{"id":5826,"date":"2022-12-20T20:09:27","date_gmt":"2022-12-20T19:09:27","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=5826"},"modified":"2022-12-25T09:37:22","modified_gmt":"2022-12-25T08:37:22","slug":"film-politycznie-szkodliwy-komentarz-do-kolaudacji-filmu-gry-i-zabawy-1982-2009","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/film-politycznie-szkodliwy-komentarz-do-kolaudacji-filmu-gry-i-zabawy-1982-2009\/","title":{"rendered":"\u201eFilm politycznie szkodliwy!\u201d<\/em> Komentarz do kolaudacji filmu \u201eGry i zabawy<\/em>\u201d (1982\/2009)"},"content":{"rendered":"\n
\"Jan
Jan Wojciech Paradowski, Arnold Pujsza, Gry i zabawy<\/em> (1982), Autor: El\u017cbieta Schmidt, Prawa: nieustalone. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Gry i zabawy<\/em> \u2013 prolog<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W kwietniu 1981 roku decyzj\u0105 Ministerstwa Kultury i Sztuki powo\u0142ano Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201eAneks\u201d. Jak deklarowa\u0142 kierownik artystyczny zespo\u0142u, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz[1]<\/a><\/sup><\/sup>: Ka\u017cdy z tw\u00f3rc\u00f3w mo\u017ce przyj\u015b\u0107 do nas ze scenariuszem, kt\u00f3ry jest aneksem do tego, co si\u0119 dzieje, czym \u017cyjemy, robi\u0105c nie film-sztandar, objawienie, co\u015b obowi\u0105zuj\u0105cego dla wszystkich, ale po prostu realizuj\u0105c w\u0142asn\u0105 wypowied\u017a autorsk\u0105<\/em>\u201d[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Jednym z re\u017cyser\u00f3w, kt\u00f3rzy zg\u0142osili si\u0119 do \u0142\u00f3dzkiego zespo\u0142u Grzegorza Kr\u00f3likiewicza by\u0142 Tadeusz Junak[3]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry na swoim koncie mia\u0142 ju\u017c udane filmy telewizyjne, spektakle teatralne oraz doceniony debiut fabularny zatytu\u0142owany Pa\u0142ac <\/em>(1980). <\/em>Sprawy potoczy\u0142y si\u0119 szybko, bo ju\u017c w maju 1981 roku zawarta zosta\u0142a umowa mi\u0119dzy zespo\u0142em \u201eAneks\u201d a pisarzem Maciejem Zenonem Bordowiczem[4]<\/a><\/sup><\/sup> oraz re\u017cyserem Tadeuszem Junakiem, tw\u00f3rcy zobowi\u0105zali si\u0119 do napisania scenariusza na podstawie noweli zatytu\u0142owanej Gry i zabawy<\/em>[5]<\/a><\/sup><\/sup>. W drugiej po\u0142owie 1981 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 zdj\u0119cia, i jak informowa\u0142a prasa mia\u0142 to by\u0107 film: o niepokojach i rozterkach ostatniego okresu, maj\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142a w przesz\u0142o\u015bci<\/em>[6]<\/a><\/sup><\/sup>. Mimo wprowadzenia stanu wojennego produkcj\u0119 uda\u0142o si\u0119 zako\u0144czy\u0107 w 1982 roku[7]<\/a><\/sup><\/sup> .<\/p>\n\n\n\n

Gry i zabawy<\/em> \u2013 kolaudacja, stenogram, karty ocen<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kolaudacja filmu Gry i zabawy<\/em> odby\u0142a si\u0119 29 czerwca 1982 roku[8]<\/a><\/sup><\/sup>, w trudnym okresie stanu wojennego. Wzi\u0119\u0142o w niej udzia\u0142 osiemna\u015bcie os\u00f3b, w tym czterna\u015bcie os\u00f3b wyznaczonych do oceny filmu, autorzy filmu (Tadeusz Junak, Maciej Z. Bordowicz), kierownik artystyczny Zespo\u0142u \u201eAneks\u201d (Grzegorz Kr\u00f3likiewicz) oraz przewodnicz\u0105cy kolaudacji Stanis\u0142aw Kuszewski[9]<\/a><\/sup><\/sup>. Przypomnijmy, \u017ce w kwietniu 1982 roku, po burzliwej kolaudacji na \u201ep\u00f3\u0142k\u0119\u201d trafi\u0142o ju\u017c antykomunistyczne Przes\u0142uchanie <\/em>(1982\/1989) Ryszarda Bugajskiego. Co znamienne to w\u0142a\u015bnie od powo\u0142ania si\u0119 na kolaudacj\u0119 filmu Bugajskiego rozpocz\u0105\u0142 swoj\u0105 wypowied\u017a redaktor i pisarz Kazimierz Ko\u017aniewski[10]<\/a><\/sup><\/sup>: Par\u0119 tygodni temu w spos\u00f3b bardzo s\u0142uszny zaatakowali\u015bmy film pt. \u201ePrzes\u0142uchanie\u201d i dzisiaj mamy do oceny ten film. Zastanawiam si\u0119 nad nim bez wzgl\u0119du na intencje autora i okres historyczny, kt\u00f3ry ten film dokumentuje i uwa\u017cam, \u017ce jest to pozycja dolewaj\u0105ca oliwy do ognia, wprowadza ona elektryczno\u015b\u0107 do atmosfery spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra jest bardzo na\u0142adowana. Podobna sytuacja mia\u0142a miejsce w przypadku filmu \u201ePrzes\u0142uchanie\u201d i tutaj mamy sytuacj\u0119 bardzo zbli\u017con\u0105, z tym, \u017ce w spos\u00f3b bardziej p\u0142ytki podszed\u0142 autor do rozwi\u0105zania spo\u0142ecznych problem\u00f3w i w taki sam spos\u00f3b potraktowa\u0142 rozeznanie przyczyn tego, co si\u0119 sta\u0142o w naszym kraju<\/em>[11]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em>R\u00f3wnie krytyczny okaza\u0142 si\u0119 autor ksi\u0105\u017cek dla dzieci Jerzy Jesionowski[12]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry wsp\u00f3lnie z Ko\u017aniewskim zablokowa\u0142 rozpowszechnianie Przes\u0142uchania<\/em>. Zdaniem Jesionowskiego Gry i zabawy <\/em>by\u0142y: nieporozumieniem artystycznym i intelektualnym <\/em>i filmem zrobionym pod publiczk\u0119. <\/em>Jednocze\u015bnie Jesionowski obawia\u0142 si\u0119 reperkusji wynikaj\u0105cych z ocenzurowania filmu, jak twierdzi\u0142: Jestem przeciwny temu, a\u017ceby film ca\u0142kowicie k\u0142a\u015b\u0107 na p\u00f3\u0142k\u0119, zw\u0142aszcza, \u017ce jest to film polityczny, bo p\u00f3jdzie fama, \u017ce zosta\u0142o zrobione dzie\u0142o sztuki bardzo g\u0142\u0119bokie, kt\u00f3re nie zosta\u0142o puszczone na ekrany. <\/em>Po g\u0142osach Kazimierza Ko\u017aniewskiego i Jerzego Jesionowskiego na sali kolaudacyjnej zapad\u0142o milczenie. Wykorzysta\u0142 to przewodnicz\u0105cy Stanis\u0142aw Kuszewski[13]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142: Prosz\u0119 o dalsze g\u0142osy. Nie b\u0119dziemy naszej dyskusji ci\u0105gn\u0119li na si\u0142\u0119. Rozumiem to milczenie, jako aprobat\u0119 dla g\u0142os\u00f3w, kt\u00f3re ju\u017c zosta\u0142y wypowiedziane. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Gier i zabaw<\/em> usi\u0142owa\u0142 broni\u0107 re\u017cyser Tadeusz Junak oraz scenarzysta Maciej Z. Bordowicz. Po prostu jest mi potwornie smutno, \u017ce te dwa g\u0142osy zadecydowa\u0142y o losie ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia. Pad\u0142y tutaj argumenty, \u017ce film nie powiedzia\u0142 nic nowego, ale spraw\u0105 ogromnej wagi dla ka\u017cdego dzie\u0142a filmowego jest nastr\u00f3j, jaki si\u0119 wytwarza na sali kinowej w trakcie odbioru filmu, a o tym nie b\u0119dzie mowy, kiedy film zostanie skierowany na p\u00f3\u0142ki <\/em>\u2013 przekonywa\u0142 Junak. Z kolei Bordowicz zastosowa\u0142 inn\u0105 taktyk\u0119 i odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do przynale\u017cno\u015bci do PZPR: Mam pytanie do tow. Jesionowskiego, jako do towarzysza partyjnego, gdzie sprawy tego krachu zosta\u0142y podj\u0119te przez sztuk\u0119? <\/em>Podobnie jak w pocz\u0105tkowej cz\u0119\u015bci kolaudacji g\u0142osy te zosta\u0142y zdominowane przez wypowiedzi duetu Ko\u017aniewski Jesionowski oraz wspieraj\u0105cego ich przewodnicz\u0105cego Kuszewskiego. Do dyskusji w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Stanis\u0142aw Trepczy\u0144ski[14]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3remu Gry i zabawy<\/em> skojarzy\u0142y si\u0119 z Mechaniczn\u0105 pomara\u0144cz\u0105<\/em> (re\u017c. Stanley Kubrick, 1971). Jednak po podzieleniu si\u0119 t\u0105 oryginaln\u0105 my\u015bl\u0105 skupi\u0142 si\u0119 na krytykowaniu filmu Junaka: Co do rozpowszechniania filmu, trudno jest mi si\u0119 wypowiada\u0107, ale uwa\u017cam, \u017ce jego poziom jest bardzo niski<\/em>. W podobnym tonie wypowiedzia\u0142 si\u0119 prawnik, profesor Jan Baszkiewicz[15]<\/a><\/sup><\/sup>: Z punktu widzenia artystycznego i jego przes\u0142ania ten film jest <\/em>s\u0142aby, z kolei re\u017cyser Czes\u0142aw Petelski[16]<\/a><\/sup><\/sup> stwierdzi\u0142: ogl\u0105da\u0142em z prawdziw\u0105 przykro\u015bci\u0105. <\/em>Poza tw\u00f3rcami Gier i zabaw <\/em>filmu broni\u0142 cz\u0142onek komisji kolaudacyjnej, re\u017cyser Krzysztof Zanussi[17]<\/a><\/sup><\/sup>: Mam uczucie, \u017ce jednak nasza dyskusja nie dotyczy tego, czy film mo\u017ce wej\u015b\u0107 na ekrany, czy nie. Nie czuj\u0119 si\u0119 sam na si\u0142ach, aby na ten temat si\u0119 wypowiada\u0107, ale uwa\u017cam, \u017ce ka\u017cdy film jest zrobiony po to, aby go ludzie ogl\u0105dali, natomiast w jakim czasie do tego ogl\u0105dania dojdzie \u2013 to ju\u017c jest inna sprawa i dlatego w\u0142adze kinematografii mog\u0105 ustali\u0107 czas premiery, bo jest to ju\u017c sprawa polityczna. <\/em>Dopiero pod koniec kolaudacji g\u0142os zabra\u0142 kierownik artystyczny \u201eAneksu\u201d: Tutaj us\u0142yszeli\u015bmy, \u017ce film nie charakteryzuje si\u0119 refleksj\u0105, ale w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie nie mamy pokarmu do powstawania po\u017cytecznych film\u00f3w i dlatego uwa\u017cam, \u017ce pokazanie takich spraw, kt\u00f3re powoduj\u0105 reakcje widowni w formie oburzenia, jest ze wszech miar potrzebne<\/em> \u2013 zapewnia\u0142 Grzegorz Kr\u00f3likiewicz. Jednak ani g\u0142os Zanussiego ani s\u0142owa Kr\u00f3likiewicza nie odegra\u0142y wi\u0119kszej roli. W podsumowaniu dyskusji przewodnicz\u0105cy kolaudacji Stanis\u0142aw Kuszewski powiedzia\u0142: Podobnie, jak kilku pan\u00f3w, kt\u00f3rzy tutaj si\u0119 wypowiadali, odnosz\u0119 si\u0119 z ogromn\u0105 sympati\u0105 do tw\u00f3rcy tego filmu, jako autora Pa\u0142acu, traktuj\u0119 go jako tw\u00f3rc\u0119 wra\u017cliwego, ale w tym filmie spodziewa\u0142em si\u0119, \u017ce obejrzymy co innego, ni\u017c zobaczyli\u015bmy na ekranie. Dla mnie jest to przykrym do\u015bwiadczeniem i to jest przygoda, kt\u00f3ra ka\u017cdemu mo\u017ce si\u0119 przytrafi\u0107, chocia\u017c lepiej, a\u017ceby nie przytrafia\u0142a si\u0119 zbyt cz\u0119sto. Niech mi wolno b\u0119dzie wyrazi\u0107 nadziej\u0119, \u017ce nast\u0119pny film tego autora nawi\u0105\u017c\u0105 do szlachetnej tematyki, do tych motyw\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y w jego poprzednim filmie. Na tym chcia\u0142bym zako\u0144czy\u0107 nasze posiedzenie, dzi\u0119kuj\u0105c za obecno\u015b\u0107. <\/em>Na tym sko\u0144czy\u0142a si\u0119 protoko\u0142owana cz\u0119\u015b\u0107 kolaudacji filmu Gry i zabawy.<\/em> Warto odnotowa\u0107, \u017ce wielu zebranych nie zabra\u0142a w g\u0142osu. Milczeli m.in. re\u017cyserzy: Jerzy Bossak[18]<\/a><\/sup><\/sup>, Jerzy Kawalerowicz[19]<\/a><\/sup><\/sup>, Jan Rybkowski[20]<\/a><\/sup><\/sup>, Mieczys\u0142aw Wa\u015bkowski[21]<\/a><\/sup><\/sup>. Tak\u0105 postaw\u0119 wspiera\u0142 przewodnicz\u0105cy Stanis\u0142aw Kuszewski, kt\u00f3ry w trakcie kolaudacji kilkukrotnie powtarza\u0142: S\u0105dz\u0119, \u017ce po projekcji tego filmu nie us\u0142yszymy bardziej pog\u0142\u0119bionych ocen i dlatego wr\u00f3cimy do tych ocen na kartkach <\/em>czy te\u017c Nasza dyskusja wygasa. Pa\u0144stwo swoje oceny zg\u0142osz\u0105 na kartkach. <\/em>Najbardziej jednoznaczne by\u0142o jednak stwierdzenie: Nie mo\u017cemy na tej sali uprawia\u0107 ping-pongu i dlatego proponuj\u0119 zastosowanie tej samej procedury, jak\u0105 zastosowali\u015bmy przy okazji filmu Gruzy, a\u017ceby zechcieli pa\u0144stwo na swoich blankietach wypisa\u0107 oceny dla tego filmu wraz z zaznaczeniem, czy film przyj\u0105\u0107, czy nie przyj\u0105\u0107 i na nast\u0119pnym posiedzeniu Komisji przedstawimy pa\u0144stwu wyniki tego swoistego g\u0142osowania. <\/em>Stanis\u0142aw Kuszewski zach\u0119ca\u0142, aby osoby, kt\u00f3re w trakcie protoko\u0142owanej kolaudacji nie zabra\u0142y g\u0142osu, swoje oceny przedstawi\u0142y w formie pisemnej. Taka procedura umo\u017cliwia\u0142a szybsze zako\u0144czenie obrad, uci\u0119cie zb\u0119dnych dyskusji, a kolaudantom zapewnia\u0142a bezpieczn\u0105 anonimowo\u015b\u0107. Jak wynika ze s\u0142\u00f3w przewodnicz\u0105cego taki spos\u00f3b procedowania sprawdzi\u0142 si\u0119 ju\u017c w trakcie kolaudacji filmu Noc po\u015blubna w bia\u0142y dzie\u0144<\/em> (re\u017c. Jerzy Gruza, 1982), kt\u00f3ry podobnie jak Przes\u0142uchanie<\/em> odes\u0142ano na \u201ep\u00f3\u0142k\u0119\u201d (film do rozpowszechniania trafi\u0142 dopiero w 1996 roku).<\/p>\n\n\n\n

Czym by\u0142y karty ocen do wype\u0142nienia, kt\u00f3rych tak zach\u0119ca\u0142 Stanis\u0142aw Kuszewski? Ot\u00f3\u017c poza obecno\u015bci\u0105 na kolaudacji filmu, ka\u017cdy z cz\u0142onk\u00f3w komisji kolaudacyjnej zobowi\u0105zany by\u0142 do wype\u0142nienia karty ocen filmu[22]<\/a><\/sup><\/sup>. Okre\u015blano w niej ocen\u0119 ideow\u0105 filmu (elementy polityczne, spo\u0142eczne i wychowawcze<\/em>) oraz jego warto\u015b\u0107 artystyczn\u0105 (uk\u0142ad tematyczny, zdj\u0119cia, monta\u017c, gr\u0119 aktorsk\u0105<\/em> itp.). W obu kategoriach mo\u017cna by\u0142o wystawi\u0107 od 1 do 25 punkt\u00f3w. Na podstawie sumy punkt\u00f3w z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci oceny, czyli ideowej i artystycznej przyznawano kategori\u0119 artystyczn\u0105. W ich przyznawaniu obowi\u0105zywa\u0142a skala oceny od I \u2013 najwy\u017csza do IV \u2013 najni\u017csza[23]<\/a><\/sup><\/sup>). To od uzyskanej kategorii zale\u017ca\u0142 zasi\u0119g dystrybucji oraz wielko\u015b\u0107 nagr\u00f3d finansowych wyp\u0142acanych tw\u00f3rc\u00f3w filmu. Na karcie ocen kolaudant okre\u015bla\u0142 r\u00f3wnie\u017c: zakres rozpowszechniania (szeroki lub ograniczony), granic\u0119 wieku (dzieci-m\u0142odzie\u017c lub tylko doro\u015bli), decydowa\u0142 o wys\u0142aniu filmu na mi\u0119dzynarodowe festiwale oraz dopisa\u0107 m\u00f3g\u0142 inne uwagi<\/em>. To w\u0142a\u015bnie z tej ostatniej mo\u017cliwo\u015bci mieli skorzysta\u0107 uczestnicy kolaudacji, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej nie zabrali g\u0142osu. Po protoko\u0142owanej kolaudacji Gier i zabaw <\/em>rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jej druga ods\u0142ona prowadzona ju\u017c w tylko formie pisemnej. Gry i zabawy <\/em>zosta\u0142y ocenione przez czternastu ekspert\u00f3w, z nieznanych powod\u00f3w swoich kart ocen nie wype\u0142ni\u0142 re\u017cyser Jan Rybkowski oraz redaktor Zbigniew Klaczy\u0144ski[24]<\/a><\/sup><\/sup> (obaj wed\u0142ug stenogramu byli obecni na kolaudacji). W ich miejsce do grona oceniaj\u0105cych do\u0142\u0105czono dwie nowe, \u201ezaufane\u201d osoby (pu\u0142kownika Wac\u0142awa Langa[25]<\/a><\/sup><\/sup> oraz dyrektora ZRF Romana Bonieckiego[26]<\/a><\/sup><\/sup>).<\/p>\n\n\n\n

Wysok\u0105 ocen\u0119 filmowi Gry i zabawy<\/em> wystawi\u0142 Krzysztof Zanussi (38 punkt\u00f3w i II kategoria artystyczna), uznaj\u0105c r\u00f3wnie\u017c, \u017ce film mo\u017ce reprezentowa\u0107 kinematografi\u0119 polsk\u0105 na mi\u0119dzynarodowych festiwalach[27]<\/a><\/sup><\/sup>. Za dopuszczeniem filmu do rozpowszechniania by\u0142 r\u00f3wnie\u017c re\u017cyser Mieczys\u0142aw Wa\u015bkowski[28]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry uzna\u0142, \u017ce film zas\u0142uguje na III kategoria artystyczn\u0105. W pisemnym uzasadnieniu Wa\u015bkowski, jednak g\u0142\u00f3wnie krytykowa\u0142 film: Wydaje mi si\u0119, \u017ce ocena warto\u015bci ideowych (tak\u017ce politycznych) tego filmu wymaga odr\u0119bnej dyskusji, po prostu dlatego, \u017ce jest tu tak wiele naiwno\u015bci, uproszcze\u0144, schemat\u00f3w fa\u0142szywych, niezgodnych z rzeczywisto\u015bci\u0105, odniesie\u0144, tak\u017ce artystyczna stron filmu (warsztatowa) jest pora\u017ck\u0105 tw\u00f3rcy. Schemat scenariusza, z\u0142a obsada aktorska (\u015brodowisko m\u0142odych) b\u0105d\u017a ich prowadzenie, uproszczony wizerunek rzeczywisto\u015bci, nie pomagaj\u0105 w dobrym odbiorze filmu<\/em>[29]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em>Inn\u0105 strategi\u0119 oceny zastosowa\u0142 re\u017cyser Jerzy Bossak, kt\u00f3ry nie wype\u0142ni\u0142 karty ocen, a jedynie dopisa\u0142 komentarz: nie kwestionuje charakteru przes\u0142ania<\/em>[30]<\/a><\/sup><\/sup>. Jednak do karty ocen Bossak do\u0142\u0105czy\u0142 napisan\u0105 na maszynie recenzj\u0119 pt. Uwagi o filmie \u201eGry i zabawy\u201d<\/em>, w kt\u00f3rej obiektywnie stara\u0142 si\u0119 wa\u017cy\u0107 racje: nie neguj\u0105c potrzeby realizacji film\u00f3w na temat, kt\u00f3ry podejmuje film Junaka <\/em>wytkn\u0105\u0142 mu powa\u017cnego zamys\u0142u tw\u00f3rczego, <\/em>fakt, \u017ce film jest \u017ale zmontowany. <\/em>Zdaniem Jerzego Bossaka: m\u0142odzie\u017c bananowa jest bananowa a\u017c do niezno\u015bnej przesady, m\u0142odzie\u017c robotnicza tak\u017ce zdawkowa i przedstawiona powierzchownie. <\/em>Re\u017cyser z<\/em>ada\u0142 sobie r\u00f3wnie\u017c pytanie: czy film nale\u017cy rozpowszechnia\u0107? <\/em>Po czym sam na nie usi\u0142owa\u0142 odpowiedzia\u0142: Nie mog\u0119 na to dzi\u015b odpowiedzie\u0107. Mo\u017ce da co\u015b przemontowanie i jaka\u015b rozs\u0105dna eliminacja? Powtarzam \u2013 nie jestem tego pewien<\/em>[31]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em>Jednak przewa\u017caj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 (jedenastu kolaudant\u00f3w) nie by\u0142a tak wysublimowana jak Bossak i wprost opowiada\u0142a si\u0119 za niedopuszczaniem Gier i zabaw<\/em> do rozpowszechniania. Tak jak w trakcie kolaudacji swoich negatywnych emocji nie ukrywa\u0142 Kazimierz Ko\u017aniewski, kt\u00f3ry oceni\u0142 film na O<\/em> punkt\u00f3w. A na karcie ocen dopisa\u0142 wielkimi literami: Film politycznie szkodliwy!<\/em>[32]<\/a><\/sup><\/sup> W uzasadnieniu swojej decyzji doda\u0142 jeszcze: Film niczego nie wyja\u015bnia, zaciemnia sytuacj\u0119. Powi\u0119ksza zam\u0119t. Jestem przeciwny rozpowszechnianiu tego filmu w naszej obecnej sytuacji. P.S. Film trzeba przyj\u0105\u0107 i od\u0142o\u017cy\u0107 na p\u00f3\u0142k\u0119 jak \u201ePrzes\u0142uchanie\u201d<\/em>[33]<\/a><\/sup><\/sup>. Troch\u0119 bardziej wyrozumia\u0142y by\u0142 Jerzy Jesionowski, kt\u00f3ry oceni\u0142 film na 15 punkt\u00f3w, dopisuj\u0105c, \u017ce mo\u017ce by\u0107 on wy\u015bwietlany jedynie na specjalnych pokazach[34]<\/a><\/sup><\/sup>. Jeszcze bardziej oryginaln\u0105 strategi\u0119 post\u0119powania zaproponowa\u0142 Les\u0142aw Bajer[35]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry film oceni\u0142 wysoko (II kategoria, 44 punkty), a nast\u0119pnie poda\u0142 recept\u0119 jak nale\u017cy go ocenzurowa\u0107 i odes\u0142a\u0107 na \u201ep\u00f3\u0142k\u0119\u201d: Film wymaga przemontowania (rozmowa Zadry<\/em>[36]<\/a><\/sup><\/sup> z Niemczykiem<\/em>[37]<\/a><\/sup><\/sup>) oraz kilku innych drobnych zda\u0144. Kiedy to zostanie zrobione \u2013 przyj\u0105\u0107 jeszcze raz. Potem \u2013 podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 o wstrzymaniu rozpowszechniania na czas nieograniczony<\/em>[38]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em>Pozostali kolaudanci zaznaczali najni\u017csz\u0105 (IV kategori\u0119 filmu) lub pisali po prostu: Nie przyj\u0105\u0107!<\/em>[39]<\/a><\/sup><\/sup> (Krzysztof Teodor Toeplitz[40]<\/a><\/sup><\/sup>), Zg\u0142aszam zastrze\u017cenia do rozpowszechniania tego filmu w tej wersji <\/em>(Stanis\u0142aw Trepczy\u0144ski), Nie przyjmowa\u0107 filmu[41]<\/a><\/sup><\/sup> <\/em>(Marian Jurek[42]<\/a><\/sup><\/sup>), Nie przyj\u0105\u0107 w obecnym kszta\u0142cie <\/em>oraz Ostatecznie, niestety i w aspekcie artystycznym i w aspekcie przes\u0142ania film wydaje mi si\u0119 niewypa\u0142em<\/em>[43]<\/a><\/sup><\/sup> (Jan Baszkiewicz). <\/em>Nie zawiedli r\u00f3wnie\u017c dwaj do\u0142\u0105czeni kolaudanci, zdaniem pu\u0142kownika Wac\u0142awa Langa: Film nie mo\u017ce by\u0107 skierowany do rozpowszechniania<\/em>[44]<\/a><\/sup><\/sup>. Z kolei dyrektor Roman Boniecki wystawi\u0142 filmowi O<\/em> punkt\u00f3w i napisa\u0142: Film jest filmem politycznym, jako taki nie nadaje si\u0119 aktualnie na ekrany[<\/a><\/sup><\/sup><\/em>45]<\/a><\/sup><\/sup>. W gronie os\u00f3b, kt\u00f3re postanowi\u0142y odes\u0142a\u0107 film na \u201ep\u00f3\u0142k\u0119\u201d znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c re\u017cyserzy Czes\u0142aw Petelski[46]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ra na swojej karcie zapisa\u0142: Nie przyj\u0105\u0107<\/em>[47]<\/a><\/sup><\/sup> oraz Jerzy Kawalerowicz[48]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry odnotowa\u0142: Nie przyj\u0105\u0107!<\/em>[49]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Miros\u0142aw
Miros\u0142aw Szonert, Leon Niemczyk, Gry i zabawy<\/em> (1982), Autor: El\u017cbieta Schmidt, Prawa: nieustalone.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W lipcu 1982, dyrektor departamentu programowego Stanis\u0142aw Kuszewski sporz\u0105dzi\u0142 pismo, w kt\u00f3rym zrelacjonowa\u0142 przebieg kolaudacji Gier i zabaw<\/em>. Napisa\u0142 w niej: Filmu nie przyj\u0119to. Jego wzbudzaj\u0105ca kontrowersje wymowa (oskar\u017cenie tzw. prominent\u00f3w) zbieg\u0142o si\u0119 tu z wyj\u0105tkowo nieudanym sposobem filmowej narracji. Uznano film za niezborny dramaturgicznie, a przy tym nazbyt powierzchownie traktuj\u0105cy problemy, kt\u00f3rych dotyczy<\/em>[50]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em>Filmowi przyznano III kategori\u0119 artystyczn\u0105, cz\u0119\u015bci ekipy filmu wyp\u0142acono wynagrodzenie. Sta\u0142o si\u0119 tak poniewa\u017c Stanis\u0142aw Kuszewski postanowi\u0142 ukara\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w za realizacj\u0119 filmu Gry i zabawy<\/em> i z grona, kt\u00f3re mia\u0142o otrzyma\u0107 gratyfikacj\u0119 wykluczy\u0142 re\u017cysera Tadeusza Junaka, operatora Ryszarda Lenczewskiego oraz kierownika produkcji Kazimierza Siom\u0119. Prace ko\u0144cowe nad filmem ograniczono: do zmontowania negatywu obrazu, wykonania kopii wzorcowej, wykonanie kopii pokazowej dla Filmoteki Polskiej (dzisiaj Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny)[51]<\/a><\/sup><\/sup>. Tym samym Gry i zabawy<\/em> oficjalnie trafi\u0142y na \u201ep\u00f3\u0142k\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Grzegorz
Grzegorz Heromi\u0144ski, Tomasz Zaliwski, Gry i zabawy<\/em> (1982), Autor: El\u017cbieta Schmidt, Prawa: nieustalone. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Gry i zabawy<\/em> \u2013 epilog<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W grudniu 1982 pod przewodnictwem szefa kinematografii Stanis\u0142awa Stefa\u0144skiego[52]<\/a><\/sup><\/sup> odby\u0142a si\u0119 ocena Zespo\u0142u Filmowego Aneks, w\u015br\u00f3d licznych zastrze\u017ce\u0144, jakie sformu\u0142owa\u0142o przeciwko Zespo\u0142owi \u201eAneks\u201d Grzegorza Kr\u00f3likiewicza by\u0142a r\u00f3wnie\u017c produkcja Tadeusza Junaka. Jak napisano we wniosku o likwidacj\u0119 \u201eAneksu\u201d: Film pt. Gry i zabawy (re\u017c. Tadeusz Junak) nie zosta\u0142 przyj\u0119ty przez komisj\u0119 kolaudacyjn\u0105, poniewa\u017c jest bardzo s\u0142aby pod wzgl\u0119dem artystycznym, za\u015b jego wymowa polityczna nie jest do przyj\u0119cia<\/em>[53]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em>Sprawa niewygodnego filmu powr\u00f3ci\u0142a w trakcie oceny \u201eAneks-u\u201d, zdaniem Zygmunta Janika: Film pt. \u201eGry i zabawy\u201d jest ponurym nieporozumieniem politycznym i artystycznym; jak mo\u017cna by\u0142o w og\u00f3le taki film zrealizowa\u0107. Jak mo\u017cna by\u0142o taki film kierowa\u0107 na komisj\u0119 kolaudacyjn\u0105?<\/em>[54]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em>Grzegorz Kr\u00f3likiewicz nie pozostawa\u0142 d\u0142u\u017cny i swoim stylu odpiera\u0142 ataki wymierzone jego Zesp\u00f3\u0142: Film pt. \u201eGry i zabawy\u201d dlatego tak \u017ale zosta\u0142 przyj\u0119ty, poniewa\u017c jest filmem jadowitym, wyst\u0119puj\u0105cym przeciwko ludziom pozostaj\u0105cym na stanowiskach, maj\u0105cym zdegenerowane dzieci, film zosta\u0142 skrzywdzony, ale jeszcze si\u0119 przyda<\/em>[55]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 <\/em>przekonywa\u0142 Kr\u00f3likiewicz. Sprawa jednak wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 przes\u0105dzona i rzeczywi\u015bcie w 1983 roku decyzj\u0105 Stanis\u0142awa Stefa\u0144skiego zlikwidowano zesp\u00f3\u0142 \u201eAneks\u201d Grzegorza Kr\u00f3likiewicza. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 jedn\u0105 z wa\u017cnych przyczyn rozwi\u0105zania by\u0142o wyprodukowanie filmu Gry i zabawy<\/em> Tadeusza Junaka.<\/p>\n\n\n\n

Mija\u0142y lata trwania Polski Ludowej, a film zalega\u0142 na \u201ep\u00f3\u0142ce\u201d, wszystko wskazywa\u0142o na to, \u017ce pr\u0119dko nie zostanie z niej zdj\u0119ty. Z\u0142amano r\u00f3wnie\u017c samego tw\u00f3rc\u0119, kt\u00f3ry w wywiadzie udzielonym w 1987 roku przyzna\u0142: Zagra\u0142 entuzjazm. Film znalaz\u0142 si\u0119 na \u201ep\u00f3\u0142ce\u201d. Potem, gdy zacz\u0105\u0142 si\u0119 okres odblokowania, wcale nie walczy\u0142em o ten tytu\u0142<\/em>[56]<\/a><\/sup><\/sup>. Sytuacja prawna Gier i zabaw <\/em>uleg\u0142a zmianie dopiero w okresie transformacji ustrojowej. W maju 1989 roku przedstawiciel cenzury (Okr\u0119gowego Urz\u0119du Kontroli Publikacji i Widowisk w Warszawie) wyrazi\u0142 zgod\u0119 na publiczne rozpowszechnianie filmu[57]<\/a><\/sup><\/sup>, a we wrze\u015bniu potwierdzi\u0142 j\u0105 pe\u0142ni\u0105cy obowi\u0105zki przewodnicz\u0105cego Komitetu Kinematografii Henryk Laskowski[58]<\/a><\/sup><\/sup>. Tym samym Gry i zabawy <\/em>mog\u0142y trafi\u0107 na ekrany kin i telewizor\u00f3w. Tak w\u0142a\u015bnie sta\u0142o si\u0119 z innymi \u201ep\u00f3\u0142kownikami\u201d. Na przyk\u0142ad Przes\u0142uchanie <\/em>Ryszarda Bugajskiego doczeka\u0142o wielkiego powrotu, kt\u00f3rego zwie\u0144czeniem by\u0142 uroczysty pokaz na Festiwalu Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni. Jednak Grami i zabawami<\/em> prawie nikt nie by\u0142 zainteresowany. Chlubny wyj\u0105tek stanowi Andrzej Tomczak z Kostrzyna Wielkopolskiego, kt\u00f3ry w 1992 roku w li\u015bcie do czasopisma \u201eFilm\u201d przypomnia\u0142, \u017ce Gry i zabawy <\/em>wci\u0105\u017c nie trafi\u0142y do dystrybucji[59]<\/a><\/sup><\/sup>. Do premiery dosz\u0142o dopiero we wrze\u015bniu 2009 roku w \u0141odzi[60]<\/a><\/sup><\/sup>, w ramach przegl\u0105du Kino na cenzurowanym <\/em>(kino Charlie w \u0141odzi). Po dwudziestu siedmiu latach na sali zebrali si\u0119 aktorzy, kt\u00f3rzy nigdy nie widzieli tego filmu oraz re\u017cyser \u201ep\u00f3\u0142kownika\u201d. Pami\u0119tam, \u017ce w trakcie tej projekcji uderzy\u0142 mnie entuzjazm aktor\u00f3w, kt\u00f3rzy \u015bmiali si\u0119 i przekrzykiwali w trakcie seansu. Utkwi\u0142 mi w pami\u0119ci tak\u017ce smutek i rezygnacja Tadeusza Junaka, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce nie widzia\u0142 filmu od czasu kolaudacji, a nawet nie by\u0142 pewien czy film nie zosta\u0142 zniszczony. Kilka miesi\u0119cy po \u0142\u00f3dzkim pokazie Tadeusz Junak zmar\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Kolejn\u0105 szans\u0105 na przywr\u00f3cenie pami\u0119ci o filmie Gry i zabawy <\/em>okaza\u0142 si\u0119 dopiero rok 2022, w kt\u00f3rym min\u0119\u0142o 40 lat od Festiwalu Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku, kt\u00f3ry nie odby\u0142 si\u0119 z powodu wprowadzenia stanu wojennego. Okr\u0105g\u0142a rocznica sta\u0142a przyczynkiem do zorganizowania przez Filmotek\u0119 Narodow\u0105 \u2013 Instytut Audiowizualny przegl\u0105du film\u00f3w zatytu\u0142owanego Gda\u0144sk ’82. Festiwal, kt\u00f3ry si\u0119 nie odby\u0142<\/em>[61]<\/a><\/sup><\/sup>. Znalaz\u0142y si\u0119 na nim wybrane filmy, kt\u00f3re m\u00f3g\u0142by pojawi\u0107 na festiwalu w 1982 roku. W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142 si\u0119 \u201ep\u00f3\u0142kownik\u201d Junaka. W kinie Iluzjon mia\u0142a miejsce warszawska premiera filmu Gry i zabawy<\/em>, projekcj\u0119 poprzedzi\u0142 wst\u0119p wyg\u0142oszony przez Krzysztofa Zanussiego, a po seansie odby\u0142o si\u0119 spotkanie z tw\u00f3rcami filmu[62]<\/a><\/sup><\/sup>. Gry i zabawy<\/em> wy\u015bwietlono ponownie w Gdyni w ramach sekcji Festiwalu Film\u00f3w Fabularnych, zatytu\u0142owanego Nieby\u0142y Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych 1982-1983<\/em>[63]<\/a><\/sup><\/sup>. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce te okoliczno\u015bciowe projekcje nie zmieniaj\u0105 faktu, \u017ce film Tadeusza Junaka wci\u0105\u017c znany jest w\u0105skiej grupie badaczy polskiego kina. Po dzi\u015b dzie\u0144 (grudzie\u0144 2022) Gry i zabawy <\/em>nie zosta\u0142y wy\u015bwietlonego w telewizji, nie doczeka\u0142y si\u0119 edycji p\u0142ytowej, s\u0105 r\u00f3wnie\u017c niedost\u0119pne na portalach VOD\u2026<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik \u2013 filmoznawca, cz\u0142onek redakcji \u201ePleografu\u201d, przygotowuje dysertacj\u0119 W\u00a0kadrze i\u00a0poza nim. Fabularne filmy Grzegorza Kr\u00f3likiewicza<\/em>. Interesuje si\u0119 kinem polskim oraz\u00a0filmem dokumentalnym. Publikowa\u0142 w\u00a0\u201eKwartalniku Filmowym\u201d, \u201ePleografie\u201d, \u201ePanoptikum\u201d oraz\u00a0tomach zbiorowych. Jest autorem ksi\u0105\u017cek Leszek Wronko. D\u017awi\u0119k filmu polskiego<\/em> (2013) oraz\u00a0Elementarz Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowyc<\/em>h (2018; wraz z\u00a0K. Jajk\u0105 i\u00a0E. Sowi\u0144skim).<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. \n

    Grzegorz Kr\u00f3likiewicz (1939-2017) \u2013 scenarzysta, re\u017cyser filmowy i teatralny. Kierownik artystyczny Zespo\u0142u Filmowego \u201eAneks\u201d (1981-1983). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  2. \n

    \u201eAneks\u201d firma ma\u0142a, ale ambitna<\/em> \u2013 z Grzegorzem Kr\u00f3likiewiczem rozmawia\u0142a Ma\u0142gorzata Karbowiak, \u201eG\u0142os Robotniczy\u201d 1981, nr 171. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  3. \n

    Tadeusz Junak (1945-2009) \u2013 scenarzysta, re\u017cyser filmowy i teatralny. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  4. \n

    Maciej Z. Bordowicz (1941-2009) \u2013 poeta, pisarz, dramaturg, autor scenariuszy m.in. do filmu Gry i zabawy<\/em>. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  5. \n

    Umowa pomi\u0119dzy Maciejem Zenonem Bordowiczem i Tadeuszem Junakiem a kierownikiem artystycznym Zespo\u0142u Filmowego \u201eAneks\u201d Grzegorzem Kr\u00f3likiewiczem i zast\u0119pc\u0105 kierownika artystycznego do spraw produkcji Jerzym Niteckim o napisanie scenariusza filmu Gry i zabaw<\/em>y, 12 maja 1981 roku. Przedsi\u0119biorstwo Realizacji Film\u00f3w Zespo\u0142y Filmowe, Z.F. Aneks. Umowy autorskie 1980-1983<\/em>, sygn. 427, Archiwum Pa\u0144stwowe Dokumentacji Osobowej i P\u0142acowej w Milan\u00f3wku. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  6. \n

    Brak, Ile zespo\u0142\u00f3w<\/em>, \u201eFilm\u201d 1981, nr 2, s. 2. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  7. \n

    Zainteresowanych warstw\u0105 wizualn\u0105 oraz realizacj\u0105 filmu Gry i zabawy<\/em> odsy\u0142am do notacji Ryszard Lenczewski o filmie \u201eGry i zabawy<\/em>\u201d (real. Micha\u0142 Dondzik, 2022). Zob. https:\/\/ninateka.pl\/vod\/rozmowy\/ryszard-lenczewski-o-filmie-gry-i-zabawy-gdansk-82-festiwal-ktory-sie-nie-odbyl\/<\/a> (dost\u0119p: 13 grudnia 2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  8. \n

    Zob. Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych w dniu 29 czerwca 1982 roku, sygn. A-344, poz. 304, Archiwum FINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  9. \n

    Stanis\u0142aw Kuszewski (1929-2009) \u2013 dziennikarz, cz\u0142onek i dzia\u0142acz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, dyrektor Departamentu Programowego Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii, redaktor telewizyjny, rektor Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szko\u0142y Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w \u0141odzi (1973-1980), pracownik naukowy Wy\u017cszej Szko\u0142y Nauk Spo\u0142ecznych przy Komitecie Centralnym PZPR. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  10. \n

    Kazimierz Ko\u017aniewski (1919-2005) \u2013 publicysta, pisarz, scenarzysta (m.in. filmu Pi\u0105tka z ulicy Barskiej<\/em>, re\u017c. Aleksander Ford, 1954). Redaktor czasopism: \u201ePrzekr\u00f3j\u201d, \u201ePolityka\u201d, redaktor naczelny pism: \u201eMagazyn Polski\u201d i \u201eTu i Teraz\u201d. Cz\u0142onek PZPR, by\u0142 zwolennik wprowadzenia stanu wojennego i cz\u0142onkiem PRON. Wed\u0142ug dokument\u00f3w IPN by\u0142 wieloletnim, tajnym wsp\u00f3\u0142pracownikiem Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego, potem S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  11. \n

    Wszystkie cytaty z kolaudacji filmu Gry i zabawy<\/em> pochodz\u0105 ze stenogramu z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych w dniu 29 czerwca 1982 roku, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  12. \n

    Jerzy Jesionowski (1919-1992) \u2013 pisarz, cz\u0142onek PZPR, dzia\u0142acz Zwi\u0105zku Literat\u00f3w Polskich. W latach 1968-1971 kierownik artystyczny Zespo\u0142u Filmowego \u201eWektor\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  13. \n

    Stanis\u0142aw Kuszewski (1929-2009) \u2013 dziennikarz, cz\u0142onek i dzia\u0142acz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, dyrektor programowy Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii, redaktor telewizyjny, rektor Pa\u0144stwowa Wy\u017csza Szko\u0142a Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w \u0141odzi (1973-1980), pracownik naukowy Wy\u017cszej Szko\u0142y Nauk Spo\u0142ecznych przy Komitecie Centralnym PZPR. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  14. \n

    Stanis\u0142aw Trepczy\u0144ski (1924-2002) \u2013 polityk, dyplomata, cz\u0142onek i dzia\u0142acz PZPR. W latach 1971-1977 wiceminister w Ministerstwie Spraw Zagranicznych i przewodnicz\u0105cy Zgromadzenia Og\u00f3lnego ONZ (1972-1973). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  15. \n

    Jan Baszkiewicz (1930- 2011) \u2013 prawnik, historyk, profesor zwyczajny, cz\u0142onek i dzia\u0142acz PZPR. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  16. \n

    Czes\u0142aw Petelski (1922-1996) \u2013 scenarzysta i re\u017cyser, cz\u0142onek i dzia\u0142acz PPR, potem PZPR, kierownik artystyczny Zespo\u0142u Filmowego \u201eIluzjon\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  17. \n

     Krzysztof Zanussi \u2013 (ur. 1939) \u2013 scenarzysta, re\u017cyser, producent, kierownik artystyczny Zespo\u0142u (Studia) Filmowego \u201eTor\u201d w latach 1980-2019. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  18. \n

    Jerzy Bossak (1910-1989) \u2013 re\u017cyser, scenarzysta, redaktor naczelny Polskiej Kroniki Filmowej i dyrektor \u201eFilmu Polskiego\u201d, za\u0142o\u017cyciel i pierwszy redaktor naczelny tygodnika \u201eFilm\u201d, pierwszy dyrektor Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych w Warszawie, profesor i dziekan re\u017cyserii PWSFTviT w \u0141odzi. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  19. \n

    Jerzy Kawalerowicz (1922-2007) \u2013 scenarzysta i re\u017cyser filmowy, wyk\u0142adowca PWSFTviT w \u0141odzi, kierownik artystyczny Zespo\u0142u Filmowego \u201eKadr\u201d (1955-1968) i (1972-2007), cz\u0142onek i dzia\u0142acz PZPR, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca i wieloletni przewodnicz\u0105cy Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  20. \n

    Jan Rybkowski (1912-1987) \u2013 re\u017cyser i scenarzysta, cz\u0142onek PZPR, kierownik artystyczny Zespo\u0142u Filmowego \u201eRytm\u201d, w latach 1974-1977 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dziekana Wydzia\u0142u Re\u017cyserii PWSFTviT w \u0141odzi \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  21. \n

    Mieczys\u0142aw Wa\u015bkowski (1929-2001) \u2013 scenarzysta i re\u017cyser filmowy, aktor, cz\u0142onek PZPR, wieloletni sekretarz PZPR przy PRF Zespo\u0142y Filmowe. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  22. \n

    W przypadku karty ocen filmu stosowanej przy ocenie Gier i zabaw <\/em>stosowano wz\u00f3r karty za\u0142\u0105czonej do zarz\u0105dzenia nr 69 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 25 wrze\u015bnia 1974 roku. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  23. \n

    Skala punktacji prezentowa\u0142a si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: kategoria I od 45 do 50 punkt\u00f3w, kategoria II od 38 do 44 punkt\u00f3w, kategoria III od 30 do 37 punkt\u00f3w, kategoria IV od 0 do 29 punkt\u00f3w. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  24. \n

    Zbigniew Klaczy\u0144ski \u2013 krytyk filmowy zwi\u0105zany z czasopismami \u201eFilm\u201d i \u201eKino\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  25. \n

    Wac\u0142aw Lang \u2013 pu\u0142kownik Ludowego Wojska Polskiego. Przedstawiciel Ministerstwa Obrony Narodowej przy Naczelnym Zarz\u0105dzie Kinematografii. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  26. \n

    Roman Boniecki \u2013 dyrektor Zjednoczenia Rozpowszechniania Film\u00f3w. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  27. \n

    Krzysztof Zanussi, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  28. \n

    Mieczys\u0142aw Wa\u015bkowski, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  29. \n

    Mieczys\u0142aw W\u0105\u015bkowski, Karta ocen filmu \u2013 <\/em>uzasadnienie, sygn. A-344, poz. 304-19, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  30. \n

    Jerzy Bossak, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  31. \n

    Jerzy Bossak, Uwagi o filmie \u201aGry i zabawy\u201d<\/em>, sygn. A-344, poz. 304-8, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  32. \n

    Kazimierz Ko\u017aniewski, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  33. \n

    Kazimierz Ko\u017aniewski, Karta ocen filmu <\/em>\u2013 uzasadnienie, sygn. A-344, poz. 304-12, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  34. \n

    Jerzy Jesionowski, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  35. \n

    Les\u0142aw Bajer (1934-1991) \u2013 krytyk filmowy, scenarzysta i re\u017cyser. W latach 1967-1973 dyrektor Programu 2 w Komitecie ds. Radia i Telewizji. Od 1980 do 1982 roku redaktor naczelny miesi\u0119cznika \u201eKino\u201d oraz kierownik literacki w Zespole Filmowym \u201eZodiak\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  36. \n

    Les\u0142aw Bajer wspomina o postaci Edzia \u201eZadry\u201d (Tomasz Zaliwski). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  37. \n

    Les\u0142aw Bajer wspomina o postaci dzia\u0142acza partyjnego Stanis\u0142awa (Leon Niemczyk). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  38. \n

    Les\u0142aw Bajer, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  39. \n

    Krzysztof Teodor Toeplitz, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  40. \n

    Krzysztof Teodor Toeplitz (1933-2010) \u2013 dziennikarz, krytyk filmowy, publicysta (w latach 1969-1975 redaktor naczelny czasopisma \u201eSzpilki\u201d), autor scenariuszy filmowych (m.in. scenariusza do serialu Czterdziestolatek, <\/em>re\u017c. Jerzy Gruza, 1975), wyk\u0142adowca szko\u0142y filmowej w \u0141odzi, kierownik literacki Zespo\u0142u Filmowego \u201eKadr\u201d oraz Zespo\u0142u Filmowego \u201eIluzjon\u201d.  \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  41. \n

    Marian Jurek, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  42. \n

    Marian Jurek (zm. 1987) \u2013 pu\u0142kownik Wojska Polskiego, oficer G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Politycznego WP. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  43. \n

    Jan Baszkiewicz, Karta ocen filmu \u2013 uzasadnienie<\/em>, sygn. A-344, poz. 304-15, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  44. \n

    Wac\u0142aw Lang, Karta ocen filmu <\/em>\u2013 uzasadnienie, sygn. A-344, poz. 304-11, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  45. \n

    Roman Boniecki, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  46. \n

    Czes\u0142aw Petelski (1922-1996) \u2013 scenarzysta i re\u017cyser, cz\u0142onek i dzia\u0142acz PPR, potem PZPR, kierownik artystyczny Zespo\u0142u Filmowego \u201eIluzjon\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  47. \n

    Czes\u0142aw Petelski, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  48. \n

    Jerzy Kawalerowicz (1922-2007) \u2013 scenarzysta i re\u017cyser filmowy, wyk\u0142adowca PWSFTviT w \u0141odzi, kierownik artystyczny Zespo\u0142u Filmowego \u201eKadr\u201d (1955-1968) i (1972-2007), cz\u0142onek i dzia\u0142acz PZPR, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca i wieloletni przewodnicz\u0105cy Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  49. \n

    Jerzy Kawalerowicz, Karta ocen filmu<\/em>, sygn. A-344, poz. 304, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  50. \n

    Pismo w sprawie filmu Gry i zabawy<\/em> dyrektora Departamentu Programowego Stanis\u0142awa Kuszewskiego do Wiceministra Kultury i Sztuki Stanis\u0142awa Stefa\u0144skiego, Warszawa, 8 lipca 1982, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  51. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  52. \n

    Stanis\u0142aw Stefa\u0144ski \u2013 wiceminister Kultury i Sztuki. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  53. \n

    Pismo dyrektora Leona Bacha do podsekretrza stanu Stanis\u0142awa Stefa\u0144skiego z wnioskiem o rozwi\u0105zanie Zespo\u0142u Filmowego \u201eAneks\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  54. \n

    Notatka w sprawie oceny Zespo\u0142u Filmowego \u201eAneks\u201d<\/em> sporz\u0105dzona przez Wac\u0142awa Langa, Warszawa, 1 grudnia 1982, Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201eAneks\u201d. Dzia\u0142alno\u015b\u0107, rozwa\u017canie mo\u017cliwo\u015bci likwidacji korespondencja. 1982-1983, Archiwum Akt Nowych, zesp. NZK, sygn. 2\/86, k. 15. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  55. \n

    Tam\u017ce, k. 17. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  56. \n

    Eksperymenty i sentymenty <\/em>\u2013 z Tadeuszem Junakiem rozmawia\u0142a Renata Sas, \u201eDziennik \u0141\u00f3dzki\u201d 1987, nr 163, s.4. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  57. \n

    Protok\u00f3\u0142 przedstawiciela Okr\u0119gowego Urz\u0119du Kontroli Publikacji i Widowisk w Warszawie dopuszczaj\u0105cy Gry i zabawy do publicznego rozpowszechniania, 5 maja 1989, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  58. \n

    Pismo dyrektora Departamentu Programowego Jerzego Sch\u00f6nborna do Centrali Dystrybucji Film\u00f3w w Warszawie, 9 wrze\u015bnia 1989, AFINA. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  59. \n

    Andrzej Tomczak, Jeszcze p\u00f3\u0142kownicy<\/em>, \u201eFilm\u201d 1992, nr 47, s.31. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  60. \n

    Zob. Ostatni w\u015br\u00f3d ostatnich \u2013 premiera ostatniego \u201ep\u00f3\u0142kownika\u201d z udzia\u0142em tw\u00f3rc\u00f3w, 14 wrze\u015bnia 2009<\/em>, https:\/\/www.charlie.pl\/index.php?i=w647<\/a> (dost\u0119p: 13 grudnia 2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  61. \n

    Przegl\u0105dowi w kinie Iluzjon i wydarzeniom specjalnym towarzyszy\u0142a publikacja Gda\u0144sk ’82. Festiwal, kt\u00f3ry si\u0119 nie odby\u0142 <\/em>(2022), w kt\u00f3rej przedstawiono r\u00f3wnie\u017c skomplikowan\u0105 histori\u0119 Gier i zabaw<\/em>. Zob. Pawe\u0142 Jaskulski, Gry i zabawy<\/em>, [w:] Gda\u0144sk ’82. Festiwal, kt\u00f3ry si\u0119 nie odby\u0142<\/em>, pomys\u0142 i redakcja: Micha\u0142 Dondzik, Olga Okoniewska-Tekieli, Kalina Zalewska, Mateusz Werner, Magdalena Piejko, Robert Birkholc, Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny, Warszawa 2022, s. 45. R\u00f3wnie\u017c w 2022 roku ukaza\u0142 si\u0119 ksi\u0105\u017cka Sebastiana Jagielskiego, w kt\u00f3rej autor analizuje film Tadeusza Junaka. Zob. Sebastian Jagielski, Przerwana emancypacje. Polityka eksces w kinie polskim lat 1968-1982, <\/em>Univeritas, Krak\u00f3w 2021, s. 347-349 \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  62. \n

    Zob. Jak si\u0119 czu\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwo. Gda\u0144sk 82. Festiwal, kt\u00f3ry si\u0119 nie odby\u0142 <\/em>(2022). <\/em>Zob. https:\/\/ninateka.pl\/vod\/rozmowy\/jak-sie-czulo-spoleczenstwo-gdansk-82-festiwal-ktory-sie-nie-odbyl\/<\/a> (dost\u0119p: 13 grudnia 2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  63. \n

    Kuratorem przegl\u0105du by\u0142 Mi\u0142osz Stelmach. Zob. https:\/\/festiwalgdynia.pl\/aktualnosci\/niebyly-festiwal-polskich-filmow-fabularnych\/<\/a> (dost\u0119p: 13 grudnia 2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Gry i zabawy \u2013 prolog W kwietniu 1981 roku decyzj\u0105 Ministerstwa Kultury i Sztuki powo\u0142ano Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201eAneks\u201d. Jak deklarowa\u0142 kierownik artystyczny zespo\u0142u, Grzegorz Kr\u00f3likiewicz[1]: Ka\u017cdy z tw\u00f3rc\u00f3w mo\u017ce przyj\u015b\u0107 do nas ze scenariuszem, kt\u00f3ry jest aneksem do tego, co si\u0119 dzieje, czym \u017cyjemy, robi\u0105c nie film-sztandar, objawienie, co\u015b obowi\u0105zuj\u0105cego dla wszystkich, ale po prostu… Czytaj wi\u0119cej »\u201eFilm politycznie szkodliwy!\u201d<\/em> Komentarz do kolaudacji filmu \u201eGry i zabawy<\/em>\u201d (1982\/2009)<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":5829,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1534,960],"tags":[1610,1407,551,1113,1530,477,38,266,1160,668,1531,1612,367,1532,1611],"ppma_author":[1323],"class_list":["post-5826","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-4-2022","category-z-archiwum","tag-polkownik-3","tag-censorship","tag-cenzura","tag-cenzura-kina-w-prl","tag-gry-i-zabawy","tag-grzegorz-krolikiewicz","tag-kino-polskie","tag-kino-prl","tag-kolaudacja","tag-krzysztof-zanussi","tag-polkownik-2","tag-przesluchanie","tag-ryszard-bugajski","tag-tadeusz-junak","tag-zespol-filmowy-aneks"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t