{"id":6370,"date":"2023-04-11T16:59:58","date_gmt":"2023-04-11T15:59:58","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=6370"},"modified":"2023-04-28T14:30:06","modified_gmt":"2023-04-28T13:30:06","slug":"bylem-zaniepokojony-ze-majewski-ma-zrobic-film-komentarz-do-kolaudacji-filmu-zbrodniarz-ktory-ukradl-zbrodnie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/bylem-zaniepokojony-ze-majewski-ma-zrobic-film-komentarz-do-kolaudacji-filmu-zbrodniarz-ktory-ukradl-zbrodnie\/","title":{"rendered":"\u201eBy\u0142em zaniepokojony, \u017ce Majewski ma zrobi\u0107 film\u201d. Komentarz do kolaudacji filmu \u201eZbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Komentarz do kolaudacji[1]<\/a><\/sup><\/sup> filmu Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119<\/em> (1969)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Polscy widzowie 7 pa\u017adziernika 1969 roku zobaczyli na ekranach kin nietuzinkowy film kryminalny Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119<\/em>. P\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniej dzie\u0142o Majewskiego omawiano na komisji kolaudacyjnej. Re\u017cyser Janusz Majewski, mia\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas w dorobku blisko dwadzie\u015bcia film\u00f3w by\u0142y to fabu\u0142y, dokumenty i produkcje eksperymentalne. Tak go charakteryzowa\u0142a na \u0142amach miesi\u0119cznika \u201eKino\u201d Bo\u017cena Janicka[2]<\/a><\/sup><\/sup>: Rozg\u0142os przynios\u0142a mu nakr\u0119cona jeszcze w szkole surrealistyczna groteska \u201eRondo\u201d. (…) Obecnie, kiedy na ekrany wchodzi \u201eZbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119\u201d, a na premier\u0119 telewizyjn\u0105 czeka \u201eUrz\u0105d\u201d (adaptacja powie\u015bci Tadeusza Brezy), Janusz Majewski realizuje zdj\u0119cia do barwnego, kostiumowego \u201eLokisa\u201d<\/em>[3]<\/a><\/sup><\/sup>. Scenariusz napisa\u0142 z Krzysztofem K\u0105kolewskim[4]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 pisarzem, a przede wszystkim reporta\u017cyst\u0105, w przysz\u0142o\u015bci jednym z najwa\u017cniejszych przedstawicieli gatunku w Polsce. Nie by\u0142a to ich pierwsza kooperatywa, wsp\u00f3\u0142pracowali ju\u017c przy okazji kr\u00f3tkometra\u017cowego filmu dokumentalnego Album Fleischera<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

K\u0105kolewski napisa\u0142 swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 pod tym samym tytu\u0142em na konkurs zwi\u0105zany z prac\u0105 milicji, zorganizowany w roku 1967 przez Wydawnictwo Iskry i Komend\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 MO. Powie\u015b\u0107 opowiada histori\u0119 Siwego, emerytowanego kapitana milicji, kt\u00f3ry ryzykuj\u0105c w\u0142asnym zdrowiem doprowadza do rozwi\u0105zania zagadki morderstwa \u201eKsi\u0119\u017cniczki\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Losy filmu Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119<\/em> rozstrzygano na obradach komisji kolaudacyjnej 28 marca 1969 roku, w kt\u00f3rej bra\u0142o udzia\u0142 dwudziestu cz\u0142onk\u00f3w oraz Janusz Majewski. Krzysztof K\u0105kolewski nie by\u0142 obecny. Komisji przewodniczy\u0142 \u00f3wczesny wiceminister kultury i sztuki, Czes\u0142aw Wi\u015bniewski[5]<\/a><\/sup><\/sup>. Zgodnie ze stenogramem, zebranie otworzy\u0142 re\u017cyser Jerzy Zarzycki[6]<\/a><\/sup><\/sup>: \u2013 Wydaje mi si\u0119, \u017ce mamy do czynienia z bardzo szcz\u0119\u015bliwym wypadkiem w naszej kinematografii, a mianowicie z udanym filmem kryminalnym. Co prawda (\u2026) uwa\u017cane s\u0105 za gatunek po\u015bledni, tym niemniej jest to forma niezwykle trudna, zw\u0142aszcza je\u017celi chodzi o film, kt\u00f3ry by\u0142 oparty na zupe\u0142nie niekonwencjonalnej literaturze. Przyznam si\u0119, \u017ce by\u0142em zaniepokojony, kiedy dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce Majewski ma zrobi\u0107 film w oparciu o ksi\u0105\u017ck\u0119 K\u0105kolewskiego, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142em.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Drugim, kt\u00f3ry zabra\u0142 g\u0142os na spotkaniu, by\u0142 krytyk filmowy, redaktor Zbigniew Klaczy\u0144ski[8]<\/a><\/sup><\/sup>: \u2013 To co jest warto\u015bciowe w tym filmie, to przede wszystkim sam profil bohatera, spos\u00f3b, w jaki pokazuje si\u0119 jego koleg\u00f3w, bo nie trzeba zapomina\u0107, \u017ce w ko\u0144cu to s\u0105 filmy, kt\u00f3re w jaki\u015b spos\u00f3b <\/em>rzutuj\u0105 na nasz stosunek do organ\u00f3w w\u0142adzy, a to ma szalone znaczenie. K\u0105kolewski, maj\u0105cy ju\u017c w\u00f3wczas w dorobku takie ksi\u0105\u017cki, jak Trzy z\u0142ote za s\u0142owo<\/em> czy Umarli je\u017cd\u017c\u0105 bez biletu<\/em>, najpierw wydrukowa\u0142 powie\u015b\u0107 na \u0142amach tygodnika \u201e\u015awiat\u201d. W zwartym druku ukaza\u0142a si\u0119 w roku 1969 w \u201eIskrach\u201d, w serii \u201eKlub Srebrnego Klucza\u201d: ksi\u0105\u017cka Krzysztofa K\u0105kolewskiego, kt\u00f3rej ekranizacj\u0105 jest film Janusza Majewskiego, zdoby\u0142a w swoim czasie znaczny rozg\u0142os. Jej g\u0142\u00f3wn\u0105 zalet\u0105 by\u0142o to, i\u017c fikcyjn\u0105 akcj\u0119 autor wpisa\u0142 w bardzo prawdziwy obraz wsp\u00f3\u0142czesnej Warszawy. Tej samej zasady autentyczno\u015bci trzyma\u0142 si\u0119 tak\u017ce re\u017cyser filmu<\/em>[7]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa dziennikarza o stosunku do w\u0142adzy nie dziwi\u0105. Klaczy\u0144ski tak pisa\u0142 w roku 1968 o stosunku do pa\u0144stwa i patriotyzmie: stanowi jedno z kluczowych ideowo-teoretycznych zagadnie\u0144 socjalistycznej przebudowy, kt\u00f3ra niwecz\u0105c klasowe podzia\u0142y, umo\u017cliwia powstanie pa\u0144stwa og\u00f3lnonarodowego. W dialektyce tego wielkiego procesu kierowanego przez parti\u0119 \u2013 czo\u0142owy oddzia\u0142 klasy robotniczej solidarnej w swych celach z interesami proletariatu ca\u0142ego \u015bwiata \u2013 patriotyzm przestaje by\u0107 si\u0142\u0105, kt\u00f3r\u0105 w\u0105skie egoistyczne interesy historycznych klas posiadaj\u0105cych kierowa\u0142y niekiedy ku szowinistycznemu grz\u0119zawisku. Staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 socjalistycznej ideologii, pozostaje w organicznym zwi\u0105zku z proletariackim internacjonalizmem<\/em>[9]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Janusz Majewski, Antoni Nurzy\u0144ski, Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119<\/em>, autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dalej Klaczy\u0144ski m\u00f3wi\u0142: Na pewno nieszablonowy jest punkt wyj\u015bcia, oryginalna jest konstrukcja samej powie\u015bci, kt\u00f3ra sk\u0142ada si\u0119 jakby z kartek dokumentalnych i ta oryginalno\u015b\u0107 zosta\u0142a przekazana na ekranie. Ten punkt wyj\u015bcia daje mo\u017cliwo\u015bci do wielu spostrze\u017ce\u0144 w odniesieniu do \u015brodowiska naszego bohatera i \u015brodowiska bohater\u00f3w krymina\u0142u. (…) Mimo tych walor\u00f3w jestem zdania, \u017ce ta skomplikowana konstrukcja filmu zani\u017ca napi\u0119cie sensacyjno-dramatyczne.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Istotnie, podczas pracy nad powie\u015bci\u0105 K\u0105kolewski \u2013 jako do\u015bwiadczony dziennikarz \u015bledczy \u2013 nie zadowoli\u0142 si\u0119 sprawdzon\u0105 formu\u0142\u0105 kryminaln\u0105 w stylu \u201ewho done it\u201d. Z racji sieci kontakt\u00f3w i dost\u0119pu do milicyjnych akt, napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 zgo\u0142a apokryficzn\u0105, bo pe\u0142n\u0105 protoko\u0142\u00f3w z zezna\u0144 czy ogl\u0119dzin, bogat\u0105 w notatki s\u0142u\u017cbowe, listy i pami\u0119tniki. Inna sprawa, \u017ce w dalszej cz\u0119\u015bci wyst\u0105pienia Klaczy\u0144ski da\u0142 w swojej przemowie wyk\u0142adni\u0119 opart\u0105 na brytyjskich filmach, w kt\u00f3rych pojawiaj\u0105 si\u0119 tamtejsi funkcjonariusze policji. Zasugerowa\u0142, \u017ce polska, komunistyczna milicja pe\u0142ni w spo\u0142ecze\u0144stwie t\u0119 sam\u0105 rol\u0119, co policjanci w krajach kapitalistycznych, w zwi\u0105zku z czym powinni mie\u0107 tak\u0105 sam\u0105 reprezentacj\u0119 w produkcjach filmowych.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie zdanie o filmie wyg\u0142osi\u0142 literat Wojciech \u017bukrowski[10]<\/a><\/sup><\/sup>: Uderzy\u0142a mnie jedna rzecz, a mianowicie to, \u017ce mamy do czynienia z nieujawnionym heroizmem, co niew\u0105tpliwie wyst\u0119puje w wypadku Siwego, bo to jest cz\u0142owiek, kt\u00f3ry w ka\u017cdej chwili nara\u017ca si\u0119 na \u015bmiertelne ryzyko. (…) Rozpocz\u0119te przez siebie \u015bledztwo i niedoko\u0144czone ma skutek choroby serca, postanawia on doprowadzi\u0107 do ko\u0144ca, przekre\u015bla swoje poprzednie dochodzenie i w\u0142a\u015bciwie prowadzi on \u015bledztwo przeciwko samemu sobie. To by\u0142a rzecz nies\u0142ychanie trudna od strony konstrukcyjnej, ale przeprowadzona zosta\u0142a doskonale. Nale\u017c\u0119 do tych widz\u00f3w, kt\u00f3rzy znali ksi\u0105\u017ck\u0119 i by\u0142em zaskoczony filmem, bo jest on o wiele czytelniejszy i lepszy od ksi\u0105\u017cki.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Uczestnicz\u0105cy w zebraniu re\u017cyser W\u0142odzimierz Olszewski[11]<\/a><\/sup><\/sup> zauwa\u017cy\u0142 w filmie elementy walki klasowej: Je\u017celi spotem spojrzymy na will\u0119 tego doktora<\/em> (chodzi o ojczyma aresztowanego z\u0142odzieja \u2013 M. W.), kt\u00f3ry bez wahania daje 100 tysi\u0119cy got\u00f3wk\u0105 za zeznania, kt\u00f3re uratowa\u0142yby jego pasierba, to widzimy, \u017ce jest tu kolosalna spo\u0142eczna rozpi\u0119to\u015b\u0107. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Pisa\u0142 o tym krytyk Krzysztof Teodor Toeplitz: Oto detektyw, oficer MO, zetkn\u0105wszy si\u0119 ze zbrodni\u0105 niemal machinalnie kieruje swe kroki w stron\u0119 spelunek, ciemnych uliczek, recydywist\u00f3w, paser\u00f3w czarnego rynku, I co wa\u017cniejsze, nie myli si\u0119: w spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3re, zdawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, zatar\u0142o nieprzekraczalne granice socjalne i \u015brodowiskowe, zbrodnia okazuje si\u0119 mniej rozproszona pomi\u0119dzy wszystkie grupy spo\u0142eczne ni\u017c w krajach o nienaruszonej strukturze klasowej. Tak wi\u0119c zawsze lub prawie zawsze wykonawc\u0105 zbrodni jest typ z \u201enizin\u201d. U K\u0105kolewskiego, kt\u00f3rego powie\u015b\u0107 rozgrywa si\u0119 w\u015br\u00f3d urz\u0119dnik\u00f3w, lekarzy, inteligent\u00f3w, zbrodniarzem okazuje si\u0119 szofer nysy z bazy samochodowej<\/em>[12]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Olszewski zwraca nast\u0119pnie uwag\u0119 na zniesmaczenie, jakie wywo\u0142a\u0142a w nim scena w wi\u0119zienia: By\u0142em t\u0105 scen\u0105 odwiedzin zdziwiony, bo ogl\u0105da\u0142em krymina\u0142y ameryka\u0144skie, gdzie widzenia z wi\u0119\u017aniami odbywaj\u0105 si\u0119 inaczej, na pewno w filmach ameryka\u0144skich jest jaka\u015b propaganda, ale tamte widzenia odbywaj\u0105 si\u0119 na zasadzie mo\u017cliwo\u015bci rozmowy, a tu jest wrzask, harmider i zastanawiam si\u0119 czy taka praktyka w naszym wi\u0119ziennictwie jest stosowana? <\/em>Kilka minut p\u00f3\u017aniej odpowie mu na to pytanie \u017bukrowski: Sam widzia\u0142em, jak takie rozmowy si\u0119 odbywaj\u0105 (…) i mnie si\u0119 wydaje, \u017ce maj\u0105c do czynienia ze \u015brodowiskiem kryminalist\u00f3w (…) nie ma co si\u0119 bawi\u0107 w nadmiern\u0105 delikatno\u015b\u0107. W tym jest co\u015b autentycznego i na pewno ta scena nie spotwarza Polski Ludowej , cho\u0107by z tego wzgl\u0119du, \u017ce to jest film, kt\u00f3ry zawiera wiele akcent\u00f3w optymistycznych. <\/em>W\u0142odzimierz Olszewski jednak nie odpuszcza: \u2013 Nie wiem czy dobrze b\u0119dzie przyj\u0119ty dowcip tego m\u0142odzie\u0144ca, kt\u00f3ry m\u00f3wi o pochodzeniu Ksi\u0119\u017cniczki, kt\u00f3r\u0105 sp\u0142odzi\u0142 radziecki pu\u0142kownik. To jest \u017cart, ale mo\u017ce on wywo\u0142a\u0107 na widowni fal\u0119 histerycznego \u015bmiechu i mo\u017ce taki \u017cart nie jest potrzebny w filmie…<\/em><\/p>\n\n\n\n

Re\u017cyserka Wanda Jakubowska[13]<\/a><\/sup><\/sup>: \u2013 Film jest bardzo cenny ze wzgl\u0119du na takie pokazanie milicji, na pokazanie miasta. (…) t\u0142o jest bardzo naturalistyczne (…) bo to jest film o zbrodni.<\/em> Re\u017cyser Witold Leszczy\u0144ski[14]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry by\u0142 autorem zdj\u0119\u0107 do pierwszych etiud szkolnych Janusza Majewskiego, Fotografia<\/em> i Rondo<\/em> doceni\u0142 koleg\u0119, \u017ce ten zrobi\u0142 film uczciwy, poniewa\u017c sam jest ogromnie wyczulony na takie chwyty.<\/em> Wt\u00f3rowa\u0142 mu Jerzy Passendorfer[15]<\/a><\/sup><\/sup>: Na naszych kolaudacjach rzadko spotykamy si\u0119 z dobrym warsztatem re\u017cyserskim, a tutaj mamy \u015bwietny warsztat fachowy, jest jaki\u015b prawdziwy, przekonywuj\u0105cy i to jest ogromn\u0105 zas\u0142ug\u0105 re\u017cysera, kt\u00f3ry poza tym przez ca\u0142y w spos\u00f3b umiej\u0119tny prowadzi aktor\u00f3w.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zmiany, jakie zasz\u0142y pod koniec lat 60. XX wieku w zespo\u0142ach filmowych sprawi\u0142y, \u017ce produkcje by\u0142y pod szczeg\u00f3ln\u0105 kontrol\u0105. Zgodnie z projektem regulaminu, zadaniem zespo\u0142\u00f3w by\u0142o: prowadzenie dzia\u0142alno\u015bci ideowo-programowej w zakresie literackiego przygotowania produkcji filmu, opracowania scenariuszy i innych dzie\u0142 literackich oraz kszta\u0142towania w ten spos\u00f3b ideowego, tematycznego i artystycznego profilu produkcji film\u00f3w fabularnych<\/em>[16]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Ingerowanie w proces tw\u00f3rczy by\u0142o wi\u0119c na porz\u0105dku dziennym. Sztuka zahaczaj\u0105ca o awangard\u0119 by\u0142a przez w\u0142adz\u0119 dopuszczalna, a wszelkie eksperymenty, tak\u017ce filmowe \u015bwiadczy\u0142y o otwarciu na now\u0105 stylistyk\u0119. Jednak literatura i film wci\u0105\u017c pozostawa\u0142y g\u0142\u00f3wnymi narz\u0119dziami w s\u0142u\u017cbie propagandy, tak\u017ce w kontek\u015bcie polityki mi\u0119dzynarodowej. W tym te\u017c tonie g\u0142os zabra\u0142 w ko\u0144cu Wincenty Kra\u015bko[17]<\/a><\/sup><\/sup>, wszechmocny kierownik wydzia\u0142u Kultury Komitetu Centralnego PZPR. Kra\u015bk\u0119 w filmie Majewskiego razi\u0142y sceny pija\u0144stwa oraz \u2013 podobnie, jak Olszewskiego \u2013 scena w wi\u0119zieniu. Najwi\u0119ksze obawy wzbudzi\u0142a jednak ca\u0142o\u015bciowa wizja Warszawy: Je\u017celi chodzi o nasz kraj<\/em> \u2013 m\u00f3wi\u0142 Kra\u015bko \u2013 to rzeczywi\u015bcie doskonale wiemy, \u017ce s\u0105 jeszcze takie podw\u00f3rza-studnie, \u017ce s\u0105 speluny, \u017ce s\u0105 zdemoralizowani ludzie z marginesu spo\u0142ecznego, z lumpenproletariatu i \u017ce szczeg\u00f3lnie takich ludzi spotykamy na Pradze i nie na Pradze. I to wszystko istnieje, a tego typu stwierdzenia nawo\u0142uj\u0105 do przyspieszenia budowy nowoczesnych osiedli mieszkaniowych. (…) Wiemy, \u017ce jeste\u015bmy w trakcie budowy socjalizmu i cho\u0107 wymienione przeze mnie sprawy s\u0105 zrozumia\u0142e, chocia\u017c wiemy, \u017ce jest jeszcze wiele do zrobienia, ale film jest towarem eksportowym i tutaj cz\u0142owiek troch\u0119 si\u0119 zastanawia. Dla nas jest oczywiste, \u017ce mamy wspania\u0142e bloki, ogromne osiedla, pi\u0119kn\u0105 nowoczesn\u0105 Warszaw\u0119, \u017ce zakres tej straszliwej Warszawy z miesi\u0105ca na miesi\u0105c zdecydowanie si\u0119 kurczy, ale mam \u017c a l d o re\u017cysera , \u017ce nie pokaza\u0142 Warszawy wi\u0119cej, bo wtedy by\u0142yby zachowane proporcje. <\/em>Tu zaoponowa\u0142 \u017bukrowski, bior\u0105c film w obron\u0119: Darujcie towarzyszu Kra\u015bko. (\u2026) Je\u017celi nie b\u0119dziemy dawa\u0107 scen drastycznych, to nie b\u0119dziemy mogli m\u00f3wi\u0107 o zrobieniu u nas krymina\u0142\u00f3w. (…) W tym jest co\u015b autentycznego i na pewno ta scena nie spotwarza Polski Ludowej, cho\u0107by z tego wzgl\u0119du, \u017ce to jest film, kt\u00f3ry zawiera wiele akcent\u00f3w optymistycznych. <\/em>Kra\u015bko przyzna\u0142 na to, \u017ce \u201eje\u015bli chodzi o milicj\u0119, jest ona pokazana \u015bwietnie i m\u0105drze\u201d. \u017bukrowski na to kontynuowa\u0142: \u2013 Jestem przekonany, \u017ce ludzie b\u0119d\u0105 ch\u0119tnie chodzili na ten film. (…) \u015awiat przest\u0119pczy musi by\u0107 straszliwy i to jest zrozumia\u0142e. <\/em>Wanda Jakubowska zaproponowa\u0142a, by zmieni\u0107 \u015bcie\u017ck\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105 w scenie wi\u0119ziennej. Jej zdaniem to ha\u0142as i krzyk osadzonych pot\u0119gowa\u0142 tam okropne wra\u017cenie. Janusz Majewski chcia\u0142 pierwotnie nakr\u0119ci\u0107 film w podobnej formule, w jakiej napisano ksi\u0105\u017ck\u0119: obsadzaj\u0105c w g\u0142\u00f3wnych rolach naturszczyk\u00f3w i kr\u0119c\u0105c na po\u0142y dokument. Taki sam pomys\u0142 dekad\u0119 wcze\u015bniej mieli Jerzy Hoffman i Edward Sk\u00f3rzewski, kiedy planowali ekranizowa\u0107 Z\u0142ego<\/em> Leopolda Tyrmanda. Ostatecznie Majewski pozosta\u0142 przy obsadzeniu w g\u0142\u00f3wnych rolach zawodowc\u00f3w, m. in. Zygmunta H\u00fcbnera[18]<\/a><\/sup><\/sup>, Ryszarda Filipskiego[19]<\/a><\/sup><\/sup> czy Barbary Brylskiej[20]<\/a><\/sup><\/sup>, jednak role trzecioplanowe, scenografia i rekwizyty \u2013 te da\u0142o \u017cycie. Nigdy w atelier nie osi\u0105gn\u0119li\u015bmy sztucznie takiego brudu<\/em> \u2013 mia\u0142 powiedzie\u0107 na planie Majewski[21]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Teraz wreszcie i sam re\u017cyser zabra\u0142 na spotkaniu g\u0142os. Janusz Majewski: ogromnie jest mi mi\u0142o, \u017ce tak zosta\u0142 przyj\u0119ty m\u00f3j film, bo moj\u0105 ambicj\u0105 by\u0142o pokazanie ludzi, a przede wszystkim bohatera, kt\u00f3ry uczciwie traktuje sw\u00f3j zaw\u00f3d i sprawa ta jest mi szczeg\u00f3lnie bliska, r\u00f3wnie\u017c w ten spos\u00f3b podchodz\u0119 do w\u0142asnego zawodu. Chcia\u0142em podkre\u015bli\u0107 co\u015b wi\u0119cej w tym filmie, a nie robi\u0107 tylko krymina\u0142u (…) pr\u00f3bowa\u0142em zbudowa\u0107 napi\u0119cie nie na zasadach tradycyjnych, ale troch\u0119 innych. (…) Moim naczelnym zadaniem by\u0142o tworzenie postaci pozytywnego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w trakcie wykonywania swego zawodu zapomina o w\u0142asnym zdrowiu.<\/em> W odpowiedzi na to g\u0142os zabra\u0142 przedstawiciel Komendy G\u0142\u00f3wnej M.O., dziel\u0105c si\u0119 szczeg\u00f3\u0142ami dotycz\u0105cymi przygotowa\u0144 do produkcji: My\u015bmy odebrali ten film, jako ludzie z deformacj\u0105 zawodow\u0105, bo nie pierwszy raz widzimy film, kt\u00f3rego bohaterem jest oficer wywiadu, ale chcia\u0142em zaznaczy\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017cka napisana przez p. K\u0105kolewskiego oparta by\u0142a o konkretne dokumenty i razem z autorem ksi\u0105\u017cki i z re\u017cyserem przedyskutowali\u015bmy nie jeden wiecz\u00f3r. (\u2026) Naszym zdaniem posta\u0107 Siwego jest jakim\u015b pomnikiem dla dziesi\u0105tk\u00f3w tysi\u0119cy ludzi, kt\u00f3rzy prze\u017cyli wiele lat na tego rodzaju s\u0142u\u017cbie, kt\u00f3rzy odeszli, jako bezimienni bohaterowie. Siwy b\u0119dzie przyk\u0142adem dla wielu m\u0142odych ludzi pozytywnego oficera \u015bledczego. I zarazem Siwy b\u0119dzie wzorem dla przedstawicieli m\u0142odego pokolenia, kt\u00f3rzy przychodz\u0105 do tej pracy.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Istotnie, odtw\u00f3rca roli Siwego \u2013 w tej roli Zygmunt H\u00fcbner \u2013 bra\u0142 udzia\u0142 w przes\u0142uchaniach podejrzanych na komendzie, kiedy przygotowywa\u0142 si\u0119 do roli[22]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zygmunt H\u00fcbner, Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119<\/em>, autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zebranie zako\u0144czy\u0142 przewodnicz\u0105cy komisji czyli wiceminister kultury i sztuki Czes\u0142aw Wi\u015bniewski, kt\u00f3ry twierdzi\u0142 na \u0142amach prasy, \u017ce warto\u015bciowa artystycznie sztuka musi odkrywa\u0107 w cz\u0142owieku\u2026 optymizm[23]<\/a><\/sup><\/sup>: Zbli\u017camy si\u0119 do ko\u0144ca naszej kolaudacji. Chcia\u0142bym przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do gratulacji dla autora filmu, do tego wszystkiego dobrego, co o filmie zosta\u0142o powiedziane. Mia\u0142bym tylko dwie pro\u015bby do re\u017cysera i pierwsz\u0105 uwag\u0119 kolaudacyjn\u0105 zg\u0142osi\u0142a Tow. Jakubowska, \u017ceby wyciszy\u0107 ten harmider w wi\u0119zieniu.<\/em> Tu przerwa\u0142 mu Majewski, m\u00f3wi\u0105c: – To jest wina fatalnej projekcji, jaka jest na tej sali, kiedy d\u017awi\u0119k wychodzi zawsze tutaj niedobrze. <\/em>Wi\u015bniewski kontynuowa\u0142: – W ka\u017cdym razie prosi\u0142bym, aby sprawdzi\u0107 d\u017awi\u0119k, a\u017ceby wra\u017cenia nadmiernego ha\u0142asu wyeliminowa\u0107. Druga moja pro\u015bba dotyczy\u0142aby tego, a\u017ceby rozwa\u017cy\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 dokonania pewnych skr\u00f3t\u00f3w w tych scenach, kiedy po raz drugi jeste\u015bmy w tej mielinie pijackiej, kiedy przechodzimy do niej razem z Siwym i kamera bardzo dok\u0142adnie penetruje wszystkie \u015bciany, twarze pijak\u00f3w. Dobrze by\u0142oby, gdyby uda\u0142o si\u0119 te sceny skr\u00f3ci\u0107 i przez to nieco przyspieszy\u0107 tempo akcji. Jestem przekonany, \u017ce film na tym nic nie straci. (…) S\u0105dz\u0119, \u017ce to b\u0119dzie mo\u017cliwe, bior\u0105c pod uwag\u0119 stan filmu, kt\u00f3ry nie jest w pe\u0142ni uko\u0144czony. (…) S\u0105dz\u0119, \u017ce nie b\u0119dzie to du\u017cy zabieg, a cz\u0119\u015bciowe wyeliminowanie scen w melinie b\u0119dzie wa\u017cne z punktu widzenia eksportu tego film.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Na tym posiedzenie komisji kolaudacyjnej si\u0119 zako\u0144czy\u0142o. W\u015br\u00f3d obecnych na sali byli mi\u0119dzy innymi re\u017cyserzy Tadeusz Konwicki, Antoni Bohdziewicz i Jerzy Kawalerowicz czy te\u017c naczelnik Wydzia\u0142u Programowego Film\u00f3w Fabularnych i Telewizyjnych w Naczelnym Zarz\u0105dzie Kinematografii, Leon Bach.<\/p>\n\n\n\n

Cytowana wcze\u015bniej Bo\u017cena Janicka pisa\u0142a na \u0142amach \u201eKina\u201d, \u017ce \u017caden kandydat na przest\u0119pc\u0119 nie nauczy si\u0119 z przebiegu wydarze\u0144 techniki skoku i odskoku, bo te sprawy niezbyt autor\u00f3w interesuj\u0105\u201d[24]<\/a><\/sup><\/sup>. Tymczasem pomyli\u0142a si\u0119 i oni, i zachwyceni uchwyconym w filmie obrazem Milicji Obywatelskiej cz\u0142onkowie komisji kolaudacyjnej. Ot\u00f3\u017c, jak si\u0119 rzek\u0142o, przed przyst\u0105pieniem do pracy nad powie\u015bci\u0105 K\u0105kolewski przejrza\u0142 swoje teczki materia\u0142owe z pracy reportera \u2013 by\u0142 w\u00f3wczas w redakcji \u201eKuriera Polskiego\u201d \u2013 gdzie znalaz\u0142 histori\u0119 pewnej kradzie\u017cy, kt\u00f3r\u0105 to jedna grupa przest\u0119pcza przypisa\u0142a sobie\u2026 cho\u0107 skok wykona\u0142 inny gang. Po latach autor wyzna\u0142: Metoda napadu opisana w Zbrodniarzu, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0142a na prze\u0142omie lat 70. i 80. grupie bandyt\u00f3w na \u015al\u0105sku za modus operandi. (\u2026) W\u00f3wczas bandyci powo\u0142ywali si\u0119 na mnie. Przestudiowali ksi\u0105\u017ck\u0119 metod\u0105 seminaryjn\u0105, a techniki napadu \u0107wiczyli na sobie. Na procesie zrzucali win\u0119 na autora ksi\u0105\u017cki, \u017ce to ja powinienem znale\u017a\u0107 si\u0119 na \u0142awie oskar\u017conych. Jednak ich \u0142up by\u0142 trzy i p\u00f3\u0142 razy mniejszy ni\u017c w historii o Siwym<\/em>[25]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Film Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119<\/em> do dzi\u015b stanowi ciekaw\u0105 \u2013 i chyba nieco niedocenion\u0105 \u2013 propozycj\u0119 realizacyjn\u0105. Autor ksi\u0105\u017cki, Krzysztof K\u0105kolewski, zosta\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych polskich reporta\u017cyst\u00f3w drugiej po\u0142owy XX wieku, rozg\u0142os zyska\u0142 mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki ksi\u0105\u017cce Co u pana s\u0142ycha\u0107<\/em> \u2013 cyklu wywiad z nazistowskimi zbrodniarzami, kt\u00f3rzy zgodzili si\u0119 z nim porozmawia\u0107 w latach 70. Janusz Majewski przeszed\u0142 z kolei do panteonu polskiej kinematografii, o czym \u015bwiadczy niniejsza numer \u201ePleografu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Film Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119<\/em> obejrzysz bezp\u0142atnie tutaj <\/a><\/strong>na portalu <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
    \n
  1. \n

    Artyku\u0142 powsta\u0142 w oparciu o \u201eStenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych\u201d w dniu 28 marca 1969, sygn. A-344, sygn. 461, Archiwum Filmoteki Narodowej \u2013 Instytutu Audiowizualnego. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  2. \n

    Bo\u017cena Janicka (1932). Polska dziennikarka. Kierownik dzia\u0142u polskiego tygodnika \u201eFilm\u201d (1969-1993). Od 1993 roku nieprzerwanie w redakcji miesi\u0119cznika \u201eKino\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  3. \n

    Bo\u017cena Janicka, O czwartej rano na Bukowej<\/em>, \u201eKino\u201d 1996, nr 42, s. 4. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  4. \n

    Krzysztof K\u0105kolewski (1930-2015). Reporta\u017cysta, jeden z najwa\u017cniejszych przedstawicieli sztuki reporterskiej w Polsce w XX wieku. Autor opowiada\u0144 i scenariuszy, wyk\u0142adowca akademicki. Najbardziej znane utwory, to Co u pana s\u0142ycha\u0107<\/em> (1975) \u2013 cykl wywiad\u00f3w z by\u0142ymi funkcjonariuszami nazistowskich Niemczech, do kt\u00f3rych dotar\u0142, czy Diament odnaleziony w popiele<\/em> (1995), ksi\u0105\u017cka ods\u0142aniaj\u0105ca kulisy manipulacji i propagandy UB, jaka kry\u0142a si\u0119 za powstaniem ksi\u0105\u017cki Popi\u00f3\u0142 i diament<\/em> (1948). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  5. \n

    Czes\u0142aw Wi\u015bniewski (1932-2014). Pod koniec roku 1971 kierownik resortu kultury i sztuki w rz\u0105dzie J\u00f3zefa Cyrankiewicza. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  6. \n

    Janusz Zarzycki (1911-1971). Re\u017cyser, absolwent historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. W trakcie Powstania Warszawskiego szef operator\u00f3w kronik powsta\u0144czych. W latach 1955-61 kierownik artystyczny Zespo\u0142u Filmowego \u201eSyrena\u201d. Laureat nagr\u00f3d filmowych w Edynburgu (za Bia\u0142ego nied\u017awiedzia<\/em>) i Karlovych Varach (za Miasto nieujarzmione<\/em>). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  7. \n

    Pseud. Aleksandra, Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119. Kapitan Siwy na tropach Ksi\u0119\u017cniczki<\/em>, \u201ePrzekr\u00f3j\u201d 1969, nr 41, s. 14. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  8. \n

    Zbigniew Klaczy\u0144ski. Recenzent filmowy, dziennikarz, wsp\u00f3\u0142pracownik m. in. magazyn\u00f3w \u201eKino\u201d i \u201eFilm\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  9. \n

    Ten\u017ce, Tendencja. Dydaktyka. Propaganda<\/em>, \u201eKino\u201d, nr 11\/1968, s. 13. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  10. \n

    Wojciech \u017bukrowski (1916-2000). Pisarz, publicysta, scenarzysta. Autor scenariuszy m. in. do Lotnej<\/em> czy Potopu<\/em>. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  11. \n

    Mo\u017ce chodzi\u0107 o W\u0142odzimierza Olszewskiego (1936-2011). Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 m. in. przy filmach Popio\u0142y<\/em>, Morderca zostawia \u015blad<\/em>, O dw\u00f3ch takich, co ukradli Ksi\u0119\u017cyc<\/em> czy Kiedy mi\u0142o\u015b\u0107 by\u0142a zbrodni\u0105<\/em>. Pracowa\u0142, jako II re\u017cyser przy Potopie<\/em>. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  12. \n

    Krzysztof Teodor Toeplitz, Mieszka\u0144cy zbiorowej wyobra\u017ani<\/em>, Warszawa 1972, s. 150. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  13. \n

    Wanda Jakubowska (1907-1998). Re\u017cyserka, kierowniczka artystyczna zespo\u0142\u00f3w filmowych ZAF (1948-49) i \u201eStart\u201d (1955-1968). Profesor PWSF w \u0141odzi (1949-74). W roku 1997 po\u015bwi\u0119cono jej film Jestem babk\u0105 polskiego kina<\/em>. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  14. \n

    Witold Leszczy\u0144ski (1933-2007). Re\u017cyser, scenarzysta i operator filmowy. Napisa\u0142 i wyre\u017cyserowa\u0142 scenariusze Konopielki<\/em> i Siekierezady<\/em>. W 1958 roku by\u0142 autorem zdj\u0119\u0107 Ronda<\/em> Janusza Majewskiego. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  15. \n

    Jerzy Passendorfer (1923-2003). Re\u017cyser. Autor film\u00f3w wojennych, jak Zerwany most<\/em> i Sk\u0105pani w ogniu<\/em>, sensacyjnych (Zamach<\/em> i Sygna\u0142y<\/em>) oraz popularnego serialu telewizyjnego Janosik. W latach 1971-1972 kierownik artystyczny Zespo\u0142u Filmowego \u201eTor\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  16. \n

    Ryszard Koniczek, Kultura filmowa, polityka repertuarowa i produkcyjna<\/em>, (w:) Historia filmu polskiego<\/em>, t. VI, pod. red. R. Marsza\u0142ka, Warszawa 1994, s. 499. Cyt. za: Lechos\u0142aw Olszewski, Dzia\u0142alno\u015b\u0107 warsztatu formy filmowej jako przyk\u0142ad strategii sztuki wobec w\u0142adzy w Polsce lat siedemdziesi\u0105tych<\/em>, Artium Quaestiones, tom 9\/1998, s. 117. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  17. \n

    Wincenty Kra\u015bko (1916-1976). Dziennikarz i polityk, absolwent prawa na Uniwersytecie Wile\u0144skim. W PZPR od 1948 roku. Cz\u0142onek KC PZPR od 1959. W latach 1960-1971 kierownik Wydzia\u0142u Kultury KC PZPR. O zmaganiach artyst\u00f3w z Kra\u015bko pisz\u0119 m. in. w mojej biografii Leopolda Tyrmanda. Zob.: Tyrmand. Pisarz o bia\u0142ych oczach<\/em>, Warszawa 2020. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  18. \n

    Zygmunt H\u00fcbner (1930-1989). Aktor, re\u017cyser, publicysta, pedagog. Zas\u0142yn\u0105\u0142 rol\u0105 majora Henryka Sucharskiego w Westerplatte <\/em>Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza (1967). Dyrektor naczelny i artystyczny Starego Teatru w Krakowie (1963-1969), gdzie z\u0142o\u017cy\u0142 dymisj\u0119 po ingerencji cenzury w repertuar. Potem zwi\u0105zany z Teatrem Powszechnym w Warszawie (1974-1989). 23 sierpnia 1980 roku do\u0142\u0105czy\u0142 do \u201eapelu 64\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  19. \n

    Ryszard Filipski (1934-2021). Aktor i re\u017cyser. Zas\u0142yn\u0105\u0142 rolami majora Henryka Dobrza\u0144skiego w Hubalu<\/em> i J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w wyre\u017cyserowanym przez siebie Zamachu stanu<\/em> (1980), za kt\u00f3ry dosta\u0142 Nagrod\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 na festiwalu w Gdyni. W PZPR od pocz\u0105tku lat 60. XX wieku. Wsp\u00f3\u0142autor \u201eListu 2000\u201d. Na pocz\u0105tku lat 80. wycofa\u0142 si\u0119 z aktorstwa i dzia\u0142alno\u015bci publicznej, by powr\u00f3ci\u0107 na ekran po wielu latach. Janusz Majewski powiedzia\u0142 o Filipskim, \u017ce \u201eby\u0142 kim\u015b takim, jak kiedy\u015b Jean Gabin czy Spencer Tracy lub teraz G\u00e9rard Depardieu\u201d. Zob. Janusz Majewski, Ostatni klaps<\/em>, Rawa Mazowiecka 2006. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  20. \n

    Barbara Brylska (1941). Aktorka, jedna z najwybitniejszych powojennych artystek w Polsce. Najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107 przynios\u0142y jej rola Kamy w Faraonie<\/em> (1966) oraz Krzysi w Panu Wo\u0142odyjowskim<\/em> (1969) i Przygodach pana Micha\u0142a<\/em> (1969). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  21. \n

    Krzysztof K\u0105kolewski, Troch\u0119 o filmie<\/em>, [w:] Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119. Uderzenie<\/em>, Pozna\u0144 2008, s. 230-231. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  22. \n

    Kulisy tego przedsi\u0119wzi\u0119cia r\u00f3wnie\u017c opisuje Krzysztof K\u0105kolewski. Zob. Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119. Uderzenie<\/em>, Pozna\u0144 2008. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  23. \n

    Zob. Czes\u0142aw Wi\u015bniewski, W poszukiwaniu filmu wsp\u00f3\u0142czesnego<\/em>, \u201eEkran\u201d 1969 nr 20. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  24. \n

    Janicka, s. 4. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  25. K. K\u0105kolewski, Od autora<\/em>, [w:] Zbrodniarz…<\/em>, s. 182. <\/p>Marcel Wo\u017aniak<\/strong> \u2013 pisarz, scenarzysta, pracuje nad dysertacj\u0105 Rubikon autobiograficzny. Kategoria transgresji w \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci Leopolda Tyrmanda<\/em> na Uniwersytecie Miko\u0142aja Kopernika. Autor powie\u015bci Powt\u00f3rka<\/em>, Mgnienie<\/em>, Otch\u0142a\u0144<\/em>, Egzekutor<\/em> i Rze\u017anik z Lyonu<\/em> oraz biografii Tyrmand. Cz\u0142owiek o bia\u0142ych oczach<\/em>.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Komentarz do kolaudacji[1] filmu Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119 (1969) Polscy widzowie 7 pa\u017adziernika 1969 roku zobaczyli na ekranach kin nietuzinkowy film kryminalny Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119. P\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniej dzie\u0142o Majewskiego omawiano na komisji kolaudacyjnej. Re\u017cyser Janusz Majewski, mia\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas w dorobku blisko dwadzie\u015bcia film\u00f3w by\u0142y to fabu\u0142y, dokumenty i produkcje eksperymentalne. Tak go… Czytaj wi\u0119cej »\u201eBy\u0142em zaniepokojony, \u017ce Majewski ma zrobi\u0107 film\u201d. Komentarz do kolaudacji filmu \u201eZbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1679],"tags":[497,38,266,1706,1707,1702],"ppma_author":[1189],"class_list":["post-6370","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-1-2023","tag-janusz-majewski","tag-kino-polskie","tag-kino-prl","tag-komentarz-do-kolaudacji","tag-stenogram-z-kolaudacji","tag-zbrodniarz-ktory-ukradl-zbrodnie"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t