{"id":6305,"date":"2023-03-31T14:00:13","date_gmt":"2023-03-31T13:00:13","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=6305"},"modified":"2023-04-26T13:25:46","modified_gmt":"2023-04-26T12:25:46","slug":"smieje-sie-z-tego-co-sam-wymyslam-czyli-o-filmowej-drodze-do-debiutanckiego-sublokatora","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/smieje-sie-z-tego-co-sam-wymyslam-czyli-o-filmowej-drodze-do-debiutanckiego-sublokatora\/","title":{"rendered":"\u015amiej\u0119 si\u0119 z tego co sam wymy\u015blam, czyli o filmowej drodze do debiutanckiego \u201eSublokatora\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Z re\u017cyserem Januszem Majewskim rozmawia Micha\u0142 Dondzik<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Janusz Majewski, Warszawa 2023 rok. Autor: Micha\u0142 Dondzik. Prawa: Micha\u0142 Dondzik<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik<\/strong>: W PRL-u, aby zosta\u0107 re\u017cyserem pe\u0142nometra\u017cowego filmu fabularnego, trzeba by\u0142o uko\u0144czy\u0107 szko\u0142\u0119 filmow\u0105, przej\u015b\u0107 przez kr\u00f3tki metra\u017c, potem film telewizyjny, a i tak niekt\u00f3rzy filmowcy do ko\u0144ca \u017cycia pozostawali drugimi re\u017cyserami.<\/p>\n\n\n\n

Janusz Majewski<\/strong>: By\u0142a jeszcze jedna droga: asystentura, czego za wszelk\u0105 cen\u0119 chcia\u0142em unikn\u0105\u0107. Kiedy po architekturze przyszed\u0142em do szko\u0142y, zaprzyja\u017ani\u0142em si\u0119 z profesorem Antonim Bohdziewiczem, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142 mi abym robi\u0142 scenografi\u0119 do jego trzech film\u00f3w: Szkic\u00f3w w\u0119glem<\/em> (1956), Kaloszy szcz\u0119\u015bcia <\/em>(1958) i Rzeczywisto\u015bci <\/em>(1960). Widzia\u0142em na r\u00f3\u017cnych planach filmowych jak to wygl\u0105da: wi\u0119kszo\u015b\u0107 re\u017cyser\u00f3w to byli furiaci, kt\u00f3rzy na ka\u017cdy temat dostawali sza\u0142u i robili wsp\u00f3\u0142pracownikom na planie dzikie awantury. Pomy\u015bla\u0142em, \u017ce to by\u0142oby okropne s\u0142u\u017cy\u0107 komu\u015b takiemu. \u017beby nie by\u0107 niczyim asystentem wymy\u015bli\u0142em, \u017ce b\u0119d\u0119 robi\u0142 kr\u00f3tkie filmy. Ju\u017c ko\u0144czy\u0142em szko\u0142\u0119, ju\u017c mia\u0142em zrobiony film dyplomowy Most <\/em>(1960). I wtedy zosta\u0142 rozpisany publiczny konkurs na kr\u00f3tki film o tematyce antyalkoholowej.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: I tak powsta\u0142 pierwszy pa\u0144ski film w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych.<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak, pod tytu\u0142em Zabawa <\/em>(1961). Nagrod\u0105 by\u0142o sfinansowanie pierwszego filmu. I tak si\u0119 sta\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: My\u015bl\u0119, \u017ce warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce przed studiami w szkole filmowej uko\u0144czy\u0142 pan architektur\u0119 na Politechnice Krakowskiej.<\/p>\n\n\n\n

JM: Po latach wydaje mi si\u0119, \u017ce ta architektura nauczy\u0142a mnie wi\u0119cej ni\u017c szko\u0142a filmowa. Nauczy\u0142a mnie przede wszystkim kompozycji, konstrukcji, logiki. Dom powinien mie\u0107 konstrukcj\u0119, szkielet i jeszcze powinien by\u0107 \u0142adny. Tak samo jest z filmem.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Szko\u0142a filmowa w \u0141odzi, Roman Pola\u0144ski i pierwsze etiudy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Do szko\u0142y filmowej dosta\u0142 si\u0119 pan za pierwszym razem.<\/p>\n\n\n\n

JM: Gdy przyjecha\u0142em na egzamin na Wydzia\u0142 Operatorski, siedzia\u0142em przed komisj\u0105 tak, \u017ce za plecami mia\u0142em okno. Antoni Bohdziewicz zapyta\u0142: powiedzmy, \u017ce sko\u0144czy\u0142 pan nasz\u0105 uczelni\u0119, pracuje pan w Polskiej Kronice Filmowej i kr\u0119ci pan nasze egzaminy. Co by pan tu zmieni\u0142, w tym pokoju. Strzela\u0142em w r\u00f3\u017cne rzeczy, a on ca\u0142y czas powtarza\u0142: nie, nie, nie. W ko\u0144cu m\u00f3wi: to egzaminatorzy powinni siedzie\u0107 ty\u0142em do okna. Ja m\u00f3wi\u0119: tak jak na przes\u0142uchaniu, a wtedy taka wzmianka o przes\u0142uchaniu ju\u017c by\u0142a niebezpieczna. Na wyniki egzaminu czekali\u015bmy przed budynkiem. Antoni Bohdziewicz wychodzi i m\u00f3wi do mnie: A kto panu szy\u0142 ten p\u0142aszcz. Ja na to: to jest kopia ameryka\u0144skiego wojskowego p\u0142aszcza. On m\u00f3wi: ja wiem, ale wiem te\u017c, \u017ce to nie jest orygina\u0142, bo materia\u0142 jest inny. Zawioz\u0142em go do Krakowa do krawca, kt\u00f3ry wcze\u015bniej uszy\u0142 m\u00f3j p\u0142aszcz. No i tak si\u0119 zacz\u0119\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw \u015aliskowski w etiudzie U\u015bmiech bez sensu<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1957). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/p>\n\n\n\n

MD: W 1957 roku realizuje pan trzy etiudy. U\u015bmiech bez sensu<\/em> to zapomniana etiuda, kt\u00f3r\u0105 specjalnie na potrzeby naszej rozmowy uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 w archiwum szko\u0142y filmowej. Autorem zdj\u0119\u0107 by\u0142 Witold Leszczy\u0144ski. Pokazuje pan ludzi spaceruj\u0105cych po placu Zwyci\u0119stwa w \u0141odzi, przechodnie zwracaj\u0105 uwag\u0119 na pewn\u0105 kobiet\u0119, w sumie nie do ko\u0144ca wiadomo dlaczego, podbiega do niej m\u0119\u017cczyzna w pilotce, chce jej co\u015b powiedzie\u0107, ale przestraszony ucieka. Film ko\u0144czy si\u0119 uj\u0119ciem ulicznego grajka, kt\u00f3ry tajemniczo si\u0119 u\u015bmiecha \u2013 to jest ten tytu\u0142owy u\u015bmiech bez sensu.<\/p>\n\n\n\n

JM: Na tych kr\u00f3tkich filmach uczy\u0142em si\u0119 sam siebie, powtarza\u0142em to p\u00f3\u017aniej moim studentom: nikt was niczego nie nauczy, je\u017celi si\u0119 sami nie nauczycie, a my wam stwarzamy warunki, \u017ceby\u015bcie mogli si\u0119 uczy\u0107. W U\u015bmiechu bez sensu <\/em>t\u0119 kobiet\u0119 zagra\u0142a statystka zawodowo zwi\u0105zana ze szko\u0142\u0105, a inne role grali koledzy \u2013 ten grajek na ko\u0144cu, to operator Stanis\u0142aw \u015aliskowski. To niby mia\u0142a by\u0107 atrakcyjna kobieta, prawdopodobnie prostytutka, wzbudzaj\u0105ca zainteresowanie m\u0119\u017cczyzn. Zawsze jednak co\u015b przeszkadza, temu wie\u015bniakowi uciekaj\u0105 kury itd.. Gdy dzisiaj ogl\u0105dam t\u0119 etiud\u0119 nie mog\u0119 uwierzy\u0107, jak mog\u0142em uzna\u0107, \u017ce ona jest atrakcyjna. I to by\u0142 m\u00f3j podstawowy b\u0142\u0105d. Nast\u0119pn\u0105 etiud\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 Fotografia<\/em> zrobi\u0142em du\u017co ciekawsz\u0105, o tym jak ludzie przychodz\u0105 do zawodowego fotografa, kt\u00f3ry ma atelier jeszcze w starym stylu. Ludzie si\u0119 zmieniaj\u0105, a on si\u0119 starzeje. W finale, gdy kto\u015b zrywa z fotografa p\u0142acht\u0119, okazuje si\u0119, \u017ce zosta\u0142 z niego ju\u017c tylko szkielet.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Janusz Majewski w etiudzie Fotografia<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1957). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/p>\n\n\n\n

MD: Mam wra\u017cenie, \u017ce te pa\u0144skie wczesne etiudy w du\u017cej mierze wyrastaj\u0105 z poetyki niemego kina.<\/p>\n\n\n\n

JM: Na pewno tak. Przede wszystkim jednak wiele moich pierwszych film\u00f3w ma \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji w literaturze pewnego typu. Fascynowa\u0142em si\u0119 wtedy mi\u0119dzy innymi Bruno Schulzem i Franzem Kafk\u0105. Zawsze mnie zastanawia\u0142o, \u017ce krytyka nie dostrzega i\u017c wiele opowiada\u0144 Kafki by\u0142o zamierzonymi humoreskami. A mnie ten nurt surrealistyczny prowadzi\u0142 przez d\u0142u\u017cszy czas.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: W trakcie studi\u00f3w zrealizowa\u0142 pan r\u00f3wnie\u017c etiud\u0119 Nadziei za dwadzie\u015bcia z\u0142otych \u2013 <\/em>film o wpadaniu w szpony hazardu.<\/p>\n\n\n\n

JM: By\u0142y to prawdopodobnie zadania na okre\u015blone gatunki.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kadr z etiudy Nadziei za dwadzie\u015bcia z\u0142otych<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1957). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n

MD: W tym filmie jest szalenie interesuj\u0105ca muzyka, czy pami\u0119ta pan kto jest jej autorem?<\/p>\n\n\n\n

JM: Na pewno nie jest nagrywana. My\u015bmy w szkole mieli tak\u0105 pani\u0105, kt\u00f3ra robi\u0142a opraw\u0119 muzyczn\u0105 i przypuszczam, \u017ce ta muzyka musia\u0142a by\u0107 przez ni\u0105 wybrana.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: R\u00f3wnie\u017c w 1957 roku zagra\u0142 pan w s\u0142ynnej etiudzie Rozbijemy zabaw\u0119<\/em> Romana Pola\u0144skiego, w kt\u00f3rej autentyczni chuligani, kt\u00f3rych zatrudni\u0142 re\u017cyser, wpadaj\u0105 na studenck\u0105 imprez\u0119 w szkole filmowej. Czy m\u00f3g\u0142by pan podzieli\u0107 si\u0119 wspomnieniami, jak ona by\u0142a realizowana?<\/p>\n\n\n\n

JM: Romek wtajemniczy\u0142 tylko kilka os\u00f3b, \u017ce ten napad jest zainscenizowany. Wynaj\u0105\u0142 prawdziwych chuligan\u00f3w i powiedzia\u0142 im tylko kogo nie wolno uderzy\u0107 \u2013 nie mo\u017cna by\u0142o bi\u0107 muzyk\u00f3w i kilku wtajemniczonych os\u00f3b, kt\u00f3re mia\u0142y gra\u0107. Ja mia\u0142em w jakiej\u015b masce wskoczy\u0107 do fontanny. Tam by\u0142o mo\u017ce pi\u0119\u0107dziesi\u0105t centymetr\u00f3w wody, a ja skoczy\u0142em na g\u0142ow\u0119 i nic mi si\u0119 nie sta\u0142o. Trenowa\u0142em p\u0142ywanie w krakowskim klubie, poza tym nie by\u0142em ca\u0142kiem trze\u017awy, wi\u0119c uda\u0142o si\u0119 bez \u017cadnej kontuzji, jak to zwykle pijanym. Dzisiaj jak na to patrz\u0119 ogarnia mnie zgroza.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Janusz Majewski w etiudzie Rozbijemy zabaw\u0119<\/em> (re\u017c. Roman Pola\u0144ski, 1957). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/p>\n\n\n\n

MD: Czyli to prawda, \u017ce chuligani byli prawdziwi, a zdj\u0119cia paradokumentalne?<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak. Oni na dany znak wdarli si\u0119 do szko\u0142y i zacz\u0119li rozr\u00f3b\u0119. Niekt\u00f3rzy koledzy zacz\u0119li si\u0119 z nimi normalnie bi\u0107. Nasz kolega \u2013 operator Jacek Stachlewski \u2013 <\/strong>natychmiast wda\u0142 si\u0119 w b\u00f3jk\u0119, a \u017ce umia\u0142 si\u0119 bi\u0107, to niekt\u00f3rzy z tych chuligan\u00f3w oberwali. Nie pami\u0119tam jak to si\u0119 sko\u0144czy\u0142o, prawdopodobnie Romek powiedzia\u0142 im stop, ju\u017c dosy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Pa\u0144ski wyst\u0119p w Rozbijemy zabaw\u0119 <\/em>jest dowodem pa\u0144skiej za\u017cy\u0142o\u015bci z Romanem Pola\u0144skim. Czy ju\u017c w\u00f3wczas spali\u015bcie w jednym \u0142\u00f3\u017cku?<\/p>\n\n\n\n

JM: Ja mia\u0142em jaki\u015b pok\u00f3j wynaj\u0119ty i pewnego dnia gospodarze powiedzieli, \u017ce wraca ich syn i ja musz\u0119 si\u0119 wyprowadzi\u0107. Zacz\u0105\u0142em szuka\u0107 innego pokoju, ale niczego dobrego nie mog\u0142em znale\u017a\u0107. A Romek wynajmowa\u0142 pok\u00f3j przy ulicy Narutowicza, w pi\u0119knej kamienicy naprzeciw siedziby polskiego radia, u profesorostwa Lothe. Pi\u0119kny, du\u017cy pok\u00f3j frontowy z balkonem. Romek nigdy nie mia\u0142 k\u0142opot\u00f3w finansowych bo jego ojciec by\u0142 prywaciarzem w Krakowie i robi\u0142 to, czego akurat brakowa\u0142o na rynku, np. krawaty m\u0119skie. W \u0141odzi Romek zam\u00f3wi\u0142 specjalnie tapczan o wymiarach dwa na dwa metry \u2013 w ka\u017cd\u0105 stron\u0119 mo\u017cna by\u0142o spa\u0107. A nad tapczanem przyklei\u0142 do sufitu lustro. Wszystko po to by realizowa\u0107 swoje zamiary towarzyskie. I rzeczywi\u015bcie odbywa\u0142y si\u0119 tam czasem imprezki. Gdy zaproszony przez niego si\u0119 tam wprowadzi\u0142em, to z zapasowej ko\u0142dry zrobili\u015bmy rulon i po\u0142o\u017cyli\u015bmy na \u0142\u00f3\u017cku, dziel\u0105c je na p\u00f3\u0142. Poza tapczanem i sto\u0142em sta\u0142a tam du\u017ca, stara szafa. Pewnego dnia Romek wszed\u0142 na ni\u0105 i czeka\u0142 na moje przyj\u015bcie po to, \u017ceby skoczy\u0107 na mnie z tej szafy. W dodatku mia\u0142 takie z\u0119by wampira, kt\u00f3re si\u0119 zak\u0142ada\u0142o na szcz\u0119k\u0119. Skoczy\u0142 na mnie jako wampir, wpi\u0142 mi si\u0119 w szyj\u0119. I potem zacz\u0119li\u015bmy to uprawia\u0107 na zmian\u0119: raz ja skaka\u0142em na niego, raz on na mnie.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce echa tego typu zabaw wida\u0107 w filmach Romana Pola\u0144skiego: w etiudzie Dwaj ludzie z szaf\u0105<\/em> (1958) czy w Nieustraszonych zab\u00f3jcach wampir\u00f3w <\/em>(1967).<\/p>\n\n\n\n

JM: Dwaj ludzie z szaf\u0105<\/em> i moje Rondo<\/em> zrobi\u0142y karier\u0119 na \u015bwiecie. Ja potem mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 zwiedza\u0107 szko\u0142\u0119 filmow\u0105 w Los Angeles. I kt\u00f3ry\u015b z profesor\u00f3w m\u00f3wi: Nie wiem czy wiesz, ale my mamy tw\u00f3j film tutaj i to ju\u017c czwarta kopia. Trzy poprzednie zosta\u0142y zajechane, bo nasi studenci uwa\u017caj\u0105 tw\u00f3j film za kultowy.. To by\u0142o bardzo mi\u0142e. A niemi\u0142e by\u0142o to, \u017ce zosta\u0142em zaproszony do stanu Kansas do miejscowo\u015bci Lawrence na stanowy uniwersytet. I pojecha\u0142em tam na jeden semestr uczy\u0107 ameryka\u0144skie dzieci jak si\u0119 robi filmy. Bardzo \u015bmieszy\u0142o mnie, \u017ce mam Amerykan\u00f3w uczy\u0107 robi\u0107 filmy. Pami\u0119tam, \u017ce par\u0119 lat po realizacji mojego dyplomowego Mostu <\/em>czyta\u0142em, \u017ce powsta\u0142 te\u017c inny film na podstawie opowiadania Most nad Sowi\u0105 Rzek\u0105 <\/em>Ambrose\u2019a Bierce\u2019a. Film nosi\u0142 tytu\u0142 Occurrence at Owl Creek Bridge <\/em>i by\u0142 prezentowany na festiwalu w Cannes \u2013 zrobi\u0142 go francuski re\u017cyser Robert Enrico. B\u0119d\u0105c w Lawrence zobaczy\u0142em, \u017ce ten film jest w katalogu Uniwersytetu. Obejrza\u0142em go \u2013 tw\u00f3rca tego filmu musia\u0142 widzie\u0107 m\u00f3j Most<\/em> i \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 z niego pomys\u0142y inscenizacyjne. Na przyk\u0142ad zdj\u0119cia podwodne, czy bieg przez las. No, ale co ja mia\u0142em zrobi\u0107, dzisiaj mo\u017ce bym wynegocjowa\u0142 jakie\u015b odszkodowanie za plagiat, ale wtedy to nie by\u0142y czasy na to.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw Kasprzysiak i Andrzej Rausz w etiudzie Most<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1960). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/p>\n\n\n\n

MD: Pa\u0144ski Most<\/em> powsta\u0142 w 1960 roku, a film La rivi\u00e8re du hibou<\/em> Roberta Enrico w 1962 roku. Rzeczywi\u015bcie, to do\u015b\u0107 dziwna zbie\u017cno\u015b\u0107. Wr\u00f3\u0107my jeszcze do mieszkania przy ulicy Narutowicza w \u0141odzi, bo tam te\u017c pozna\u0142 pan Jakuba Goldberga.<\/p>\n\n\n\n

JM: Pewnego dnia zrobili\u015bmy jak\u0105\u015b imprez\u0119 i przyszed\u0142 Kuba Goldberg. By\u0142o tam w sumie kilka par, przewalali\u015bmy si\u0119 na tym wielkim tapczanie, niekt\u00f3rzy bardziej zaawansowani, inni mniej. Ale w ko\u0144cu zmorzy\u0142 nas sen, bo du\u017co alkoholu si\u0119 pi\u0142o, w dodatku prawie wy\u0142\u0105cznie w\u00f3dk\u0119, bo wina by\u0142y okropne. Zasn\u0105\u0142em z dziewczyn\u0105, z kt\u00f3r\u0105 tam by\u0142em i nagle budz\u0105 mnie jakie\u015b manewry ko\u0142o moich spodni. My\u015bla\u0142em, \u017ce to dziewczyna, m\u00f3wi\u0119 do niej przez sen: \u015bpij, \u015bpij. Ockn\u0105\u0142em si\u0119 i patrz\u0119, a to Kuba si\u0119 do mnie dobiera. Nie mia\u0142em poj\u0119cia, \u017ce on ma tak\u0105 orientacj\u0119. Krzykn\u0105\u0142em: Kuba, czy\u015b ty oszala\u0142? On na to: Nie, nie, my\u015bla\u0142em, \u017ce to dziewczyna, ciemno by\u0142o \u2013 ale ju\u017c uwa\u017ca\u0142em na niego. Powr\u00f3ci\u0142 do mnie ju\u017c w roli asystenta przy Sublokatorze<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u201eS\u0142uch j\u0119zykowy\u201d, surrealistyczne Rondo<\/em> i widowiskowy Most<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

S\u0142awomir Mro\u017cek w etiudzie Rondo<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1958). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/p>\n\n\n\n

MD: Nie spos\u00f3b rozmawia\u0107 o drodze do pa\u0144skiego debiutu pomijaj\u0105c s\u0142ynne Rondo<\/em>, w kt\u00f3rym w dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych rolach obsadzi\u0142 pan niezwykle wyraziste postacie: S\u0142awomira Mro\u017cka oraz Stefana Szlachtycza. Zastanawiam si\u0119, czy ich wyb\u00f3r by\u0142 podyktowany pragmatyzmem: Mro\u017cek ju\u017c wtedy by\u0142 swoistym celebryt\u0105.<\/p>\n\n\n\n

JM: Wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o grubo wcze\u015bniej. S\u0142awomir Mro\u017cek chodzi\u0142 do r\u00f3wnoleg\u0142ej klasy w gimnazjum im. Bart\u0142omieja Nowodworskiego, kt\u00f3re by\u0142o uznawane w Krakowie za numer jeden. A ja chodzi\u0142em do Pa\u0144stwowego Gimnazjum im. Kr\u00f3la Jana Sobieskiego, kt\u00f3re by\u0142o uwa\u017cane za numer dwa. To by\u0142y lata tu\u017c po wojnie. Ich budynek by\u0142 przez Niemc\u00f3w zaj\u0119ty pod szpital. Po wojnie, na czas remontu budynku, przenie\u015bli tamtych uczni\u00f3w do naszej szko\u0142y. Mieli lekcje po nas, na drug\u0105 zmian\u0119. I wtedy pozna\u0142em S\u0142awka Mro\u017cka i Stefana Szlachtycza, bo oni chodzili do jednej klasy. On pr\u00f3bowa\u0142 co\u015b pisa\u0107, ja tak\u017ce, wymieniali\u015bmy si\u0119 kr\u00f3tkimi \u017cartami. Ja chcia\u0142em i\u015b\u0107 do szko\u0142y filmowej, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przyjmuj\u0105 tylko po studiach, a rodzice usilnie namawiali mnie na architektur\u0119. Poszed\u0142em na egzamin, poszli te\u017c S\u0142awek i Stefan. Wszyscy dostali\u015bmy si\u0119. Ale Mro\u017cek nawet jednego semestru nie wytrzyma\u0142 i zrezygnowa\u0142, zw\u0142aszcza \u017ce ju\u017c zacz\u0105\u0142 publikowa\u0107 jakie\u015b rysunki i kr\u00f3ciutkie humoreski. No i poszed\u0142 swoj\u0105 drog\u0105. Chcia\u0142em mie\u0107 w Rondzie<\/em> kontrastuj\u0105c\u0105 par\u0119, a te\u017c nie mog\u0142em jeszcze anga\u017cowa\u0107 zawodowych aktor\u00f3w, bo to by\u0142a tylko etiuda szkolna. Dlatego ich wybra\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Z jednej strony jest to relacja troch\u0119 sadomasochistyczna, pan-s\u0142uga, klient-kelner, ale podobno si\u0119gn\u0105\u0142 pan te\u017c do wspomnie\u0144 ze szko\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak. Wymy\u015bli\u0142em , \u017ce napisz\u0119 co\u015b dla takiej pary jak oni, wiedz\u0105c, \u017ce obaj s\u0105 wyrazi\u015bci i \u017ce potrafi\u0119 si\u0119 z nimi dogada\u0107. Wyrasta\u0142o to jeszcze z ducha naszych pierwocin krakowskich, wi\u0119c troch\u0119 to by\u0142o podobne do tego, co Mro\u017cek sam zacz\u0105\u0142 w\u00f3wczas pisa\u0107 \u2013 do tego stopnia, \u017ce potem wielokrotnie mylono, \u017ce to by\u0142 jego scenariusz.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Co do inspiracji, to mo\u017cna j\u0105 odwr\u00f3ci\u0107 i powiedzie\u0107, \u017ce to postacie z pana etiudy ta\u0144cz\u0105 tango i zainspirowa\u0142y Tango <\/em> S\u0142awomira Mro\u017cka.<\/p>\n\n\n\n

JM: Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce to by\u0142a jaka\u015b inspiracja i pok\u0142osie tego ich ta\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Stefan Szlachtycz i S\u0142awomir Mro\u017cek w etiudzie Rondo<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1958). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Kto znalaz\u0142 si\u0119 w zespole muzycznym przygrywaj\u0105cej do ich ta\u0144ca?<\/p>\n\n\n\n

JM: To by\u0142y statystki, kt\u00f3re nawet nie umia\u0142y gra\u0107. By\u0142 playback, one udawa\u0142y, \u017ce graj\u0105. Ja je dobra\u0142em pod k\u0105tem ich strasznych twarzy.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Pierwsze trzy pana etiudy nie pos\u0142ugiwa\u0142y si\u0119 tak mocno poetyk\u0105 groteski i surrealizmu. Co si\u0119 sta\u0142o, \u017ce takie elementy objawi\u0142y si\u0119 z tak\u0105 moc\u0105 w\u0142a\u015bnie w Rondzie<\/em>?<\/p>\n\n\n\n

JM: Przypuszczam, \u017ce nie da si\u0119 tego uchwyci\u0107 i dok\u0142adnie zwerbalizowa\u0107, bo to nie s\u0105 procesy ca\u0142kowicie \u015bwiadome. Wiele rzeczy jest w pod\u015bwiadomo\u015bci i wychodzi instynktownie.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Autorem zdj\u0119\u0107 w Rondzie <\/em>by\u0142 Witold Leszczy\u0144ski, kt\u00f3ry by\u0142 umys\u0142em konkretnym, \u015bcis\u0142ym, Leszczy\u0144ski uwielbia\u0142 symetri\u0119 i to doskonale wida\u0107 w tym filmie, \u017ce jego symetria i pa\u0144ska struktura \u2013 nazwijmy j\u0105 architektoniczn\u0105 \u2013 doskonale ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142graj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

JM: \u0141atwo si\u0119 dogadywali\u015bmy, bo ja te\u017c mia\u0142em co\u015b takiego we krwi, st\u0105d to wida\u0107. Ale gdyby szuka\u0107 sensu, po co to jest, dlaczego to jest, to trzeba by u\u017cy\u0107 wielu s\u0142\u00f3w. Nie jest to rol\u0105 autora, tylko krytyk\u00f3w. Przy r\u00f3\u017cnych filmach nieraz ogarnia mnie zdziwienie: dlaczego ja to tak zrobi\u0142em? Czasem my\u015bl\u0119, \u017ce dzi\u015b nie potrafi\u0142bym tego zrobi\u0107 i \u017ce ten smarkacz w szkole wiedzia\u0142 lepiej ni\u017c ja dzisiaj. Ogl\u0105daj\u0105c te filmy dzi\u015b, ciesz\u0119 si\u0119 \u017ce niekt\u00f3re nie straci\u0142y nic, a mo\u017ce nawet zyska\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kadr z etiudy Rondo<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1958). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n

MD: Opiekunem Ronda <\/em> by\u0142 Andrzej Munk. Czy on sprawowa\u0142 realn\u0105 piecz\u0119 nad tym filmem?<\/p>\n\n\n\n

JM: Na planie nigdy nie by\u0142, ale pewnie co\u015b podpowiada\u0142 mi przy monta\u017cu. Wtedy przyjecha\u0142 do szko\u0142y filmowej w \u0141odzi Lindsay Anderson i rektor Jerzy Toeplitz pokaza\u0142 mu Rondo<\/em> i Dw\u00f3ch ludzi z szaf\u0105<\/em>. Ale Romka Pola\u0144skiego ju\u017c w Polsce nie by\u0142o, a ja by\u0142em. Po projekcji by\u0142o spotkanie z Andersonem. Ja wtedy jeszcze s\u0142abo m\u00f3wi\u0142em po angielsku i on u\u017cy\u0142 jakiego\u015b s\u0142owa, kt\u00f3rego nie zrozumia\u0142em, co\u015b jak \u201esmart boy\u201d. Zapyta\u0142em Toeplitza co to znaczy. Lata p\u00f3\u017aniej by\u0142em prezesem Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich i zn\u00f3w do Polski przyjecha\u0142 Lindsay Anderson, kt\u00f3ry mia\u0142 retrospektyw\u0119 w jakim\u015b studyjnym kinie. Spotkali\u015bmy si\u0119 po tylu latach, ju\u017c by\u0142em po mojej wizycie w Stanach i swobodnie sobie pogadali\u015bmy o tamtych czasach.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Bo w Rondzie<\/em> jest to, co rozpracowywa\u0142 Lindsay Anderson we w\u0142asnych filmach, w Sportowym \u017cyciu <\/em>(1963), czy p\u00f3\u017aniej w Je\u017celi\u2026<\/em> (1968), czyli w\u0142a\u015bnie przekraczanie tej bariery rzeczywisto\u015bci: w opowiadanej niby realistycznie historii znajduj\u0105 si\u0119 elementy, kt\u00f3re t\u0119 narracj\u0119 prze\u0142amuj\u0105. To te\u017c jest cecha charakterystyczna niekt\u00f3rych pa\u0144skich film\u00f3w. Wida\u0107 to w pa\u0144skich kr\u00f3tkich filmach, ale i w Sublokatorze, <\/em>w kt\u00f3rym realizm \u0142\u0105czy si\u0119 z nadrealizmem.<\/p>\n\n\n\n

JM: Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego Rondo<\/em> mu si\u0119 spodoba\u0142o. Rzeczywi\u015bcie, mo\u017cna znale\u017a\u0107 w mojej tw\u00f3rczo\u015bci pewne paralele z kinem brytyjskim. Na przyk\u0142ad w Mechanicznej pomara\u0144czy <\/em>(1971) Stanleya Kubricka jest taka scena, gdy bohater jest zamkni\u0119ty w mieszkaniu i przychodzi do niego kurator. Rozmawiaj\u0105 i stoi kubek z wod\u0105. Mocno poruszony rozmow\u0105 kurator si\u0119ga po kubek, wypija wod\u0119 i odkrywa, \u017ce moczy si\u0119 w nim sztuczna szcz\u0119ka. Takie drobiazgi rzeczywi\u015bcie \u015bwiadcz\u0105 o jakim\u015b pokrewie\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Rondo <\/em>to jest pierwszy film, w kt\u00f3rym ma pan oryginaln\u0105 muzyk\u0119, napisan\u0105 przez Kazimierza Serockiego. Czy pami\u0119ta pan, czy pisa\u0142 t\u0119 muzyk\u0119 pod obraz?<\/p>\n\n\n\n

JM: Napisa\u0142 to po obejrzeniu gotowego monta\u017cu, ale nie nagrywa\u0142 pod obraz, bo wtedy nie by\u0142o takich mo\u017cliwo\u015bci technicznych. Zrobili\u015bmy to nagranie w Warszawie w Polskim Radiu. Ale muzyka napisana specjalnie do filmu szkolnego, to by\u0142 wtedy ewenement. W moim dyplomowym Mo\u015bcie<\/em> ju\u017c by\u0142a muzyka z fonoteki, ale za to konkretny, wybitny utw\u00f3r B\u00e9li Bartoka.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Janusz Majewski. Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski. Prawa: FINA<\/p>\n\n\n\n

MD: Czy realizuj\u0105c Most<\/em> chcia\u0142 pokaza\u0107, \u017ce ma pan w r\u0119ku fach, dzi\u0119ki kt\u00f3remu potrafi pan zrobi\u0107 solidny, dobrze skonstruowany film?<\/p>\n\n\n\n

JM: Na pewno co\u015b takiego mia\u0142em na my\u015bli. Zw\u0142aszcza, \u017ce to te\u017c by\u0142 ewenement w sensie produkcyjnym. Film mia\u0142 ju\u017c znamiona zawodowe: pojechali\u015bmy w plenery, by\u0142y kostiumy, inscenizacja pod \u0142adne zdj\u0119cia itd. Chcia\u0142em pokaza\u0107 si\u0119 jako kto\u015b, kto chce by\u0107 zawodowym re\u017cyserem. Trafi\u0142em na to opowiadanie Bierce\u2019a, spodoba\u0142a mi si\u0119 w nim gra wyobra\u017ani \u2013 \u017ce skaza\u0144cowi wydaje si\u0119, i\u017c ucieka, a tymczasem to jest ta sekunda mi\u0119dzy \u017cyciem a \u015bmierci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Z jednej strony solidny kostiumowy film, adaptacja, ale przeni\u00f3s\u0142 pan czas akcji z okresu wojny secesyjnej do bli\u017cszych nam reali\u00f3w I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak, bo w wytw\u00f3rni na \u0141\u0105kowej by\u0142o mn\u00f3stwo pruskich mundur\u00f3w z jakiego\u015b filmu. Jak to zobaczy\u0142em, to od razu przenios\u0142em film do Europy z lat I wojny \u015bwiatowej. Gdyby nie te gotowe mundury, to pewnie bym inscenizowa\u0142 lata wojny secesyjnej w Ameryce. Wielokrotnie pod wp\u0142ywem zewn\u0119trznych okoliczno\u015bci dostosowywa\u0142em pierwotny pomys\u0142, nie trzymaj\u0105c si\u0119 kurczowo litery opowiadania. Most <\/em>by\u0142 pod tym k\u0105tem wa\u017cnym momentem w moim \u017cyciu zawodowym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zbigniew Gucwa w etiudzie Most <\/em>(re\u017c. Janusz Majewski, 1960). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/p>\n\n\n\n

MD: Most<\/em> nawet dzisiaj jawi si\u0119 jako superprodukcja. Jak w\u00f3wczas mo\u017cna by\u0142o zrobi\u0107 zdj\u0119cia podwodne, nakr\u0119ci\u0107 strza\u0142y oddawane w wod\u0119 i zrealizowa\u0107 ten szale\u0144czy bieg? Stosowa\u0142 pan jak\u0105\u015b lekk\u0105 kamer\u0119?<\/p>\n\n\n\n

JM: Je\u015bli chodzi o ten bieg to wtedy nowo\u015bci\u0105 by\u0142o pojawienie si\u0119 transfokatora. Na pocz\u0105tku wprowadzili mo\u017ce dwa, trzy takie obiektywy i wszystkie ekipy si\u0119 bi\u0142y o nie. Nie wiem kto mi to za\u0142atwi\u0142, ale dali nam transfokator na jeden dzie\u0144 i zosta\u0142 on u\u017cyty w tym biegu. Chodzi\u0142o o to, by by\u0142a jazda r\u00f3wnoleg\u0142a do trasy biegu i \u017ceby transfokator doskakiwa\u0142 i odskakiwa\u0142, dynamizuj\u0105c akcj\u0119. P\u00f3\u017aniej, gdy robi\u0142em Zazdro\u015b\u0107 i medycyn\u0119 <\/em>(1973), mieli\u015bmy transfokator od pocz\u0105tku. Pewnego razu przyjecha\u0142 z Warszawy jaki\u015b urz\u0119dnik z produkcji. Na jego widok operator Wiesio Zdort zblad\u0142 i powiedzia\u0142: zabieraj\u0105 nam transfokator! Ale to tylko by\u0142a jego panika.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: A jak pan z operatorem Januszem Paw\u0142owskim nakr\u0119ci\u0142 zdj\u0119cia podwodne?<\/p>\n\n\n\n

JM: By\u0142y realizowane w basenie w \u0141odzi. Mieli\u015bmy kapsu\u0142\u0119, hermetyczn\u0105 obudow\u0119 do kamery, nie pami\u0119tam ju\u017c sk\u0105d j\u0105 wzi\u0119li\u015bmy. Operator zanurza\u0142 si\u0119 razem z kapsu\u0142\u0105 pod wod\u0119, mia\u0142 rurk\u0119 do oddychania, \u017ceby uj\u0119cie mog\u0142o trwa\u0107 kilkana\u015bcie sekund d\u0142u\u017cej ni\u017c m\u00f3g\u0142by wytrzyma\u0107 pod wod\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Ju\u017c ogl\u0105daj\u0105c pa\u0144skie szkolne etiudy mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce jest pan stylist\u0105.<\/p>\n\n\n\n

JM: Dzi\u015b po przesz\u0142o 60. latach te filmy budz\u0105 przede wszystkim zdumienie, \u017ce mog\u0142y wtedy powsta\u0107, szczeg\u00f3lnie w Mo\u015bcie<\/em> wida\u0107, \u017ce uczono nas \u201eliterackiego\u201d j\u0119zyka filmowego, a nie \u017cargonu, wolapiku czy be\u0142kotu, kt\u00f3ry wylewa si\u0119 z ekranu dzisiaj. Musz\u0119 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce niezale\u017cnie o czym m\u00f3wi\u0119 w kinie, staram si\u0119 zawsze przestrzega\u0107 sk\u0142adni, gramatyki i ortografii mojego mother tongue, a<\/em> zobaczenie jak si\u0119 to kiedy\u015b zacz\u0119\u0142o i \u017ce wida\u0107 ju\u017c m\u00f3j \u201es\u0142uch j\u0119zykowy\u201d, sprawi\u0142o mi satysfakcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kadr z etiudy Most <\/em>(re\u017c. Janusz Majewski, 1960). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zmagania z wojn\u0105, jazz i Wytw\u00f3rnia Film\u00f3w Dokumentalnych <\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Realizacja Mostu <\/em>zamyka etap pa\u0144skiej szkolnej kariery. Pocz\u0105tkowo zaczyna pan i\u015b\u0107 \u2013 wbrew temu, co m\u00f3wili\u015bmy wcze\u015bniej \u2013 do\u015b\u0107 standardow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105. Trafia pan do Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych na ulicy Che\u0142mskiej w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n

JM: Poszed\u0142em, bo wygra\u0142em konkurs i dzi\u0119ki temu od razu mog\u0142em zrealizowa\u0107 film. Bez tego mo\u017ce bym tam nawet i poszed\u0142, ale musia\u0142bym poczeka\u0107 na pierwszy film. Pewnie sk\u0142ada\u0142bym jakie\u015b projekty, oni by mi co\u015b proponowali.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Zrealizowa\u0142 pan Zabaw\u0119<\/em> w ramach konkursu Spo\u0142ecznego Komitetu Przeciwalkoholowego, gdzie nagrod\u0105 by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizacji filmu. Troch\u0119 mi si\u0119 to kojarzy ze strategi\u0105, kt\u00f3r\u0105 stosowa\u0142 Edward Etler: bra\u0142 temat zgodny z oczekiwaniami, ale robi\u0142 swoje kino. Tutaj te\u017c pan bierze temat spo\u0142ecznie u\u017cyteczny, film ma w za\u0142o\u017ceniu pokaza\u0107, \u017ce dzieci nie powinny by\u0107 wci\u0105gane w alkoholizm rodzic\u00f3w. Fabu\u0142a Zabawy <\/em>jest taka, \u017ce ch\u0142opiec zbiera puste butelki, by w finale zamieni\u0107 je na jedn\u0105 pe\u0142n\u0105 w\u00f3dki.<\/p>\n\n\n\n

JM: Jednak scenariusz by\u0142 taki jak film. Oni nie mieli zastrze\u017ce\u0144 typu propagandowego i doszli do wniosku, \u017ce to jest dzie\u0142o antyalkoholowe. Nie wiedz\u0105c oczywi\u015bcie jeszcze o szczeg\u00f3\u0142ach. Pierwszym i najtrudniejszym zadaniem by\u0142o znalezienie ch\u0142opca. A ja si\u0119 zorientowa\u0142em, \u017ce tu jest szansa na pokazanie Warszawy tamtych czas\u00f3w. Zwiedzili\u015bmy tyle r\u00f3\u017cnych melin, pom\u00f3g\u0142 mi m\u00f3j asystent, Witek Holtz, kt\u00f3ry zna\u0142 Warszaw\u0119 od podszewki.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Czyli to co widzimy w filmie jest dokumentalne?<\/p>\n\n\n\n

JM: No tak, ale ca\u0142y czas trzeba by\u0142o re\u017cyserowa\u0107 tego ch\u0142opca. Wpuszcza\u0142em go w autentyczne miejsca, plenery i wn\u0119trza. Staty\u015bci byli przewa\u017cnie brani z ulicy. Dzi\u015b trzeba by zamyka\u0107 ulic\u0119 i wpuszcza\u0107 statyst\u00f3w, kt\u00f3rzy by udawali przechodni\u00f3w, a wtedy wystarczy\u0142o zaczepi\u0107 kogo\u015b na ulicy i zapyta\u0107: \u201eczy pan si\u0119 zgadza na filmowanie, czy nie?\u201d. Dzi\u015b trzeba by za to p\u0142aci\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Zabawa<\/em> to pana pierwsza wsp\u00f3\u0142praca z Andrzejem Kurylewiczem, kt\u00f3ry jest autorem muzyki do tego filmu.<\/p>\n\n\n\n

JM: Poznali\u015bmy si\u0119 jeszcze w Krakowie. On studiowa\u0142 w konserwatorium krakowskim u profesora Sztompki, wybitnego pianisty. Mia\u0142 by\u0107 pianist\u0105, ale z\u0142apa\u0142 bakcyla jazzu i za granie jazzu wyrzucili go z uczelni. A poniewa\u017c obaj byli\u015bmy ze Lwowa, to by\u0142 ju\u017c pierwszy stopie\u0144 wtajemniczenia i znali\u015bmy si\u0119 prywatnie \u2013 on zosta\u0142 ojcem chrzestnym mojego syna. Utrzymywali\u015bmy przez lata bliskie stosunki. Do najlepszego, moim zdaniem, filmu w mojej re\u017cyserii \u2013 Lekcji martwego j\u0119zyka <\/em>(1979) \u2013 to w\u0142a\u015bnie on zrobi\u0142 wspania\u0142\u0105 muzyk\u0119, kt\u00f3ra uratowa\u0142a film, gdy mia\u0142em z nim trudne perypetie.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: W Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych zrealizowa\u0142 pan r\u00f3wnie\u017c R\u00f3\u017c\u0119<\/em>, czyli hybryd\u0119 opowie\u015bci fabularnej z elementami filmu dokumentalnego. Wprowadzi\u0142 pan fabularn\u0105 ram\u0119, w kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wny bohater \u2013 Jakub dostaje list od Daniela. To uruchamia poszukiwania grobu R\u00f3\u017cy, kt\u00f3ra zmar\u0142a w trakcie drugiej wojny \u015bwiatowej. Daje to panu asumpt do prezentacji dokumentalnych, czyli do pokazywania zniszczonych grob\u00f3w, macew, z dzisiejszej perspektywy wstrz\u0105saj\u0105cych obraz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

JM: Gdy zrobi\u0142em ten film i spotka\u0142em na korytarzu ludzi zap\u0142akanych, to wiedzia\u0142em, \u017ce zrobi\u0142 na nich wielkie wra\u017cenie. Skoro ju\u017c o tym mowa, to by\u0142em bardzo blisko zaprzyja\u017aniony z Jerzym Kawalerowiczem, mieli\u015bmy wsp\u00f3lny bli\u017aniak na \u017boliborzu i jego wszyscy brali za \u017byda, a on by\u0142 Ormianinem. Nikt mi tego otwarcie nie powiedzia\u0142, ale ja czu\u0142em, \u017ce mnie te\u017c bior\u0105 za \u017byda. I w ko\u0144cu dwa lata temu zrobi\u0142em sobie takie badanie DNA. I co si\u0119 dowiaduj\u0119: w 60 procentach jestem S\u0142owianinem, ale mam te\u017c w sobie krew walijsk\u0105, irlandzk\u0105, szkock\u0105 i greck\u0105. Oraz 6,5 procent krwi \u017cydowskiej. I opowiadam to mojemu przyjacielowi \u017bydowi m\u00f3wi\u0105c: Wiesz, \u017ce mam 6,5 procent krwi \u017cydowskiej? A on na to: Nic si\u0119 nie martw, wygl\u0105dasz na 90 procent. Nie jest wykluczone, \u017ce to mog\u0142o mi pomaga\u0107. Poniewa\u017c w tamtych czasach kinematografia by\u0142a w du\u017cym stopniu w r\u0119kach \u017cydowskich, to by\u0142y czo\u0142owe postacie, kt\u00f3re stworzy\u0142y film polski po wojnie.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: W R\u00f3\u017cy<\/em> z jednej strony jest ta fabularyzacja \u2013 film ko\u0144czy si\u0119 mocnym akcentem: Jakub siedz\u0105c na g\u00f3rze zniszczonych macew, odpisuje Danielowi, \u017ce gr\u00f3b R\u00f3\u017cy zachowa\u0142 si\u0119, jest w dobrym stanie, chocia\u017c my widzimy, \u017ce nie jest to prawd\u0105. Ale z drugiej strony, mimo \u017ce pan jako autor m\u00f3wi, \u017ce to jest oskar\u017cenie Niemc\u00f3w, to de facto <\/em>po wojnie niewielu dba\u0142o o zdewastowane groby i cmentarze \u017cydowskie. To jest pokazane w R\u00f3\u017cy<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

JM: Oczywi\u015bcie, to wszystko by\u0142y przecie\u017c fakty, to znaczy wszystkie pokazane w filmie miejsca istnia\u0142y w rzeczywisto\u015bci. Je\u017adzili\u015bmy po ca\u0142ym kraju i odkrywali\u015bmy przera\u017caj\u0105ce historie.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: W napisach ko\u0144cowych umie\u015bci\u0142 pan informacj\u0119, \u017ce R\u00f3\u017ca<\/em> jest oparta na noweli Stanis\u0142awa Kasprzysiaka. Czy\u017cby to by\u0142a adaptacja?<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak, to by\u0142 m\u00f3j przyjaciel, zacz\u0105\u0142 ze mn\u0105 i sko\u0144czy\u0142 architektur\u0119, potem zaj\u0105\u0142 si\u0119 archeologi\u0105 i pracowa\u0142 d\u0142ugo we W\u0142oszech. Poniewa\u017c bardzo dobrze zna\u0142 j\u0119zyk, sta\u0142 si\u0119 t\u0142umaczem w\u0142oskiej literatury, prze\u0142o\u017cy\u0142 niemal ca\u0142\u0105 w\u0142osk\u0105 klasyk\u0119. Dosta\u0142 odznaczenie prezydenta Republiki W\u0142oskiej i nagrod\u0119 ZAiKS-u, ale by\u0142 tak skromnym cz\u0142owiekiem, \u017ce prawie nikt go nie zna\u0142. Ta nowela, na podstawie kt\u00f3rej zrealizowa\u0142em R\u00f3\u017c\u0119,<\/em> nie by\u0142a publikowana, on mi opowiedzia\u0142 t\u0119 histori\u0119, ale ja chcia\u0142em go uhonorowa\u0107, st\u0105d w napisach pojawi\u0142a si\u0119 ta nowela Stanis\u0142awa Kasprzysiaka. A o wyg\u0142oszenie komentarza poprosi\u0142em profesora Aleksandra Bardiniego.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Wyczyta\u0142em te\u017c w napisach ko\u0144cowych filmu, \u017ce za monta\u017c d\u017awi\u0119ku odpowiedzialny by\u0142 Henryk Ku\u017aniak, p\u00f3\u017aniej wybitny kompozytor. Nagromadzenie tak istotnych postaci pracuj\u0105cych przy tak kr\u00f3tkim filmie jest znacz\u0105ce. Ka\u017cdy z tych kr\u00f3tkich metra\u017cy traktowa\u0142 pan bardzo serio.<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak, bo liczy\u0142em, \u017ce to mnie w ko\u0144cu doprowadzi do debiutu fabularnego. To by\u0142 cel tego wszystkiego. Notabene w muzyce Jerzy Matuszkiewicza do Zakl\u0119tych rewir\u00f3w<\/em> (1975) jest bardzo istotna partia harmonijki ustnej \u2013 to w\u0142a\u015bnie gra Henryk Ku\u017aniak.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Po R\u00f3\u017cy<\/em> ponownie ukaza\u0142 pan drug\u0105 wojn\u0119 z innej perspektywy w filmie Album Fleischera <\/em>(1962). Tytu\u0142owy album oficera Wehrmachtu jest punktem wyj\u015bcia do refleksji nad mechanizmami wojny. Poprzez ruchy kamery, kadrowanie i monta\u017c o\u017cywia pan zdj\u0119cia z kolejnych miejsc, w kt\u00f3rych stacjonowa\u0142 Fleischer, ale r\u00f3wnie\u017c fotografie rodzinne. Z fotografii tworzy pan dynamiczny film, kt\u00f3remu towarzyszy przewrotny komentarz.<\/p>\n\n\n\n

JM: Chcia\u0142em ka\u017cdy film robi\u0107 inny, w innym gatunku, \u017ceby ci\u0105gle si\u0119 uczy\u0107. By\u0142em przekonany, \u017ce to mi si\u0119 kiedy\u015b przyda. Kiedy ju\u017c zacz\u0105\u0142em robi\u0107 fabularne filmy te\u017c skaka\u0142em w r\u00f3\u017cne gatunki. Nie chcia\u0142em zosta\u0107 zaszufladkowany przez krytyk\u0119 np. w komedii. Chcia\u0142em pokazywa\u0107, \u017ce potrafi\u0119 wszystko. Z Fleischerem to tak si\u0119 zacz\u0119\u0142o, \u017ce jecha\u0142em taks\u00f3wk\u0105 do wytw\u00f3rni na Che\u0142msk\u0105 i kierowca mnie pyta: Pan tu pracuje? Ja odpowiadam, \u017ce tak. A on na to: A bo ja by\u0142em na froncie i zdoby\u0142em taki album, mo\u017ce pana zainteresuje. Przywi\u00f3z\u0142 mi ten album, a ja zobaczy\u0142em, \u017ce to \u017cy\u0142a z\u0142ota. W pewnym sensie to by\u0142 w Polsce pierwszy taki film z o\u017cywianiem fotografii.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Interesuj\u0105cy jest ten ironiczny komentarz, oparty o seri\u0119 pyta\u0144. Czy pan go pisa\u0142 wsp\u00f3lnie z Krzysztofem K\u0105kolewskim?<\/p>\n\n\n\n

JM: By\u0142o tak, \u017ce on to napisa\u0142, a ja potem przerobi\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Narracja prowadzona jest tak, \u017ce wojna jawi si\u0119 Fleischerowi jako szansa na zwiedzanie podbijanej Europy. W filmie pojawiaj\u0105 si\u0119 zdania: \u201ew lutym 1940 roku ojczyzna przebiera pana Fleischera z pokrzywowej jesionki w czyst\u0105 we\u0142n\u0119 w kolorze feldgrau\u201d, \u201ebiuro turystyczne Wehrmacht\u201d czy \u201epoczciwy ojciec i m\u0105\u017c, szary cz\u0142owiek z Goerlitz m\u00f3g\u0142by sobie pozwoli\u0107 na dalekie podr\u00f3\u017ce?\u201d \u2013 takie prowokacyjne stwierdzenia nie powinny znale\u017a\u0107 si\u0119 w filmie o powa\u017cnym temacie, jakim jest przecie\u017c wojna.<\/p>\n\n\n\n

JM: No tak, ale chodzi\u0142o o szczeg\u00f3lny ton i my\u015bl\u0119, \u017ce ten ton zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119. I to chwyci\u0142o. Historia mia\u0142a ci\u0105g dalszy. Odezwa\u0142 si\u0119 ten Fleischer, poniewa\u017c film by\u0142 na jakim\u015b festiwalu w Niemczech i telewizja zachodnioniemiecka go wyemitowa\u0142a. I pojechali\u015bmy zrobi\u0107 z nim rozmow\u0119. T\u0142umaczem by\u0142 attache kulturalny przy polskiej misji w Berlinie Zachodnim, nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c Henryk Kollat, mi\u0142y cz\u0142owiek. Ta wizyta by\u0142a ciekawa, bo odnios\u0142em wra\u017cenie, \u017ce ten cz\u0142owiek ca\u0142y czas si\u0119 boi, \u017ce ma co\u015b na sumieniu i my\u015bli, \u017ce my wiemy co.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Dzi\u0119ki temu, \u017ce on nie chcia\u0142 si\u0119 przyzna\u0107, to przysta\u0142 na narracj\u0119, kt\u00f3r\u0105 pan stworzy\u0142 dla niego w filmie.<\/p>\n\n\n\n

JM: No tak, bo za\u0142o\u017ceniem by\u0142o, aby na podstawie fotografii zrekonstruowa\u0107 jego osobowo\u015b\u0107:kim on naprawd\u0119 by\u0142 i co czu\u0142, kiedy robi\u0142 zdj\u0119cia. I to by\u0142 temat przewodni komentarza. Do\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 jeszcze lektor Boles\u0142aw Kielski, kt\u00f3ry rozumia\u0142, co czyta i ten ironiczny odcie\u0144 odda\u0142 w interpretacji.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Po filmach zwi\u0105zanych z wojn\u0105 zaj\u0105\u0142 si\u0119 pan muzyk\u0105. B\u0119d\u0119 wdzi\u0119czny za przeprowadzenie mnie przez meandry tych produkcji jazzowych, kt\u00f3re robi\u0142 pan w WFD. To by\u0142y Opus jazz <\/em>(1963) i Jazz w Polsce <\/em>(1964).<\/p>\n\n\n\n

JM: To by\u0142o tak: Kazimierz Karabasz zrobi\u0142 Muzykant\u00f3w <\/em>(1960). Bardzo dobr\u0105 rzecz, ale pomy\u015bla\u0142em sobie: to jest wzruszaj\u0105ce, pi\u0119kne, ale muzyczka \u017ca\u0142osna, prymitywna, staruszkowie tramwajarze sobie graj\u0105 \u2013 a gdyby zrobi\u0107 film o muzyce wsp\u00f3\u0142czesnej, z m\u0142odymi lud\u017ami? I umie\u015bci\u0142em akcj\u0119 w studio na Che\u0142mskiej, \u017ceby od razu mo\u017cna by\u0142o d\u017awi\u0119k nagra\u0107. Do zdj\u0119\u0107 wzi\u0105\u0142em wspania\u0142ego operatora Stanis\u0142awa Niedbalskiego, kt\u00f3ry robi\u0142 te\u017c zdj\u0119cia w Muzykantach. <\/em>Na premierze us\u0142ysza\u0142em, jak Jerzy Matuszkiewicz m\u00f3wi do kogo\u015b: Ten film jest za g\u0142upi dla muzyk\u00f3w, a za m\u0105dry dla zwyk\u0142ych ludzi.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Pan pokazuje muzyk\u00f3w podczas pr\u00f3by, wypada to bardzo naturalnie. Nie by\u0142by pan sob\u0105, gdyby nie umie\u015bci\u0142 pan jeszcze jakiego\u015b dodatkowego smaczku: film ko\u0144czy si\u0119 uj\u0119ciem przesuwaj\u0105cej si\u0119 ta\u015bmy, s\u0142ycha\u0107 komentarz: ko\u0144czymy zdj\u0119cia \u2013 w\u0105tek autotematyczny, wszystko jest kreacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak by\u0142o. Po tym filmie przysz\u0142a do wytw\u00f3rni z \u00f3wczesnego Pagartu propozycja, \u017ce niemiecki krytyk chce zrobi\u0107 film o polskim jazzie, w ramach cyklu, w kt\u00f3rym przenosi\u0142 si\u0119 z kraju do kraju. Wytw\u00f3rnia uzna\u0142a, \u017ce ja mog\u0119 to zrobi\u0107, bo by\u0142em \u015bwie\u017co po Opus jazz<\/em>. I dzi\u0119ki temu zarejestrowa\u0142em tych wszystkich p\u00f3\u017aniejszych mistrz\u00f3w, jak Krzysztof Komeda, Zbigniew Namys\u0142owski, Andrzej Kurylewicz \u2013 w tym filmie s\u0105 u progu swoich wielkich karier.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Janusz Majewski. Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski. Prawa: FINA<\/p>\n\n\n\n

MD: Mo\u017ce troch\u0119 przewrotnie, ale do tych dw\u00f3ch film\u00f3w jazzowych dorzuci\u0142bym jeszcze Pojedynek <\/em>(1964). Pozornie to relacja z zawod\u00f3w w pchni\u0119ciu kul\u0105, skupia si\u0119 pan na obserwacji rywalizacji: Amerykanina Davida Davisa z reprezentuj\u0105cym Polsk\u0119 Alfredem Sosg\u00f3rnikiem. Jednak zamiast relacji w stylu Polskiej Kroniki Filmowej, pan przetworzy\u0142 obraz i d\u017awi\u0119k. W Albumie Fleischera <\/em>o\u017cywi\u0142 pan fotografi\u0119, a w Pojedynku <\/em>rozfazowa\u0142 pan obraz zamieniaj\u0105c film w seri\u0119 stop-klatek. Dla mnie bardzo ciekawa jest w\u0142a\u015bnie muzyka w tym filmie, dzisiaj pewnie nazwaliby\u015bmy j\u0105 soundesignem. Autorem by\u0142 J\u00f3zef Patkowski, czyli tw\u00f3rca s\u0142ynnego Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia, a wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z nim Bohdan Mazurek.<\/p>\n\n\n\n

JM: Muzyka by\u0142a robiona ju\u017c po zdj\u0119ciach, po pierwszym monta\u017cu, klatka po klatce. Ca\u0142kowicie oryginalna kompozycja \u2013 chyba raczej Bohdana Mazurka ni\u017c J\u00f3zefa Patkowskiego. To by\u0142a muzyka w\u00f3wczas zwana eksperymentaln\u0105, oni u\u017cywali wielu \u015brodk\u00f3w elektronicznych, przetwarzali jakie\u015b instrumentalne kawa\u0142ki. Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce to b\u0119dzie odpowiednia muzyka do tego filmu.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Se-Ma-For, filmowe \u017carty i praca z zawodowymi aktorami<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zbigniew Koczanowicz i Winicjusz Ga\u0142\u0105zka w filmie Kapelusz<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1961). Autor: brak danych. Prawa: FINA<\/p>\n\n\n\n

MD: Czy po zrobieniu tych kilku film\u00f3w w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych mia\u0142 pan poczucie, \u017ce w dokumencie zrobi\u0142 ju\u017c pan wszystko? Czy z ogranicze\u0144 w WFD zrodzi\u0142a si\u0119 wsp\u00f3\u0142praca z \u0142\u00f3dzkim Se-Ma-Forem?<\/p>\n\n\n\n

JM: Szuka\u0142em sposobu na fabu\u0142\u0119. To by\u0142y kr\u00f3tkie fabularne filmiki, mo\u017ce nie z pierwsz\u0105 p\u00f3\u0142k\u0105 aktorsk\u0105, ale ju\u017c z zawodowymi aktorami. Wi\u0119c by\u0142a te\u017c okazja do jakiej\u015b nauki. Tak naprawd\u0119 to aktorzy nauczyli mnie pracowa\u0107 ze sob\u0105. A to, \u017ce chyba wszystkie moje kr\u00f3tkie filmy chodzi\u0142y po europejskich festiwalach, wtedy bardzo modnych, i prawie wszystkie zosta\u0142y gdzie\u015b nagrodzone to te\u017c pracowa\u0142o na m\u00f3j cel \u2013 kinowy film fabularny.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: To w Se-Ma-Forze nakr\u0119ci\u0142 pan Kapelusz \u2013 <\/em>rzecz o wychowaniu m\u0142odego skauta Leopolda (Winicjusz Ga\u0142\u0105zka).<\/p>\n\n\n\n

JM: To mo\u017cna powiedzie\u0107 by\u0142a formalistyczna przyczyna, \u017ceby pr\u00f3bowa\u0107 takiego o\u017cywionego komiksu. Napisy, dymki\u2026<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Film nie jest jednak zrealizowany w konwencji ameryka\u0144skiego komiksu, tylko raczej w poetyce og\u0142osze\u0144 i grafik zaczerpni\u0119tych z przedwojennej prasy.<\/p>\n\n\n\n

JM: Podobne rzeczy mo\u017cna znale\u017a\u0107 w filmach Jana Lenicy, czy Waleriana Borowczyka. Autorem scenografii by\u0142 Stefan Szlachtycz, architekt, tak samo jak ja, a do tego wspania\u0142y rysownik. A ja zn\u00f3w chcia\u0142em spr\u00f3bowa\u0107 czego\u015b nowego.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Czy ten surrealistyczny \u015bwiat w filmie Kapelusz <\/em>zosta\u0142 wykreowany na hali zdj\u0119ciowej?<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak. Te rysunki by\u0142y powi\u0119kszane tak, \u017ce aktorzy na ich tle byli w tej samej skali.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Opr\u00f3cz dialog\u00f3w pokazuje pan r\u00f3wnie\u017c my\u015bli bohater\u00f3w, a ca\u0142y film ma troch\u0119 filozoficzny aspekt. Fabu\u0142a opowiada o ch\u0142opcu, skaucie, kt\u00f3ry nosi kapelusz nie tak jak powinien. To opowie\u015b\u0107 o odrzuceniu zasad narzucanych przez spo\u0142ecze\u0144stwo i szukaniu oryginalno\u015bci przez tego ch\u0142opca, kt\u00f3ry w ko\u0144cu znajduje swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i pod odpowiednim k\u0105tem nosi kapelusz.<\/p>\n\n\n\n

JM: To by\u0142 fragment tekstu Kazimierza Brandysa, szczerze m\u00f3wi\u0105c b\u0142aha historyjka, ale bardzo mnie roz\u015bmieszy\u0142a. Te podteksty ironiczne by\u0142y celem, \u017ceby sobie zakpi\u0107 z r\u00f3\u017cnych spraw.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Franciszek Pieczka i Wies\u0142aw Michnikowski w filmie Szpital <\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1962). Autor: brak danych. Prawa: FINA<\/p>\n\n\n\n

MD: R\u00f3wnie\u017c w Se-Ma-Forze re\u017cyseruje pan Szpital<\/em>, kt\u00f3ry jest bardzo blisko surrealistycznej poetyki Ronda<\/em>. Wies\u0142aw Michnikowski jako pacjent trafia do szpitala, pochyla si\u0119 nad nim konsylium i stwierdza, \u017ce w zasadzie jest zdrowy, no ale w szpitalu zaczynaj\u0105 go nawiedza\u0107 r\u00f3\u017cne dziwne postacie. A\u017c w ko\u0144cu do jego \u0142\u00f3\u017cka trafia kolejarz w pe\u0142nym umundurowaniu.<\/p>\n\n\n\n

JM: W tej roli wyst\u0105pi\u0142 Franciszek Pieczka ze swoj\u0105 postur\u0105 w \u0142\u00f3\u017cku \u2013 to s\u0105 takie elementy humoru, kt\u00f3ry kultywowa\u0142em. Pami\u0119tam, \u017ce by\u0142a kolaudacja w Warszawie i sta\u0142o si\u0119 co\u015b przedziwnego. Regu\u0142\u0105 by\u0142o, \u017ce koledzy nigdy nie dzia\u0142aj\u0105 przeciw koledze. Ale ku mojemu zdziwieniu i roz\u017caleniu, kolega \u2013 Janusz Nasfeter, ju\u017c w\u00f3wczas zwi\u0105zany z kinem dzieci\u0119cym, dosta\u0142 jakiego\u015b amoku i sza\u0142u, i okropnie zjecha\u0142 m\u00f3j film: To jest marnowanie pieni\u0119dzy, co to w og\u00f3le znaczy, film jest bez sensu… Ale jednak jacy\u015b przytomni ludzie byli i film pojecha\u0142, jako jeden z trzech, na festiwal do Tour, gdzie byli\u015bmy wychwalani pod niebiosa, a we francuskiej prasie pojawi\u0142y si\u0119 bardzo dobre recenzje.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Znamienne, \u017ce Janusz Nasfeter, kt\u00f3ry sam przecie\u017c mia\u0142 k\u0142opoty z cenzur\u0105, wszed\u0142 w tak\u0105 rol\u0119. A mo\u017ce naprawd\u0119 uwierzy\u0142, \u017ce trwoni pan pieni\u0105dze polskiej kinematografii?<\/p>\n\n\n\n

JM: Gdy lepiej go pozna\u0142em, to uzna\u0142em, \u017ce on by\u0142 kompletnie pozbawiony poczucia humoru. By\u0142 takim smutnym facetem, nigdy go nie widzia\u0142em u\u015bmiechni\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: W Szpitalu<\/em> s\u0105 \u015bwietne sceny, na przyk\u0142ad Kalina J\u0119drusik, jako jaka\u015b nami\u0119tna \u015bpiewaczka, nawo\u0142uje bohatera z szafy i potem wpija si\u0119 w niego nieomal go gwa\u0142c\u0105c. Jest te\u017c znakomita scena z Lucyn\u0105 Winnick\u0105 (kuzynka pacjenta), kt\u00f3ra \u015bpiewa g\u0142osem odtworzonym ze starej winylowej p\u0142yty.<\/p>\n\n\n\n

JM: Cz\u0119\u015bciowo zna\u0142em ju\u017c aktor\u00f3w prywatnie i nam\u00f3wi\u0142em, \u017ceby przyjechali do \u0141odzi. Film by\u0142 robiony w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Fabularnych na \u0141\u0105kowej, Kurt Weber za kamer\u0105, to ju\u017c by\u0142o prawdziwe kino.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wies\u0142aw Michnikowski i Kalina J\u0119drusik w filmie Szpital <\/em>(re\u017c. Janusz Majewski, 1962). Autor: brak danych. Prawa: FINA<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Roboty, czarna magia i filmy fantastyczno-naukowe <\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Pa\u0144sk\u0105 pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0105 zetkni\u0119cia si\u0119 z literatur\u0105 fantastyczno-naukow\u0105 by\u0142 teatr sensacji Wierny robot<\/em> (1961) wed\u0142ug prozy Stanis\u0142awa Lema, kt\u00f3ry pogardza\u0142 filmem i po\u017aniej skonfliktowa\u0142 si\u0119 nawet z Andriejem Tarkowskim. Czy pan si\u0119 z nim kontaktowa\u0142?<\/p>\n\n\n\n

JM: Nie, dosta\u0142em ju\u017c uzgodnion\u0105 z Lemem propozycj\u0119 z telewizji. Podj\u0105\u0142em si\u0119, bo ka\u017cda rzecz zbli\u017caj\u0105ca mnie do zrobienia fabu\u0142y by\u0142a dobra. \u015amieszny, zabawny tekst i mo\u017cno\u015b\u0107 pracy z wybitnymi aktorami, m.in. z Saturninem \u017b\u00f3rawskim. M\u00f3wiono o nim, \u017ce jest polskim Busterem Keatonem.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Fabu\u0142a ogniskuje si\u0119 wok\u00f3\u0142 historii pisarza Toma Clempnera (Tadeusz Bartosik), kt\u00f3ry otrzymuje przesy\u0142k\u0119, a w niej robota \u2013 idealn\u0105 kopi\u0119 cz\u0142owieka. Robot pracuje u niego jako s\u0142u\u017c\u0105cy. Po pewnym czasie robot zaczyna eksperymentowa\u0107 i tworzy nast\u0119pn\u0105 maszyn\u0119, kt\u00f3ra jest kopi\u0105 jego pana. <\/p>\n\n\n\n

JM: Ko\u0144czy si\u0119 to zab\u00f3jstwem prawdziwego pana, kt\u00f3ry stworzy\u0142 robota.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Wierny robot<\/em> w og\u00f3le si\u0119 nie zestarza\u0142, dzi\u0119ki grze aktor\u00f3w jest prawdziw\u0105 pere\u0142k\u0105 polskiego kina.<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak, bo to ju\u017c byli wypr\u00f3bowani, dobrzy aktorzy. Potem np. Barbara Ludwi\u017canka zagra\u0142a u mnie w Sublokatorze<\/em> dzi\u0119ki temu, \u017ce pozna\u0142em j\u0105 przy Wiernym robocie<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Barbara Ludwi\u017canka w filmie Sublokator<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1967). Autor: Jerzy Bia\u0142ek. Prawa: WFDiF<\/p>\n\n\n\n

MD: Po Wiernym robocie<\/em> powsta\u0142y Docent H. <\/em>(1964) i Pierwszy pawilon<\/em> (1965). Czy pami\u0119ta pan zal\u0105\u017cek tych fantastyczno-naukowych historii? S\u0105 niezwykle ciekawe dzi\u0119ki pa\u0144skiej wizji przysz\u0142o\u015bci, ale te\u017c przez dystans i grotesk\u0119. W obu pojawia si\u0119 te\u017c Jan Machulski (jako profesor) i obydwa powstaj\u0105 w Se-Ma-Forze.<\/p>\n\n\n\n

JM: Dzi\u0119ki temu filmowi zaprzyja\u017ani\u0142em si\u0119 z Jankiem Machulskim i potem dosta\u0142 ode mnie g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 w Sublokatorze<\/em>. Co chwila s\u0105 takie po\u0142\u0105czenia.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Z kolei Andrzej Rausz, czyli robot Traumer z Docenta H., <\/em>jest jednym z aktor\u00f3w, kt\u00f3rego obsadzi\u0142 pan w Mo\u015bcie<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

JM: Bo on mia\u0142 niesamowit\u0105 twarz, tak\u0105 jakby czaszk\u0119 obci\u0105gni\u0119t\u0105 sk\u00f3r\u0105 i gdzie mog\u0142em, to go bra\u0142em. Zagra\u0142 te\u017c w Zazdro\u015bci i medycynie<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Andrzej Rausz w filmie Docent H.<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1964). Autor: Jacek Mieros\u0142awski. Prawa: nieustalone.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Kto by\u0142 scenarzyst\u0105 tych dw\u00f3ch film\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

JM: Napisali\u015bmy to z moim profesorem, a wtedy ju\u017c koleg\u0105, Jerzym Mierzejewskim. Pisali\u015bmy pod fikcyjnym nazwiskiem G. J. Sandbarmay. Sandbar <\/em>to po angielsku mierzeja, a may <\/em>to maj. Mierzejewski w og\u00f3le nie pisa\u0142. Razem wymy\u015blali\u015bmy i ja to zapisywa\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: W Docencie H. <\/em>profesor Foss (Jan Machulski) poszukuje asystenta, pojawia si\u0119 m\u0119\u017cczyzna, sterowany przez tajemnicz\u0105 posta\u0107, kt\u00f3ry ma prawdziwie diaboliczny plan. Musi uprowadzi\u0107 naukowca i wykra\u015b\u0107 jego m\u00f3zg, kt\u00f3ry po przeszczepie ma przed\u0142u\u017cy\u0107 \u017cycie zar\u00f3wno robota, jak i jego pana. A nast\u0119pnie ten czarny charakter ma doprowadzi\u0107 do przej\u0119cia w\u0142adzy nad \u015bwiatem. Pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w\u0105tek muzyczny, bo to pod wp\u0142ywem muzyki w robocie rodz\u0105 si\u0119 ludzkie uczucia.<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak, to klasyczne motywy, \u017ce maszyna zaczyna \u017cy\u0107 i szkodzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Muzyka jest bardzo ciekawa, bo to jest po\u0142\u0105czenie jazzu Andrzeja Kurylewicza z przetworzeniami znanymi Pojedynku<\/em>. Ponownie korzysta pan z muzyki stworzonej w Studio Eksperymentalnym Polskiego Radia, gdzie Eugeniusz Rudnik by\u0142 z jednej strony wykonawc\u0105, a z drugiej sam tworzy\u0142 r\u00f3\u017cnego rodzaju efekty. To zn\u00f3w jest awangardowy element w pana filmie.<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak, bo chodzi\u0142o o odg\u0142osy elektroniki, kt\u00f3ra jest w tym robocie Traumerze.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Fotos z filmu Pierwszy pawilon<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1965). Autor: Jacek Mieros\u0142awski. Prawa: nieustalone.<\/p>\n\n\n\n

MD: Filmem fantastyczno-naukowym jest te\u017c Pierwszy pawilon<\/em>, z podobnym motywem, tym razem profesor Foss, zostaje uprowadzony z domu do tajemniczego miejsca, w kt\u00f3rym trwaj\u0105 eksperymenty ze zmniejszaniem ludzi. Ca\u0142e podejrzane przedsi\u0119wzi\u0119cie nadzoruje prezydent (Leon Niemczyk). Film tworzy pewn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z Docentem H.,<\/em> nie tylko poprzez posta\u0107 g\u0142\u00f3wnego bohatera, ale r\u00f3wnie\u017c antytotalitarne przes\u0142anie.<\/p>\n\n\n\n

JM: W roli profesora Frantona wyst\u0105pi\u0142 Roman Syka\u0142a. On by\u0142 w\u00f3wczas rektorem szko\u0142y aktorskiej w \u0141odzi i nied\u0142ugo potem pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo. Nie wiem z jakich przyczyn, plotki chodzi\u0142y, \u017ce przez jakie\u015b nadu\u017cycia finansowe, ale nigdy to nie zosta\u0142o ujawnione. Ale pami\u0119tam, \u017ce ten jego zgon w par\u0119 tygodni po uko\u0144czeniu zdj\u0119\u0107, bardzo prze\u017cy\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Zastanawiam si\u0119, czy pa\u0144ski Pierwszy pawilon<\/em> zainspirowa\u0142 Juliusza Machulskiego do nakr\u0119cenia Kingsajzu <\/em>(1988), w kt\u00f3rym kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa w\u0142a\u015bnie zmniejszanie ludzi.<\/p>\n\n\n\n

JM: By\u0107 mo\u017ce tak, cho\u0107 nigdy z nim o tym nie rozmawia\u0142em. On si\u0119 p\u0119ta\u0142 pod kamerami, gdy ojciec go zabiera\u0142 na plan Sublokatora<\/em> i przypuszczam, \u017ce wtedy mu si\u0119 to spodoba\u0142o i postanowi\u0142 i\u015b\u0107 t\u0105 drog\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jan Machulski i Roman Syka\u0142a w filmie Pierwszy pawilon<\/em> (re\u017c. Janusz Majewski, 1965). Autor: Jacek Mieros\u0142awski. Prawa: nieustalone<\/p>\n\n\n\n

MD: Czy Docent H.<\/em> i Pierwszy pawilon <\/em>mia\u0142y problemy cenzuralne? Pierwszy z nich powsta\u0142 w 1964 roku, a premier\u0119 mia\u0142 dopiero w 1968 roku. Z kolei Pierwszy pawilon <\/em>wyre\u017cyserowa\u0142 pan w 1965 roku, a premiera odby\u0142a si\u0119 1968 roku. Z czego to wynika\u0142o to kilkuletnie letnie przetrzymywanie na cenzorskiej p\u00f3\u0142ce?<\/p>\n\n\n\n

JM: Z kompletnie niezrozumia\u0142ych powod\u00f3w, doszukali si\u0119 w nich aluzji. Poniewa\u017c moi koledzy robili filmy aluzyjne i ca\u0142y czas kombinowali jak oszuka\u0107 cenzur\u0119, to jaki\u015b cenzor dopatrzy\u0142 si\u0119 aluzji tam, gdzie ich nie by\u0142o. Trudno mi si\u0119 nawet domy\u015ble\u0107, o co chodzi\u0142o, nikt tego otwarcie nie powiedzia\u0142. T\u0142umaczyli to powodami technicznymi, a potem jednak puszczali. Mia\u0142em co chwila tak\u0105 rzecz, mimo \u017ce aluzje do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci kompletnie mnie nie interesowa\u0142y. Urz\u0105d <\/em>(1969) zamkn\u0119li, bo jedni si\u0119 domy\u015blili, \u017ce chodzi o parti\u0119, a drudzy przestraszyli si\u0119, \u017ce to pogorszy stosunki z Ko\u015bcio\u0142em \u2013 jak nie kijem, to pa\u0142k\u0105. Tak samo by\u0142o z filmem Mrzonka <\/em>(1985). Z jednej strony wys\u0142ali mnie na Zach\u00f3d do Berlina, gdzie film zdoby\u0142 wyr\u00f3\u017cnienie, ale potem go nie pokazywali. Dopiero jaki\u015b rabin przyjecha\u0142 z Nowego Jorku i film pu\u015bcili.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Po do\u015bwiadczeniach ze \u015bwiatem science fiction, postanowi\u0142 si\u0119 pan zmierzy\u0107 z mocami nadprzyrodzonymi. Awatar, czyli zamiana dusz <\/em>(1964) jest sum\u0105 wcze\u015bniejszych filmowych do\u015bwiadcze\u0144, pa\u0144skiego poczucia humoru i jest te\u017c adaptacj\u0105 Prospera M\u00e9rim\u00e9e.<\/p>\n\n\n\n

JM: Ca\u0142e \u017cycie bardzo du\u017co czyta\u0142em i czytam, cz\u0119sto ma\u0142o znanych autor\u00f3w lub trudno dost\u0119pnych ksi\u0105\u017cek. To z pewno\u015bci\u0105 by\u0142o jakie\u015b przedwojenne wydanie \u2013 nie wiem, czy zbi\u00f3r opowiada\u0144 samego Teofila Gautiera, czy jaka\u015b jego pojedyncza rzecz w og\u00f3lnym zbiorze. Przeczyta\u0142em i pomy\u015bla\u0142em, \u017ce to \u015bwietny materia\u0142 na film i tak to powsta\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Czy m\u00f3g\u0142by pan opowiedzie\u0107 o czym jest film Awatar, czyli zamiana dusz<\/em>?<\/p>\n\n\n\n

JM: To jest historia zamiany dusz pomi\u0119dzy dwoma istniej\u0105cymi osobnikami. Jeden z nich jest polskim hrabia Olgierd \u0141abi\u0144ski (Jan Machulski) mieszkaj\u0105cy w Pary\u017cu. Pewnego dnia w hrabinie Magdalenie Nataszy \u0141abi\u0144skiej (Wanda Koczeska) zakochuje si\u0119 m\u0142ody cz\u0142owiek, Oktawiusz de Saville (Henryk Bouko\u0142owski) i przy pomocy maga, doktora Baltazara Charbonneau (Gustaw Holoubek) doprowadza do zamiany dusz: zostaje w ciele hrabiego, duchowo posiada t\u0119 hrabin\u0119, natomiast jego cielesna pow\u0142oka z dusz\u0105 hrabiego buntuje si\u0119. W ko\u0144cu dochodzi do pojedynku mi\u0119dzy nimi. Dla pokazania tej zamiany dusz wymy\u015blili\u015bmy taki trik, \u017ce jedna z tych dusz jest tak\u0105 ma\u0142\u0105 piramidk\u0105, a druga jest okr\u0105g\u0142a i one si\u0119 zmieniaj\u0105. Trzeba to by\u0142o wkopiowywa\u0107, co by\u0142o wtedy trudne, ale si\u0119 uda\u0142o. Film rozwa\u017ca\u0142 czym jest dusza w ciele i jakie s\u0105 relacje mi\u0119dzy tymi bytami. No i znowu okazja aktorska: Henryk Bouko\u0142owski, ma\u0142o wykorzystywany, a bardzo dobry aktor, dosta\u0142 tu bardzo dobr\u0105 rol\u0119 i partnera takiego, jak Gustaw Holoubek. Do tego Jan Machulski.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jan Machulski, Henryk Bouko\u0142owski, Gustaw Holoubek w filmie Awatar, czyli zamiana dusz<\/em> (1964). Autor: brak danych. Prawa: nieustalone<\/p>\n\n\n\n

MD: Mamy tutaj doskona\u0142e aktorstwo. Jest diaboliczny Gustaw Holoubek ca\u0142y w czerni, swoim wygl\u0105dem przypomina po\u0142\u0105czenie Mefista z wampirem z filmu Nosferatu \u2013 symfonia grozy<\/em> (1922) Friedricha Wilhelma Murnaua.<\/p>\n\n\n\n

JM: Takie by\u0142y za\u0142o\u017cenia. Zreszt\u0105 to zaowocowa\u0142o prywatnym zaprzyja\u017anieniem si\u0119 Gustawem Holoubkiem. Gra\u0142 w Urz\u0119dzie<\/em>, potem w takiej sztuce Trio o zmierzchu<\/em> \u2013 Ewa Wi\u015bniewska, Teresa Budzisz-Krzy\u017canowska i Gustaw Holoubek, a mini epizodzik zagra\u0142 Krzysztof Ibisz, kt\u00f3ry by\u0142 pocz\u0105tkuj\u0105cym aktorem po szkole aktorskiej.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Z kolei B\u0142\u0119kitny pok\u00f3j<\/em> (1965) to historia pary zakochanych: Izabeli (Pola Raksa) i Henryka (Jerzy Nasierowski), kt\u00f3rzy szukaj\u0105 mi\u0142o\u015bci w prowincjonalnym pokoiku. Pi\u0119knie stylizacja, dobra gra aktorska, zdj\u0119cia Kurta Webera. Ale czy jest w nim co\u015b wi\u0119cej? Czy to tylko wprawka w drodze do kinowego debiutu?<\/p>\n\n\n\n

JM: Nie pami\u0119tam szczeg\u00f3lnych powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych akurat to zrobi\u0142em. Kiedy\u015b obliczy\u0142em, \u017ce zrobi\u0142em w \u017cyciu ponad osiemdziesi\u0105t produkcji. Mia\u0142em przesz\u0142o osiemdziesi\u0105t ekip. To niemo\u017cliwe pami\u0119ta\u0107 wszystko. \u017by\u0142em t\u0105 prac\u0105, bo ona mi si\u0119 podoba\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Janusz Majewski. Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski. Prawa: FINA<\/p>\n\n\n\n

MD: Ju\u017c na etapie pa\u0144skich kr\u00f3tkich metra\u017cy wida\u0107, \u017ce wymyka si\u0119 pan klasyfikacji, do\u015b\u0107 trudno wpisa\u0107 pa\u0144sk\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 w dominuj\u0105ce kierunki. I tak by\u0142o te\u017c p\u00f3\u017aniej, nie kr\u0119ci\u0142 pan film\u00f3w w ramach szko\u0142y polskiej, film\u00f3w politycznych, czy kina moralnego niepokoju.<\/p>\n\n\n\n

JM: To wynika z tego, \u017ce nienawidz\u0119 wszelkich stowarzysze\u0144. Te ruchy, kt\u00f3re skupiaj\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce maj\u0105 wsp\u00f3lne pogl\u0105dy i cechy, to wi\u0119cej szkody zrobi\u0142y na \u015bwiecie ni\u017c po\u017cytku. Za wszelk\u0105 cen\u0119 stara\u0142em si\u0119 unikn\u0105\u0107 wpisania w kt\u00f3r\u0105\u015b szko\u0142\u0119 czy kierunek. Chcia\u0142em robi\u0107 swoje kino i mia\u0142em du\u017co szcz\u0119\u015bcia, bo w tamtych czasach zrobi\u0142em filmy nietypowe. Ani nie podlizywa\u0142em si\u0119 partii, ani \u201eantypartii” \u2013 jak niekt\u00f3rzy moi koledzy, kt\u00f3rzy r\u00f3\u017cnymi aluzjami przemycali do film\u00f3w swoje pogl\u0105dy. P\u0142aci\u0142em za to cen\u0119. Jak zrobi\u0142em Lekcj\u0119 martwego j\u0119zyka<\/em> to po pierwszych zachwytach kolaudacyjnych nagle si\u0119 dowiaduj\u0119, \u017ce premier tego kraju obejrza\u0142 m\u00f3j film i dosta\u0142 sza\u0142u, widz\u0105c w nim jaki\u015b inteligencki eskapizm. A w og\u00f3le co to ma znaczy\u0107, \u017ce tyle narodowo\u015bci tam jest, my powinni\u015bmy si\u0119 szczyci\u0107, \u017ce jeste\u015bmy etnicznie jednolici. I zacz\u0119li mi psu\u0107 film, kazali wycina\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Polskie komedie i debiutancki Sublokator<\/em> <\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Plakat promuj\u0105cy film Sublokator<\/em> (1967). Autor: Waldemar \u015awierzy. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla<\/p>\n\n\n\n

MD: Awatar, czyli zamiana dusz<\/em> i B\u0142\u0119kitny pok\u00f3j <\/em>by\u0142y filmami, kt\u00f3re zrealizowa\u0142 pan dla telewizji w Zespole Filmowym Kamera Jerzego Bossaka. Naturaln\u0105 kolej\u0105 rzeczy by\u0142o to, \u017ce r\u00f3wnie\u017c w Kamerze powstanie pa\u0144ski kinowy debiut zatytu\u0142owany Sublokator<\/em>. Zastanawiam si\u0119 na ile w\u00f3wczas pa\u0144skim punktem odniesienia by\u0142y filmy zachodnie, na przyk\u0142ad tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Billy\u2019ego Wildera.<\/p>\n\n\n\n

JM: \u015aledzi\u0142em ten trop. Do dzi\u015b uwa\u017cam, \u017ce anglosaskie poczucie humoru, w Ameryce zmieszane z \u017cydowskim, to s\u0105 najlepsze \u017carty, jakie powsta\u0142y. S\u0105 bardzo inteligentne, chocia\u017c czasami aroganckie i cyniczne. Mnie si\u0119 to spodoba\u0142o, kiedy by\u0142em ch\u0142opcem i tak to ju\u017c posz\u0142o. Podczas okupacji niemieckiej szko\u0142y by\u0142y zamkni\u0119te, siedzia\u0142em w domu we Lwowie i przeczyta\u0142em wszystkie ksi\u0105\u017cki z domowej biblioteki. I tak zanim pozna\u0142em Sienkiewicza, to przeczyta\u0142em Prospera M\u00e9rim\u00e9e. Kiedy\u015b zapyta\u0142em mam\u0119 o Anatola France\u2019a \u2013 dlaczego najpierw nas wzrusza, a potem roz\u015bmiesza. Mama powiedzia\u0142a, \u017ce to si\u0119 nazywa ironia. I ta ironia zosta\u0142a we mnie zaszczepiona. Od samego pocz\u0105tku \u015bledzi\u0142em ten rodzaj humoru. Potem fascynowa\u0142y mnie filmy Billy\u2019ego Wildera i Woody\u2019ego Allena.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: A czy takim polskim punktem odniesienia w Sublokatorze <\/em>jest Ferdydurke <\/em>Witolda Gombrowicza?<\/em><\/p>\n\n\n\n

JM: Tak, absolutnie. Witold Gombrowicz dla mnie to by\u0142 papie\u017c literatury. Ale nad nim byli jeszcze wy\u017cej inni \u2013 Bruno Schulz i Franz Kafka.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Poza filmami zagranicznymi ogl\u0105da\u0142 pan r\u00f3wnie\u017c filmy polskie. Jaki by\u0142 wtedy stan polskiej komedii? Czy by\u0142y filmy, na kt\u00f3rych pan si\u0119 u\u015bmiecha\u0142 bez politowania?<\/p>\n\n\n\n

JM: To by\u0142o \u017ca\u0142osne kino. Taki film Ewa chce spa\u0107 <\/em>(1957) Tadeusza Chmielewskiego \u2013 wszyscy piali z zachwytu, a my z przyjaci\u00f3\u0142mi nazywali ten rodzaj humoru humorkiem z PTTK, dowcipy naiwne i s\u0142abe. Te wszystkie filmy by\u0142y bardzo poczciwe, mia\u0142y poczciwy humor. Mnie si\u0119 to nigdy nie podoba\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Andrzej Ramlau, Janusz Majewski, Halina Garus na planie filmu Sublokator<\/em>. Autor: Romuald Pie\u0144kowski. Prawa: FINA<\/p>\n\n\n\n

MD: W tamtym czasie wci\u0105\u017c pokutuje tradycja przedwojennych komedyjek, takim \u0142\u0105cznikiem z kinematografi\u0105 II Rzeczpospolitej by\u0142 Leonard Buczkowski i filmy w stylu Skarbu<\/em> (1949). Troch\u0119 inny humor pr\u00f3bowa\u0142 lansowa\u0107 Antoni Bohdziewicz na przyk\u0142ad w Kaloszach szcz\u0119\u015bcia<\/em> (1958) czy Kazimierz Kutz w Upale <\/em>(1964). No, ale by\u0142y te\u017c filmy Andrzeja Munka, ze s\u0142ynnym Zezowatym szcz\u0119\u015bciem<\/em> (1960) na czele.<\/p>\n\n\n\n

JM: Humor Andrzeja Munka by\u0142 \u015bciszony i jak gdyby podsk\u00f3rny, a nie taki ostentacyjny. Unikam oceniania film\u00f3w koleg\u00f3w, jest niepisane prawo \u017ceby tego nie robi\u0107. Ale widzia\u0142em niedawno film, kt\u00f3ry rzekomo jest komedi\u0105. Aktorzy graj\u0105 jak w kabarecie, od pocz\u0105tku staraj\u0105 si\u0119 by\u0107 \u015bmieszni. A nie ma nic gorszego ni\u017c taka \u015bmieszno\u015b\u0107, kt\u00f3ra zamienia si\u0119 w co\u015b potwornie smutnego i ponurego, jest to po prostu nieprawdziwe. Gdyby oni ten sam tekst zagrali powa\u017cnie \u2013 ale prawdopodobnie re\u017cyser kaza\u0142 im gra\u0107 kabaretowo \u2013 to by by\u0142 niez\u0142y film, a tak to jest karykatur\u0105 komedii.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: W przeciwie\u0144stwie do wielu pa\u0144skich kr\u00f3tkich film\u00f3w akcja Sublokatora<\/em> rozgrywa si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie i jest to o tyle wa\u017cne, \u017ce posta\u0107 Ludwika zdaje si\u0119 by\u0107 pa\u0144skim porte-parole.<\/p>\n\n\n\n

JM: Dok\u0142adnie tak. Mia\u0142em tak\u0105 ide\u0119, \u017ce istnieje przedzia\u0142 spo\u0142eczny ludzi po trzydziestce \u2013 takich jak ja wtedy \u2013 kt\u00f3rzy byli za m\u0142odzi by by\u0107 w ruchu oporu, potem niekt\u00f3rzy ulegli ideologii socjalistycznej, potem si\u0119 rozczarowali, a wcze\u015bniej byli takimi domowymi rewolucjonistami, poniewa\u017c inteligenccy rodzice byli przewa\u017cnie reakcj\u0105. Po sobie wiem, \u017ce buntowa\u0142em si\u0119 g\u0142\u00f3wnie przeciw rodzicom, a nie przeciw ideologii. Jest te\u017c m\u0142ode pokolenie, kt\u00f3re reprezentuje uczennica Ma\u0142gosia (Magdalena Zawadzka), kt\u00f3ra jest zbuntowana, a trzydziestolatkowie nie maj\u0105 z tym pokoleniem nic wsp\u00f3lnego. Czyli spo\u0142ecze\u0144stwo jest wyra\u017anie podzielone na trzy grupy: wsp\u00f3\u0142czesnej m\u0142odzie\u017cy \u2013 Ma\u0142gosia, przedwojennej reakcji, Maria Orzechowska, kt\u00f3r\u0105 gra Barbara Ludwi\u017canka oraz grupy zaanga\u017cowanej politycznie, jak Kazimiera (Katarzyna \u0141aniewska).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Magdalena Zawadzka w filmie Sublokator<\/em>. Autor: Roman Sumik. Prawa: FINA<\/p>\n\n\n\n

MD: Stosuje pan taki chwyt, \u017ce ca\u0142a historia si\u0119 powtarza, poniewa\u017c Ludwik trafia na moment, w kt\u00f3rym dom opuszcza jeszcze ciep\u0142y nieboszczyk i sugestia jest taka, \u017ce mo\u017ce podzieli\u0107 jego los. M\u0119\u017cczyzna wpada w tak\u0105 pu\u0142apk\u0119 formy i upupienia. Dlaczego pan uwi\u0119zi\u0142 tego bohatera w \u015bwiecie kobiet? Dlaczego reprezentantami polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa uczyni\u0142 pan kobiety?<\/p>\n\n\n\n

JM: Chyba nie mia\u0142em \u017cadnych porachunk\u00f3w z kobietami. Tak po prostu wysz\u0142o, jaki\u015b mizoginizm. Nie wiem, nie s\u0105dz\u0119 aby by\u0142a tu jaka\u015b zamierzona konstrukcja tego typu. Ale pomy\u015bla\u0142em sobie, \u017ce to jest sytuacja formalnie czysta, \u017ce on jest sam, otoczony samymi kobietami i jest manipulowany przez ka\u017cd\u0105 z nich.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Ludwik jest konformist\u0105, widzi bezsens id\u00e9e fixe<\/em> ka\u017cdej z tych trzech kobiet, ale nie potrafi si\u0119 przeciwstawi\u0107. St\u0105d rodz\u0105 si\u0119 wszystkie absurdalne pomys\u0142y krzy\u017cowania szynszyli ze szczurami, przebudowy willi na o\u015brodek gimnastyki rehabilitacyjnej dla kobiet, czy \u201eciotkob\u00f3jstwa\u201d, kt\u00f3re planuje dokona\u0107 Ma\u0142gosia.<\/p>\n\n\n\n

JM: Najwa\u017cniejszym celem by\u0142o zaprezentowanie tego absurdalnego humoru. Chodzi\u0142o o to, \u017ceby widz wiedzia\u0142, \u017ce te kobiety wierz\u0105 w to co robi\u0105, dla nich to jest prawda \u2013 \u017ce mo\u017cna skrzy\u017cowa\u0107 szczura z szynszyl\u0105. To jest tak idiotyczne, \u017ce mo\u017ce dlatego b\u0119dzie \u015bmieszne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jan Machulski w filmie Sublokator<\/em>. Autor: Jerzy Bia\u0142ek. Prawa: WFDiF<\/p>\n\n\n\n

MD: Kluczem do tego filmu jest to, \u017ce pan nie stara si\u0119 przypodoba\u0107 widzowi. Ufaj\u0105c, \u017ce wejdzie on w \u015bwiat pana humoru i zacznie nadawa\u0107 na tych samych falach, odczyta znaczenie monstrualnego wypchanego or\u0142a, kt\u00f3ry wisi nad wej\u015bciem do domu, czy inne aluzje \u0142\u0105cznie z przedwojenn\u0105 Lig\u0105 Morsk\u0105 i Kolonialn\u0105, z kt\u00f3rej pan pokpiwa. W tym filmie jest szereg wyrafinowanych \u017cart\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

JM: \u015amiej\u0119 si\u0119 z tego co sam wymy\u015blam. Jak mnie to \u015bmieszy, to mam nadziej\u0119, \u017ce inni te\u017c si\u0119 roze\u015bmiej\u0105. Pod sk\u00f3r\u0105 zawsze by\u0142a niezgoda na takie powszechne, naiwne i \u017cenuj\u0105ce poczucie humoru.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Przewrotna okaza\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sama rzeczywisto\u015b\u0107 bowiem pa\u0144skich asystentem zosta\u0142 Jakub Goldberg.<\/p>\n\n\n\n

JM: Kuba Goldberg sko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 dwa lata przede mn\u0105. By\u0142 jednym z typowych absolwent\u00f3w, kt\u00f3rzy wieczorem upijali si\u0119 w \u0142\u00f3dzkim SPATiF-ie i opowiadali jakie to oni filmy zrobi\u0105. Kuba nic nie robi\u0142, ale z czego\u015b musia\u0142 \u017cy\u0107. Kierownictwo produkcji zaproponowa\u0142o mu, \u017ce b\u0119dzie moim asystentem. No wiedzia\u0142em, \u017ce to dla niego obelga: \u017ce on, starszy kolega, ma asystowa\u0107 jakiemu\u015b smarkaczowi. A do tego mia\u0142em ju\u017c asystentk\u0119, Halin\u0119 Garus, wspania\u0142\u0105, do\u015bwiadczon\u0105, pomocn\u0105, kt\u00f3r\u0105 p\u00f3\u017aniej dzieli\u0142em z Wojciechem Jerzym Hasem i nieraz zwleka\u0142em z rozpocz\u0119ciem zdj\u0119\u0107, \u017ceby ona zd\u0105\u017cy\u0142a przej\u015b\u0107 do mnie od Hasa. Kiedy Kuba zosta\u0142 moim asystentem w Sublokatorze,<\/em> to te\u017c mieli\u015bmy r\u00f3\u017cne epizodziki. On by\u0142 strasznym leniem, albo si\u0119 nie odzywa\u0142, albo wyg\u0142asza\u0142 jakie\u015b teorie. I by\u0142o \u0142\u00f3\u017cko, w kt\u00f3rym Janek Machulski le\u017cy. W razie potrzeby zmiany dekoracji \u0142\u00f3\u017cko by\u0142o wnoszone lub wynoszone. Za ka\u017cdym razem gdy by\u0142o wyniesione, to Kuba znika\u0142 i potem znajdowali\u015bmy go drzemi\u0105cego w tym \u0142\u00f3\u017cku. By\u0142o lato, mia\u0142 sanda\u0142y bez skarpetek i zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce zawsze gdy le\u017c\u0105c na tym \u0142\u00f3\u017cku z kim\u015b rozmawia\u0142, to przebiera\u0142 palcami u n\u00f3g jakby gra\u0142 na fortepianie. To by\u0142o bardzo zabawne. Niestety, w 1969 roku Kuba wyjecha\u0142 do Danii, podobno pisa\u0142 jaki\u015b scenariusz, ale nigdy go nie zrealizowa\u0142. Mo\u017ce naprawd\u0119 chcia\u0142, ale zabrak\u0142o energii czy woli.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Podobno na planie Sublokatora<\/em> pojawi\u0142 si\u0119 legendarny Kirk Douglas.<\/p>\n\n\n\n

JM: Kt\u00f3rego\u015b dnia gdy robili\u015bmy zdj\u0119cia w hali, nagle dosta\u0142em wiadomo\u015b\u0107, \u017ce zaraz odwiedzi nas kto\u015b z zagranicy. My\u015bla\u0142em, \u017ce to b\u0119dzie jaki\u015b radziecki aktor. Nagle otwieraj\u0105 si\u0119 drzwi i wchodzi Kirk Douglas. M\u00f3wi: R\u00f3bcie dalej uj\u0119cie, kt\u00f3re wam przerwa\u0142em. Uj\u0119cie polega\u0142o na tym, \u017ce Janek Machulski siedzi, pisze na maszynie, podchodzi do okna i widzi, \u017ce tam biega i \u0107wiczy Kazimiera (Katarzyna \u0141aniewska). Mierzymy czas, trzyna\u015bcie sekund. M\u00f3wi\u0119 do Janka: skr\u00f3\u0107 to pisanie. Nast\u0119pny dubel, jedena\u015bcie sekund. I wtedy Douglas m\u00f3wi: dajcie mi to zagra\u0107. Ja na to: prosz\u0119 bardzo. Usiad\u0142. Pisze. Zastanawia si\u0119, medytuje. Podchodzi do tego okna. Koniec, stop. Czterdzie\u015bci sekund. Tak to rozci\u0105gn\u0105\u0142, bo chcia\u0142 sobie pogra\u0107. Niestety, zostawi\u0142em ta\u015bm\u0119 z tym w jakiej\u015b monta\u017cowni, a szkoda.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Aktorzy w Sublokatorze<\/em> podaj\u0105 tekst troch\u0119 w manierze teatralnej, aby ka\u017cde s\u0142owo wybrzmia\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

JM: To teatralne granie wynika z tego, \u017ce wtedy operatorzy d\u017awi\u0119ku wymuszali troch\u0119 podniesione g\u0142osy, bo inaczej to si\u0119 nie da\u0142o nagra\u0107. Mnie to te\u017c zawsze razi\u0142o, wola\u0142bym to robi\u0107 tak, jak ju\u017c wtedy potrafili na Zachodzie, \u017ce aktorzy rozmawiaj\u0105, a nie graj\u0105. To jest kwestia czysto techniczna. Wszystkie sceny w jego willi to by\u0142y setki, a w plenerach to si\u0142\u0105 rzeczy by\u0142y postsynchrony. Czasem stylizacja na jak\u0105\u015b epok\u0119 troch\u0119 to usprawiedliwia\u0142a, tak by\u0142o w moim Lokisie. R\u0119kopisie profesora Wittembacha <\/em>(1970). Tam to mniej razi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jan Machulski i Katarzyna \u0141aniewska w filmie Sublokator.<\/em> Autor: Romuald Pie\u0144kowski. Prawa: FINA<\/p>\n\n\n\n

MD: Musz\u0119 zapyta\u0107 o pewien cytat, czy te\u017c mrugni\u0119cie okiem do widza. M\u00f3wili\u015bmy o inspiracji kinem ameryka\u0144skim i angielskim, a tu w dw\u00f3ch scenach ewidentnie pan nawi\u0105zuje do Okna na podw\u00f3rze <\/em>(1954) Alfreda Hitchcocka. Raz gdy bohater le\u017cy w \u0142\u00f3\u017cku w gipsie i drapie si\u0119 po nodze, a drugi raz gdy spada ze schod\u00f3w i w finale ko\u0144czy tak, jak L.B. (James Stewart) \u2013 fotograf z filmu Alfreda Hitchcocka. To s\u0105 uj\u0119cia wr\u0119cz bli\u017aniacze.<\/p>\n\n\n\n

JM: To ciekawe. Czy jest mo\u017cliwe, \u017ce widzia\u0142em ten film przed Sublokatorem<\/em>? Czy on by\u0142 ju\u017c u nas na ekranach?<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Zdj\u0119cia do Sublokatora <\/em>kr\u0119ci\u0142 pan w 1966 roku, a Okno na podw\u00f3rze<\/em> by\u0142o wy\u015bwietlane w polskich kinach od 1958 roku.<\/p>\n\n\n\n

JM: By\u0142 jeszcze angielski Kolekcjoner<\/em> Williama Wylera z 1965 roku, kt\u00f3ry mnie inspirowa\u0142. Historia m\u0119\u017cczyzny (Terence Stamp), kt\u00f3ry porywa m\u0142od\u0105 kobiet\u0119 (Samantha Eggar) i wi\u0119zi j\u0105 w swojej piwnicy. Zafascynowa\u0142a mnie taka wyizolowana rzeczywisto\u015b\u0107, wszystko si\u0119 dzieje w jednym miejscu. Tylko to ju\u017c nie by\u0142a komedia.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Sublokator<\/em> te\u017c nie jest typowym filmem, przy kt\u00f3rym mamy p\u0119ka\u0107 ze \u015bmiechu. Cz\u0119sto to, co komediowe czy groteskowe, zamienia si\u0119 w dramatyczne. Scena, w kt\u00f3rej zdesperowany Ludwik chce wysadzi\u0107 will\u0119, ju\u017c nie jest \u015bmieszna.<\/p>\n\n\n\n

JM: Zawsze mnie fascynowa\u0142 \u015bmiech przez \u0142zy, albo co\u015b, co nas rozbawia, a potem si\u0119 zamienia w koszmar. Nasi profesorowie ze szko\u0142y za\u0142atwili nam, \u017ce filmy zagraniczne, kt\u00f3re przychodzi\u0142y do Polski jako propozycje handlowe, mia\u0142y projekcje w Warszawie i te najlepsze trafia\u0142y do szko\u0142y filmowej. Dzi\u0119ki temu mogli\u015bmy ogl\u0105da\u0107 filmy, kt\u00f3rych normalnie nie by\u0142o na ekranach. Gdy przysz\u0142a odwil\u017c, to zacz\u0119\u0142y nap\u0142ywa\u0107 filmy ju\u017c oficjalnie kupowane. Potem, gdy kr\u0119ci\u0142em filmy w Czechach us\u0142ysza\u0142em, \u017ce Czesi masowo ustawiali na domach anteny kierunkowe na Polsk\u0119, bo takich film\u00f3w jak u nas u nich nie by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jan Machulski w filmie Sublokator<\/em>. Autor: Jerzy Bia\u0142ek. Prawa: WFDiF<\/p>\n\n\n\n

MD: Czy pami\u0119ta pan kolaudacj\u0119 Sublokatora<\/em>? Jak zosta\u0142 odebrany?<\/p>\n\n\n\n

JM: Chyba pozytywnie. Nie pami\u0119tam, \u017ceby by\u0142y jakie\u015b problemy, \u017ceby co\u015b kazali wyci\u0105\u0107. Osi\u0105gn\u0105\u0142em, co chcia\u0142em: wzbudzi\u0142o to zdumienie, \u017ce co\u015b takiego w Polsce da si\u0119 zrobi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Uda\u0142o mi si\u0119 dotrze\u0107 do stenogramu kolaudacji, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w lipcu 1966 roku, wedle zachowanego protoko\u0142u by\u0142y pewne zastrze\u017cenia. Aleksander \u015acibor-Rylski powiedzia\u0142: Wydaje mi si\u0119  jednak, \u017ce s\u0105 dwie sekwencje, kt\u00f3re nie pomagaj\u0105 filmowi, a wr\u0119cz odwrotnie mu szkodz\u0105, jedna to jest sekwencja z trucizn\u0105 i \u015blusarze, a druga sekwencja \u2013 wywo\u0142ywania duch\u00f3w<\/em>[1]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 czyli wymieni\u0142 te dwie sceny nierealistyczne.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

JM: Ale, jak pan wie, nic nie wyci\u0105\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Z kolei Jerzy Pomianowski stwierdzi\u0142: prosz\u0119 pa\u0144stwa, \u015bci\u015ble bior\u0105c uwag kolaudacyjnych nie mog\u0119 dzisiaj zg\u0142osi\u0107 poza pro\u015bb\u0105 o skr\u00f3cenie niekt\u00f3rych d\u0142u\u017cyzn. R\u00f3wnie\u017c zwr\u00f3ci\u0142em uwag\u0119 na to, \u017ce niekt\u00f3re sceny zaczynaj\u0105 si\u0119 od wej\u015bcia, kt\u00f3rego mo\u017cna by\u0142oby unikn\u0105\u0107<\/em>[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Wanda Jakubowska: rzeczywi\u015bcie film jest \u015bwietnie grany, ale ca\u0142y czas m\u0119czy\u0142am si\u0119, bo nie wiedzia\u0142am  o co tu chodzi i lepiej by\u0142oby, gdyby\u015bcie nam powiedzieli, \u017ce tu nie chodzi tylko o zabaw\u0119, albo powinni\u015bcie zasugerowa\u0107 o co konkretnie chodzi, bo inaczej czu\u0142am si\u0119 troch\u0119 wystawiona na durnia, kt\u00f3ry czego\u015b nie mo\u017ce odczyta\u0107, a tylko podejrzew<\/em>a[3]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

JM: Nie mia\u0142em \u017cadnych z\u0142udze\u0144 co do tych os\u00f3b. Wanda Jakubowska by\u0142a nasz\u0105 opiekunk\u0105, cioci\u0105, kt\u00f3ra kocha\u0142a nas mi\u0142o\u015bci\u0105 macierzy\u0144sk\u0105, ale jej pogl\u0105dy nikomu si\u0119 nie podoba\u0142y, \u017bo\u0142nierz zwyci\u0119stwa <\/em>(1953), ten film o Karolu \u015awierczewskim, to by\u0142a masakra. Mia\u0142em wtedy w sobie tak\u0105 m\u0142odzie\u0144cz\u0105 pych\u0119, \u017ce ci starzy to sami g\u0142upcy, to naturalne, ka\u017cdy to przechodzi\u0142. Z kolei Aleksander \u015acibor-Rylski \u2013 jego kino to wiadomo jakie by\u0142o. To jeszcze gorsze od komercji, ni pies, ni wydra.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Janusz Majewski w filmie Sublokator<\/em>. Autor: Jerzy Bia\u0142ek. Prawa: WFDiF<\/p>\n\n\n\n

MD: Przytocz\u0119 jeszcze pa\u0144sk\u0105 wypowied\u017a z kolaudacji: (\u2026) przede wszystkim chc\u0119 powiedzie\u0107 na swoje usprawiedliwienie, jako re\u017cyser, \u017ce by\u0142em zmuszony do korzystania z us\u0142ug tak marnego scenarzysty, jakim sam jestem, bo teksty, kt\u00f3re mi przedstawiono by\u0142y tak nieinteresuj\u0105ce, \u017ce nie mog\u0142em podj\u0105\u0107 si\u0119 ich realizacji i nie spotka\u0142em ani jednego tekstu, kt\u00f3rym warto by\u0142oby si\u0119 zainteresowa\u0107<\/em> [4]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

JM: Jeszcze nim doszed\u0142em do tego, \u017ce mog\u0142em zrealizowa\u0107 wreszcie ten film prawdziwy, ten wymarzony cel, to mia\u0142em sojusznik\u00f3w. By\u0142 nim np. Jerzy Bossak, kt\u00f3ry bardzo m\u0105drze potrafi\u0142 doradzi\u0107. Czy Antoni Bohdziewicz, kt\u00f3ry by\u0142 fantastycznie uzdolnionym pedagogiem, wiedzia\u0142 wszystko o filmie, ale sam nie potrafi\u0142 tego robi\u0107. Mia\u0142 bardzo du\u017cy wp\u0142yw na mnie i w jaki\u015b spos\u00f3b mnie wychowywa\u0142. Gdyby Jerzy Bossak mnie nie popar\u0142, to nie m\u00f3g\u0142bym tego zrobi\u0107, a jednak zaryzykowa\u0142. Dzi\u015b mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142em troch\u0119 zbyt arogancki, zbyt pewny siebie.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

MD: Czy po zrealizowaniu Sublokatora<\/em> mia\u0142 pan poczucie, \u017ce w ko\u0144cu zrealizowa\u0142 pan sw\u00f3j plan, zosta\u0142 pan profesjonalist\u0105?<\/p>\n\n\n\n

JM: To uczucie trwa\u0142o jeszcze przez kolejne filmy, bo chcia\u0142em udoskonala\u0107 warsztat i robi\u0107 coraz trudniejsze rzeczy. Do dzisiaj mam tak, \u017ce musz\u0119 pokaza\u0107, i\u017c ja to potrafi\u0119 zrobi\u0107. Chocia\u017cby to, \u017ce tak d\u0142ugo \u017cyj\u0119, sta\u0142em si\u0119 klasykiem w pewnym sensie tego s\u0142owa. By\u0142em troch\u0119 niedopieszczony, mia\u0142em poczucie, \u017ce jestem niedoceniany. A teraz jakby odbieram nagrod\u0119 za to, moje filmy staj\u0105 si\u0119 zrozumia\u0142e dla tych, kt\u00f3rzy ich wcze\u015bniej nie docenili. Sam jestem dumny przynajmniej z dw\u00f3ch film\u00f3w: Zakl\u0119tych rewir\u00f3w<\/em> i Lekcji martwego j\u0119zyka<\/em>. To, \u017ce C.K. Dezerterzy<\/em> (1986) do dzi\u015b mnie utrzymuj\u0105, bo zawsze co\u015b skapnie z tantiem, to te\u017c jest fajne. Ale by\u0107 mo\u017ce gdybym si\u0119 skupi\u0142 na jednym gatunku, mo\u017ce bym wi\u0119cej osi\u0105gn\u0105\u0142 jakiego\u015b rozg\u0142osu, tylko czy to by mnie satysfakcjonowa\u0142o? W\u0105tpi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Magdalena Zawadzka i Jan Machulski w filmie Sublokator<\/em>. Autor: Roman Sumik. Prawa: FINA<\/p>\n\n\n\n

MD: Do tych najlepszych film\u00f3w nale\u017cy dopisa\u0107 te\u017c Sublokatora<\/em>, bo to jest naprawd\u0119 inteligentny film, kt\u00f3ry czeka na ponowne odkrycie.<\/p>\n\n\n\n

JM: Tak\u0105 mia\u0142em nadziej\u0119 i takie prze\u015bwiadczenie, \u017ce nie mam si\u0119 czego wstydzi\u0107. Mo\u017ce \u017cal tylko, \u017ce tak niewiele os\u00f3b go zrozumia\u0142o i doceni\u0142o. Film si\u0119 na pewno zwr\u00f3ci\u0142, a kosztowa\u0142 oko\u0142o czterech milion\u00f3w z\u0142otych. Zreszt\u0105, w komercyjnym sensie wi\u0119kszo\u015b\u0107 moich film\u00f3w si\u0119 zwr\u00f3ci\u0142a. Najwa\u017cniejsze nagrody to chwile, gdy kto\u015b mnie zaczepia na ulicy czy w sklepie i dzi\u0119kuje mi za taki czy inny film. Co mo\u017cna lepszego dosta\u0107?<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Warszawa, 1 lutego 2023<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Nast\u0119puj\u0105ce filmy Janusza Majewskiego obejrzysz bezp\u0142atnie na portalu Ninateka.pl<\/a><\/p>\n\n\n\n

Jazz in Poland<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pojedynek<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Nast\u0119puj\u0105ce filmy Janusza Majewskiego obejrzysz bezp\u0142atnie na portalu 35mm.online<\/a><\/p>\n\n\n\n

Sublokator<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zabawa<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n


<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. \n

    Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych w dniu 26 lipca 1966 roku na porz\u0105dku dziennym om\u00f3wienie filmu Sublokator<\/em>, sygn. A-216, poz. 100, k. 5, Archiwum Filmoteki Narodowej \u2013 Instytutu Audiowizualnego. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  2. \n

    Tam\u017ce, k. 4. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  3. \n

    Tam\u017ce, k. 11. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  4. Tam\u017ce, k. 15. \u2191<\/a><\/p> <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Micha\u0142 Dondzik<\/strong> \u2013 filmoznawca, cz\u0142onek redakcji \u201ePleografu\u201d, przygotowuje dysertacj\u0119 W kadrze i poza nim. Fabularne filmy Grzegorza Kr\u00f3likiewicza<\/em>. Interesuje si\u0119 kinem polskim oraz filmem dokumentalnym. Publikowa\u0142 w \u201eKwartalniku Filmowym\u201d, \u201ePleografie\u201d, \u201ePanoptikum\u201d oraz tomach zbiorowych. Jest autorem ksi\u0105\u017cek Leszek Wronko. D\u017awi\u0119k filmu polskiego<\/em> (2013) oraz Elementarz Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych<\/em> (2018; wraz z K. Jajk\u0105 i E. Sowi\u0144skim).<\/p>\n\n\n\n

    Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Rozmowa ze scenarzyst\u0105, re\u017cyserem, pisarzem Januszem Majewskim, w kt\u00f3rej artysta opowiada o drodze do fabularnego debiutu w kinie polskim. Tw\u00f3rca opisuje czas studi\u00f3w w szkole filmowej, prace w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych, Studiu Ma\u0142ych Form Filmowych Se-Ma-For oraz Telewizji Polskiej. Re\u017cyser z wrodzon\u0105 sobie szczero\u015bci\u0105 i humorem dzieli si\u0119 historiami o kontekstach powstania, artystycznych za\u0142o\u017ceniach i recepcji swoich film\u00f3w m.in. surrealistycznego Ronda <\/em>(1960), ironicznego Albumu Fleischera<\/em> (1963), czy przewrotnego Sublokatora<\/em> (1967). Wywiad jest pr\u00f3b\u0105 monograficznego opisania fenomenu, jakim na tle \u00f3wczesnej kinematografii by\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Janusza Majewskiego.<\/p>\n\n\n\n

    Summary:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    A conversation with screenwriter, director and writer Janusz Majewski, in which the artist talks about the path to his feature debut in Polish cinema. The filmmaker describes his time as a student at the film school, his work at the Documentary Film Studio, the Studio of Small Film Forms Se-Ma-For and Polish Television. With his innate honesty and humor, the director shares stories about the contexts of creation, artistic assumptions and reception of his films, including the surrealistic Roundabout<\/em> (1958), the ironical Fleischer’s Album<\/em> (1962), and the subversive The Lodger<\/em> (1967). The interview is an attempt to describe monographically the phenomenon that Janusz Majewski’s works were against the background of the cinematography of the time.<\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Rozmowa ze\u00a0scenarzyst\u0105, re\u017cyserem, pisarzem Januszem Majewskim, w kt\u00f3rej artysta opowiada o drodze do fabularnego debiutu w kinie polskim. Tw\u00f3rca opisuje czas studi\u00f3w w szkole filmowej, prace w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych, Studiu Ma\u0142ych Form Filmowych Se-Ma-For oraz Telewizji Polskiej. Re\u017cyser z wrodzon\u0105 sobie szczero\u015bci\u0105 i humorem dzieli si\u0119 historiami o kontekstach powstania, artystycznych za\u0142o\u017ceniach i recepcji swoich film\u00f3w m.in. surrealistycznego Ronda (1960), ironicznego Albumu Fleischera (1963), czy przewrotnego Sublokatora (1967). Wywiad jest pr\u00f3b\u0105 monograficznego opisania fenomenu, jakim na tle \u00f3wczesnej kinematografii by\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Janusza Majewskiego.<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":6422,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1679,1029],"tags":[1771,361,1748,1783,926,1761,1714,1779,1794,1753,1772,1788,1778,1801,551,1533,1777,1792,1736,1760,1787,1763,519,1758,1773,478,1741,1723,1789,497,393,1142,1780,1768,1767,1770,13,902,1716,1793,1740,737,1729,576,1750,1785,1752,1719,1721,1798,1759,1734,1751,40,82,1720,1782,1784,1725,1737,1749,1776,1790,1727,1769,1712,1739,1152,1735,1744,1728,1715,1738,1636,1762,1755,710,1745,1681,1713,1795,1799,938,1718,1746,1731,1756,1730,1724,813,89,1774,1726,1800,1717,1747,1791,1317,293,1602,1691,1781,1766,1757,1742],"ppma_author":[483],"class_list":["post-6305","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-1-2023","category-wywiad","tag-album-fleischera","tag-aleksander-scibor-rylski","tag-alfred-hitchcock","tag-andrzej-kurylewicz","tag-andrzej-munk","tag-andrzejem-kurylewicz","tag-antoni-bohdziewicz","tag-awatar","tag-barbara-ludwizanka","tag-bela-bartok","tag-blekitny-pokoj","tag-bohdan-mazurek","tag-boleslaw-kielski","tag-c-k-dezerterzy-2","tag-cenzura","tag-cenzura-w-prl-u","tag-czyli-zamiana-dusz","tag-docent-h","tag-dwaj-ludzie-z-szafa","tag-edward-etler","tag-eugeniusz-rudnik","tag-ewa-chce-spac","tag-fotografia","tag-halina-garus","tag-henryk-kollat","tag-henryk-kuzniak","tag-jakub-goldberg","tag-jan-lenica","tag-jan-machulski","tag-janusz-majewski","tag-janusz-nasfeter","tag-janusz-pawlowski","tag-jazz-w-polsce","tag-jerzy-bossak","tag-jerzy-matuszkiewicz","tag-jerzy-nasierowski","tag-jerzy-toeplitz","tag-juliusz-machulski","tag-kalosze-szczescia","tag-kapelusz","tag-karol-swierczewski","tag-kazimierz-brandys","tag-kazimierz-karabasz","tag-kazimierz-kutz","tag-kazimierz-serocki","tag-kingsajz","tag-kirk-douglas-lokis-rekopis-profesora-wittembacha","tag-krzysztof-kakolewski","tag-krzysztof-komeda","tag-kurt-weber","tag-lekcja-martwego-jezyka-2","tag-leonard-buczkowski","tag-lindsay-anderson","tag-lucyna-winnicka","tag-lodz","tag-most","tag-mrzonka","tag-muzykanci","tag-nadziei-za-dwadziescia-zlotych","tag-nieustraszeni-zabojcy-wampirow","tag-okno-na-podworze","tag-opus-jazz","tag-pierwszy-pawilon","tag-pojedynek","tag-pola-raksa","tag-prosper-merimee","tag-robert-enrico","tag-roman-polanski","tag-roman-sykala","tag-rondo","tag-rozbijemy-zabawe","tag-rzeczywistosc","tag-samantha-eggar","tag-se-ma-for","tag-skarb","tag-slawomir-mrozek","tag-stanislaw-lem","tag-stefan-szlachtycz","tag-sublokator","tag-szkice-weglem","tag-szpital","tag-tadeusz-bartosik","tag-tadeusz-chmielewski","tag-tango","tag-terence-stamp","tag-trio-o-zmierzchu","tag-upal","tag-urzad","tag-usmiech-bez-sensu","tag-walerian-borowczyk","tag-wanda-jakubowska","tag-wanda-koczeska","tag-wierny-robot","tag-wieslaw-michnikowski","tag-wieslaw-zdort","tag-willam-wyler","tag-winicjusz-galazka","tag-witold-leszczynski","tag-wojciech-jerzy-has","tag-zabawa","tag-zazdrosc-i-medycyna","tag-zbigniew-namyslowski","tag-zespol-filmowy-kamera","tag-zezowate-szczescie","tag-zolnierz-zwyciestwa"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t