{"id":6858,"date":"2023-09-13T20:05:25","date_gmt":"2023-09-13T19:05:25","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=6858"},"modified":"2023-10-31T17:20:50","modified_gmt":"2023-10-31T16:20:50","slug":"emigracja_wywiad_konwicka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/emigracja_wywiad_konwicka\/","title":{"rendered":"Jestem po to, \u017ceby gra\u0107. Z Mari\u0105 Konwick\u0105, wsp\u00f3\u0142re\u017cyserk\u0105 filmu dokumentalnego \u201eAktorka\u201d, rozmawia"},"content":{"rendered":"

pobierz pdf<\/strong><\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

\u201eMam prawo by\u0107, kim jestem, uprawia\u0107 m\u00f3j zaw\u00f3d tak, jak potrafi\u0119\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142a El\u017cbieta Czy\u017cewska, kt\u00f3r\u0105 cytuje Maria Konwicka. \u201eMie\u0107 moj\u0105 indywidualn\u0105 wyj\u0105tkowo\u015b\u0107. Nie widz\u0119 powodu, \u017ceby okoliczno\u015bci \u017cyciowe, polityka i reszta ba\u0142aganu \u015bwiatowego mia\u0142y mnie wyrzuci\u0107 z mojego wybranego zawodu\u201d.<\/h5>\n
\"\"

Il. 1. El\u017cbieta Czy\u017cewska \u2013 zdj\u0119cia pr\u00f3bne do filmu \u201eWalkower\u201d Jerzego Skolimowskiego. Prawa: WFDiF.<\/span><\/p><\/div>\n

Miko\u0142aj Mirowski:<\/u> El\u017cbieta Czy\u017cewska. Rocznik 1938. Urodzona w Warszawie. 1958 rok to jej debiut sceniczny w Wizycie starszej pani<\/em> w re\u017cyserii Ludwika Ren\u00e9, rok p\u00f3\u017aniej debiut filmowy w Cafe Pod Minog\u0105<\/em>. Ale Tw\u00f3j dokument pokazuje, \u017ce najwa\u017cniejsz\u0105 dat\u0105 w jej karierze jest 1968 i wyjazd do USA. Ten rok jest cezur\u0105, po kt\u00f3rej aktorskie \u017cycie Czy\u017cewskiej \u2013 wzi\u0119tej polskiej aktorki \u2013 drastycznie si\u0119 zmienia. Ale zanim o tym, powiedz prosz\u0119, jakiego formatu gwiazd\u0105 by\u0142a El\u017cbieta Czy\u017cewska w Polsce. Do kt\u00f3rej wsp\u00f3\u0142czesnej polskiej gwiazdy by\u015b j\u0105 por\u00f3wna\u0142a? Jaka by\u0142a jej najbardziej kultowa produkcja?<\/strong><\/p>\n

Maria Konwicka:<\/u> Wyjazd do USA zmieni\u0142 jej \u017cycie. Przystopowa\u0142 karier\u0119, bo wtedy nie by\u0142o du\u017co r\u00f3l dla aktor\u00f3w z akcentem. M\u00f3j scenariusz \u201eAktorki\u201d mia\u0142 roboczy tytu\u0142 \u201eDrugie \u017cycie El\u017cbiety Czy\u017cewskiej\u201d. To by\u0142o drugie \u017cycie, a to pierwsze odci\u0119te, jak no\u017cem. Czy ona si\u0119 tego spodziewa\u0142a? Nie wtedy kiedy wychodzi\u0142a za Halberstama. To nie tak mia\u0142o by\u0107, \u017ce wyjedzie za Ocean i stanie si\u0119 \u201eaktork\u0105, kt\u00f3ra zdradzi\u0142a sw\u00f3j kraj\u201d, bo pojecha\u0142a za m\u0119\u017cem, kt\u00f3ry zosta\u0142 z Polski wydalony. David by\u0142 korespondentem „New York Timesa”, ca\u0142kiem przychylnie przyj\u0119tym przez \u00f3wczesne PRL-owskie w\u0142adze za jego krytyk\u0119 wojny w Wietnamie. Po pobycie w Polsce mieli razem podr\u00f3\u017cowa\u0107 po Europie, a potem zamieszka\u0107 w Nowym Jorku. El\u017cbieta, jedna z najbardziej popularnych wtedy aktorek w Polsce, mia\u0142a przyje\u017cd\u017ca\u0107 do Polski wyst\u0119powa\u0107 w teatrze i filmie. Dopiero artyku\u0142 Halberstama o antysemityzmie rz\u0105du polskiego to zmieni\u0142. El\u017cbieta mia\u0142a Davidowi po cichu za z\u0142e, \u017ce go napisa\u0142. Przez ten artyku\u0142 z ulubienicy publiczno\u015bci (Z\u0142ota Maska)[1]<\/sup><\/a> sta\u0142a si\u0119 persona non grata<\/em>. I nast\u0105pi\u0142o gwa\u0142towne wyhamowanie. W Polsce przez bodaj 10 lat zagra\u0142a w 27 filmach. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo z rozs\u0105dku<\/em>, \u017bona dla Australijczyka<\/em> to moje ulubione. No i Wszystko na sprzeda\u017c<\/em> \u2013 do tej produkcji przyjecha\u0142a ju\u017c z Nowego Jorku. Wspania\u0142a rola, ale te\u017c jej to nie pomog\u0142o. W Ameryce, jak m\u00f3wi\u0142a, czeka\u0142a na \u201esw\u00f3j tramwaj\u201d. No i kilka razy on zajecha\u0142, ale ona do niego nie wsiad\u0142a. Rol\u0119 pisan\u0105 specjalnie dla niej w filmie Anna<\/em> Bogajewicza, zagra\u0142a Sally Kirkland i dosta\u0142a za ni\u0105 Z\u0142otego Globa i nominacj\u0119 do Oscara.<\/p>\n

– W swoim filmie przywo\u0142ujesz scen\u0119 z \u017cycia ma\u0142\u017ce\u0144skiego Czy\u017cewskiej i Halberstama: podczas przyj\u0119cia w ich mieszkaniu Czy\u017cewska przebieg\u0142a nago przez t\u0142um szacownych go\u015bci. Halberstam wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 z tego bardzo zadowolony. Czy nie by\u0142o tak, \u017ce ameryka\u0144ski pisarz i dziennikarz traktowa\u0142 polsk\u0105 aktork\u0119 jako „atrakcyjn\u0105 dzikusk\u0119 ze Wschodu”, zabawk\u0119, uprawomocnienie si\u0119 w oczach nowojorskiej bohemy? W ko\u0144cu, wed\u0142ug relacji znajomych pary, Halberstam fantazjowa\u0142 o byciu Arthurem Millerem z w\u0142asn\u0105 Marilyn Monroe u boku. Czy zdobywca\u00a0Pulitzera\u00a0traktowa\u0142 swoj\u0105\u00a0pierwsz\u0105 \u017con\u0119 powa\u017cnie? Czy mo\u017ce j\u0105 po prostu orientalizowa\u0142?<\/strong><\/p>\n

– Nie wiem czy Halberstam traktowa\u0142 j\u0105 jako \u201edzikusk\u0119 ze Wschodu\u201d. Ale nie powinien, bo El\u017cbieta by\u0142a na pewno bardziej b\u0142yskotliwa od niego, mia\u0142a niesamowite poczucie humoru. Podobno szuka\u0142 w Polsce przyk\u0142adnej \u017cony, kt\u00f3ra b\u0119dzie mu prowadzi\u0142a dom. Tylko dlaczego w\u015br\u00f3d aktorek? Co do tej anegdoty o nagiej El\u017cbiecie, potrzebny jest kontekst. Adam Holender[2]<\/sup><\/a> wspomina w naszym filmie przyj\u0119cie w mieszkaniu Halberstam\u00f3w. Jest rok 1969, apogeum hippis\u00f3w, narkotyk\u00f3w, rewolucji seksualnej, tsunami ruch\u00f3w protestacyjnych. Protestowano przeciwko wojnie w Wietnamie, rasizmowi, feministki pali\u0142y biustonosze i w og\u00f3le zamieszanie by\u0142o na miar\u0119 saturnali\u00f3w. Popularny by\u0142 wtedy streaking<\/em> \u2013 taki happening\/forma protestu polegaj\u0105ca na wtargni\u0119ciu nago na imprez\u0119 masow\u0105, by jak najd\u0142u\u017cej uciekaj\u0105c przed ochron\u0105 czy policj\u0105, zwr\u00f3ci\u0107 na siebie uwag\u0119 widz\u00f3w. Co\u015b takiego wydarzy\u0142o si\u0119 na kilka dni przed owym przyj\u0119ciem u Halberstam\u00f3w Walterowi Cronkite, s\u0142ynnemu prezenterowi wiadomo\u015bci CBS, kiedy odbiera\u0142 nagrod\u0119 w Bibliotece Lyndona Johnsona. Znienacka wbieg\u0142 na sal\u0119 nagi m\u0119\u017cczyzna i zepsu\u0142 powag\u0119 ceremonii. Na przyj\u0119ciu u Halberstam\u00f3w zebra\u0142a si\u0119 \u015bmietanka nowojorskich dziennikarzy. Oni o przygodzie swojego kolegi Cronkite\u2019a doskonale wiedzieli i pewnie o niej tam dyskutowali. Wi\u0119c kiedy nagle przez salon, nawi\u0105zuj\u0105c do tego wydarzenia, przebieg\u0142a pani domu\u2014kompletnie naga, wszyscy doskonale ten \u017cart zrozumieli i bardzo ich to ubawi\u0142o. Davida te\u017c.<\/p>\n

– Jak wi\u0119c wygl\u0105da\u0142o \u017cycie Halberstama i Czy\u017cewskiej? <\/strong><\/p>\n

– Pozna\u0142am El\u017cbiet\u0119 kiedy by\u0142a ju\u017c rozwiedziona, wi\u0119c nie by\u0142am \u015bwiadkiem ich wsp\u00f3lnego \u017cycia. Ona t\u0119skni\u0142a za Polsk\u0105 a dostojny zdobywca Pulitzera szybko mia\u0142 dosy\u0107 polskich go\u015bci, kt\u00f3rym Czy\u017cewska pozwala\u0142a u nich mieszka\u0107 pod nieobecno\u015b\u0107 Davida. To by\u0142a polska \u015bmietanka towarzyska, ale wtedy nie stroniono od alkoholu i El\u017cbieta przy nich te\u017c zacz\u0119\u0142a pi\u0107. Po 11 latach ma\u0142\u017ce\u0144stwa Halberstam postanowi\u0142 si\u0119 rozwie\u015b\u0107. Podobno zosta\u0142 mu uraz. \u201eMia\u0142em dzisiaj straszny sen, \u015bni\u0142o mi si\u0119, \u017ce zosta\u0142em wys\u0142any do Polski, jako ambasador”, opowiada\u0142 znajomym. Jak to uj\u0105\u0142 Adam Holender\u2014Ela nie mog\u0142a si\u0119 przyzwyczai\u0107 do \u201enormalno\u015bci \u017cycia\u201d na emigracji. Nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 przyzwyczai\u0107 Marek H\u0142asko. On uwa\u017ca\u0142, \u017ce Ameryka dla przeci\u0119tnych ludzi to Disneyland. Ale dla artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 da\u0107 upustu swojej tw\u00f3rczej energii, to piek\u0142o.<\/p>\n

\"\"

Il. 2 El\u017cbieta Czy\u017cewska. Autor: Tadeusz Kubiak. \u0179r\u00f3d\u0142o: FINA<\/span><\/p><\/div>\n

– A jak Czy\u017cewska odnalaz\u0142a si\u0119 w manhatta\u0144skiej\u00a0\u015bmietance towarzyskiej, do kt\u00f3rej wprowadzi\u0142 j\u0105 m\u0105\u017c? W ko\u0144cu nowojorskie \u015brodowisko intelektualne lat 70. by\u0142o, mimo wszystko, bardzo pruderyjne \u2013 jak na potomk\u00f3w i potomkinie WASP[3]<\/sup><\/a> przysta\u0142o. A przynajmniej w por\u00f3wnaniu z tym gronem, kt\u00f3re w\u00f3wczas mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 w Warszawie: to, co w SPATIFie wpisa\u0142oby si\u0119 w normalny krajobraz rozrywkowy, na ameryka\u0144skich salonach by\u0142oby naruszeniem konwenans\u00f3w. Czy wobec tego Czy\u017cewska by\u0142a na tych ostatnich postrzegana jako cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodowiska czy kto\u015b z zewn\u0105trz, w dodatku „egzotycznego” zewn\u0105trz, bo zza \u017celaznej kurtyny? Jak to \u015brodowisko reagowa\u0142o\u00a0na przemoc jej m\u0119\u017ca, a ich pobratymca?<\/strong><\/p>\n

– Tego nie wiem, przyjecha\u0142am do Nowego Jorku kilkana\u015bcie lat po niej. Po rozwodzie wi\u0119kszo\u015b\u0107\u00a0 znajomych Halberstama zosta\u0142a przy nim. Eli zosta\u0142 gruby czerwony notes z telefonami ameryka\u0144skiej elity. Od Boba Kennedy\u2019ego po Arthura Millera. Mia\u0142a ju\u017c wtedy problem z alkoholem. W gruncie rzeczy by\u0142a bardzo nie\u015bmia\u0142a i niepewna siebie. Nie umia\u0142a zrobi\u0107 u\u017cytku z tego notesu. Nie umia\u0142a walczy\u0107 o siebie. Wspaniale natomiast przys\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 innym. Janusza G\u0142owackiego zapozna\u0142a z Arthurem Millerem, pomog\u0142a w karierze operatorowi Andrzejowi Bartkowiakowi. Kiedy robi\u0142y\u015bmy wywiad z Gayem Talesem[4]<\/sup><\/a>, przyjacielem Halberstama, wyczu\u0142am w jego g\u0142osie, \u017ce nie lubi\u0142 El\u017cbiety. Ale byli tacy, kt\u00f3rzy umieli wykorzysta\u0107 jej potencja\u0142. William Styron[5]<\/sup><\/a>, s\u0105siad Halberstama na wyspie Nantucket, inspirowa\u0142 si\u0119 Czy\u017cewsk\u0105\u00a0 pisz\u0105c s\u0142ynny Wyb\u00f3r Zofii<\/em>. A Meryl Streep inspirowa\u0142a si\u0119 ni\u0105 graj\u0105c g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 w adaptacji filmowej tej powie\u015bci. John Guare[6]<\/sup><\/a> napisa\u0142 kilka sztuk zafascynowany El\u017cbiet\u0105, wreszcie Janusz G\u0142owacki stworzy\u0142 Polowanie na karaluchy<\/em> pod jej wp\u0142ywem.<\/p>\n

– Czy wyje\u017cd\u017caj\u0105c w 1968 roku z Polski Czy\u017cewska mia\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce najpewniej ju\u017c nigdy nie wr\u00f3ci do ojczystego kraju? Czy wobec tej wiedzy, motywacji rozwijania kariery, kt\u00f3ra sta\u0142a za decyzj\u0105 o opuszczeniu Polski i pragnienia grania za wszelk\u0105 cen\u0119 (\u201eje\u015bli nie mog\u0119 gra\u0107, to wol\u0119 biedowa\u0107 ni\u017c buty\u00a0sprzedawa\u0107”) mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce najpierw by\u0142a aktork\u0105, a potem Polk\u0105? Bo aktor jest postaci\u0105 transnarodow\u0105, a jego obywatelstwo jest tam, gdzie scena? Przecie\u017c Czy\u017cewska, nad Wis\u0142\u0105 utalentowana gwiazda,\u00a0jedna z najpopularniejszych aktorek PRL-u, w Stanach by\u0142a ju\u017c zawsze „t\u0105 polsk\u0105 aktork\u0105”, kim\u015b z innego uniwersum.<\/strong><\/p>\n

– To mo\u017ce ja tu zacytuj\u0119 sam\u0105 Czy\u017cewsk\u0105. Zrobi\u0142am bardzo dok\u0142adny research<\/em> do filmu o niej, znalaz\u0142am mn\u00f3stwo cytat\u00f3w, kt\u00f3re by wspaniale ilustrowa\u0142y jej \u017cyciowe decyzje, niestety zosta\u0142y wyci\u0119te:<\/p>\n

\u201ePami\u0119tam wyst\u0119p krakowskiej Piwnicy pod Baranami w Nowym Jorku. Sta\u0142am z ty\u0142u du\u017cej sali, w kt\u00f3rej wyst\u0119powali, i s\u0142ucha\u0142am z przej\u0119ciem jak \u015bpiewali \u2013 Jeste\u015b dzieckiem wszech\u015bwiata<\/em>. Jest w tym co\u015b ogromnie buduj\u0105cego. Mam prawo by\u0107, kim jestem. Uprawia\u0107 m\u00f3j zaw\u00f3d tak, jak potrafi\u0119. Mie\u0107 moj\u0105 indywidualn\u0105 wyj\u0105tkowo\u015b\u0107. Nie widz\u0119 powodu, \u017ceby okoliczno\u015bci \u017cyciowe, polityka i reszta ba\u0142aganu \u015bwiatowego mia\u0142y mnie wyrzuci\u0107 z mojego wybranego zawodu.\u201d<\/p>\n

\"\"

Il. 3 El\u017cbieta Czy\u017cewska. Autor: Tadeusz Kubiak. \u0179r\u00f3d\u0142o: FINA<\/span><\/p><\/div>\n

– Na emigracji Czy\u017cewska od czasu do czasu pojawia\u0142a si\u0119 na ma\u0142ym i du\u017cym ekranie, ale w niewielkich rolach charakterystycznych, wyst\u0119powa\u0142a w ma\u0142ych, podrz\u0119dnych teatrach i pracowa\u0142a jako dublerka. By\u0142a traktowana jak aktorka drugiej\u00a0kategorii, kt\u00f3ra nie pasuje do wielkiego \u015bwiata ameryka\u0144skiej sztuki filmowej i teatralnej. Ale mo\u017ce to Stany Zjednoczone, zamkni\u0119te w\u00f3wczas w formule teatru konwencjonalnego, nie by\u0142y wystarczaj\u0105co dojrza\u0142e do przyj\u0119cia aktorki wykszta\u0142conej w dziedzictwie tradycji europejskiego teatru, gotowego na eksperymenty Grotowskiego, Kantora i Teatru \u00d3smego Dnia?<\/strong><\/p>\n

– Odpowiem tekstem z Bulwaru zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca<\/em>: to role by\u0142y drugiej kategorii. Nikt wtedy nie pisa\u0142 g\u0142\u00f3wnych, wa\u017cnych r\u00f3l dla emigrant\u00f3w zza \u017celaznej kurtyny. W 1975 roku Andrzej Wajda wyre\u017cyserowa\u0142 w Yale Repertory Theater w New Heaven Biesy<\/em> Fiodora Dostojewskiego. I wtedy Jack Kroll, jeden z najwybitniejszych krytyk\u00f3w teatralnych, napisa\u0142 w \u201eNewsweeku\u201d o roli Czy\u017cewskiej w Biesach<\/em>: \u201eNiezwyk\u0142a gra El\u017cbiety Czy\u017cewskiej jako tragicznej, kalekiej Marii Lebiatkin. Z tej postaci Czy\u017cewska kreuje straszliw\u0105 pi\u0119kno\u015b\u0107 (ang. terrible beauty<\/em>)\u201d.<\/p>\n

A aktor Jerome Dempsey[7]<\/sup><\/a>, kt\u00f3ry uczy\u0142 Meryl Streep sztuki aktorskiej, tak pisa\u0142: „Meryl Streep by\u0142a zafascynowana Czy\u017cewsk\u0105, tym, jak m\u00f3wi\u0142a. Raz zobaczy\u0142em El\u017cbiet\u0119 na spacerze, za ni\u0105 sz\u0142a Meryl i na\u015bladowa\u0142a jej gesty. Gdy obejrza\u0142em Wyb\u00f3r Zofii <\/em>(Sophie\u2019s Choice,<\/em> re\u017c. Alan Pakula, 1982) roze\u015bmia\u0142em si\u0119, bo zobaczy\u0142em, ile Streep wzi\u0119\u0142a od El\u017cbiety\u201d.<\/p>\n

– Kim by\u0142aby El\u017cbieta\u00a0Czy\u017cewska, gdyby nie wyjecha\u0142a z Polski? Na zagranie jakich prze\u0142omowych r\u00f3l mia\u0142aby szanse w kraju? Czy przypadkiem nie spotka\u0142by jej uniwersalny los „starzej\u0105cych si\u0119 aktorek”, a jej kariera naturalnie wyhamowa\u0142a? Czy nie ulegamy z\u0142udzeniu, \u017ce to wyjazd do USA zniszczy\u0142 jej karier\u0119, a w Polsce \u015bwi\u0119ci\u0142aby\u00a0triumfy? Czy ojczyzna potrafi\u0142aby j\u0105 doceni\u0107 jako dojrza\u0142\u0105 aktork\u0119?<\/strong><\/p>\n

– Zaryzykuj\u0119 twierdzenie, \u017ce za PRL-u \u015brodowisko teatralne i filmowe by\u0142o du\u017co ciekawsze, \u017cycie towarzyskie te\u017c. I za tym ona t\u0119skni\u0142a. Na pewno mog\u0142a jeszcze gra\u0107 z powodzeniem w latach 70. Ale ju\u017c lata 80. to stan wojenny i aktorzy, \u017ceby si\u0119 spe\u0142nia\u0107 czy zarabia\u0107 wyje\u017cd\u017cali np. do Francji. A jej przyjaci\u00f3\u0142ka Halina Miko\u0142ajska[8]<\/sup><\/a> zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w polityk\u0119 i by\u0142a prze\u015bladowana. Przyznam si\u0119, \u017ce nie znam polskich film\u00f3w, kt\u00f3re powstawa\u0142y kiedy mieszka\u0142am w Stanach i nie wiem, czy co\u015b straci\u0142a. Mo\u017ce teraz m\u0142odzi re\u017cyserzy by j\u0105 docenili. Kiedy przypomnia\u0142am j\u0105 niedawno na facebooku, odezwa\u0142 si\u0119 Marcin Bortkiewicz[9]<\/sup><\/a>. Ot\u00f3\u017c on j\u0105 uwielbia, jak napisa\u0142: \u201eod p\u00f3\u017anych lat 80-tych obserwowa\u0142em jej niesamowity talent. Min\u0119li\u015bmy si\u0119. Lecz ona min\u0119\u0142a si\u0119 tylko ze mn\u0105, bo ja przecie\u017c wci\u0105\u017c mam J\u0105 w sercu\u201d. Ona czeka\u0142a na kogo\u015b takiego jak Bortkiewicz, z literack\u0105 wyobra\u017ani\u0105, kt\u00f3ra by jej dor\u00f3wnywa\u0142a. Ustalili\u015bmy,\u00a0\u017ce El\u017cbieta pozostanie mu Muz\u0105.<\/p>\n

Czy by j\u0105 docenili jako dojrza\u0142\u0105 aktork\u0119? El\u017cbieta by\u0142a tak charyzmatyczna, \u017ce oczu od niej nie mo\u017cna by\u0142o oderwa\u0107. M\u0142odzie\u0144cza pi\u0119kna Marysia Pakulnis gra staruszki, ale jak je gra! I w\u0142a\u015bnie dosta\u0142a Or\u0142a za rol\u0119 w filmie Johnny<\/em> (re\u017c. Daniel Jaroszek, 2022).<\/p>\n

– Dlaczego zatem Polska nie powita\u0142a jej owacyjnie w 1994 roku \u2013\u00a0\u00a0wyst\u0119p w Teatrze Dramatycznym zosta\u0142 ch\u0142odno przyj\u0119ty przez krytyk\u00f3w i publiczno\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n

– Pyta\u0142am znajomych i us\u0142ysza\u0142am: \u201eco kogo wtedy w Polsce obchodzi\u0142a historia czarnego hochsztaplera\u201d. Sz\u00f3sty stopie\u0144 oddalenia<\/em> \u2013 sztuka przyjaciela Eli, Johna Guare\u2019a, by\u0142a hitem w Stanach. Powsta\u0142 nawet film z Willem Smithem pod tym samym tytu\u0142em co sztuka (Six Degrees of Separation, <\/em>re\u017c. Fred Schepisi, 1993). Polska \u017cy\u0142a swoimi sprawami. I do tej pory \u017cyje. Ja si\u0119 te\u017c z tym spotka\u0142am, kiedy po powrocie do Polski wyda\u0142am wspomnienie o rodzinie. Rodzinne sprawy dla polskich czytelnik\u00f3w s\u0105 ok. Ale jakiekolwiek inne tematy \u2013 a ja mam mn\u00f3stwo zainteresowa\u0144, kt\u00f3rymi chcia\u0142am si\u0119 podzieli\u0107 \u2013 ju\u017c nie. Czy\u017cewska by\u0142a erudytk\u0105, wszystkim si\u0119 interesowa\u0142a. Obawiam si\u0119, \u017ce nie mia\u0142aby z kim tu rozmawia\u0107. Tak jak ja. Zosta\u0142 mi internet i lektury po angielsku. Do tego dosz\u0142a zwyk\u0142a polska wredno\u015b\u0107. Aktorka, kt\u00f3ra przez 30 lat by\u0142a nasz\u0105 cich\u0105 \u201eambasadork\u0105 kultury\u201d w Nowym Jorku, powinna by\u0107 chocia\u017c za to powitana oklaskami. A przyj\u0119to j\u0105 lodowat\u0105 cisz\u0105. Po tej klapie w Dramatycznym El\u017cbieta zrozumia\u0142a, \u017ce Polska si\u0119 zmieni\u0142a, ona si\u0119 zmieni\u0142a i jej miejsce jest w Ameryce.<\/p>\n

– Co niezwykle charakterystyczne<\/strong> w Twoim filmie tylko w jednej wypowiedzi Beaty Tyszkiewicz pojawia si\u0119 posta\u0107 Jerzego Skolimowskiego, m\u0119\u017ca Czy\u017cewskiej w latach 1959-1965. Czy uzna\u0142y\u015bcie go z King\u0105 D\u0119bsk\u0105 za osob\u0119, kt\u00f3ra nie mia\u0142a \u017cadnego wp\u0142ywu na \u017cycie Czy\u017cewskiej?<\/strong><\/p>\n

– Wymy\u015bli\u0142am sobie, \u017ce ten film b\u0119dzie si\u0119 dzia\u0142 w Ameryce. Kr\u00f3ciutki wst\u0119p o jej zawrotnej karierze w Polsce, a potem ju\u017c Nowy Jork. Bo tam Czy\u017cewsk\u0105 pozna\u0142am, przez 16 lat by\u0142am jej s\u0105siadk\u0105, wiedzia\u0142am do kogo si\u0119 tam zwr\u00f3ci\u0107 o wywiad. To by\u0142o dla mnie najciekawsze: jej oddanie zawodowi aktora, pomimo,\u00a0\u017ce przez akcent ilo\u015b\u0107 dost\u0119pnych r\u00f3l by\u0142a znikoma, wierno\u015b\u0107 samej sobie. To, \u017ce nie straci\u0142a osobowo\u015bci, nie sprzeda\u0142a si\u0119. Napisa\u0142am do znanych ludzi show biznesu Johna Guare\u2019a, Roberta Brusteina[10]<\/sup><\/a> z Yale Repertory Theater, Davida Marguliesa[11]<\/sup><\/a> \u2013 wszyscy odpowiedzieli,\u00a0\u017ce to b\u0119dzie dla nich zaszczyt opowiedzie\u0107 mi o El\u017cbiecie. Poprosi\u0142am te\u017c Polak\u00f3w \u2013 Jerzego Skolimowskiego, Janusza G\u0142owackiego i jeszcze kilku wsp\u00f3lnych znajomych, kt\u00f3rzy byli wa\u017cni w jej \u017cyciu \u2013 wszyscy mi odm\u00f3wili. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c: polskie piekie\u0142ko.<\/p>\n

\"\"

Il. 4. Na fotosie Daniel Olbrychski i Maria Konwicka w filmie Andrzeja Wajdy <\/span>Wesele<\/em>. Prawa: WFDiF.<\/span><\/p><\/div>\n

– Na koniec naszej rozmowy wr\u00f3c\u0119 do Wszystko na sprzeda\u017c<\/em> Andrzeja Wajdy. El\u017cbieta Czy\u017cewska m\u00f3wi tam s\u0142ynne zdanie wypowiadane wprost do kamery: \u201eNiech mnie wszyscy kochaj\u0105\u201d. By\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie w tych s\u0142owach kryje si\u0119 prawda o jej \u017cyciu i karierze. Ale czy te role mog\u0105 by\u0107 wci\u0105\u017c inspiracj\u0105 dla m\u0142odych adeptek tego zawodu, zw\u0142aszcza Polek, dziewczyn z Europy Wschodniej, czy raczej jej historia \u2013 to wielka przestroga dla utalentowanych aktorek?<\/strong><\/p>\n

– \u201eNiech mnie wszyscy kochaj\u0105\u201d \u2013 nie zdziwi\u0142abym si\u0119, gdyby to ona sama wymy\u015bli\u0142a to zdanie. Lubi\u0142a podbija\u0107 sceny, kt\u00f3re uwa\u017ca\u0142a za ma\u0142o ciekawe, improwizowa\u0107. Na pewno to by\u0142o od serca. Prawdziwe. Takie aktorki jak ona czy Marylin Monroe nie umia\u0142y znale\u017a\u0107 tej mi\u0142o\u015bci w ognisku domowym, one potrzebowa\u0142y mi\u0142o\u015bci od jak najwi\u0119kszej widowni. I j\u0105 mia\u0142y. El\u017cbieta przed wyjazdem do Ameryki dosta\u0142a Z\u0142ot\u0105 Mask\u0119 \u2013 nagrod\u0119 publiczno\u015bci! Czy jej historia mo\u017ce by\u0107 inspiracj\u0105 albo przestrog\u0105 dla m\u0142odych aktorek? Teraz s\u0105 zupe\u0142nie inne warunki. M\u0142oda aktorka mo\u017ce, je\u017celi j\u0105 sta\u0107, pojecha\u0107 sobie do Nowego Jorku na weekend albo d\u0142u\u017cej i wr\u00f3ci\u0107 do Polski z nowymi wra\u017ceniami. Za Czy\u017cewsk\u0105 zatrzasn\u0119\u0142y si\u0119 drzwi. Niby wr\u00f3ci\u0142a na chwil\u0119 zagra\u0107 we Wszystko na sprzeda\u017c<\/em>, ale by\u0142a pod obserwacj\u0105 w\u0142adz, zrobiono jej na lotnisku rewizj\u0119 osobist\u0105. Potem kilkakrotnie gra\u0142a jeszcze jakie\u015b role, ale to ju\u017c nie by\u0142o to. Konsekwencje jednej decyzji, szlachetnej przecie\u017c, \u017ce pojedzie za ukochanym m\u0119\u017cczyzn\u0105 i podda si\u0119 w\u0142asnej fantazji. Jeszcze raz zacytuj\u0119 El\u017cbiet\u0119, bo \u017cal mi tych niewykorzystanych tekst\u00f3w z mojego scenariusza: \u201ePatrz\u0119 na t\u0119 osob\u0119, kt\u00f3r\u0105 by\u0142am: jak ta\u0144cz\u0119 z m\u0119\u017cczyzn\u0105, bo moja sukienka tak \u0142adnie przy nim wygl\u0105da; jest tak jakby\u015b chodzi\u0142a po g\u00f3rach, gwi\u017cd\u017c\u0105c i kopi\u0105c ma\u0142y kamyk przed sob\u0105, bo jeste\u015b taka szcz\u0119\u015bliwa. I nagle kamyk toczy si\u0119 z g\u00f3ry na d\u00f3\u0142 powoduj\u0105c lawin\u0119, a ty m\u00f3wisz: ja tylko chodzi\u0142am sobie po g\u00f3rach, ja wcale nie mia\u0142am na my\u015bli spowodowa\u0107 tego wszystkiego, co si\u0119 sta\u0142o\u2026\u201d[12]<\/sup><\/a>.<\/p>\n

 <\/p>\n

Podkowa Le\u015bna, czerwiec 2023 roku<\/p>\n

 <\/p>\n

___<\/p>\n

Biogramy:<\/p>\n

Maria Konwicka<\/strong> – absolwentka Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Warszawie. W 1972 roku zagra\u0142a Haneczk\u0119 w Wajdowskiej filmowej adaptacji Wesela<\/em> (1972) Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego. Przez 20 lat pracowa\u0142a w animacji filmowej w Los Angeles: m.in w studiach Disneya i Universal. Pisa\u0142a teksty do \u201eRzeczpospolitej\u201d (felietony z cyklu \u201eTajemnicza Ameryka\u201d z 2002 roku) i Gazety Wyborczej. W 2002 r. pojawi\u0142a si\u0119 w filmie Ca\u0142kiem spora apokalipsa<\/em> Andrzeja Titkowa, kontynuuj\u0105cym Przechodnia<\/em> (1984) \u2013 dokument biograficzny po\u015bwi\u0119cony jej ojcu Tadeuszowi Konwickiemu. Wsp\u00f3\u0142re\u017cyserka filmu dokumentalnego Aktorka<\/em> (2015) o El\u017cbiecie Czy\u017cewskiej. Autorka wspomnieniowej ksi\u0105\u017cki Byli sobie raz<\/em> (2019). Jest cz\u0142onkiem Animation Guild w Hollywood i Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich.<\/p>\n

Miko\u0142aj Mirowski<\/strong> \u2013 historyk, publicysta i eseista. Redaktor naczelny kwartalnika \u201ePleograf\u201d (2021-2023), wydawanego przez Filmotek\u0119 Narodow\u0105 \u2013 Instytut Audiowizualny. Naukowo zajmuje si\u0119 histori\u0105 ZSRR i tematyk\u0105 stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich. Autor scenariusza programu \u201ePojedynki stulecia\u201d, po\u015bwi\u0119conego najwybitniejszym polskim pisarzom XX wieku, emitowanego w 2018 roku w TVP Kultura. Od 2019 roku prowadzi w TVP Historia cykl zatytu\u0142owany \u201eTeatr historii\u201d prezentuj\u0105cy najciekawsze spektakle Teatru TV o tematyce historycznej. Autor ksi\u0105\u017cki Rewolucja permanentna Lwa Trockiego<\/em> (2013), tomu rozm\u00f3w Pi\u0142sudski (nie)znany. Historia i popkultura<\/em> (2018) i redaktor naukowy (wraz z Micha\u0142em Kopczy\u0144skim) pracy Polskie zwyci\u0119stwo 1920<\/em> (2020).<\/p>\n

___<\/p>\n

[1]<\/sup><\/a> Aktorka otrzyma\u0142a Z\u0142ot\u0105 Mask\u0119 w plebiscycie „Expressu Wieczornego” na najpopularniejszych aktor\u00f3w telewizyjnych w 1965 roku.<\/p>\n

[2]<\/sup><\/a> Polski operator filmowy, od drugiej po\u0142owy lat 60. z powodzeniem pracowa\u0142 w USA.<\/p>\n

[3]<\/sup><\/a> WASP (z ang. White Anglo-Saxon Protestant) \u2013 biali Anglosasi wyzna\u0144 protestanckich, kt\u00f3rzy osiedlali si\u0119 od XVII wieku na wschodnim wybrze\u017cu USA, tworz\u0105c brytyjskie kolonie. Stanowi\u0105 oni pierwotny trzon narodu ameryka\u0144skiego. WASP do dzi\u015b stanowi najliczniejsz\u0105 grup\u0119 zamieszkuj\u0105c\u0105 Now\u0105 Angli\u0119.<\/p>\n

[4]<\/sup><\/a> Ameryka\u0144ski pisarz i pionier „nowego dziennikarstwa”.<\/p>\n

[5]<\/sup><\/a> Ameryka\u0144ski pisarz, laureat Nagrody Pulitzera za powie\u015b\u0107 Wyznania Nata Turnera.<\/em><\/p>\n

[6]<\/sup><\/a> Ameryka\u0144ski dramaturg i scenarzysta. Najbardziej znany jest jako autor The House of Blue Leaves<\/em> i Six Degrees of Separation.<\/em><\/p>\n

[7]<\/sup><\/a> Ameryka\u0144ski aktor, urodzony w 1929, znany z film\u00f3w Sie\u0107<\/em> (1976), Miliony Brewstera (1985), Hudsucker Proxy<\/em> (1994).<\/em><\/p>\n

[8]<\/sup><\/a> Aktorka teatralna, re\u017cyserka teatralna, od lat 70. dzia\u0142aczka opozycyjna, cz\u0142onkini Komitetu Obrony Robotnik\u00f3w. \u017bona pisarza Mariana Brandysa.<\/p>\n

[9]<\/sup><\/a> Re\u017cyser filmowy i teatralny, scenarzysta i dramaturg, aktor. Absolwent Uniwersytetu Gda\u0144skiego oraz Mistrzowskiej Szko\u0142y Re\u017cyserii Filmowej Andrzeja Wajdy w Warszawie.<\/p>\n

[10]<\/sup><\/a> Ameryka\u0144ski krytyk teatralny, producent, dramaturg, pisarz i pedagog. Za\u0142o\u017cy\u0142 zar\u00f3wno Yale Repertory Theatre w New Haven, Connecticut, jak i American Repertory Theatre w Cambridge, Massachusetts,<\/p>\n

[11]<\/sup><\/a> Ameryka\u0144ski aktor urodzony w 1937, znany z film\u00f3w Pogromcy duch\u00f3w <\/em>(1984), Ace Ventura: Psi detektyw<\/em> (1994), Wszystko, co dobre <\/em>(2010).<\/em><\/p>\n

[12]<\/sup><\/a> Ellen Hopkins, The Real Anna<\/em>, New York Magazine, 1988.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

pobierz pdf   \u201eMam prawo by\u0107, kim jestem, uprawia\u0107 m\u00f3j zaw\u00f3d tak, jak potrafi\u0119\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142a El\u017cbieta Czy\u017cewska, kt\u00f3r\u0105 cytuje Maria Konwicka. \u201eMie\u0107 moj\u0105 indywidualn\u0105 wyj\u0105tkowo\u015b\u0107. Nie widz\u0119 powodu, \u017ceby okoliczno\u015bci \u017cyciowe, polityka i reszta ba\u0142aganu \u015bwiatowego mia\u0142y mnie wyrzuci\u0107 z mojego wybranego zawodu\u201d. Miko\u0142aj Mirowski: El\u017cbieta Czy\u017cewska. Rocznik 1938. Urodzona w Warszawie. 1958 rok… Czytaj wi\u0119cej »Jestem po to, \u017ceby gra\u0107. Z Mari\u0105 Konwick\u0105, wsp\u00f3\u0142re\u017cyserk\u0105 filmu dokumentalnego \u201eAktorka\u201d, rozmawia<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1835],"tags":[1862,1860,996,1861,471,28],"ppma_author":[1409],"class_list":["post-6858","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-2023-nr-2","tag-david-halberstam","tag-elzbieta-czyzewska","tag-emigracja","tag-janusz-glowacki","tag-jerzy-skolimowski","tag-teatr"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t