u0142 definitywnie nadziej\u0119 na jego powstanie, gdy\u017c musia\u0142by to by\u0107 film widowiskowy i kosztowny. Lokaj z Sch\u00f6nbrunu<\/em> jest niespe\u0142nionym marzeniem Zanussiego o superprodukcji z plejad\u0105 mi\u0119dzynarodowych gwiazd, kt\u00f3re zreszt\u0105 cz\u0119\u015bciowo by\u0142y ju\u017c do projektu zatrudnione. Chyba gdzie\u015b pomi\u0119dzy Imperatywem<\/em> a Sinobrodym<\/em> i Rokiem spokojnego s\u0142o\u0144ca<\/em>[5]<\/a> (niestety, opieram si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na swojej pami\u0119ci) gotowy by\u0142 prawie ca\u0142y bud\u017cet. Zgodzi\u0142y si\u0119 ju\u017c wyst\u0105pi\u0107 w filmie Lena Olin (Fanny i Aleksander<\/em>) i Valeria Golino (p\u00f3\u017aniejsza gwiazda Rain Mana<\/em>), gdy projekt pogrzeba\u0142 brak drobnej kwoty maj\u0105cej domkn\u0105\u0107 owo \u201eprawie\u201d. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce brak tego filmu jest ogromn\u0105 strat\u0105 dla naszego kina, a tak\u017ce dla filmowej refleksji na Z\u0142em metafizycznym, kt\u00f3re ten re\u017cyser tak dobrze rozumie. \u201eBy\u0142o, min\u0119\u0142o…\u201d \u2013 wi\u0119c Zanussi tylko napomyka i nie rozdrapuje ran.<\/p>\n Tom wype\u0142niaj\u0105 przede wszystkim projekty, kt\u00f3re dot\u0105d nie by\u0142y publikowane, o wi\u0119kszo\u015bci z nich brakuje gdzie indziej nawet wzmianek. Do najciekawszych nale\u017cy scenariusz \u201eKobieta i \u015bpiew\u201d, b\u0119d\u0105cy rezultatem wsp\u00f3\u0142pracy re\u017cysera z teatrami r\u00f3\u017cnego typu, w tym ze scenami\u00a0 operowymi. Jest to historia dziej\u0105ca si\u0119 w mi\u0119dzynarodowym \u015brodowisku operowym, do kt\u00f3rego aspiruj\u0105 polscy arty\u015bci, a przy tym doskonale skonstruowana, lekka, z ciekawymi perypetiami i pointami. W tym wypadku mamy w\u0142a\u015bciwie gotowy scenariusz, kt\u00f3ry a\u017c si\u0119 prosi o realizacj\u0119. Przypomina troch\u0119 film telewizyjny Dusza \u015bpiewa<\/em>, najlepszy odcinek z cyklu Opowie\u015bci weekendowych<\/em>, ale jest to projekt o wiele bardziej z\u0142o\u017cony, z dowcipnym uj\u0119ciem tematu mi\u0119dzy- i transkulturowo\u015bci. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 tak\u017ce na cykl (Zanussi nazywa go miniserialem) Pi\u0105ty wymiar<\/em>, kt\u00f3ry w kolejnych odcinkach pokazuje histori\u0119 innej bohaterki lub bohatera zwi\u0105zanych z jednym warszawskim mieszkaniem. Historie obejmuj\u0105 okres od pocz\u0105tku XX wieku a\u017c po wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, przy czym w nieco enigmatyczny spos\u00f3b zaz\u0119biaj\u0105 si\u0119, a zaznaczy\u0107 trzeba, \u017ce nie s\u0105 to dzieje jednaj rodziny, tylko wielu bardzo r\u00f3\u017cnych os\u00f3b, z kt\u00f3rych tylko niekt\u00f3re s\u0105 jako\u015b powi\u0105zane w kolejnych odcinkach.<\/p>\n Odnotowuj\u0105 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce tak\u017ce rudymenty etyczne, a nawet metafizyczne, jak stanowczo wyra\u017cone przekonanie, \u017ce podstaw\u0105 sztuki powinna by\u0107 prawda i to nie relatywizowana, lecz traktowana jako horyzont d\u0105\u017cenia (s.12), nawet je\u015bli pojawia si\u0119 w formie metafory. Dla Zanussiego prawda w postaci autentyzmu historii, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 zacz\u0105tkami filmowych fabu\u0142, istotna jest tak\u017ce jako niemal techniczne pod\u0142o\u017ce filmu. \u201eNajciekawsze s\u0105 historie prawdziwe\u201d \u00a0\u0336\u00a0 wyznaje, czyli takie kt\u00f3re kiedy\u015b rzeczywi\u015bcie si\u0119 wydarzy\u0142y, chocia\u017c \u00a0\u0336\u00a0 co oczywiste \u00a0\u0336\u00a0 \u00a0zawsze ulegaj\u0105 one przekszta\u0142ceniom.<\/p>\n Z humorystycznego wyja\u015bnienia genezy tej\u017ce ksi\u0105\u017cki, zawieraj\u0105cego si\u0119 w metaforze gara\u017cowej wyprzeda\u017cy scenariuszy, przebija etos tw\u00f3rcy, kt\u00f3ry pragnie, aby dzie\u0142a artystyczne powstawa\u0142y, nawet je\u015bli nie on b\u0119dzie korzysta\u0142 z ich owoc\u00f3w, cho\u0107 przecie\u017c to on by\u0142 tym, kt\u00f3ry przygotowa\u0142 ziarno, aby kie\u0142kowa\u0142o w formie konceptu, draftu, treatmentu, scenariusza. \u00a0Ksi\u0105\u017cka Filmy, kt\u00f3rych nie nakr\u0119c\u0119<\/em>, podobnie jak wiele bardzo dobrych utwor\u00f3w ekranowych tego re\u017cysera, przyci\u0105ga uwag\u0119, ods\u0142ania pewne niuanse, o kt\u00f3rych nie wiedzieli\u015bmy, niekt\u00f3rych mo\u017ce zaskoczy\u0107, w ka\u017cdym razie czyta si\u0119 j\u0105 lekko, a przy tym przynosi ona kilka nowych, interesuj\u0105cych historii, b\u0119d\u0105cych dobrym materia\u0142em na filmowe projekty.<\/p>\n <\/p>\n ___<\/p>\n Bibliografia<\/u><\/p>\n Zanussi K., Filmy, kt\u00f3rych nie nakr\u0119c\u0119,<\/em> Pozna\u0144 2022.<\/p>\n Lubelski T., Historia nieby\u0142a kina PRL,<\/em> Krak\u00f3w 2012.<\/p>\n Zanussi K., Pora umiera\u0107<\/em>. Wspomnienia, refleksje, anegdoty<\/em>, Warszawa 1999.<\/p>\n Zanussi K., Strategie \u017cycia, czyli jak zje\u015b\u0107 ciastko i je mie\u0107, <\/em>Pozna\u0144 2015.<\/p>\n Zanussi K., Uczy\u0144 ze swojego \u017cycia arcydzie\u0142o<\/em>, Nowy S\u0105cz 2018.<\/p>\n Zanussi K., Czy warto umiera\u0107 za smartfona,<\/em> Nowy S\u0105cz 2021.<\/p>\n Marczak M., Niepok\u00f3j i t\u0119sknota. Kino wobec warto\u015bci. O filmach Krzysztofa Zanussiego<\/em>, Olsztyn 2011.<\/p>\n Zanussi K., Scenariusze II<\/em>, Warszawa 1985.<\/p>\n ___<\/p>\n <\/p>\n Krzysztof Zanussi\u2019s garage sale, or: water over the dam (?)<\/strong><\/p>\n A Review of Krzysztof Zanussi\u2019s book \u201eFilmy, kt\u00f3rych nie nakr\u0119c\u0119\u201d<\/em><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Keywords<\/u><\/p>\n Krzysztof Zanussi, unmade films, autobiography, screenplay<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Streszczenie<\/u><\/p>\n The article is a review of Krzysztof Zanussi’s book Filmy, kt\u00f3rych nie nakr\u0119c\u0119<\/em> (Films I Won’t Make<\/em>). The author accentuates the subjective, memoir-like character of the narrative, in which the director emphasizes the importance of the literary project and the role of screenplay evaluators. A separate place in the review is occupied by comments on two of Zanussi’s unrealized projects: \u015amier\u0107 po\u015brodku drogi<\/em> (Death in the Middle of the Road<\/em>) and Lokaj z Sch\u00f6nbrunu<\/em> (The Butler of Sch\u00f6nbrun<\/em>).<\/p>\n ___<\/p>\n Biogram<\/u><\/p>\n Mariola Marczak \u2013 profesor i kierownik Katedry Bada\u0144 Medi\u00f3w na Uniwersytecie Warmi\u0144sko-Mazurskim w Olsztynie. Autorka monografii: Valerio Zurlini \u2013 liryczny egzystencjalista europejskiego kina <\/em>(2021), Niepok\u00f3j i t\u0119sknota. Kino wobec warto\u015bci \u00a0<\/em>(2011) oraz Poetyka filmu religijnego<\/em>\u00a0(2000). Cz\u0142onkini jury ekumenicznych mi\u0119dzynarodowych festiwali filmowych z ramienia SIGNIS. World Catholic Organization for Communication, m.in. w Locarno (2019), Terni (2019), Cannes (2022).<\/p>\n ___<\/p>\n [1]<\/a> K. Zanussi, Filmy, kt\u00f3rych nie nakr\u0119c\u0119,<\/em> Pozna\u0144 2022, 280 stron.<\/p>\n [2]<\/a> T. Lubelski, Historia nieby\u0142a kina PRL,<\/em> Krak\u00f3w 2012.<\/p>\n [3]<\/a> K. Zanussi, Pora umiera\u0107<\/em>. Wspomnienia, refleksje, anegdoty<\/em>, Warszawa 1999, ten\u017ce, Strategie \u017cycia, czyli jak zje\u015b\u0107 ciastko i je mie\u0107, <\/em>Pozna\u0144 2015, Ten\u017ce, Uczy\u0144 ze swojego \u017cycia arcydzie\u0142o<\/em>, Nowy S\u0105cz 2018. Ostatnia ksi\u0105\u017cka m\u00f3wi\u0105ca wprost o warto\u015bciach we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie, a raczej o ich degradacji, ma powa\u017cniejszy charakter, mo\u017cna j\u0105 uzna\u0107 za esej filozoficzny \u2013 K. Zanussi, Czy warto umiera\u0107 za smartfona,<\/em> Nowy S\u0105cz 2021.<\/p>\n [4]<\/a> Pisa\u0142am o tym obszernie w monografii, po\u015bwi\u0119conej tw\u00f3rczo\u015bci K. Zanussiego \u2013 M. Marczak, Niepok\u00f3j i t\u0119sknota. Kino wobec warto\u015bci. O filmach Krzysztofa Zanussiego<\/em>, Olsztyn 2011.<\/p>\n [5]<\/a> Scenariusz ukaza\u0142 si\u0119 w 1985 r.\u00a0 \u2013 K. Zanussi, Scenariusze II<\/em>, Warszawa 1985, s. 179-242.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Uniwersytet Warmi\u0144sko-Mazurski ORCID: 0000-0002-5970-6492 doi.org\/10.56351\/PLEOGRAF.2023.2.09 pobierz pdf ___ Streszczenie Artyku\u0142 jest recenzj\u0105 ksi\u0105\u017cki Krzysztofa Zanussiego Filmy, kt\u00f3rych nie nakr\u0119c\u0119. Autorka akcentuje subiektywny, wspomnieniowy charakter narracji, w kt\u00f3rej re\u017cyser podkre\u015bla znaczenie projektu literackiego oraz rol\u0119 os\u00f3b oceniaj\u0105cych scenariusze. Osobne miejsce w recenzji zajmuj\u0105 uwagi o dw\u00f3ch niezrealizowanych projektach Zanussiego: \u015amier\u0107 po\u015brodku drogi oraz Lokaj z Sch\u00f6nbrunu.… Czytaj wi\u0119cej »Gara\u017cowa wyprzeda\u017c Krzysztofa Zanussiego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1835],"tags":[217,1858,668,1859],"ppma_author":[1857],"class_list":["post-6919","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-2023-nr-2","tag-autobiografizm","tag-historia-niebyla-kina","tag-krzysztof-zanussi","tag-ocena-scenariuszy"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\tGara\u017cowa wyprzeda\u017c Krzysztofa Zanussiego, czyli by\u0142o, min\u0119\u0142o… (?)<\/strong><\/h3>\n
Recenzja ksi\u0105\u017cki Krzysztofa Zanussiego \u201eFilmy, kt\u00f3rych nie nakr\u0119c\u0119\u201d<\/em><\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/zanussi-okladka-197x300.jpg\")
<\/p>\n