{"id":6324,"date":"2023-04-03T17:27:55","date_gmt":"2023-04-03T16:27:55","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=6324"},"modified":"2024-09-24T20:32:10","modified_gmt":"2024-09-24T19:32:10","slug":"troche-zewnetrznych-atrakcji-troche-miejsca-na-zamysly-zazdrosc-i-medycyna-widziana-oczami-janusza-majewskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/troche-zewnetrznych-atrakcji-troche-miejsca-na-zamysly-zazdrosc-i-medycyna-widziana-oczami-janusza-majewskiego\/","title":{"rendered":"„Troch\u0119 zewn\u0119trznych atrakcji, […] troch\u0119 miejsca na zamys\u0142y”. „Zazdro\u015b\u0107 i medycyna” widziana oczami Janusza Majewskiego"},"content":{"rendered":"\r\n\r\n\r\n
Uniwersytet Warszawski<\/em><\/h5>\r\n
\r\n\r\n<\/h5>\r\n
ORCID: 0000-0002-2047-4508<\/em><\/h5>\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"\r\n
Ewa Krzy\u017cewska, Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em>, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<\/div>\r\n\r\n\r\n

By trafnie oceni\u0107 wag\u0119 filmowej wersji Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> Janusza Majewskiego, zar\u00f3wno jako osi\u0105gni\u0119cie adaptacyjne, jak i autonomiczne dzie\u0142o fabularne cz\u0119\u015bciowo tylko zanurzone w \u015bwiecie g\u0142o\u015bnej fabu\u0142y Micha\u0142a Choroma\u0144skiego, nale\u017ca\u0142oby si\u0119gn\u0105\u0107 do ca\u0142ego wieloaspektowego i polifonicznego zakresu odczyta\u0144 literackiego pierwowzoru Zazdro\u015bci i medycyny<\/em>. Powie\u015b\u0107 ta \u2013 zar\u00f3wno w krytyce literackiej, jak i w filologii \u2013 sta\u0142a si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em prawdziwie kontradyktorycznych interpretacji, co spr\u00f3buj\u0119 (w kolejnych partiach studium) mo\u017cliwie najpe\u0142niej wykaza\u0107. Do\u015b\u0107 tu przypomnie\u0107, \u017ce utw\u00f3r Choroma\u0144skiego \u2013 jeszcze na d\u0142ugo przed Majewskim \u2013 pobudzi\u0142 do energicznych dzia\u0142a\u0144 inscenizacyjnych teatr polski \u2013 pocz\u0105wszy od samego Leona Schillera, kt\u00f3ry sw\u00f3j spektakl przygotowa\u0142 dla warszawskiego Teatru \u201eAteneum\u201d jeszcze w 1937 roku, a tak\u017ce Leopolda Pob\u00f3g-Kielanowskiego, kt\u00f3ry dla Wilna i Teatru na Pohulance inscenizowa\u0142 Zazdro\u015b\u0107 i medycyn\u0119<\/em> w 1939 roku. Po roku 1950 utw\u00f3r przenosili na deski scen polskich oraz zagranicznych: Leopold Kielanowski (Londyn 1954), Jerzy Hoffmann (Pozna\u0144 1961) i Aniela Borys\u0142awska (\u0141\u00f3d\u017a 1971). Mo\u017cna \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 powiedzie\u0107, \u017ce film Majewskiego, maj\u0105cy swoj\u0105 premier\u0119 25 wrze\u015bnia 1973 roku, zako\u0144czy\u0142 imponuj\u0105cy poch\u00f3d Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> przez polskie (ale i nie tylko polskie) teatry.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Na synkretyczn\u0105 wieloaspektowo\u015b\u0107 literackiej Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> zwraca\u0142 uwag\u0119, mi\u0119dzy innymi, Wojciech Natanson, orzekaj\u0105c, \u017ce \u201epowie\u015b\u0107 o znaczeniu psychologicznym i moralnym jest r\u00f3wnocze\u015bnie poetycka\u201d, a tak\u017ce \u201e\u017ce ma racj\u0119 Stefan Licha\u0144ski, gdy w\u0142a\u015bnie zdolno\u015b\u0107 tworzenia wielkich wizji poetyckich uznaje za najciekawsz\u0105 i najwi\u0119ksz\u0105 spraw\u0119 w pisarstwie Micha\u0142a Choroma\u0144skiego\u201d[1]<\/a><\/sup><\/sup>. Intryguj\u0105ce powinowactwa Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> z Przybyszewskim i kinem ekspresjonistycznym dostrzega\u0142a swojego czasu Hanna Kirschner. Czy tym tropem \u2013 pod\u015bwiadomie lub nie \u2013 m\u00f3g\u0142 pod\u0105\u017ca\u0107 Majewski? Czy jego interpretacja nawi\u0105zuje w jakikolwiek spos\u00f3b \u2013 intertekstualnie, ale i intersemiotycznie \u2013 do tradycji kina ekspresjonistycznego? Chyba niewykluczone, skoro Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em> powsta\u0142a zaraz po nakr\u0119ceniu przez re\u017cysera Lokisa<\/em>, czerpi\u0105cego, ca\u0142kiem jawnie, z literackich oraz filmowych \u201eekspresjonizm\u00f3w\u201d. Nie musi to, moim zdaniem, sta\u0107 w sprzeczno\u015bci z dotychczasowymi rozpoznaniami dotycz\u0105cymi filmu Majewskiego, najcz\u0119\u015bciej akcentuj\u0105cego jego skrajnie (ale te\u017c i estetycznie) pastiszuj\u0105cy charakter. Celnie zwraca\u0142a na to uwag\u0119 Joanna Wojnicka:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Powie\u015b\u0107 Choroma\u0144skiego, sama wykorzystuj\u0105ca modn\u0105 w dwudziestoleciu konwencj\u0119 fatalistycznego romansu, zosta\u0142a potraktowana jako pretekst do nakr\u0119cenia filmu, w kt\u00f3rym zn\u00f3w (jak w przypadku Lokisa<\/em>) zatriumfowa\u0142 styl jawnej konwencjonalno\u015bci. W tym przypadku Majewski bynajmniej tego nie ukrywa, bawi\u0105c si\u0119 nie tylko obrazem rzeczywisto\u015bci, ale tak\u017ce bohaterami i sam\u0105 histori\u0105. Nic tu nie ro\u015bci sobie prawa do prawdy, wszystko umieszczone jest w przestrzeni \u00e0 la mode<\/em>: zazdrosny m\u0105\u017c, pi\u0119kna \u017cona, duszna atmosfera zmys\u0142owo\u015bci, sceneria przedwojennego kurortu. Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce re\u017cysera urzek\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 zrobienia filmu \u201ejak z dawnych lat\u201d, dlatego nie boj\u0105c si\u0119 przerysowania, przeni\u00f3s\u0142 na ekran swoiste przesady powie\u015bci Choroma\u0144skiego, czerpi\u0105cymi pe\u0142nymi gar\u015bciami, ale w bardzo zr\u0119czny spos\u00f3b, z zasob\u00f3w modernistycznych motyw\u00f3w literackich, przede wszystkim fatalistycznego pojmowania erotyki[2]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"\r\n
Ewa Krzy\u017cewska, Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em>, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<\/div>\r\n\r\n\r\n

A jak na Zazdro\u015b\u0107 i medycyn\u0119<\/em> zareagowa\u0142 przed Majewskim teatr? Niew\u0105tpliwie, najg\u0142o\u015bniejsz\u0105 z inscenizacji utworu okaza\u0142a si\u0119 ta londy\u0144ska, Kielanowskiego, z 1954-ego. Cho\u0107 scenariusz Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> oparty zosta\u0142 w\u00f3wczas na tym wile\u0144skim z 1939-ego autorstwa Walentyny Aleksandrowicz, ca\u0142o\u015b\u0107 odbierano na nowo, w bardzo o\u017cywczym dla recenzent\u00f3w klimacie. Dramatyzacja powie\u015bci dokonana przez Aleksandrowicz pozbawiona zosta\u0142a skr\u00f3t\u00f3w: mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce utw\u00f3r Choroma\u0144skiego zyska\u0142 na osobliwym melodramatycznym monumentalizmie, skoro fragmentaryzm kompozycyjny pisarza, jego eksperymenty w zakresie powie\u015bciowego chronotopu, zosta\u0142y tutaj zast\u0105pione kompozycj\u0105 czteroaktow\u0105, sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 a\u017c z osiemnastu scen-ods\u0142on. Nie jest wcale wykluczone, \u017ce w podobny spos\u00f3b oddaj\u0105c problematyczny, modernistyczno-eksperymentalny fragmentaryzm Choroma\u0144skiego, Aleksandrowicz usi\u0142owa\u0142a nawi\u0105za\u0107 do pracy Schillera nad inscenizacj\u0105 Dziej\u00f3w grzechu<\/em> w \u201eTeatrze Polskim\u201d w Warszawie w 1926 roku: re\u017cyser podj\u0105\u0142 w\u00f3wczas spore ryzyko ca\u0142kowitego \u201eposzatkowania\u201d obszernej powie\u015bci \u017beromskiego na (oko\u0142o) 20 migawkowych scen ujmuj\u0105cych podstawowe sensy powie\u015bci. To ryzyko si\u0119 op\u0142aci\u0142o, ale i Aleksandrowicz pracuj\u0105ca przy Kielanowskim mia\u0142a swoich \u017carliwych stronnik\u00f3w \u2013 m.in. Juliusz Sakowski przypomina\u0142, \u017ce cho\u0107 u Choroma\u0144skiego opis operacji Rebeki Widmarowej w szpitalu to \u201ekilkadziesi\u0105t stron, w kt\u00f3rych precyzja szczeg\u00f3\u0142\u00f3w idzie w parze z rosn\u0105cym napi\u0119ciem wra\u017ce\u0144\u201d[3]<\/a><\/sup><\/sup>, Aleksandrowicz, mimo udramatyzowania tekstu powie\u015bciowego przez jego liczne rozdrobnienia, osi\u0105ga\u0142a tak\u017ce godny pochwa\u0142y efekt, po raz pierwszy w historii teatru, monumentalnie teatralizuj\u0105c scen\u0119 operacji \u2013 \u201escena operacji, kt\u00f3r\u0105 zobaczyli\u015bmy w Londynie, zdumiewa pomys\u0142owo\u015bci\u0105 rozwi\u0105zania i rozmachem\u201d. Sakowski dodawa\u0142 nadto, chyba ca\u0142kowicie s\u0142usznie: \u201ejest to osi\u0105gni\u0119cie re\u017cyserskie wysokiej klasy\u201d[4]<\/a><\/sup><\/sup>. Mo\u017cna by\u0142o tu wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 o powodzeniu podw\u00f3jnym, Aleksandrowicz, ale i Choroma\u0144skiego. W wypadku g\u0142o\u015bnej sceny operacji z powie\u015bci tego drugiego wypowiadali si\u0119 sami czytaj\u0105cy Zazdro\u015b\u0107 i medycyn\u0119<\/em> lekarze na czele z uznanym chirurgiem Warszawy, dr. J\u00f3zefem Szpekiem, kt\u00f3ry Choroma\u0144skiego obficie na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Literackich\u201d komplementowa\u0142. \u017byczliwie przyjmowa\u0142 te\u017c na wiar\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 dokonania si\u0119 zaplanowanego przez Choroma\u0144skiego \u201ekataklizmu na sali\u201d, czyli odkrycia ci\u0105\u017cy pozamacicznej Widmarowej zdradzaj\u0105cej m\u0119\u017ca na d\u0142ugo przed wydarzeniami rozgrywaj\u0105cymi si\u0119 w powie\u015bci:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Operacja jest wiwisekcj\u0105 w wielkim stylu. […] Uraz chirurgiczny ma w sobie pot\u0119g\u0119 my\u015bli tw\u00f3rczej. […] Nie istnieje czyn ludzki r\u00f3wnie wykwintny i poci\u0105gaj\u0105cy jak zabieg operacyjny […]. [Co do Choroma\u0144skiego,] opis operacji dok\u0142adno\u015bci\u0105 sw\u0105 w r\u0119kach cz\u0142owieka niefachowego zadziwia, ale jest on artyst\u0105-psychologiem i musia\u0142 wnie\u015b\u0107 pierwiastek erotyczny, aby znale\u017a\u0107 wyt\u0142umaczenie dla kataklizmu na sali operacyjnej[5]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"\r\n
Ewa Krzy\u017cewska, Andrzej Mrowiec, Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em>, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<\/div>\r\n\r\n\r\n

Majewski swoim filmem, rzeczywi\u015bcie, by\u0107 mo\u017ce, odwr\u00f3ci\u0142 tendencj\u0119 fragmentacji materia\u0142u powie\u015bciowego Zazdro\u015bci i medycyny<\/em>. Zaproponowa\u0142 sp\u00f3jny i skonsolidowany, realistyczno-wizyjny obraz filmowego \u015bwiata Krynicy czas\u00f3w mi\u0119dzywojennych. Do tego sugestywno\u015b\u0107 sceny operacyjnej wygra\u0142 przede wszystkim umiej\u0119tnym zastosowaniem scen przemocy i makabry. Cho\u0107 jego scena operacji Widmarowej trwa oko\u0142o pi\u0119ciu minut, a wi\u0119c jest podobnie kondensowana i skracana, co w wersji teatralnej Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> u Aleksandrowicz, re\u017cyser Lokisa<\/em> si\u0119ga po \u015brodki zgo\u0142a odmienne od tych, kt\u00f3re zaistnia\u0142y w londy\u0144skiej inscenizacji powie\u015bci \u2013 w\u0142a\u015bnie: w\u0142a\u015bciwe kinu ekspresjonistycznemu. Mycie i dezynfekcja r\u0105k, przyrz\u0105d\u00f3w chirurgicznych, anestezja Rebeki (w tej roli Ewa Krzy\u017cewska) u\u0142o\u017conej na stole operacyjnym w spos\u00f3b przypominaj\u0105cy u\u0142o\u017cenie zw\u0142ok, wreszcie \u2013 co tu zapewne najwa\u017cniejsze \u2013 neurotyczno\u015b\u0107 Tamtena wirtuozersko kreowanego przez Andrzeja \u0141apickiego, potliwo\u015b\u0107, udr\u0119czenie, cierpienie, a w ko\u0144cu \u2013 skrywana za mask\u0105 rozkosz w chwili, w kt\u00f3rej zabieg usuni\u0119cia ci\u0105\u017cy pozamacicznej udaje si\u0119 przeprowadzi\u0107 bez nara\u017cenia zdrowia i \u017cycia pacjentki na ryzyko (wszystko to przy \u201eakompaniamencie\u201d lej\u0105cej si\u0119 krwi, niemal a\u017c do przesady obryzguj\u0105cej fartuch \u0141apickiego-Tamtena, niczym jaki\u015b barokowy, stylistyczny podpis, mo\u017ce samego Majewskiego?). Przywo\u0142ywana scena to w filmowej wersji Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> scena pe\u0142na stylistycznego przepychu, by\u0107 mo\u017ce nawet i trawestacja pionierskiej naturalistycznej sceny operacyjnej z Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> teatralnej \u2013 w bardzo umiej\u0119tnej i b\u0142yskotliwej scenicznej interpretacji Aleksandrowicz.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Przypomnijmy, w jaki spos\u00f3b najwa\u017cniejsze medyczne zdarzenie Zazdro\u015bci<\/em> zosta\u0142o skonstruowane w powie\u015bci. Choroma\u0144ski nie rezygnuje z licznych efekt\u00f3w udziwnienia i osobliwo\u015bciowych ekscentryzm\u00f3w: operuj\u0105cy Tamten wraz ze wsp\u00f3\u0142operuj\u0105cym docentem, Von Fuchsem, zr\u00f3wnani zostaj\u0105 przeze\u0144 z \u201egalwanizowanymi trupami\u201d i \u201emumiami\u201d[6]<\/a><\/sup><\/sup>, w oczach podgl\u0105daj\u0105cego ukradkiem ca\u0142\u0105 operacj\u0119 Rubi\u0144skiego zdarzaj\u0105 si\u0119 jednak i takowe momenty, w kt\u00f3rych to Von Fuchs, przechodz\u0105c przy stole samego siebie, zas\u0142uguje na por\u00f3wnanie nawet z Fryderykiem Szopenem (\u201eKogo on mi przypomina? Aha, zdaje si\u0119, Szopena!\u201d[7]<\/a><\/sup><\/sup>). Majewski pr\u00f3buje odzwierciedli\u0107 trupi\u0105 mechaniczno\u015b\u0107 czynno\u015bci chirurg\u00f3w, jednak zauwa\u017cany przez Choroma\u0144skiego Von Fuchs w \u017cadnym momencie nie staje si\u0119 specjalnym o\u015brodkiem jego zainteresowania \u2013 to w specyficznej \u201emotoryce operacyjnej\u201d \u0141apickiego zachowuj\u0105cego si\u0119 jak robot lub marionetka, re\u017cyser umieszcza swoje centrum zainteresowania, ludzki skr\u00f3t dla perspektywy kamery. Niech\u0119tnie przywo\u0142uje przy tym ekscentryzmy opisu pisarza \u2013 szczeg\u00f3\u0142owo opisane golenie \u0142ona Widmarowej, albo te\u017c \u201eposzczekiwanie\u201d jej brzucha (\u201eI nagle na ca\u0142\u0105 sal\u0119 z brzucha chorej wydosta\u0142y si\u0119 dziwne d\u017awi\u0119ki. \u2013 Hau! Hau!\u00a0Hau!… \u2013 szczeka\u0142a g\u0142o\u015bno jak pies\u201d[8]<\/a><\/sup><\/sup>). Powierzenie relacjonowania wydarze\u0144 na sali operacyjnej niewtajemniczonemu Rubi\u0144skiemu mog\u0105cemu polega\u0107 jedynie na w\u0142asnej spekulacji to u Choroma\u0144skiego klasycznie Conradowski chwyt perspektywizacji (ale i deperspektywizacji ca\u0142ej akcji) w narracji i poprzez ni\u0105. To nieprzypadkowy adres, bo Conrad to jedno z podstawowych \u017ar\u00f3de\u0142 inspiracyjnych Choroma\u0144skiego, tak m\u0142odego, jak dojrza\u0142ego. Daje si\u0119 to \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, zestawiaj\u0105c przyk\u0142adowo rozpoznania tycz\u0105ce gier narracj\u0105 w przypadku Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> z rozpoznaniami dotycz\u0105cymi analogicznych manipulacji prawd\u0105 w \u015bcis\u0142ym obr\u0119bie dzie\u0142a literackiego mi\u0119dzy innymi w odniesieniu do Conradowskiej Gry losu<\/em>. W badaniach nad Choroma\u0144skim najwi\u0119cej w obr\u0119bie analizowanej paraleli Choroma\u0144ski \u2013 Conrad zdo\u0142a\u0142a ustali\u0107 Hanna Kirchner, i cho\u0107 najwi\u0119kszy wp\u0142yw Conrada na Choroma\u0144skiego badaczka lokowa\u0142a w jego powie\u015bciopisarstwie p\u00f3\u017anym, np. S\u0142owackim wysp tropikalnych<\/em> (1969) czy Kot\u0142ach Beethovenowskich<\/em> (1970), bez wi\u0119kszych w\u0105tpliwo\u015bci oddzia\u0142ywanie stylu autora Nostromo<\/em> na autora Bia\u0142ych braci<\/em> mo\u017cna by tak\u017ce umiejscawia\u0107 w r\u00f3\u017cnych punktach fazy wst\u0119puj\u0105cej jego pisarstwa. Zw\u0142aszcza w Zazdro\u015bci i medycynie<\/em>:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n

H. Kirchner, Diabli wiedz\u0105 co, czyli Choroma\u0144ski<\/em><\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

B. Harkness, Epigraf \u201eGry losu\u201d<\/em><\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n

\r\n

\u201eSpiralna chronologia i inne zabiegi kompozycyjne relacji o tr\u00f3jk\u0105cie: Widmar \u2013 Rebeka \u2013 chirurg Tamten powracaj\u0105 tutaj [tzn. w okresie powojennym \u2013 K. S.] w wieloplanowych, Conradowskich \u00bbwyjawieniach\u00ab, w nawrotach i dystansach narracyjnych\u201d[9]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\r\n<\/td>\r\n

\r\n

\u201eFragmenty opowiadania docieraj\u0105 do nas za po\u015brednictwem a\u017c pi\u0119ciu narrator\u00f3w \u2013 soczewek; obraz Flory, przechodz\u0105cy przez ka\u017cd\u0105 z soczewek, zostaje niejako zniekszta\u0142cony, za\u0142amany \u2013 dopiero gdy Marlow operuj\u0105cy soczewkami zestawia je ze sob\u0105 odpowiednio, widzimy wreszcie Flor\u0119 w prawdziwym \u015bwietle. Soczewki w Grze losu<\/em> [\u2026] s\u0105 [\u2026] wielokrotne w sensie r\u00f3wnoczesnym\u201d[10]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\r\n<\/td>\r\n<\/tr>\r\n<\/tbody>\r\n<\/table>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"\r\n
Mariusz Dmochowski, Ewa Krzy\u017cewska, Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em>, Autor: Romuald Pie\u0144kowski, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<\/div>\r\n\r\n\r\n

Rol\u0119 Marlowa z Gry losu<\/em> odgrywa w Zazdro\u015bci i medycynie<\/em> Widmar, ale nie jedynie sam on. W przypadku wielostronnej (ale i wieloetapowej) sceny operacyjnej jego zadanie przejmuje \u015bwiadkuj\u0105cy ca\u0142emu zdarzeniu Rubi\u0144ski. To \u201esoczewk\u0119\u201d Rubi\u0144skiego otrzymuje (dla w\u0142asnego rozporz\u0105dzania ni\u0105) Widmar-Marlow. I musi j\u0105 uzgodni\u0107 z \u201esoczewkami\u201d (lub \u201epseudosoczewkami\u201d) Tamtena i swojej \u017cony, Rebeki. U Conrada tre\u015bci\u0105 przemilczenia jest ca\u0142a historia \u017cycia Flory de Barral \u2013 co organizuje wielki temat epicki powie\u015bci Gra losu<\/em>. Choroma\u0144skiego interesuje, w\u0142a\u015bciwie, jedynie \u201e\u00f3sma minuta\u201d operacji Rebeki Widmar, co oznacza, \u017ce tzw. chronological looping<\/em> oraz delayed decoding<\/em> wykorzystywane w wielkich narracjach Conrada autor Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> pragnie pastiszuj\u0105co zaadaptowa\u0107 do form (tzw.) powie\u015bci rozrywkowej, krymina\u0142u w\u0142a\u015bciwie:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Jak bezmy\u015blny obserwator patrzy\u0142em na ran\u0119 i pami\u0119tam, \u017ce raz nawet chcia\u0142em zajrze\u0107 do jamy brzusznej, ale nie uda\u0142o mi si\u0119, poniewa\u017c chirurg i docent natychmiast zas\u0142onili plecami, jak gdyby naumy\u015blnie, ca\u0142e pole operacyjne. Wtedy przygl\u0105da\u0142em si\u0119 ich palcom jak jaki\u015b kretyn. Przychodzi\u0142y mi do g\u0142owy my\u015bli zupe\u0142nie ni w pi\u0119\u0107, ni w dziewi\u0119\u0107. My\u015bla\u0142em, \u017ce r\u0119ce dyrektora s\u0105 zgrabne, mocne, ruchliwe jak u ma\u0142py. Tak jest, r\u0119ce mia\u0142 naprawd\u0119 ma\u0142pie. Palce natomiast docenta, d\u0142ugie, cienkie, artystyczne, przypomina\u0142y palce muzyka. Znowu pomy\u015bla\u0142em g\u0142upio, \u017ce jest podobny do Szopena, a gdy przebiera palcami, to jak gdyby wygrywa jakie\u015b skomplikowane pasa\u017ce muzyczne. [\u2026] Ale najbardziej straszny i przykry moment dopiero nast\u0105pi\u0142 po chwili, kiedy z jamy nagle buchn\u0119\u0142a krew strumieniem[11]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Skoro Choroma\u0144ski pastiszuje podstawowe chwyty deperspektywizacyjne Conrada, warto zapyta\u0107, jak u Majewskiego (pastiszuj\u0105cego Choroma\u0144skiego, zdaniem Wojnickiej[12]<\/a><\/sup><\/sup>) wypada tym razem sam\u2026 pastisz pastiszu. Zaburzenia narracyjno-temporalno-tematyczne, r\u00f3wnolegle narastaj\u0105ce w akcji, najsilniejsze wydaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim w pocz\u0105tkowych fragmentach filmu eksponuj\u0105cych tre\u015bci pami\u0119tnika nie\u017cyj\u0105cej Zofii Dubilanki, poprzedniej wybranki serca Widmara \u2013 w tej roli wyst\u0105pi\u0142a Gra\u017cyna Staniszewska. W tym przypadku Majewski rozgrywa wydarzenia ca\u0142ej partii akcji w osobliwej p\u0119tli czasowej: hipnotycznie mieszaj\u0105c przesz\u0142o\u015b\u0107 z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, i pomys\u0142owo wprowadzaj\u0105c tautologie wydarze\u0144 i upiorne refreny akcji i figur filmu (po pierwsze, Rebeka zdradza Widmara, ale i Dubilanka, wcze\u015bniej, przyprawia Widmarowi rogi; po drugie, Majewski upodabnia Staniszewsk\u0105 do Krzy\u017cewskiej, ukazuj\u0105c j\u0105 nieustannie w r\u00f3\u017cnych uk\u0142adach fryzur: jako widmo ze \u015bwiec\u0105 Staniszewska-Dubilanka przedstawiana jest z rozpuszczonymi, rudymi w\u0142osami maj\u0105cymi upodobni\u0107 j\u0105 do Krzy\u017cewskiej-Rebeki, jako widmo w oknie z kolei, wypalaj\u0105ce w stron\u0119 Widmara ze strzelby, Staniszewska ukazana zostaje we w\u0142osach rozwianych, wyrywanych do samej g\u00f3ry w kszta\u0142t k\u0142\u0119bu formowany podmuchami wiatru). Akcja wraca do zerwanego linearyzmu czasoprzestrzennego dopiero oko\u0142o dwudziestej minuty filmu, gdy dochodzi do pierwszej konfrontacji Widmara-Dmochowskiego z Tamtenem-\u0141apickim, raz ugruntowany w obrazie sobowt\u00f3ryzm postaci nie daje ju\u017c do ko\u0144ca o sobie zapomnie\u0107 i manifestuje si\u0119 w kolejnych transowych (i transgresyjnych) scenach filmu (dla przyk\u0142adu w chwili, w kt\u00f3rej kamera chciwie podgl\u0105daj\u0105ca nagie cia\u0142o Rebeki \u201eujawnia prawd\u0119\u201d o tym, co ogl\u0105dane \u2013 pokazuje cia\u0142o p\u0142ynnie \u201epodmienione\u201d w miejsce tamtego, tzn. kobiecego \u2013 cia\u0142o m\u0119skie \u2013 \u015bmiej\u0105cego si\u0119 szale\u0144czo Widmara).<\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\n
\"\"\r\n
Ewa Krzy\u017cewska, Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em>, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<\/div>\r\n\r\n\r\n

Mieszanie postaci Staniszewskiej z Krzy\u017cewsk\u0105 wp\u0142yn\u0119\u0142o r\u00f3wnie\u017c na kolaudant\u00f3w filmu, z kt\u00f3rych najsilniej sw\u0105 konsternacj\u0119 hybrydyczno\u015bci\u0105 w\u0105tk\u00f3w oraz postaci wyra\u017ca\u0142 niejaki Pastusiak. Jego uwagi tyczy\u0142y si\u0119 obecno\u015bci widma kobiety w czasie operacji oraz d\u0142ugo\u015bci filmu (trwaj\u0105cego pierwotnie ok. 110 minut). Majewski uwagom tego widza musia\u0142 si\u0119 przys\u0142uchiwa\u0107 z uwag\u0105 i zrozumieniem \u2013 minuta\u017c filmu zosta\u0142 skr\u00f3cony do ok. 95 minut, za\u015b kobiece widmo \u201enawiedzaj\u0105ce\u201d operacj\u0119 Widmarowej (prawdopodobnie by\u0142o to widmo Dubilanki) \u2013 zosta\u0142o usuni\u0119te. Pastusiak wyra\u017ca\u0142 swoje w\u0105tpliwo\u015bci w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Chcia\u0142bym jeszcze doda\u0107, \u017ce jedna scena w filmie mnie niepokoi. W czasie operacji ukazuje si\u0119 posta\u0107 kobiety. Nie wiem, czy to posta\u0107 by\u0142ej \u017cony, czy kogo innego? Jest to male\u0144ka wstawka, drobna scenka, kt\u00f3rej nie rozumiem, nie wiem, co ona ma znaczy\u0107[13]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Przypomnijmy, jakie pe\u0142ne niesmaku oburzenie transgresyjno\u015b\u0107 literatury uprawianej przez Choroma\u0144skiego wywo\u0142a\u0142a w jego najnieprzejedna\u0144szych wrogach \u2013 ju\u017c w kr\u00f3tki czas po publikacji Zazdro\u015bci i medycyny<\/em>. Najzapalczywiej chyba w s\u0142ynnym artykule Literatura choromaniak\u00f3w<\/em> reagowa\u0142 Ignacy Fik. Perorowa\u0142 \u2013 i piorunowa\u0142. Zapytywa\u0142 \u2013 nie tylko o Choroma\u0144skiego:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Czy wylicza\u0107 najwa\u017cniejsze rodzaje tej choro-maniery i ilustrowa\u0107 nazwiskami? Czy nie jest zastanawiaj\u0105ce, \u017ce pisz\u0105cy j\u0105 autorzy s\u0105 to ludzie, kt\u00f3rzy w rozwoju zatrzymali si\u0119 na fazie dojrzewania p\u0142ciowego, \u017ce s\u0105 to homoseksuali\u015bci, ekshibicjoni\u015bci i psychopaci, degeneraci, narkomani, ludzie chronicznie chorzy na \u017co\u0142\u0105dek, mieszkaj\u0105cy stale w szpitalach, ludzie nierozr\u00f3\u017cniaj\u0105cy jawy od snu, hipochondrycy, neurastenicy, mizantropi? Ci pisz\u0105 i ci s\u0105 wielcy! Ci sprawuj\u0105 dyktatur\u0119! Tych uwa\u017ca si\u0119 za reprezentant\u00f3w tera\u017aniejszo\u015bci. Im oddaje si\u0119 w r\u0119ce budow\u0119 kultury[14]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Warto w \u015bwietle do\u015b\u0107 napastliwych uwag Fika \u2013 pod adresem Choroma\u0144skiego oraz jemu podobnych \u2013 przyjrze\u0107 si\u0119 przebiegowi wspominanej ju\u017c kolaudacji filmu kierowanej przez \u00f3wczesnego Ministra Kultury i Sztuki, Czes\u0142awa Wi\u015bniewskiego 23 marca 1973 roku. Uderza swoj\u0105 zdawkowo\u015bci\u0105, tak jakby s\u0105dy wok\u00f3\u0142 adaptacji powie\u015bci formu\u0142owane by\u0142y w spos\u00f3b niech\u0119tny \u2013 chocia\u017c niech\u0119\u0107 jest w tym przypadku wyra\u017anie skrywana i maskowana pochwa\u0142ami. Istotn\u0105 rol\u0119 w przebiegu ceremonii odgrywa tak\u017ce Wi\u015bniewski \u2013 indaguj\u0105cy na rzecz zabierania g\u0142osu w spos\u00f3b wyj\u0105tkowo osobliwy, ambiwalentny, przez wprowadzanie atmosfery nies\u0142u\u017c\u0105cej jakiejkolwiek przychylno\u015bci w odbiorze dzie\u0142a Majewskiego. Oto, jak Minister Kultury i Sztuki reaguje na przed\u0142u\u017caj\u0105ce si\u0119 na sali milczenie:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Brak wypowiedzi mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 albo o przera\u017ceniu, albo te\u017c o mieszanych uczuciach. Brak wypowiedzi chyba o tym \u015bwiadczy, ale uwa\u017cam, \u017ce w jednym, jak i w drugim przypadku nale\u017cy o tych sprawach m\u00f3wi\u0107[15]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Z dwu g\u0142os\u00f3w wybrzmiewaj\u0105cych na sali jednoznacznie w obronie filmu wypowiada si\u0119 Andrzej Wajda, kt\u00f3ry przyznaje, \u017ce \u201efilm ogl\u0105da\u0142\u201d, \u201enie czytaj\u0105c wcze\u015bniej powie\u015bci\u201d[16]<\/a><\/sup><\/sup> (\u201eodk\u0105d pracuj\u0119 w kinematografii, czytam tylko te ksi\u0105\u017cki, z kt\u00f3rych mam robi\u0107 filmy\u201d[17]<\/a><\/sup><\/sup>, otwarcie wyznaje re\u017cyser \u2013 w tamtym czasie \u2013 m.in. Popio\u0142\u00f3w<\/em>, Brzeziny<\/em>, a tak\u017ce Wesela<\/em>). Niewykluczone, \u017ce to w\u0142a\u015bnie jego wypowied\u017a sk\u0142ania Wi\u015bniewskiego do przedwczesnego zamkni\u0119cia spotkania i przyj\u0119cia propozycji filmowej Majewskiego (\u201eJe\u015bli nie ma dalszych uwag, dzi\u0119kuj\u0119 bardzo. Film uwa\u017cam za przyj\u0119ty\u201d[18]<\/a><\/sup><\/sup>).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

*<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Naturalnie, istnieje wiele sensualnych jako\u015bci, kt\u00f3rych Majewski (zdobywaj\u0105c si\u0119 na tw\u00f3rcz\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107) na ekran z powie\u015bci Choroma\u0144skiego nie przeni\u00f3s\u0142. By poprzesta\u0107 w tym miejscu wy\u0142\u0105cznie na spostrze\u017ceniach krytyk\u00f3w mi\u0119dzywojennych, warto wymieni\u0107 sk\u0142adniki przyuwa\u017cone przez Eugeni\u0119 Krassowsk\u0105 na \u0142amach \u201eAlma Mater Vilnensis\u201d \u2013 mi\u0119dzy innymi tak\u017ce to, \u017ce \u201eprzez ca\u0142y czas akcji wieje przera\u017aliwie gor\u0105cy, dusz\u0105cy wiatr, pot\u0119guj\u0105c niesamowito\u015b\u0107 atmosfery\u201d albo \u201eog\u00f3lny \u017c\u00f3\u0142ty koloryt: \u017c\u00f3\u0142te oczy, \u017c\u00f3\u0142ta bielizna, \u017c\u00f3\u0142te obicia, \u017c\u00f3\u0142ta firanka\u201d (jak twierdzi Krassowska, \u201e\u0142\u0105czy si\u0119 to niew\u0105tpliwie z [\u2026] symbolicznym znaczeniem koloru \u017c\u00f3\u0142tego jako symbolu zdrady\u201d)[19]<\/a><\/sup><\/sup>. Co do wiatru, wieje on, bardzo natarczywie, w Krynicy filmowanej przez Majewskiego, w trakcie kolaudacji filmu docenia ten w\u0142a\u015bnie element obrazu Wajda[20]<\/a><\/sup><\/sup>. Wicher ma jednak\u017ce cechy halnego, tak jak sugerowali jego proweniencj\u0119 zgodnie wszyscy krytycy poza Krassowsk\u0105. Dlaczego wi\u0119c Krassowska upiera si\u0119 przy wietrze \u201edusz\u0105cym\u201d, a nawet \u201eprzera\u017aliwie gor\u0105cym\u201d? Aby rozstrzygn\u0105\u0107 t\u0119 niezborno\u015b\u0107, warto wr\u00f3ci\u0107 do samej powie\u015bci Choroma\u0144skiego:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

    \r\n
  1. Wicher wzni\u00f3s\u0142 na taras ob\u0142ok kurzu i zerwa\u0142 obrus z jakiego\u015b stolika. By\u0142 przera\u017aliwie gor\u0105cy, lecz pomimo to Widmara wci\u0105\u017c m\u0119czy\u0142o zimno. Stanowczo pr\u00f3cz wiatru by\u0142 przeci\u0105g. Jaki\u015b \u015bmierdz\u0105cy powiew.<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n
  2. Czarna g\u0142owa chirurga Tamtena by\u0142a rozwichrzona przez upalny wiatr.<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n
  3. By\u0142o bardzo gor\u0105co. Wiatr dusi\u0142 i wywo\u0142ywa\u0142 poty.<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n
  4. Gor\u0105cy wiatr jakby wdar\u0142 si\u0119 pod czaszk\u0119 Widmara,, osmali\u0142 rozleniwiony m\u00f3zg i oto w m\u00f3zgu powsta\u0142 obraz potrawy. [\u2026] Pularda!<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n
  5. Gor\u0105cy podmuch wiatru rozwia\u0142 mu natychmiast brod\u0119 i powpycha\u0142 k\u0142aki do rozwartych ust. Potem wyrwa\u0142 spod kamizelki krawat i ch\u0142osn\u0105\u0142 nim Widmara po zmienionej z gniewu i rozpaczy twarzy[21]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n\r\n\r\n

    Podobnie jak ignoruje inny symbol chorobliwej zazdro\u015bci, tzn. kolor \u017c\u00f3\u0142ty, Majewski dystansuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c od symboliki gor\u0105cego wiatru, wprowadzaj\u0105c wy\u0142\u0105cznie zimny wiatr halny, r\u00f3wnie\u017c obecny w Zazdro\u015bci i medycynie<\/em>, jednak wy\u0142\u0105cznie w scenach nocnych oraz przy zmieniaj\u0105cej si\u0119 na gorsze pogodzie. Desymbolizacja powie\u015bci, a w\u0142a\u015bciwie selekcja i oczyszczenie wprowadzonych przez Choroma\u0144skiego kontekst\u00f3w symbolicznych s\u0142u\u017cy w du\u017cym stopniu (jak si\u0119 zdaje) roz\u0142adowaniu obecnego w literackiej Zazdro\u015bci i medycynie<\/em> napi\u0119cia symbolicznego, a wr\u0119cz \u2013 jakby brutalnie i niesprawiedliwie uj\u0105\u0142 to Ignacy Fik \u2013 usuni\u0119ciu \u201echoromaniackiego\u201d prze\u0142adowania tekstu powie\u015bci symbolik\u0105 i spauperyzowan\u0105 psychoanaliz\u0105. Wielko\u015b\u0107 powie\u015bci Choroma\u0144skiego w filmie Majewskiego si\u0119 jednak nie wytraca \u2013 chocia\u017c autor Bia\u0142ych braci<\/em> stworzy\u0142 w Zazdro\u015bci i medycynie<\/em> literack\u0105 hybryd\u0119, \u201estylistycznego centaura\u201d tworzonego na skrzy\u017cowaniu dw\u00f3ch kontradyktorycznych poetyk narracji eksperymentalnej (nawi\u0105zuj\u0105cej do Conrada) i powie\u015bciowej narracji rozrywkowej. Tak skonstruowana Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em> jest do pewnego stopnia w\u0142asno\u015bci\u0105 niczyj\u0105, cho\u0107 prekursorsk\u0105 \u2013 o kt\u00f3r\u0105 raz na jaki\u015b czas dopomina si\u0119 jakie\u015b nowe, niekoniecznie jawnie awangardowe, pokolenie literackie[22]<\/a><\/sup><\/sup>. Jednym s\u0142owem, jak kiedy\u015b ca\u0142kiem zgrabnie uj\u0119\u0142a to Kirchner, \u201ediabli wiedz\u0105 co, czyli Choroma\u0144ski\u201d[23]<\/a><\/sup><\/sup>. Majewski pragnie stworzy\u0107, wykreowa\u0107, film dla wszystkich. Daje to wyra\u017anie do zrozumienia w kolaudacji Zazdro\u015bci i medycyny<\/em>. B\u0119dzie to miara jego determinacji i tw\u00f3rczej niezawis\u0142o\u015bci w stosunku do pisarza, kt\u00f3ry to, dok\u0142adnie od roku i pi\u0119ciu miesi\u0119cy, nie \u017cyje (Choroma\u0144ski umar\u0142 25 maja 1972, premiera Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> mia\u0142a miejsce 25 wrze\u015bnia 1973):<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

    Mia\u0142em zamiar zrobi\u0107 film rozrywkowy i w takiej atmosferze, w jakiej zosta\u0142a napisana powie\u015b\u0107. Chcia\u0142em ten film zrobi\u0107 tak, aby zadowoli\u0142 do\u015b\u0107 szerokie gusty widz\u00f3w, ich potrzeby. St\u0105d te\u017c stara\u0142em si\u0119 pokaza\u0107 w nim troch\u0119 zewn\u0119trznych atrakcji, jak i umie\u015bci\u0107 troch\u0119 miejsca na zamys\u0142y[24]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      \r\n
    1. \r\n

      W. Natanson, Niezwyk\u0142o\u015bci Choroma\u0144skiego<\/em>, \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1968 nr 11, s. 5. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    2. \r\n

      J. Wojnicka, Janusz Majewski \u2013 literatura i styl<\/em>, [w:] Autorzy kina polskiego<\/em>, pod red. G. Stabach\u00f3wny i J. Wojnickiej, t. 1, Rabid, Krak\u00f3w 2004, s. 56. Warto doda\u0107, \u017ce w wypadku Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> Majewski by\u0142 nie tylko re\u017cyserem, ale tak\u017ce \u2013 autorem scenariusza opartego na tek\u015bcie powie\u015bci. Re\u017cyser tak post\u0119powa\u0142 zazwyczaj \u2013 kr\u0119c\u0105c kr\u00f3tkometra\u017cowe Ja gor\u0119!<\/em> w oparciu o nowel\u0119 Rzewuskiego, Lokis. R\u0119kopis profesora Wittembacha<\/em> w oparciu o opowiadanie M\u00e9rim\u00e9ego, Lekcj\u0119 martwego j\u0119zyka<\/em>, przenosz\u0105c na j\u0119zyk filmu powie\u015b\u0107 Ku\u015bniewicza. Wyj\u0105tkiem w tym wzgl\u0119dzie pozostaj\u0105 w interesuj\u0105cym nas okresie aktywno\u015bci Majewskiego wy\u0142\u0105cznie Zakl\u0119te rewiry<\/em>, stworzone w oparciu o powie\u015b\u0107 Worcella z pomoc\u0105 czeskiego scenarzysty, Pavla Hajn\u00fdego, kt\u00f3ry za w\u0142asn\u0105 prac\u0119 scenopisarsk\u0105 wyr\u00f3\u017cniony zosta\u0142 Nagrod\u0105 MFF Panama 1977 (w p\u00f3\u017aniejszym czasie przygotowa\u0142 dla polskiego filmu dwa inne scenariusze literackie: Zm\u00f3r<\/em> w re\u017cyserii Wojciecha Marczewskiego w oparciu o powie\u015b\u0107 Zegad\u0142owicza, a tak\u017ce Pensji pani Latter<\/em> w re\u017cyserii Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza w oparciu o Emancypantki<\/em> Boles\u0142awa Prusa. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    3. \r\n

      J. Sakowski. Za: \u201eEncyklopedia teatru\u201d, >https:\/\/encyklopediateatru.pl\/artykuly\/97614\/zazdrosc-i-medycyna< [online], [dost\u0119p: 8.02.2023], artyku\u0142 z 13 pa\u017adziernika 1954 roku [brak szczeg\u00f3\u0142owych informacji o tek\u015bcie]. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    4. \r\n

      Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    5. \r\n

      J. Szpek, \u201eZazdro\u015b\u0107 i medycyna\u201d z punktu widzenia chirurga<\/em>, \u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d 1933 nr 11, s. 2. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    6. \r\n

      M. Choroma\u0144ski, Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em>, Wydawnictw Pozna\u0144skie, Pozna\u0144 1979, s. 95, 96. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    7. \r\n

      Tam\u017ce, s. 95. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    8. \r\n

      Tam\u017ce, s. 96. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    9. \r\n

      H. Kirchner, Diabli wiedz\u0105 co, czyli Choroma\u0144ski<\/em>, \u201eTeksty\u201d 1973 nr 4, s. 36. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    10. \r\n

      B. Harkness, Epigraf \u201eGry losu\u201d<\/em>, prze\u0142. M. Ronikier, [w:] Conrad w oczach krytyki \u015bwiatowej<\/em>, pod red. Z. Najdera, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974, s. 561, 562 \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    11. \r\n

      M. Choroma\u0144ski, Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em>, dz. cyt., s. 103. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    12. \r\n

      Zob. przypis drugi niniejszego studium. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    13. \r\n

      Stenogram z kolaudacji filmu pt. \u201eZazdro\u015b\u0107 i medycyna\u201d w re\u017cyserii Janusza Majewskiego wyprodukowanego w Zespole \u201eTor\u201d z dnia 23 marca 1973 r.<\/em>, maszynopis ze zbior\u00f3w Filmoteki Narodowej, A-344 poz. 39, wyp. Pastusiaka na s. 2. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    14. \r\n

      I. Fik, Literatura choromaniak\u00f3w<\/em>, \u201eTygodnik Artyst\u00f3w\u201d 1935 nr 15, s. 1. Zob. w zwi\u0105zku z tym artyku\u0142em symptomatyczn\u0105 odpowied\u017a na\u0144 Gombrowicza, wstawiaj\u0105cego si\u0119 za wymienianymi przez Fika degeneratami-choromaniakami (Schulz, Witkacy, Tuwim, itd.), jednak\u017ce \u2013 bez uwzgl\u0119dniania samego Choroma\u0144skiego. W. Gombrowicz, Trudna literatura i \u201epro domo mea\u201d. O my\u015blach chudych<\/em>, \u201eKurier Poranny\u201d 1935 nr 307, s. 6. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    15. \r\n

      Stenogram z kolaudacji filmu pt. \u201eZazdro\u015b\u0107 i medycyna\u201d<\/em>\u2026, dz. cyt., wyp. Wi\u015bniewskiego na s. 1. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    16. \r\n

      Tam\u017ce, wyp. Wajdy na s. 2. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    17. \r\n

      Tam\u017ce, dalsza cz\u0119\u015b\u0107 wyp. Wajdy. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    18. \r\n

      Tam\u017ce, wyp. Wi\u015bniewskiego na s. 3. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    19. \r\n

      E. Krassowska, Technika \u201etajemniczo\u015bci\u201d w powie\u015bciach Choroma\u0144skiego,<\/em> \u201eAlma Mater Vilnensis\u201d 1935 z. 12, s. 24. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    20. \r\n

      \u201eS\u0142ysza\u0142em na przyk\u0142ad, \u017ce w powie\u015bci istotne znaczenie ma element wiatru. Zosta\u0142o to w filmie pewnie i wyra\u017anie przeprowadzone\u201d. Stenogram z kolaudacji filmu pt. \u201eZazdro\u015b\u0107 i medycyna\u201d<\/em>\u2026, dz. cyt., wyp. Wajdy na s. 2. Wypowied\u017a Wajdy wydaje si\u0119 symptomatyczna z jeszcze jednego wzgl\u0119du. Re\u017cyser Wesela<\/em> przywo\u0142uje (prawdopodobnie) nazwisko scenarzysty, Krzysztofa Bogdanowicza, zastanawiaj\u0105c si\u0119, czemu nie on podj\u0105\u0142 si\u0119 trudu przeniesienia powie\u015bci Choroma\u0144skiego na ekran, z pomoc\u0105 w\u0142a\u015bciwego scenariusza. Jak wiadomo, sam Majewski opracowa\u0142 scenariusz Zazdro\u015bci i medycyny<\/em>. \u201eS\u0142ysza\u0142em, \u017ce t\u0119 powie\u015b\u0107 mia\u0142 sfilmowa\u0107 [? \u2013 K. S.] Bogdanowicz\u201d (s. 2). \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    21. \r\n

      M. Choroma\u0144ski, Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em>, dz. cyt., s. 12, 20, 23, 123-124, 245 (w kolejno\u015bci nast\u0119powania po sobie cytat\u00f3w). \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    22. \r\n

      Tak, jak, przyk\u0142adowo, tutaj: \u201ew serii powie\u015bci pozornie tylko l\u017cejszego kalibru: S\u0142owacki wysp tropikalnych<\/em> (1969), Kot\u0142y beethovenowskie<\/em> (1970), R\u00f3\u017cowe krowy i szare scandalie<\/em> (1970), kt\u00f3re wypada\u0142oby nazwa\u0107 semiotycznymi krymina\u0142ami, odzywaj\u0105 si\u0119 echa prze\u017cy\u0107 z Brazylii. [\u2026] Krymina\u0142 semiotyczny? Choroma\u0144ski, cho\u0107 sam mawia\u0142 o sobie, \u017ce jest ostatnim pisarzem M\u0142odej Polski, w swej p\u00f3\u017anej prozie ujawnia zami\u0142owanie do dyscyplin, kt\u00f3re w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych stanowi\u0142y ho\u0142ubion\u0105 awangard\u0119 my\u015bli spo\u0142ecznej: cybernetyki i semiotyki. A czyni to w spos\u00f3b, kt\u00f3ry ka\u017ce my\u015ble\u0107 o prozie Williama S. Burroughsa czy Umberto Eco i rozpoznawa\u0107 w nauce o znakach techniki wojenne\u201d. R. Ksi\u0119\u017cyk, Prolegomena do Choroma\u0144skiego<\/em>, \u201eDwutygodnik.com. Strona kultury\u201d [online], [dost\u0119p: 5.02.2023], < https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/7557-prolegomena-do-choromanskiego.html?print=1>. Tak ujmowany, p\u00f3\u017any Choroma\u0144ski jawi\u0107 si\u0119 m\u00f3g\u0142by nawet jako antycypator polskiej powie\u015bci sensu stricto<\/em> postmodernistycznej. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    23. \r\n

      \u201eChoroma\u0144ski parodi\u0105 triumfuj\u0105co odsadza si\u0119 od podejrzanie bliskiego s\u0105siedztwa powie\u015bci rozrywkowej, a mo\u017ce po prostu nobilituje j\u0105 i oczyszcza swym \u017cywio\u0142owym talentem, swym zmys\u0142em tajemniczo\u015bci i groteski. Diabli wiedz\u0105 co\u2026 Nie w\u0105tpi\u0119 jednak, \u017ce si\u0119 to kiedy\u015b wyja\u015bni na korzy\u015b\u0107 Choroma\u0144skiego\u201d. H. Kirchner, dz. cyt., s. 39. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n

    24. \r\n

      Stenogram z kolaudacji filmu pt. \u201eZazdro\u015b\u0107 i medycyna\u201d<\/em>\u2026, dz. cyt., wyp. Majewskiego na s. 3. \u2191<\/a><\/p>\r\n<\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n\r\n

      \r\n\r\n\r\n

      Karol Samsel<\/strong> – poeta, krytyk literacki, filozof, doktor habilitowany nauk humanistycznych, doktor filozofii. Zast\u0119pca dyrektora w\u00a0Mi\u0119dzydziedzinowej Szkole Doktorskiej UW, adiunkt w\u00a0Zak\u0142adzie Literatury Romantyzmu i\u00a0kierownik Pracowni Historii Dramatu 1864-1939 Wydzia\u0142u Polonistyki UW, cz\u0142onek Polskiego Towarzystwa Conradowskiego. Redaktor dzia\u0142u esej\u00f3w i\u00a0szkic\u00f3w w\u00a0kwartalniku literacko-kulturalnym \u201eeleWator\u201d. Mieszka w\u00a0Ostro\u0142\u0119ce. Wsp\u00f3\u0142redaktor\u00a0Pism wybranych<\/em>\u00a0Cypriana Norwida (2021). Wyda\u0142 m.in.\u00a0tomy wierszy:\u00a0Jonestown<\/em><\/a>\u00a0(2016),\u00a0Z\u00a0domami ludzi<\/em>\u00a0(2017); poematy:\u00a0Autodafe<\/em><\/a>\u00a01-5<\/em>\u00a0(2018-2021); tomy ekfraz:\u00a0Mistrzowie francuskiej szko\u0142y barbizo\u0144skiej<\/em>\u00a0(2019),\u00a0Jak nale\u017cy tu\u00a0grzeba\u0107? 45 wierszy o\u00a0Cmentarzu Br\u00f3dnowskim i\u00a0Br\u00f3dnie<\/em>\u00a0(2021);\u00a0monografi\u0119:\u00a0Norwid \u2013 Conrad. Epika w\u00a0perspektywie modernizmu<\/em>\u00a0(2015); zbi\u00f3r tekst\u00f3w:\u00a0Inwalida intencji. Studia o\u00a0Norwidzie<\/em>\u00a0(2017) oraz\u00a0razem z\u00a0Wies\u0142awem Rzo\u0144c\u0105:\u00a0Norwid Gomulickich<\/em>\u00a0(2021). Na\u00a0www FORMY prowadzi blog \u201eNOTES Karola Samsela\u201d \u2013\u00a0http:\/\/www.wforma.eu\/notes-karola-samsela.html<\/a>. Pracuje nad\u00a0drug\u0105 powie\u015bci\u0105 (pierwsza, zatytu\u0142owana\u00a0Niemo\u017cliwo\u015b\u0107 Piety<\/em>, oczekuje na\u00a0druk).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Streszczenie: <\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Szkic jest pr\u00f3b\u0105 uchwycenia podstawowych za\u0142o\u017ce\u0144 pracy re\u017cyserskiej Janusza Majewskiego na materiale powie\u015bciowym Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> Micha\u0142a Choroma\u0144skiego. Autor usi\u0142uje wyzyskiwa\u0107 na wielu polach komparatystyki literacko-filmowej narz\u0119dzia analizy literaturoznawczej \u2013 wpierw: badaj\u0105c charakter prekursorstwa prozy Choroma\u0144skiego, a nast\u0119pnie: rozwa\u017caj\u0105c, na ile Majewski by\u0142 w stanie potraktowa\u0107 nieoczywist\u0105 innowacyjno\u015b\u0107 techniki powie\u015bciowej pisarza jako materia\u0142 inspiracyjny (czy w og\u00f3le chcia\u0142 tak post\u0119powa\u0107? Czy m\u00f3g\u0142 postanowi\u0107 czerpa\u0107 akurat z tego?). Istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 studium jest r\u00f3wnie\u017c refleksja skupiona wok\u00f3\u0142 adaptacji teatralnych Zazdro\u015bci i medycyny<\/em>, zw\u0142aszcza do\u015b\u0107 g\u0142o\u015bnego spektaklu w re\u017cyserii Leopolda Pob\u00f3g-Kielanowskiego z 1954 roku. Adaptacje teatralne Choroma\u0144skiego staj\u0105 si\u0119 tu (jak si\u0119 zdaje) cennym etapem po\u015brednim w kszta\u0142towaniu tertium comparationis analizy. Po pierwsze, komplikuj\u0105 poj\u0119cie materia\u0142u adaptacyjnego, jaki zastaje \u2013 przyst\u0119puj\u0105c do pracy nad filmow\u0105 wersj\u0105 Zazdro\u015bci i medycyny<\/em> \u2013 Majewski. Po drugie \u2013 dzi\u0119ki adaptacjom teatralnym obcujemy a\u017c z tr\u00f3jstopniowym transferem znacze\u0144 z literackiego orygina\u0142u: na linii literatura \u2013 teatr \u2013 (i dopiero) film.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Summary: <\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      The sketch is an attempt to capture the basic assumptions of Janusz Majewski\u2019s directorial work based on the material from the novel Jealousy and Medicine<\/em> by Micha\u0142 Choroma\u0144ski. The author attempts to utilize the tools of literary analysis in many fields of literature and film comparative studies \u2013 first by examining the precursory nature of Choroma\u0144ski\u2019s prose, and then \u2013 by considering to what extent Majewski was able to treat the non-obvious innovativeness of the writer\u2019s novelistic technique as inspirational material (and did he even want to do that? Could he have chosen to draw from that?). An important part of the study is also a reflection focused on the theatrical adaptations of Jealousy and Medicine<\/em>, especially \u2013 the quite famous production directed by Leopold Pob\u00f3g-Kielanowski from 1954. Choroma\u0144ski\u2019s theatrical adaptations become (as it seems) a valuable intermediate stage in shaping the tertium comparationis of the analysis. Firstly, they freshly complicate the notion of the adaptation material that Majewski finds when starting work on the film version of Jealousy and Medicine<\/em>. Secondly, thanks to the theatrical adaptations, in that case we encounter a three-stage transfer of meanings from the literary original: on the line literature \u2013 theater \u2013 (and not until then) film.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Bibliografia:<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Choroma\u0144ski M., Zazdro\u015b\u0107 i medycyna<\/em>, Wydawnictwo Pozna\u0144skie, Pozna\u0144 1979.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Fik I., Literatura choromaniak\u00f3w<\/em>, \u201eTygodnik Artyst\u00f3w\u201d 1935 nr 15.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Gombrowicz W., Trudna literatura i \u201epro domo mea\u201d. O my\u015blach chudych<\/em>, \u201eKurier Poranny\u201d<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      1935 nr 307.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Harkness B., Epigraf \u201eGry losu\u201d<\/em>, prze\u0142. M. Ronikier, [w:] Conrad w oczach krytyki<\/em><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      \u015bwiatowej<\/em>, pod red. Z. Najdera, Pa\u0144stwowi Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Kirchner H., Diabli wiedz\u0105 co, czyli Choroma\u0144ski<\/em>, \u201eTeksty\u201d 1973 nr 4.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Krassowska E., Technika \u201etajemniczo\u015bci\u201d w powie\u015bciach Choroma\u0144skieg<\/em>o, \u201eAlma Mater<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Vilnensis\u201d 1935 z. 12.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Ksi\u0119\u017cyk R., Prolegomena do Choroma\u0144skiego<\/em>, \u201eDwutygodnik.com. Strona kultury\u201d [online],<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      [dost\u0119p: 5.02.2023], &lt; https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/7557-prolegomena-do-<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      choromanskiego.html?print=1&gt;.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Natanson W., Niezwyk\u0142o\u015bci Choroma\u0144skiego<\/em>, \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1968 nr 11.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Sakowski J., Za: \u201eEncyklopedia teatru\u201d,<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      &gt;https:\/\/encyklopediateatru.pl\/artykuly\/97614\/zazdrosc-i-medycyna&lt; [online], [dost\u0119p:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      8.02.2023], artyku\u0142 z 13 pa\u017adziernika 1954 roku [brak szczeg\u00f3\u0142owych informacji o tek\u015bcie].<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Stenogram z kolaudacji filmu pt. \u201eZazdro\u015b\u0107 i medycyna\u201d w re\u017cyserii Janusza Majewskiego<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      wyprodukowanego w Zespole \u201eTor\u201d z dnia 23 marca 1973 r., maszynopis ze zbior\u00f3w<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Filmoteki Narodowej, A-344 poz. 39.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Szpek J., \u201eZazdro\u015b\u0107 i medycyna\u201d z punktu widzenia chirurga,<\/em> \u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d 1933 nr 11.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Wojnicka J., Janusz Majewski \u2013 literatura i styl<\/em>, [w:] Autorzy kina polskieg<\/em>o, pod red. G.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

      Stach\u00f3wny i J. Wojnickiej, t. 1, Rabid, Krak\u00f3w 2004.<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Szkic jest pr\u00f3b\u0105 uchwycenia podstawowych za\u0142o\u017ce\u0144 pracy re\u017cyserskiej Janusza Majewskiego na materiale powie\u015bciowym Zazdro\u015bci i medycyny Micha\u0142a Choroma\u0144skiego. Autor usi\u0142uje wyzyskiwa\u0107 na wielu polach komparatystyki literacko-filmowej narz\u0119dzia analizy literaturoznawczej \u2013 wpierw: badaj\u0105c charakter prekursorstwa prozy Choroma\u0144skiego, a nast\u0119pnie: rozwa\u017caj\u0105c, na ile Majewski by\u0142 w stanie potraktowa\u0107 nieoczywist\u0105 innowacyjno\u015b\u0107 techniki powie\u015bciowej pisarza jako materia\u0142 inspiracyjny (czy w og\u00f3le chcia\u0142 tak post\u0119powa\u0107? Czy m\u00f3g\u0142 postanowi\u0107 czerpa\u0107 akurat z tego?). Istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 studium jest r\u00f3wnie\u017c refleksja skupiona wok\u00f3\u0142 adaptacji teatralnych Zazdro\u015bci i medycyny, zw\u0142aszcza do\u015b\u0107 g\u0142o\u015bnego spektaklu w re\u017cyserii Leopolda Pob\u00f3g-Kielanowskiego z 1954 roku. Adaptacje teatralne Choroma\u0144skiego staj\u0105 si\u0119 tu (jak si\u0119 zdaje) cennym etapem po\u015brednim w kszta\u0142towaniu tertium comparationis analizy. Po pierwsze, komplikuj\u0105 poj\u0119cie materia\u0142u adaptacyjnego, jaki zastaje \u2013 przyst\u0119puj\u0105c do pracy nad filmow\u0105 wersj\u0105 Zazdro\u015bci i medycyny \u2013 Majewski. Po drugie \u2013 dzi\u0119ki adaptacjom teatralnym obcujemy a\u017c z tr\u00f3jstopniowym transferem znacze\u0144 z literackiego orygina\u0142u: na linii literatura \u2013 teatr \u2013 (i dopiero) film.<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":6333,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"off","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1679],"tags":[63,1694,1456,497,1693,1692,1695,1691],"ppma_author":[1297],"class_list":["post-6324","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-1-2023","tag-adaptacja-filmowa","tag-adaptacja-teatralna","tag-film-adaptation","tag-janusz-majewski","tag-jealousy-and-medicine","tag-michal-choromanski","tag-theatrical-adaptation","tag-zazdrosc-i-medycyna"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t