{"id":5799,"date":"2022-12-20T13:27:07","date_gmt":"2022-12-20T12:27:07","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=5799"},"modified":"2023-01-03T09:41:37","modified_gmt":"2023-01-03T08:41:37","slug":"funkcje-kulturotworcze-w-kinie-animowanym-dla-dzieci-o-krotkometrazowych-filmach-rysunkowych-nestora-polskiej-animacji-witolda-giersza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/funkcje-kulturotworcze-w-kinie-animowanym-dla-dzieci-o-krotkometrazowych-filmach-rysunkowych-nestora-polskiej-animacji-witolda-giersza\/","title":{"rendered":"Funkcje kulturotw\u00f3rcze w kinie animowanym dla dzieci. O kr\u00f3tkometra\u017cowych filmach rysunkowych \u201enestora polskiej animacji\u201d Witolda Giersza<\/strong>"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.4.05<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zauwa\u017cyli\u015bmy to ju\u017c par\u0119 lat temu, \u017ce to kino animowane z lat 50., 60. dzisiaj wspaniale jest odbierane przez ma\u0142e dzieci. Poniewa\u017c one nie potrzebuj\u0105 jeszcze tak wielkiego \u0142adunku emocji, tak wielkiego \u0142adunku obrazu i g\u0142o\u015bnej muzyki<\/em>[1]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n

Jerzy Moszkowicz<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Witold Giersz, Autor: Adam Wy\u017cy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W powszechnej \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w animacja funkcjonuje jako forma filmu rozrywkowego adresowanego stricte<\/em> do widowni dzieci\u0119cej, tzw. \u201ebajka\u201d[2]<\/sup><\/a>. Natomiast w badaniach filmoznawczych, jak wskazuje tre\u015b\u0107 literatury tematu, przewa\u017ca perspektywa \u201ere\u017cyserskocentryczna\u201d[3]<\/sup><\/a>. Jako \u017ce animacja \u201e(…) zawiera zar\u00f3wno elementy sztuk plastycznych jak i elementy sztuki filmowej<\/em> (…)\u201d[4]<\/sup><\/a>, badacze skupiaj\u0105 si\u0119 na filmach eksperymentalnych i nazwiskach takich tuz\u00f3w jak: Walerian Borowczyk (Szko\u0142a<\/em>, 1958), Jan Lenica (Labirynt<\/em>, 1962), Daniel Szczechura (Podr\u00f3\u017c<\/em>, 1970), Zbigniew Rybczy\u0144ski (Tango<\/em>, 1981), Piotr Duma\u0142a (Franz Kafka<\/em>, 1991), czy na nowo odkryty Mariusz Wilczy\u0144ski (Zabij to i wyjed\u017a z tego miasta<\/em>, 2021). Pomijane s\u0105 sylwetki polskich animatorek jak: Zofia O\u0142dak[5]<\/sup><\/a> (Pch\u0142a szachrajka<\/em>, 1967, Tato, nie b\u00f3j si\u0119 dentysty<\/em>, 1985) czy Izabela Pluci\u0144ska (Studnia<\/em>, 1999, Jam Session<\/em>, 2005). R\u00f3wnie\u017c przeoczeni lub zdawkowo opisani s\u0105 tacy tw\u00f3rcy jak: Stanis\u0142aw Lenartowicz[6]<\/sup><\/a> (\u015aniadanie na trawie<\/em>, 1975, Sznurowad\u0142o w supe\u0142ki<\/em>, 2000), tworz\u0105cy animacje kombinowane (wycinkowe) oraz rysunkowe, Tadeusz Wilkosz (Smok Barnaba<\/em>, 1977, Tajemnica kwiatu paproci<\/em>, 2004) realizuj\u0105cy animacje przedmiotowe (lalkowe) czy Witold Giersz \u2013 \u201enestor polskiej animacji\u201d[7]<\/sup><\/a>. Tw\u00f3rca wielokrotnie nagradzany m. in. w Cannes (Czerwone i czarne<\/em>, 1963), w Oberhausen (Ladies and gentlemen<\/em>, 1964), na Krakowskim Festiwalu Filmowym (Ko\u0144<\/em>, 1967). Widzom znany przede wszystkim jako tw\u00f3rca pe\u0142nometra\u017cowego filmu animowanego Prosz\u0119 s\u0142onia<\/em> (1978) i autorskiego kr\u00f3tkiego metra\u017cu Czerwone i czarne <\/em>(1964). Witold Giersz posiada bogaty dorobek artystyczny, w kt\u00f3rym mieszcz\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno animowane filmy eksperymentalne \u2013 autorskie i klasyczne animacje wykonywane technik\u0105 rysunkow\u0105. Mimo licznych wyr\u00f3\u017cnie\u0144 artysta nie doczeka\u0142 si\u0119 jak dot\u0105d monograficznego opracowania swojej tw\u00f3rczo\u015bci. Tak samo jak inni wymienieni wy\u017cej tw\u00f3rcy. W konsekwencji stan bada\u0144 nad polsk\u0105 animacj\u0105, zw\u0142aszcza t\u0105 dla dzieci, jawi si\u0119 jako obszar zaniedbany. Na 118 numer\u00f3w \u201eKwartalnika Filmowego\u201d zaledwie 2 po\u015bwi\u0119cone by\u0142y animacji filmowej. Numer 19-20 z 1997 roku skupia\u0142 si\u0119 na prezentacjach dorobku poszczeg\u00f3lnych postaci z kraju i zagranicy. Aczkolwiek pod uwag\u0119 zosta\u0142y wzi\u0119te osoby takie jak Jan Lenica, Piotr Duma\u0142a czy Zbigniew Rybczy\u0144ski. Za\u015b numer 112 z 2020 roku zosta\u0142 nier\u00f3wno podzielony na polski dokument i polsk\u0105 animacj\u0119. Bowiem na 17 tekst\u00f3w, tylko 4 traktuj\u0105 na temat animacji filmowej. Przy czym teksty skupiaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na badaniach nad jej histori\u0105. Tymczasem na temat film\u00f3w dla dzieci wyra\u017any jest deficyt opracowa\u0144 filmoznawczych. Zagadnienie jest niemniej interesuj\u0105ce, co mo\u017cna zaobserwowa\u0107 w naukach psychologicznych, pedagogicznych czy socjologicznych. Badacze od dawna przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 wp\u0142ywom nowych medi\u00f3w oraz \u201ebajek\u201d na rozw\u00f3j ma\u0142ego cz\u0142owieka[8]<\/sup><\/a>. Warto zatem poszerzy\u0107 te badania o perspektyw\u0119 filmoznawcz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wiadome jest, \u017ce rozw\u00f3j najm\u0142odszych to wynik oddzia\u0142ywania na siebie r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w. Tego co wrodzone, jak aspekty biologiczne i genetyczne oraz tego co nabyte poprzez przebywanie w okre\u015blonym \u015brodowisku. (…) Niew\u0105tpliwie<\/em> <\/a>\u2013 twierdzi\u0142y Ma\u0142gorzata G\u0142oskowska-So\u0142datow i Barbara Dudel \u2013 na rozw\u00f3j dziecka w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym oraz jego spo\u0142eczne funkcjonowanie najwi\u0119kszy wp\u0142yw ma to, co je otacza, okre\u015blane jako najbli\u017csze \u015brodowisko, mikrosystem, czy nisza rozwojowa. Do niedawna to otoczenie ma\u0142emu dziecku tworzy\u0142a i organizowa\u0142a rodzina <\/em>(…)[9]<\/sup><\/a>. Obecnie dominant\u0105 w \u015brodowisku dzieci i m\u0142odzie\u017cy s\u0105 nowe media. Najm\u0142odsi od urodzenia maj\u0105 kontakt z filmami czy te\u017c serialami animowanymi. Dost\u0119p do nich jest du\u017co \u0142atwiejszy. W telewizji obecnie istnieje oko\u0142o 25 kana\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119conych emisji materia\u0142\u00f3w przeznaczonych dla dzieci (np. TVP ABC, Disney Channel, Nickelodeon). Dodatkowo takie filmy mo\u017cna obejrze\u0107 na platformach streamingowych (np. Disney+, Netflix, HBO Max), w darmowym dost\u0119pie na YouTube, a tak\u017ce na polskich stronach jak: Ninateka.pl, 35mm.online. Kr\u00f3tka animacja nie funkcjonuje ju\u017c tylko jako dodatek przed projekcj\u0105 g\u0142\u00f3wnego filmu w kinie, ani nie jest to dobranocka na programie pierwszym Telewizji Polskiej. Ta og\u00f3lnodost\u0119pno\u015b\u0107 zwi\u0119ksza udzia\u0142 i wp\u0142yw \u2013 zw\u0142aszcza filmu animowanego \u2013 w \u017cyciu dziecka, dominuj\u0105c rodzinn\u0105 codzienno\u015b\u0107. (…) Przez wp\u0142yw rozumie si\u0119 na og\u00f3\u0142 d\u0142ugotrwa\u0142y proces, kt\u00f3ry przejawia si\u0119 w \u2013 nieraz bardzo trudno uchwytnych \u2013 zmianach dotycz\u0105cych postaw, pogl\u0105d\u00f3w, ocen moralnych, estetycznych <\/em>(…)[10]<\/sup><\/a> \u2013 obja\u015bnia Janusz Gajda. Hilda Himmelweit wyr\u00f3\u017cnia trzy rodzaje wp\u0142ywu: 1. Bezpo\u015bredni \u2013 natychmiastowo dzia\u0142aj\u0105cy na emocje, np. reakcje fizjologiczne widza spowodowane immersj\u0105, 2. Kumulatywny \u2013 wywo\u0142ywany poprzez powtarzalno\u015b\u0107 obserwowanego zjawiska, np. seriale typu Scooby-Doo: Gdzie jeste\u015b<\/em> (1969-1978) gdzie ka\u017cda zagadka ko\u0144czy si\u0119 tym samym rozwi\u0105zaniem (przest\u0119pca zostaje schwytany przez grup\u0119 nastolatk\u00f3w), 3. Pod\u015bwiadomy \u2013 b\u0119d\u0105cy odwrotno\u015bci\u0105 bezpo\u015bredniego i pokrewie\u0144stwem kumulatywnego[11]<\/sup><\/a>: (…) na przyk\u0142ad, widz mo\u017ce pocz\u0105tkowo odrzuci\u0107 postawy prezentowane mu na ekranie ze wzgl\u0119du na to, \u017ce nie odpowiada mu kontekst, w jakim zosta\u0142y ukazane. Po pewnym czasie op\u00f3r mija, bo okoliczno\u015bci towarzysz\u0105ce odbiorowi zostaj\u0105 zapomniane, a napi\u0119cie uczuciowe wywo\u0142ane przez postaw\u0119 bohatera utworu trwa nadal <\/em>(…)[12]<\/sup><\/a>. Janina Koblewska proponuje jeszcze jeden, uzupe\u0142niaj\u0105cy rodzaj wp\u0142ywu: 4. Zewn\u0119trzny \u2013 odwo\u0142uje si\u0119 do naturalnych sk\u0142onno\u015bci cz\u0142owieka do na\u015bladownictwa, kt\u00f3re szczeg\u00f3lnie wzmo\u017cone s\u0105 w okresie niemowl\u0119co-szkolnym. Przyswojone zostaj\u0105 np. zachowania czy aspekty wizualne, jak ubi\u00f3r[13]<\/sup><\/a>. Z perspektywy bada\u0144 pedagogicznych upowszechnienie nowych medi\u00f3w, og\u00f3lny dost\u0119p do nich, wyra\u017anie okre\u015bla si\u0119 jako zagro\u017cenie dla tej grupy wiekowej. Znale\u017a\u0107 mo\u017cna wiele publikacji po\u015bwiadczaj\u0105cych o prawdziwo\u015bci tej hipotezy. Podkre\u015blaj\u0105 j\u0105 badacze tacy jak: Richard Fox, Robert M. Liebert, Maria Braun-Ga\u0142kowska, Maksymilian Werwicki, czy wspomniana Janina Koblewska[14]<\/sup><\/a>. Janusz Gajda wyznacza pi\u0119\u0107 kulturotw\u00f3rczych funkcji medi\u00f3w. Zwi\u0119\u017ale charakteryzuje je i ich obecne warto\u015bci w formie tabeli[15]<\/sup><\/a>:<\/p>\n\n\n\n

Podstawowe funkcje<\/td>Funkcje towarzysz\u0105ce<\/td>Pozytywne warto\u015bci kulturotw\u00f3rcze<\/td>Negatywne warto\u015bci kulturotw\u00f3rcze<\/td><\/tr>
Upowszechnienie r\u00f3\u017cnorodnych tre\u015bci<\/td>Informacyjna Edukacyjna Estetyczna Eskapistyczna Kompensacyjna<\/td>W atrakcyjny estetycznie spos\u00f3b przekazuje naukowe informacje. Wp\u0142ywa tym samym na rozbudzenie zainteresowania danym zagadnieniem motywuj\u0105c do rozwijania pasji.<\/td>Skutkuje przyt\u0142oczeniem spowodowanym nadmiarem przekazanych tre\u015bci i bod\u017ac\u00f3w. Przekazuje wiedz\u0119 bezu\u017cyteczn\u0105 i tre\u015bci ot\u0119piaj\u0105ce posiadaj\u0105ce tylko pozorne warto\u015bci. Przyczynia si\u0119 do rozleniwienia, si\u0119gania po \u0142atwo dost\u0119pne rozwi\u0105zania i zaniedbywanie innych aspekt\u00f3w kultury.<\/td><\/tr>
Funkcja ludyczna<\/td>Rozrywkowa Relaksowa Estetyczna<\/td>Relaksuje i bawi poprawiaj\u0105c nastr\u00f3j. Jednocze\u015bnie przyczynia si\u0119 do poszerzania wiedzy, kszta\u0142towania konkretnych wzorc\u00f3w i pogl\u0105d\u00f3w, na kt\u00f3re mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107. Zwraca uwag\u0119 na aspekty estetyczne uwra\u017cliwiaj\u0105ce odbiorc\u0119.<\/td>Rozleniwia i zach\u0119ca do nadmiernego wykonywania czynno\u015bci autotelicznych prowadz\u0105c do wy\u0142\u0105czenia ze \u015bwiata realnego. Wpaja przerysowany i przek\u0142amany obraz rzeczywisto\u015bci przyczyniaj\u0105c si\u0119 do powielania i wzmacniania stereotyp\u00f3w.<\/td><\/tr>
Funkcja stymuluj\u0105ca<\/td>Estetyczna Wychowawcza<\/td>Wspomaga rozw\u00f3j kompetencji odbiorczych, rozw\u00f3j pasji i kreatywno\u015b\u0107. Zach\u0119ca do wydarze\u0144 kulturalnych. Kszta\u0142tuje gusta i postaw\u0119 otwart\u0105 na \u015bwiat.<\/td>Zach\u0119ca do prymitywnych form rozrywki i stroni od skupiania si\u0119 na aspektach estetycznych. Tworzy homogenizacj\u0119 gust\u00f3w.<\/td><\/tr>
Funkcja wzorcotw\u00f3rcza<\/td>Wychowawcza Edukacyjna<\/td>Propaguje zachowania zgodne z przyj\u0119tymi normami spo\u0142ecznymi oraz dobre, po\u017c\u0105dane wzorce i postawy moralne. Daje wskaz\u00f3wki u\u017cyteczne w codzienno\u015bci. Uelastycznia cz\u0142owieka sprawiaj\u0105c, \u017ce bardziej pozytywnie podchodzi do zmian i nie zamyka si\u0119 na rzeczywisto\u015b\u0107.<\/td>Bezmy\u015blnie na\u015bladuje przedstawiane negatywne wzorce i nieodpowiednie zachowania. <\/td><\/tr>
Funkcja interpersonalna<\/td>Wychowawcza Informacyjna<\/td>Przyczynia si\u0119 do wzrostu empatii i zrozumienia miejsca cz\u0142owieka we wszech\u015bwiecie.<\/td>Powoduje zamkni\u0119cie si\u0119 w sobie pot\u0119guj\u0105c poczucie samotno\u015bci. Przyczynia si\u0119 do przyj\u0119cia nastawienia egoistycznego i oboj\u0119tnej postawy wobec reszty rzeczywisto\u015bci.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

Jolanta K\u0119dzior potwierdza: (…) Koncepcja ta mo\u017ce by\u0107 przydatna w odniesieniu do opisu szans i zagro\u017ce\u0144 dla dzieci w rozpatrywanym wieku, p\u0142yn\u0105cych do nich ze \u015bwiata cyfrowych medi\u00f3w <\/em>(…)[16]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Celem niniejszego artyku\u0142u jest zbadanie jakie funkcje kulturotw\u00f3rcze wyst\u0119puj\u0105 w kr\u00f3tkich filmach animowanych dla dzieci Witolda Giersza zrealizowanych w latach 1956-1984 w Studiu Miniatur Filmowych w Warszawie.Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce w przypadku tw\u00f3rczo\u015bci tego re\u017cysera brak jest materia\u0142\u00f3w prasowych czy te\u017c archiwalnych, na kt\u00f3rych mo\u017cna by oprze\u0107 takie badanie. Wyj\u0105tek stanowi film Prosz\u0119 s\u0142onia<\/em>. Praca opiera si\u0119 na analizie tekstualnej, na wywiadach z re\u017cyserem, na analizie literatury z zakresu pedagogiki, nowych medi\u00f3w oraz transpozycji poj\u0119\u0107 i bada\u0144 (kulturotw\u00f3rcze funkcje, rodzaje wp\u0142ywu) z owych dziedzin, kt\u00f3re zastosuj\u0119 do analizy film\u00f3w animowanych, by wykaza\u0107 ich wp\u0142yw, warto\u015bci i zagro\u017cenia dla m\u0142odych widz\u00f3w. Aby zweryfikowa\u0107 czy powy\u017csze aspekty ulegaj\u0105 jakimkolwiek zmianom na przestrzeni lat, praca uporz\u0105dkowana jest chronologicznie. Poczynaj\u0105c od debiutanckiego filmu Tajemnica starego zamku<\/em> (1956) do ostatniej animacji jak\u0105 wyre\u017cyserowa\u0142 w Studiu Miniatur Filmowych w Warszawie pt. Gwiazda<\/em> (1984). Cz\u0119\u015b\u0107 z dost\u0119pnych film\u00f3w Giersza przeznaczona jest stricte<\/em> dla starszej widowni, od 16 lub 18 roku \u017cycia (Ladies and gentlemen<\/em>,1964, Intelektualista<\/em>, 1969, Admira\u0142<\/em>, 1968, Kartoteka<\/em>, 1966, Neonowa fraszka<\/em>, 1959, Kaskader<\/em>, 1972), a cz\u0119\u015b\u0107 jest bardziej autorska i eksperymentalna (np. Czerwone i czarne<\/em>, Ko\u0144<\/em>, Po\u017car<\/em>, 1975)[17]<\/sup><\/a>. Inne stanowi\u0105 ilustracje do muzyki klasycznej (np. Rondo Alla Turca z Sonaty A-dur KV 331<\/em>, 1993, Marsz turecki<\/em>, 1993, W grocie Kr\u00f3la G\u00f3r<\/em>, 1996). W jego dorobku znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce odcinki seriali animowanych, stanowi\u0105cych cz\u0119\u015b\u0107 wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci (np. Jacek<\/em> \u015bpioszek<\/em>, 1962, Prosz\u0119 s\u0142onia<\/em>, 1968, Ba\u015bnie i bajki polskie<\/em>, 2002-2010). Wymienione dzie\u0142a pomijam z uwagi na tematyk\u0119 niniejszego artyku\u0142u. Do analizy wyselekcjonowane zosta\u0142y filmy wykonane technik\u0105 klasycznej animacji rysunkowej (przy u\u017cyciu prostej kreski), kt\u00f3re nawet przez samego tw\u00f3rc\u0119 umiejscowione s\u0105 na marginesie tw\u00f3rczo\u015bci. (…) Ja<\/em> \u2013 m\u00f3wi Witold Giersz \u2013 malowa\u0142em albo p\u0119dzlem, albo szpachl\u0105. To znaczy, wykonywa\u0142em mn\u00f3stwo film\u00f3w wcze\u015bniej w spos\u00f3b bardzo tradycyjny, klasyczn\u0105 rysunkow\u0105 animacj\u0105 pracuj\u0105c w zespole, ale najbardziej ceni\u0119 filmy te tak zwane autorskie, gdzie sam animuje, sam jestem sobie sterem i \u017ceglarzem<\/em> (…)[18]<\/sup><\/a>. Filmografia Giersza wymaga oczywi\u015bcie ca\u0142o\u015bciowego, monograficznego opracowania. Natomiast zacz\u0105\u0107 nale\u017cy od pocz\u0105tku, stopniowo poszerzaj\u0105c zakres bada\u0144. Do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owa biografia tego tw\u00f3rcy znajduje si\u0119 w publikacji Witold Giersz. Malarz ekranu<\/em>[19]<\/sup><\/a> autorstwa \u017cony artysty \u2013 Joanny Prosi\u0144skiej-Giersz i Jerzego Armaty. Ksi\u0105\u017cka ta sk\u0142ada si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z wywiad\u00f3w z re\u017cyserem, skupionych na \u017cyciu rodzinnym i pocz\u0105tkach w animacji w powojennej Polsce, w du\u017cej mierze bazuj\u0105c na wypowiedziach innych osobisto\u015bci kina na temat artysty. Jest to wydanie okoliczno\u015bciowe \u2013 przy okazji 12. edycji Mi\u0119dzynarodowego Festiwalu Film\u00f3w Nowe Horyzonty we Wroc\u0142awiu \u2013 upami\u0119tniaj\u0105ce sylwetk\u0119 tw\u00f3rcy i gloryfikuj\u0105ce go jako cz\u0142owieka. Publikacja ma charakter popularyzatorski. Brak w niej analizy poszczeg\u00f3lnych dzie\u0142 tw\u00f3rcy. W zwi\u0105zku z tym, niniejszy artyku\u0142 skupiony jest na tw\u00f3rczo\u015bci animatora i jej warto\u015bciach, ni\u017c na opisanej ju\u017c biografii Witolda Giersza.<\/p>\n\n\n\n

Istotne dla mojego wywodu jest nakre\u015blenie aspektu instytucjonalnego. Po II wojnie \u015bwiatowej Zdzis\u0142aw Lachur (Czy to by\u0142 sen<\/em>, 1948, Zbuntowane rysunki<\/em>, 1954) za\u0142o\u017cy\u0142 w Katowicach pracowni\u0119 film\u00f3w animowanych. W 1947 roku zesp\u00f3\u0142 redakcyjny \u201eTrybuny Robotniczej\u201d wszed\u0142 w posiadanie owego o\u015brodka[20]<\/sup><\/a>. Opublikowano w\u00f3wczas not\u0119 (…) o poszukiwaniu uzdolnionych rysownik\u00f3w do zaanga\u017cowania ich w przysz\u0142ej produkcji film\u00f3w animowanych<\/em>(…)[21]<\/sup><\/a>. Ze zg\u0142osze\u0144 wybrano kilku animator\u00f3w i utworzono Eksperymentalne Studio Film\u00f3w Rysunkowych. Rok p\u00f3\u017aniej przemianowano je na Zesp\u00f3\u0142 Produkcyjny Film\u00f3w Rysunkowych \u201e\u015al\u0105sk\u201d ostatecznie ulokowane w Bielsku-Bia\u0142ej. Wkr\u00f3tce w prasie ponownie pojawi\u0142 komunikat o poszukiwaniu animator\u00f3w[22]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W tym punkcie historii animacji pojawia si\u0119 Witold Giersz. Odpowiedzia\u0142 na zg\u0142oszenie i zosta\u0142 przyj\u0119ty. W 1950 roku rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119. Niebawem Lechos\u0142aw Marsza\u0142ek (Bolek i Lolek na wakacjach<\/em> 1965-1966, Reksio<\/em>, 1967-1968) zatrudni\u0142 go w roli asystenta. A\u017c w 1955 roku zosta\u0142 g\u0142\u00f3wnym animatorem przy filmie Pani Twardowska<\/em> (re\u017c. Lechos\u0142aw Marsza\u0142ek, 1955)[23]<\/sup><\/a>. Rok p\u00f3\u017aniej \u2013 z inicjatywy \u00f3wczesnych decydent\u00f3w Ministerstwa Kultury (w\u00f3wczas Centralnego Urz\u0119du Kinematografii) \u2013 Oddzia\u0142 Film\u00f3w Rysunkowych w Bielsku-Bia\u0142ej sta\u0142 si\u0119 autonomiczn\u0105 jednostk\u0105 i przemianowa\u0142 na Studio Film\u00f3w Rysunkowych. W stolicy otwarto jedn\u0105 z grup produkcyjnych, kt\u00f3ra w 1958 roku usamodzielni\u0142a si\u0119 pod nazw\u0105 Studio Miniatur Filmowych[24]<\/sup><\/a>. (…) W\u0142adys\u0142aw Nehrebecki, kt\u00f3remu proponowano wyjazd do Warszawy odm\u00f3wi\u0142. Nie chcia\u0142 zrezygnowa\u0107 z pobytu w Bielsku. Bardzo mu si\u0119 tam podoba\u0142o, zreszt\u0105 otrzyma\u0142 tam ju\u017c ca\u0142kiem niez\u0142e mieszkanie. Wyjazd do stolicy nie odpowiada\u0142 mu <\/em>(…)[25]<\/sup><\/a> \u2013 wyja\u015bnia Witold Giersz. Fili\u0105 pokierowa\u0142 zatem oddelegowany Witold Giersz i operator Mieczys\u0142aw Pozna\u0144ski. (…) Jedni byli zadowoleni z tego, inni koledzy mniej. Takie kr\u0105\u017cy\u0142o powiedzenie w Bielsku: \u00abTracimy dobrego animatora\u00bb, zyskujemy kiepskiego re\u017cysera <\/em>(…)[26]<\/sup><\/a> \u2013 wspomina Witold Giersz.<\/p>\n\n\n\n

W\u00f3wczas animator zadebiutowa\u0142 jako re\u017cyser filmem rysunkowym pt. Tajemnica starego zamku <\/em>(1956), wed\u0142ug scenariusza i projekt\u00f3w plastycznych Zbigniewa Lengrena. Film opowiada o detektywistycznej sprawie prowadzonej przez psa \u2013 Rexa \u2013 zafascynowanego i inspiruj\u0105cego si\u0119 postaci\u0105 Sherlocka Holmesa. Na\u015bladuj\u0105c s\u0142ynnego detektywa czworon\u00f3g chodzi w p\u0142aszczu, kaszkiecie w krat\u0119 i z fajk\u0105, kt\u00f3rej nie wypuszcza z pyska. Rex pomaga kociej rodzinie (dozorcy zamku i jego \u017conie) rozwi\u0105za\u0107 spraw\u0119 znikaj\u0105cych z zabytkowej karabeli, klejnot\u00f3w oraz porwanego koci\u0105tka. Okazuje si\u0119, \u017ce za przest\u0119pstwa odpowiedzialna jest ptasia szajka. Oczywi\u015bcie z\u0142odziejk\u0105 okazuje si\u0119 by\u0107 sroka, zgodnie z utart\u0105 powszechnie opini\u0105 na temat tych ptak\u00f3w. Natomiast porywaczem jest sowa. Przest\u0119pczynie zostaj\u0105 schwytane niemal jednocze\u015bnie i trafiaj\u0105 do klatki. Pocz\u0105tkowo Rex b\u0142\u0119dnie ocenia sytuacj\u0119 panuj\u0105c\u0105 na zamku. Widzi koci\u0105 par\u0119 wnosz\u0105c\u0105 do \u015brodka przedmiot przypominaj\u0105cy kszta\u0142tem zw\u0142oki. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce to wielka butla mleka przeznaczona dla ma\u0142ego koci\u0105tka. Przez swoje psie uprzedzenie do kot\u00f3w, Rex wkracza do zamku i mierzy do rodziny z broni. Dzi\u0119ki swej rozpoznawalno\u015bci, nie zostaj\u0105 wyci\u0105gni\u0119te z owej sytuacji \u017cadne konsekwencje. Film utrzymany jest w zabawnej atmosferze. Akcji towarzyszy muzyka ilustracyjna Marka Sarta. Spo\u015br\u00f3d pi\u0119ciu funkcji kulturotw\u00f3rczych, kt\u00f3re wyodr\u0119bnia Janusz Gajda, Tajemnica starego zamku <\/em>ma przede wszystkim funkcj\u0119 wzorcotw\u00f3rcz\u0105. Kszta\u0142tuje postawy moralne m\u0142odych ludzi, bowiem pojawia si\u0119 w filmie istotna przestroga, \u017ce nie nale\u017cy kra\u015b\u0107 i \u0142ama\u0107 prawa, poniewa\u017c takie zachowanie spotka si\u0119 z nale\u017cn\u0105 kar\u0105. Za wz\u00f3r stawia posta\u0107 nieustraszonego psiego detektywa, kt\u00f3ry nie do\u015b\u0107, \u017ce sk\u0142onny jest nie\u015b\u0107 pomoc to jeszcze ma przy tym genialne pomys\u0142y. Natomiast warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na w\u0105tpliwe wprowadzenie element\u00f3w takich jak fajka i bro\u0144 w wyposa\u017ceniu Rexa. Jawnie nawi\u0105zuje do kultowej, fikcyjnej postaci Sherlocka Holmesa. Jego przygody \u2013 autorstwa Arthura Conan Doyle’a \u2013 zakorzeni\u0142y si\u0119 w popkulturze. O ile chwalebne s\u0105 umiej\u0119tno\u015bci dedukcji Sherlocka Holmesa, to aspekty takie jak uzale\u017cnienie nikotynowe z pewno\u015bci\u0105 nie zas\u0142uguj\u0105 na gloryfikacj\u0119. Zw\u0142aszcza nie w animacji kierowanej do dzieci. Palenie nie jest w kinie dzieci\u0119cym \u017cadnym novum<\/em>, ale najcz\u0119\u015bciej jawi si\u0119 jako emblemat czarnego charakteru[27]<\/sup><\/a>. \u0141\u0105czy si\u0119 z kaszlem i niezdrowym wygl\u0105dem np. Cruella de Mon z filmu 101 dalmaty\u0144czyk\u00f3w<\/em> (re\u017c. Hamilton Luske, Clyde Geronimi, 1961), czy te\u017c wilk z Wilka i zaj\u0105ca<\/em> (1969-2006). Tajemnica starego zamku<\/em> daje szans\u0119 na zaszczepienie w m\u0142odym widzu odpowiednich postaw moralnych, ale niesie tak\u017ce zagro\u017cenie w postaci bezkrytycznego spojrzenia na na\u0142\u00f3g. Warto wyszczeg\u00f3lni\u0107 tak\u017ce ludyczn\u0105 funkcj\u0119 tego dzie\u0142a. Jest bowiem kreatywne i ma silne walory rozrywkowe. Witold Giersz swoje pierwsze dzie\u0142o postrzega w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: (…) Nie by\u0142em zadowolony ze swojego pierwszego filmu. Po pierwsze dlatego, \u017ce nie wybra\u0142em sobie sam scenariusza, sam tematu, nast\u0119pnie opracowanie plastyczne, chocia\u017c<\/em> interesuj\u0105ce, nie by\u0142o mojego autorstwa <\/em>(…)[28]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Tajemnica starego zamku<\/em> (1956), Autor: Witold Giersz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W nast\u0119pnym filmie Witold Giersz zosta\u0142 ju\u017c scenarzyst\u0105. Przygoda marynarza<\/em> (1958) opowiada o rozbitku, kt\u00f3rego statek zaton\u0105\u0142. Ma on pasiast\u0105 koszulk\u0119, marynarsk\u0105 czapk\u0119 i fajk\u0119. Dryfuj\u0105c na z\u0142amanej k\u0142odzie dop\u0142ywa do piaszczystej wyspy. Okazuje si\u0119, \u017ce na miejscu mieszkaj\u0105 czarnosk\u00f3rzy tubylcy \u2013 kanibale. Maj\u0105 br\u0105zowe, monstrualne usta i kolczyki. Jedni nosz\u0105 sp\u00f3dniczki z li\u015bci, inni sukienki z lamparciej sk\u00f3ry. Tubylcy postanawiaj\u0105 ugotowa\u0107 marynarza. M\u0119\u017cczyzna, by unikn\u0105\u0107 po\u017carcia wpada na szereg kuriozalnych, lecz skutecznych pomys\u0142\u00f3w. Smaruje si\u0119 sadz\u0105, by wtopi\u0107 si\u0119 w grup\u0119 tubylc\u00f3w czy ostatecznie w przebraniu ze sk\u00f3ry zdartej z lamparta odstrasza kanibali i odp\u0142ywa w kotle. Przygoda marynarza<\/em> w przeciwie\u0144stwie do poprzedniego filmu Witolda Giersza, nie ma tak klarownego w odczytaniu mora\u0142u. Jest bardziej rozrywkowa. Spe\u0142nia funkcj\u0119 ludyczn\u0105. Posta\u0107 marynarza pokazuje, \u017ce nie nale\u017cy si\u0119 poddawa\u0107, bowiem z ka\u017cdej sytuacji mo\u017cna wyj\u015b\u0107 zwyci\u0119sko i znale\u017a\u0107 jakie\u015b rozwi\u0105zanie. Niebezpiecze\u0144stwo funkcji ludycznej kryje si\u0119 w przedstawieniu rzeczywisto\u015bci z pewnym przejaskrawieniem, w tzw. krzywym zwierciadle. Wizerunek os\u00f3b czarnosk\u00f3rych w Przygodzie marynarza<\/em> jest jednoznacznie negatywny i krzywdz\u0105cy. Skutkowa\u0107 mo\u017ce uprzedzeniem m\u0142odego odbiorcy do ludzi o innym kolorze sk\u00f3ry. Pejoratywnym stosunkiem jako do obcego i niebezpiecznego. Film Witolda Giersza nie jest wyj\u0105tkiem w takiej stereotypizacji. Identycznie wygl\u0105da to w serialu Zaczarowany o\u0142\u00f3wek <\/em>(re\u017c. Ireneusz Czesny, Ryszard Szymczak, 1966-1977) i jego p\u00f3\u017aniejszym ud\u017awi\u0119kowionym filmie pe\u0142nometra\u017cowym Podr\u00f3\u017c z zaczarowanym o\u0142\u00f3wkiem <\/em>(re\u017c. Andrzej Piliczewski, 1991). Piotru\u015b z za\u0142og\u0105 statku natrafiaj\u0105 na wysp\u0119 i czarnosk\u00f3rych tubylc\u00f3w. Nie s\u0105 oni kanibalami, ale ponownie zaprezentowani s\u0105 jako istoty dzikie, pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 dzidami. W zamian za medykamenty zostaj\u0105 przez kapitana zagnani do przenoszenia kokos\u00f3w z wyspy na pok\u0142ad statku. Zwraca to uwag\u0119 na jeszcze jeden istotny aspekt. Aspiracje kolonialne Polak\u00f3w[29]<\/sup><\/a>. Polska chcia\u0142a by\u0107 uczestnikiem projektu kolonialnego. Liga Morska i Kolonialna rozpocz\u0119\u0142a snucie plan\u00f3w o kolonizacji po I wojnie \u015bwiatowej i otwarciu kraju na morze. Formalnie inicjatyw\u0119 zaprezentowano na forum Ligi Narod\u00f3w. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 polskie ekspedycje do Afryki, Ameryki Po\u0142udniowej i \u015arodkowej, a tak\u017ce Madagaskaru. Za\u0142o\u017cenie kolonii okaza\u0142o si\u0119 nieudane z kilku powod\u00f3w[30]<\/sup><\/a>. Ostatni plan zastopowa\u0142 wybuch II wojny \u015bwiatowej. Jak podkre\u015bla Magdalena Bodzan (…) kolonializm to jednak co\u015b wi\u0119cej ni\u017c fizyczne posiadanie zamorskich teren\u00f3w czy polityczne i gospodarcze podporz\u0105dkowanie. To w du\u017cej mierze<\/em> projekt ideologiczny, kt\u00f3rego celem jest wytwarzanie r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy lud\u017ami i kategoryzowanie ich na gorszych i lepszych, prymitywnych i cywilizowanych, by usprawiedliwia\u0107 wyzysk jednych przez drugich. W takim rozumieniu kolonializm by\u0142 obecny w polskiej historii i do dzi\u015b wp\u0142ywa na nasz stosunek do \u201eInnych\u201d oraz na spos\u00f3b my\u015blenia o \u015bwiecie i korzystaniu z jego zasob\u00f3w <\/em>(…)[31]<\/sup><\/a>. Te niespe\u0142nione ambicje odnajduj\u0105 uj\u015bcie nie tylko we wspomnianych przeze mnie filmach dla dzieci[32]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Przygoda marynarza<\/em> (1958), Autor: Witold Giersz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Witold Giersz zrealizowa\u0142 jeszcze jeden film o morskich przygodach. Skarb Czarnego Jack\u2019a<\/em> (1961), w kt\u00f3rym pirat i marynarz rywalizuj\u0105 ze sob\u0105 o skarb, do kt\u00f3rego doprowadzi\u0107 ma wy\u0142owiony list w butelce. Jack \u2013 pirat, ma przepask\u0119 na oko, szabl\u0119, pistolet i stalow\u0105 nog\u0119. Upija si\u0119 rumem, kradnie marynarzowi \u0142\u00f3d\u017a i generalnie nie nale\u017cy do najuczciwszych ludzi. Marynarz natomiast na wszystko reaguje stoickim spokojem, znajduje wyj\u015bcie z ka\u017cdej sytuacji. Nie ma tu zdzicza\u0142ych tubylc\u00f3w, jest za to alkohol i fajka. Przy czym pirat pije, a marynarz robi jedno i drugie. Koniec ko\u0144c\u00f3w marynarz okrada Jacka z odnalezionego skarbu i przy muzyce Jerzego Abatowskiego, odp\u0142ywa i znika za lini\u0105 horyzontu. Skarb Czarnego Jack\u2019a <\/em>posiada dwie funkcje. Ludyczn\u0105, bowiem jest humorystyczny, zatem poprawia samopoczucie odbiorcy. Poprzez rozrywkowy charakter r\u00f3wnie\u017c uczy, jako \u017ce wyd\u017awi\u0119k filmu brzmi: wytrwale d\u0105\u017c do celu. Film odnosi si\u0119 do dzieci\u0119cych fascynacji o pirackich przygodach. Pobudza wyobra\u017ani\u0119 i uwra\u017cliwia estetycznie. Druga funkcja jest negatywnie wzorcotw\u00f3rcza, poniewa\u017c zar\u00f3wno Jack jak i marynarz upijaj\u0105 si\u0119 rumem, pal\u0105 tyto\u0144 i korzystaj\u0105 z broni. Zdecydowanie s\u0105 to nieodpowiednie wzorce dla dzieci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu: Skarb Czarnego Jack’a<\/em> (1961), Autor: Witold Giersz
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Dwa lata p\u00f3\u017aniej Witold Giersz powraca do \u015bwiata zwierz\u0105t. Realizuje animacje Dinozaury<\/em> I i II (1963). Filmy z cyklu popularno-naukowego opatrzone s\u0105 o\u015bwiatowym komentarzem ponadkadrowym, przybli\u017caj\u0105 najm\u0142odszym \u015bwiat okresu geologicznego triasu. Opowiadaj\u0105 o genealogii tych stworze\u0144, ich fizjologii i og\u00f3lnym funkcjonowaniu. Ukazuj\u0105 to na przyk\u0142adzie wsp\u00f3\u0142czesnych gad\u00f3w i ich praprzodk\u00f3w. Animacja s\u0142u\u017cy w tym przypadku przede wszystkim wizualizacji s\u0142\u00f3w narratora \u2013 W\u0142odzimierza Kmicika. Film ma charakter edukacyjny i funkcj\u0119 upowszechnienia r\u00f3\u017cnorodnych tre\u015bci. Obie cz\u0119\u015bci Dinozaur\u00f3w<\/em> dostarczaj\u0105 informacji o odleg\u0142ych dziejach Ziemi, w spos\u00f3b estetyczny i atrakcyjny przyczyniaj\u0105 si\u0119 do ich lepszego zrozumienia. Film przekazuje istotne nauki, jak to, \u017ce cz\u0142owiek nie zawsze by\u0142 dominuj\u0105cym gatunkiem. My\u015bl\u0119<\/em> \u2013 m\u00f3wi Witold Giersz \u2013 (…) \u017ce animacja ma bardzo dobry spos\u00f3b t\u0142umaczenia pewnych zjawisk w przyrodzie. Dzi\u0119ki takiej mo\u017cliwo\u015bci operowania nie tylko s\u0142owem, ale w og\u00f3le obrazem. Pokazywania rzeczy, kt\u00f3rych niestety nie mo\u017cna na przyk\u0142ad sfilmowa\u0107, poniewa\u017c ju\u017c nie<\/em> istniej\u0105 <\/em>(…)[33]<\/sup><\/a>. Zagro\u017cenia p\u0142yn\u0105ce z takiej funkcji kryj\u0105 si\u0119 w mo\u017cliwo\u015bci zdezorientowania m\u0142odego umys\u0142u nat\u0142okiem nowych danych i tre\u015bci oraz rozleniwieniu poprzez czerpanie wiedzy ze stosunkowo \u0142atwego \u017ar\u00f3d\u0142a na rzecz odej\u015bcia od innych tekst\u00f3w kultury.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Dinozaury<\/em> (1963), Autor: Witold Giersz.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pny film rysunkowy, klasyczn\u0105 prost\u0105 kresk\u0105 Witold Giersz zrealizowa\u0142 w 1984 roku.  Gwiazda<\/em> to animacja na podstawie scenariusza Ernesta Brylla i na motywach Roku 1984<\/em> (1949) George’a Orwella. Akcja rozgrywa si\u0119 tu\u017c przed \u015awi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia. \u015awi\u0119ty Miko\u0142aj odczytuje listy od dzieci. Ich tre\u015b\u0107 wskazuje, \u017ce marzeniem najm\u0142odszych bynajmniej nie jest nowa zabawka, a rodzina. Spo\u0142ecze\u0144stwo jawi si\u0119 jako nieszcz\u0119\u015bliwe i kontrolowane przez w\u0142adz\u0119. W konstrukcji przypominaj\u0105cej Panoptikon siedzi dziewi\u0119ciu m\u0119\u017cczyzn. Maj\u0105 czerwone, demoniczne oczy, ubrani s\u0105 w garnitury, a na g\u0142owach maj\u0105 korony. Wielkim okiem umieszczonym w ka\u017cdym mieszkaniu i w miejscu pracy obserwuj\u0105 obywateli, kt\u00f3rzy winni u\u015bmiecha\u0107 si\u0119 nieprzerwanie wbrew ponurej rzeczywisto\u015bci. W centralnym punkcie ka\u017cdego domu wisi obraz z podobizn\u0105 w\u0142adcy. Do miasta przybywa para. Kobieta w ci\u0105\u017cy oraz jej partner. Niczym Maryja i J\u00f3zef nie mog\u0105 znale\u017a\u0107 schronienia. Metafora staje si\u0119 dosadna, gdy ich cie\u0144 tworzy kanoniczn\u0105 podobizn\u0119 Marii siedz\u0105cej na o\u015ble i prowadz\u0105cego go J\u00f3zea. Tytu\u0142owa gwiazda ukazuje si\u0119 na niebie w ka\u017cdym zak\u0105tku \u015bwiata. Dostrzegaj\u0105 i reaguj\u0105 na ni\u0105 pas\u0105cy owce g\u00f3rale przebrani w stroje ludowe, czarnosk\u00f3rzy ludzie w maskach, odprawiaj\u0105cy rytua\u0142y czy Tatarzy strzelaj\u0105cy ognistymi strza\u0142ami z \u0142uk\u00f3w. Obrazy innych kultur s\u0105 przedstawione zgodnie ze stereotypami i cho\u0107 rzecz dzieje si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci to tylko biali ludzie jawi\u0105 si\u0119 jako wysoce rozwini\u0119ta cywilizacja. Funkcja kulturotw\u00f3rcza Gwiazdy<\/em> jest nie\u0142atwa do okre\u015blenia, bowiem samo dzie\u0142o z pewno\u015bci\u0105 nie jest typowym filmem animowanym dla dzieci. Niemniej najbardziej widoczna jest tu funkcja wzorcotw\u00f3rcza. Film z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 neguje bezmy\u015blno\u015b\u0107 i bezkrytyczno\u015b\u0107 w postrzeganiu rzeczywisto\u015bci. Zach\u0119ca za to do otwarto\u015bci na zmian\u0119, do prze\u0142amywania trudno\u015bci i wyj\u015bcia poza schematy. Gwiazda<\/em> to animacja dla dzieci i o dzieciach. \u015awiat zaprezentowany jest tak\u017ce z ich perspektywy, co wybrzmiewa w pocz\u0105tkowej sekwencji animacji. Za\u015b poprzez kontekst stanu wojennego dzie\u0142o nabra\u0142o charakteru politycznego. Warto w tym miejscu nakre\u015bli\u0107 \u00f3wczesne realia funkcjonowania cenzury. Problemy pojawia\u0142y si\u0119 przy pisaniu scenariusza, kt\u00f3re zawiera\u0142yby polityczne odniesienia, mog\u0105ce w\u0142adzom Polski Ludowej nie by\u0107 przychylne[34]<\/sup><\/a>. Witold Giersz wspomina: (…) Chocia\u017c cenzura bardzo ostro przegl\u0105da\u0142a nasze propozycje scenariuszowe, to mimo wszystko czasem udawa\u0142o si\u0119 przemyci\u0107 jak\u0105\u015b my\u015bl, kt\u00f3ra albo umyka\u0142a cenzurze, albo oni niekt\u00f3rzy celowo przymykali na to oko, \u017ce w filmie animowanym to mo\u017ce nie jest to tak gro\u017ane jak w filmie fabularnym <\/em>(…)[35]<\/sup><\/a>. Fabu\u0142a Gwiazdy<\/em> nie zosta\u0142a jednak zignorowana przez w\u0142adze. Film w pierwotnym zamy\u015ble winien mie\u0107 trzy cz\u0119\u015bci, st\u0105d te\u017c zako\u0144czenie filmu zdaje si\u0119 by\u0107 \u201eurwane\u201d. Jednak\u017ce ze wzgl\u0119d\u00f3w cenzorskich nie doczeka\u0142 si\u0119 ani kontynuacji, ani dystrybucji kinowej w okresie 1984 roku. (…) Film si\u0119 ko\u0144czy na jakim\u015b takim og\u00f3lnym pochodzie r\u00f3\u017cnych nacji, kt\u00f3re w my\u015bl jakiej\u015b tam idei pod\u0105\u017caj\u0105 za gwiazd\u0105, kt\u00f3ra symbolizuje narodziny si\u0119 jakiej\u015b nowej idei. A o jakiej to mia\u0142o by\u0107 to dopiero powiedziane w nast\u0119pnych odcinkach, ale ze wzgl\u0119d\u00f3w politycznych ten film nie ukaza\u0142 si\u0119 nigdy na ekranach. Dopiero wiele lat p\u00f3\u017aniej. Nie warto by\u0142o ko\u0144czy\u0107. Nie warto by\u0142o wykonywa\u0107 dalszej cz\u0119\u015bci filmu, bo one by\u0142y aktualne w\u0142a\u015bnie w okresie 1984 roku <\/em>(…)[36]<\/sup><\/a> \u2013 t\u0142umaczy Witold Giersz. Niemniej wyd\u017awi\u0119k tego filmu jest czytelny, przetrwa\u0142 pr\u00f3b\u0119 czasu i nie utraci\u0142 przy tym na znaczeniu, a jego funkcja kulturotw\u00f3rcza nie uleg\u0142a zmianie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu Gwiazda<\/em> (1984), Autor: Witold Giersz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Niew\u0105tpliwie film animowany odgrywa istotn\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu si\u0119 dziecka. Wp\u0142ywa na jego rozw\u00f3j poprzez: edukowanie, ukulturalnianie i uwra\u017cliwianie. (…) Dzi\u0119ki temu, \u017ce film animowany tak bardzo sugestywnie oddzia\u0142uje szczeg\u00f3lnie na m\u0142odego widza, nale\u017cy wykorzysta\u0107 to i rozwija\u0107 jego wyobra\u017ani\u0119 nie tylko plastyczn\u0105. Kszta\u0142towa\u0107 jego charakter, jego emocje. Mo\u017cna to robi\u0107 w z\u0142ym albo w dobrym kierunku. Dlatego te filmy s\u0105 wa\u017cne dla m\u0142odych widz\u00f3w<\/em> (…)[37]<\/sup><\/a> \u2013 t\u0142umaczy animator. Kr\u00f3tkometra\u017cowe filmy animowane Witolda Giersza maj\u0105 mo\u017cliwe do zaistnienia funkcje przede wszystkim ludyczne i wzorcotw\u00f3rcze, jak wynika z powy\u017cszej analizy. Nadmieni\u0107 nale\u017cy, \u017ce w tw\u00f3rczo\u015bci filmowej animatora mo\u017cna doszukiwa\u0107 si\u0119 warto\u015bci kulturotw\u00f3rczych czerpanych z ka\u017cdej z podstawowych funkcji. Za\u015b wyszczeg\u00f3lnione zosta\u0142y te dominuj\u0105ce. Jak wykaza\u0142o badanie mog\u0105 one wyst\u0119powa\u0107 w spos\u00f3b skumulowany lub by\u0107 nastawione na spe\u0142nienie jednego za\u0142o\u017cenia. Najwa\u017cniejsze funkcje towarzysz\u0105ce jakie wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 na podstawie opisanych film\u00f3w to: estetyczna, edukacyjna, rozrywkowa i wychowawcza. Nie mo\u017cna jednoznacznie stwierdzi\u0107, czy spodziewane warto\u015bci kulturotw\u00f3rcze ostatecznie b\u0119d\u0105 mia\u0142y wp\u0142yw negatywny czy pozytywny. (…) Pokazanie skrajnych, potencjalnych warto\u015bci (pozytywnych i negatywnych) tych funkcji wykazuje mo\u017cliwo\u015bci medi\u00f3w \u2013 zar\u00f3wno w zakresie ich pozytywnego, jak i negatywnego<\/em> oddzia\u0142ywania <\/em>(…)[38]<\/sup><\/a>. Wyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cna jednak jaki rodzaj wp\u0142ywu filmy animowane wywieraj\u0105 na najm\u0142odszych. Z pewno\u015bci\u0105 b\u0119dzie on bezpo\u015bredni, poprzez natychmiastowe oddzia\u0142ywanie na emocje jak rado\u015b\u0107 czy smutek. (…) M\u0142ody widz<\/em> \u2013 wyja\u015bnia Witold Giersz \u2013 jest bardzo wymagaj\u0105cy i jak si\u0119 starsi ludzie ze wzgl\u0119du na to, \u017ce nie chc\u0105 zrobi\u0107 przykro\u015bci autorowi, albo nie wypowiadaj\u0105 si\u0119 w og\u00f3le, albo doczekaj\u0105 do ko\u0144ca projekcji i potem jako\u015b tam sobie wychodz\u0105, to dzieci od razu reaguj\u0105 na miejscu. Jak co\u015b ich nie interesuje to od razu s\u0142ycha\u0107 kroki, rozmowy, szeleszczenie papierkami odwijanych cukierk\u00f3w itd. Natomiast, je\u015bli im si\u0119 film podoba, je\u015bli s\u0105 zainteresowane, to jest cisza i reakcje mog\u0105 by\u0107 tylko takie jak np. w czasie ogl\u0105danego meczu, \u017ce reaguj\u0105 g\u0142o\u015bno zadowoleniem, \u015bmiej\u0105c si\u0119, albo podpowiadaj\u0105c nie r\u00f3b tego, bo tam kto\u015b czeka na ciebie ju\u017c za zakr\u0119tem <\/em>(…)[39]<\/sup><\/a>. Przez funkcj\u0119 wzorcotw\u00f3rcz\u0105 tych film\u00f3w, wywiera si\u0119 tak\u017ce wp\u0142yw zewn\u0119trzny. Za pomoc\u0105 ukazywania pewnych postaw i zachowa\u0144, kt\u00f3re szczeg\u00f3lnie przyswajane s\u0105 zw\u0142aszcza przez dzieci. Film animowany mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 te\u017c pod\u015bwiadomie. Pocz\u0105tkowe odrzucenie widzianego wzorca nie oznacza ca\u0142kowitego jego wyparcia. Wykluczy\u0107 da si\u0119 za to wp\u0142yw kumulatywny, bowiem w przypadku tak kr\u00f3tkich form filmowych z nie powtarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 fabu\u0142\u0105 by\u0142by to trudne do uzyskania. Si\u0142a oddzia\u0142ywania danych utwor\u00f3w audiowizualnych jest oczywi\u015bcie rzecz\u0105 indywidualn\u0105 (skal\u0105 wra\u017cliwo\u015bci, zakresem do\u015bwiadcze\u0144, wyobra\u017ani\u0105), ale zale\u017cn\u0105 tak\u017ce od warunk\u00f3w projekcji obrazu. Jania Koblewska zaznacza, \u017ce (…) kino ze sw\u0105 ciemn\u0105 sal\u0105 wype\u0142nion\u0105 obcymi lud\u017ami stwarza wi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci skupienia i przez to silniejszego oddzia\u0142ywania ni\u017c telewizja, kt\u00f3rej odbi\u00f3r odbywa si\u0119 w warunkach wi\u0119kszego rozproszenia<\/em>(…)[40]<\/sup><\/a>. Co istotne, dzie\u0142a te nie przekszta\u0142caj\u0105 swoich funkcji kulturotw\u00f3rczych mimo up\u0142ywaj\u0105cego czasu i zmieniaj\u0105cej si\u0119 rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Nota o autorce:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anna Krakowiak \u2013 absolwentka filmoznawstwa na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim. Interesuje si\u0119 kinem polskim, w szczeg\u00f3lno\u015bci tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 dokumentaln\u0105. Jest autork\u0105 pracy licencjackiej pt. Trylogia \u201eWitajcie w\u2026\u201d Henryka Dederki. Przyczynek do monografii<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/a>Stan bada\u0144 nad polskim filmem animowanym \u2013 zw\u0142aszcza tym adresowanym do widowni dzieci\u0119cej \u2013 jawi si\u0119 jako obszar zaniedbany. Natomiast w badaniach z zakresu pedagogiki badacze od dawna przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 wp\u0142ywom nowych medi\u00f3w na rozw\u00f3j dziecka. Autorka poprzez transpozycj\u0119 poj\u0119\u0107 i metodologi\u0119 bada\u0144 nowych medi\u00f3w w pedagogice analizuje kr\u00f3tkometra\u017cowe filmy rysunkowe Witolda Giersza pod k\u0105tem zawartych w nich funkcji kulturotw\u00f3rczych. Praca uporz\u0105dkowana jest chronologicznie, zaczynaj\u0105c od debiutu, czyli Tajemnicy starego zamku<\/em> (1956) a\u017c do ostatniego filmu zrealizowanego w Studiu Miniatur Filmowych w Warszawie, czyli Gwiazdy<\/em> (1984). Badanie ujawnia g\u0142\u00f3wn\u0105 obecno\u015b\u0107 funkcji wzorcotw\u00f3rczych i ludycznych oraz jaki rodzaj wp\u0142ywu wywiera to na m\u0142odych odbiorcach.<\/p>\n\n\n\n

The state of research on Polish animated films \u2013 especially those aimed at children’s audiences \u2013 appears to be a neglected area. On the other hand, in pedagogy studies researchers have long been looking at the influence of new media on child growth. The author, through the transposition of concepts and methodology of new media research in pedagogy, analyzes the short cartoon films by Witold Giersz in terms of the cultural\u2013creative functions included in them. The work is organized chronologically, starting from the debut The Mystery of the Old Castle<\/em> (1956), to the last film made at the Studio of Miniature Films in Warsaw, Stars<\/em> (1984). The study exposes the main presence of exemplaty and ludic functions and what kind of influence this has on young audiences.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/sup><\/a> Relacja TVP Pozna\u0144, 33. Festiwal Ale Kino! \u2013 TVP Pozna\u0144 \u2013 odc. 5,<\/em> https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=kv7FH4FDUCA&list=PL9iKmvv22NYkQizQqZzil1EKu-bbJ1Fic&index=13<\/a> [dost\u0119p: 15.11.2022]<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/sup><\/a> To poj\u0119cie funkcjonuje w j\u0119zyku potocznym, np. A. Czarkowska-Krupa, Top 30 \u2013 bajki i filmy animowane dla dzieci<\/em>, https:\/\/oldcamera.pl\/pl\/top-30-bajki-i-filmy-animowane-dla-dzieci\/?fbclid=IwAR3D3t7CvnsHZBg2dN_BJXz4UibQCNNWlPC4dI4XdrlyYRMJ59Fl717agJE<\/a> [dost\u0119p: 2.12.2022]. K. Rac\u0142awska, TOP 53 filmy animowane dla dzieci i doros\u0142ych. Ubaw dla ca\u0142ej rodziny gwarantowany<\/em>, https:\/\/rozrywka.radiozet.pl\/Filmy\/Filmy-animowane-filmy-dla-dzieci-i-doroslych-TOP-53-animacje?fbclid=IwAR1eQnt403a_aBsUL3x4r1S7ZI7VBlqbgDqAG_GYJIyiCsnCFp_BWuX4AMc<\/a> [dost\u0119p: 2.12.2022].<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/sup><\/a> K. Klejsa, M. Saryusz-Wolska, Badania widowni filmowej: historia i metody<\/em>, [w:] Badania widowni filmowej. Antologia przek\u0142ad\u00f3w<\/em>, red. Konrad Klejsa, Magdalena Saryusz-Wolska, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2014.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/sup><\/a> J. Armata, Encyklopedia kina<\/em>, red. Tadeusz Lubelski, Bia\u0142y Kruk, Krak\u00f3w 2003, s. 37.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/sup><\/a> Wyj\u0105tek stanowi artyku\u0142 Karola Jachymka pt. Zofia O\u0142dak \u2013 w\u0142adczyni przedmiot\u00f3w<\/em> w czasopi\u015bmie \u201ePleograf\u201d, 2019, nr 3, https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/zofia-oldak-wladczyni-przedmiotow\/<\/a> [dost\u0119p: 15.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/sup><\/a> Odst\u0119pstwem jest tekst Szymona Szula pt. Staszek \u2013 posta\u0107 bardziej kameralna. Nieopowiedziana historia Stanis\u0142awa Lenartowicza<\/em> opublikowany w \u201ePleografie\u201d, 2021, nr 2, https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sylwetka-staszek-postac-bardziej-kameralna-nieopowiedziana-historia-stanislawa-lenartowicza\/<\/a> [dost\u0119p: 15.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/sup><\/a> B. Zmudzi\u0144ski, 1961-1970: Z\u0142ota dekada<\/em>, [w:] Polski film animowany<\/em>, red. Marcin Gi\u017cycki, Bogus\u0142aw Zmudzi\u0144ski, Polskie Wydawnictwo Audiowizualne, Warszawa 2008, s. 45.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/sup><\/a> Zob. A. M. Basak, Wp\u0142yw bajek czytanych przez rodzic\u00f3w na rozw\u00f3j dzieci w wieku szkolnym<\/em>, \u201ePedagogika Rodziny\u201d 2012, nr 2\/4; J. Kata, Zagro\u017cenia medialne i telewizja w gronie dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/em>, \u201eNauczyciel i Szko\u0142a\u201d 2016, nr 62.<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/sup><\/a> B. Dudel, M. G\u0142oskowska-So\u0142datow, Wybrane aspekty obecno\u015bci telewizji w \u017cyciu dziecka<\/em>, Dziecko i media elektroniczne \u2013 nowy wymiar dzieci\u0144stwa<\/em>, [w:] Telewizja i inne mass media w \u017cyciu dziecka \u2013 wyzwaniem dla edukacji medialnej<\/em>, red. Jadwiga Izdebska i Tomasz Sosnowski, Trans Humana Wydawnictwo Uniwersyteckie, Bia\u0142ystok 2005, s. 224-232.<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/sup><\/a> J. Gajda, Media w edukacji<\/em>, Impuls, Krak\u00f3w 2014, s. 147.<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/sup><\/a> Cyt. za J. Gajda, Media w edukacji<\/em>, Impuls, Krak\u00f3w 2014, s. 147. Por. H. T. Himmelweit, Television and the Child<\/em>, Oxford, University Press, 1958.<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/sup><\/a> J. Gajda, dz. cyt., s. 148.<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/sup><\/a> J. Koblewska, \u015arodki masowego oddzia\u0142ywania<\/em>, Warszawa 1972, s. 25-26.<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/sup><\/a> I. B. Czajkowska, Oddzia\u0142ywanie mass medi\u00f3w i hipermedi\u00f3w \u2013 szanse i zagro\u017cenia<\/em>, Media \u2013 Kultura \u2013 Komunikacja Spo\u0142eczna 1, 2005, s. 237.<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/sup><\/a> Opracowanie w\u0142asne na podstawie: J. Gajda, dz. cyt., s. 57-58.<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/sup><\/a> J. K\u0119dzior, Nowe media w przestrzeni edukacyjnej dzieci w wieku przedszkolnym \u2013 szanse i zagro\u017cenia<\/em>, \u201eWychowanie w Rodzinie\u201d 2019, nr 2, s. 279. <\/p>\n\n\n\n

[17]<\/sup><\/a> Nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce bardziej eksperymentalne w formie filmy Witolda Giersza, tak\u017ce by\u0142y adresowane do dzieci. Mariusz Wilczy\u0144ski wspomina: (…) Pierwszy raz w kinie by\u0142em z mam\u0105, gdy mia\u0142em pi\u0119\u0107 lat, na filmie Legenda o wilku Lobo. To by\u0142o kino \u015awit na Ba\u0142uckim Rynku w \u0141odzi. Dzi\u015b ju\u017c nie ma tamtego kina i nie pami\u0119tam o czym by\u0142 tamten film, ale na d\u0142ugi czas pod powiekami zosta\u0142y mi dziwne malowane, tajemnicze, ruchome obrazy wy\u015bwietlane przed filmem \u2013 nie rozumia\u0142em ich, ale wci\u0105gn\u0119\u0142y mnie na swoj\u0105 stron\u0119 lustra<\/em>.(…) Czasem przekaz i komunikat w filmie animowanym nie musi by\u0107 dos\u0142owny i niekoniecznie winien zawsze nie\u015b\u0107 ze sob\u0105 warto\u015bci edukacyjne. Film jako sztuka uwra\u017cliwia najm\u0142odszych. Zob. J. Prosi\u0144ska-Giersz, J. Armata, Witold Giersz. Malarz ekranu<\/em>, Stowarzyszenie Nowe Horyzonty, Warszawa 2012, s. 122.<\/p>\n\n\n\n

[18]<\/sup><\/a> Rozmowa z Witoldem Gierszem o jego filmach. Witold Giersz. Audycja A. Fuksiewicz z cyklu \u201eO wszystkim z kultur\u0105\u201d<\/em>, https:\/\/polskieradio24.pl\/39\/156\/Artykul\/2686368<\/a> [dost\u0119p: 12.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

[19]<\/sup><\/a> J. Prosi\u0144ska-Giersz, J. Armata, dz. cyt.<\/p>\n\n\n\n

[20]<\/sup><\/a> Por. P. Sitkiewicz, Polska szko\u0142a animacji<\/em>, Wydawnictwo s\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2011, s. 59.<\/p>\n\n\n\n

[21]<\/sup><\/a> M. Wo\u017any, Studio Film\u00f3w Rysunkowych w Bielsku-Bia\u0142ej. Katalog film\u00f3w<\/em>, Bielsko-Bia\u0142a 2005, s.2<\/p>\n\n\n\n

[22]<\/sup><\/a> M. Gi\u017cycki, 1946-1960: Socrealizm i odwil\u017c<\/em>, [w:] Polski film animowany<\/em>, red. Marcin Gi\u017cycki, Bogus\u0142aw Zmudzi\u0144ski, Polskie Wydawnictwo Audiowizualne, Warszawa 2008, s. 33.<\/p>\n\n\n\n

[23]<\/sup><\/a> J. Prosi\u0144ska-Giersz, J. Armata, dz. cyt., s. 8.<\/p>\n\n\n\n

[24]<\/sup><\/a> M. Gi\u017cycki, dz. cyt., s. 34.<\/p>\n\n\n\n

[25]<\/sup><\/a> Spotkanie z Witoldem Gierszem, Wielki fina\u0142 festiwalu O!PLA<\/em>, 09.08.2013, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=rAgdnTHb35w&t=321s<\/a> [dost\u0119p: 09.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

[26]<\/sup><\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

[27]<\/sup><\/a> Interesuj\u0105cym zjawiskiem jest reklama z 1961 roku, gdzie Flinstonowie<\/em> popalaj\u0105 papierosy marki Winston. Aczkolwiek jeden z g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w \u2013 Fred informuje, \u017ce papierosy zabijaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

[28]<\/sup><\/a> Oczami Mistrz\u00f3w (Notacje Archiwalne SFP) \u2013 Witold Giersz<\/em>, re\u017c. Marcin Pieczonka, 2012, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=U5GmP5qiOCQ<\/a> [dost\u0119p: 08.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

[29]<\/sup><\/a> Debata Artes Liberale, Perspektywy postkolonializmu w Polsce. Polska w perspektywie postkolonialnej<\/em>, red. J. Kieniewicz, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2016.<\/p>\n\n\n\n

[30]<\/sup><\/a> Zob. M. Bodzan, Kolonializm? Nas to nie dotyczy<\/em>, https:\/\/www.pah.org.pl\/kolonializm-polska\/<\/a> [dost\u0119p: 15.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

[31]<\/sup><\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

[32]<\/sup><\/a> Zob. N. Korczarowska-R\u00f3\u017cycka, Nie ma polski bez Sahary! \u201eKolonialne\u201d filmy Micha\u0142a Waszy\u0144skiego<\/em>, \u201eKwartalnik filmowy\u201d 2015, nr 92, 22-42.<\/p>\n\n\n\n

[33]<\/sup><\/a> Wywiad z Witoldem Gierszem<\/em>, animacjapolska.pl, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=40r09pJoFmM&list=PL9iKmvv22NYkQizQqZzil1EKu-bbJ1Fic&index=12<\/a> [dost\u0119p: 12.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

[34]<\/sup><\/a> Spotkanie z Witoldem Gierszem, Wielki fina\u0142 festiwalu O!PLA<\/em>, 09.08.2013, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=rAgdnTHb35w&t=321s<\/a> [dost\u0119p: 09.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

[35]<\/sup><\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

[36]<\/sup><\/a> Tam\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

[37]<\/sup><\/a> Witold Giersz \u2013 laureat Nagrody ZAiKS-u za ca\u0142okszta\u0142t tw\u00f3rczo\u015bci dla dzieci<\/em>, Stowarzyszenie Autor\u00f3w ZAiKS, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=UOVtyVoXxvM&list=PL9iKmvv22NYkQizQqZzil1EKu-bbJ1Fic&index=5<\/a> [dost\u0119p: 12.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

[38]<\/sup><\/a> J. Gajda, dz. cyt., s. 58.<\/p>\n\n\n\n

[39]<\/sup><\/a> Rozmowa z Witoldem Gierszem o jego filmach. \u201eWitold Giersz\u201d. Audycja Anny Fuksiewicz z cyklu \u201eO wszystkim z kultur\u0105\u201d<\/em>, 09.03.2017, https:\/\/polskieradio24.pl\/39\/156\/Artykul\/2686368<\/a> [dost\u0119p: 15.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

[40]<\/sup><\/a> J. Koblewska, dz. cyt., s. 25-26.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Basak Alina Maria, Wp\u0142yw bajek czytanych przez rodzic\u00f3w na rozw\u00f3j dzieci w wieku szkolnym<\/em>, \u201ePedagogika Rodziny\u201d 2012, nr 2\/4.<\/p>\n\n\n\n

Bodzan Magdalena, Kolonializm? Nas to nie dotyczy<\/em>, Artyku\u0142 powsta\u0142 w ramach projektu \u201eW\u0142\u0105czamy Nowe Narracje o \u015awiecie\u201d, kt\u00f3ry realizowany jest z dotacji programu Aktywni Obywatele \u2013 Fundusz Krajowy, finansowanego z Funduszy EOG.<\/p>\n\n\n\n

Czajkowska Irena Barbara, Oddzia\u0142ywanie mass medi\u00f3w i hipermedi\u00f3w \u2013 szanse i zagro\u017cenia<\/em>, \u201eMedia \u2013 Kultura \u2013 Komunikacja Spo\u0142eczna\u201d 2005, nr 1.<\/p>\n\n\n\n

Dudel Barbara, G\u0142oskowska-So\u0142datow Ma\u0142gorzata, Wybrane aspekty obecno\u015bci telewizji w \u017cyciu dziecka<\/em>, Dziecko i media elektroniczne \u2013 nowy wymiar dzieci\u0144stwa<\/em>, [w:] Telewizja i inne mass media w \u017cyciu dziecka \u2013 wyzwaniem dla edukacji medialnej<\/em>, red. Jadwigi Izdebskiej i Tomasza Sosnowskiego, Trans Humana Wydawnictwo Uniwersyteckie, Bia\u0142ystok 2005.<\/p>\n\n\n\n

Gajda Janusz, Media w edukacji<\/em>, Impuls, Krak\u00f3w 2014.<\/p>\n\n\n\n

Gi\u017cycki Marcin, 1946-1960: Socrealizm i odwil\u017c<\/em>, [w:] Polski film animowany<\/em>, red. Marcin Gi\u017cycki, Bogus\u0142aw \u017bmudzi\u0144ski,  Polskie Wydawnictwo Audiowizualne, Warszawa 2008.<\/p>\n\n\n\n

J. Armata, Encyklopedia kina<\/em>, red. Tadeusz Lubelski, Bia\u0142y Kruk, Krak\u00f3w 2003.<\/p>\n\n\n\n

Kata Joanna, Zagro\u017cenia medialne i telewizja w gronie dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/em>, \u201eNauczyciel i Szko\u0142a\u201d 2016, nr 62.<\/p>\n\n\n\n

K\u0119dzior Jolanta, Nowe media w przestrzeni edukacyjnej dzieci w wieku przedszkolnym \u2013 szanse i zagro\u017cenia<\/em>, \u201eWychowanie w Rodzinie\u201d 2019, nr 2.<\/p>\n\n\n\n

Korczarowska-R\u00f3\u017cycka Natasza, Nie ma polski bez Sahary! \u201eKolonialne\u201d filmy Micha\u0142a Waszy\u0144skiego<\/em>, \u201eKwartalnik filmowy\u201d 2015, nr 92 Koblewska Janina, \u015arodki masowego oddzia\u0142ywania<\/em>, Warszawa 1972.<\/p>\n\n\n\n

Sitkiewicz Pawe\u0142, Polska szko\u0142a animacji<\/em>, Wydawnictwo s\u0142owo\/obraz terytoria, Gda\u0144sk 2011.<\/p>\n\n\n\n

Wo\u017any M., Wst\u0119p, [w:] Studio Film\u00f3w Rysunkowych w Bielsku-Bia\u0142ej<\/em>,Katalog film\u00f3w, Bielsko-Bia\u0142a 2005.<\/p>\n\n\n\n

Zmudzi\u0144ski Bogus\u0142aw, 1961-1970: Z\u0142ota dekada<\/em>, [w:] Polski film animowany<\/em>, red. Marcin Gi\u017cycki, Bogus\u0142aw Zmudzi\u0144ski, Polskie Wydawnictwo Audiowizualne, Warszawa 2008.<\/p>\n\n\n\n

Debata Artes Liberale, Perspektywy postkolonializmu w Polsce. Polska w perspektywie postkolonialnej<\/em>, red. J. Kieniewicz, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2016.<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a internetowe:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Czarkowska-Krupa Agnieszka, Top 30 \u2013 bajki i filmy animowane dla dzieci<\/em>, https:\/\/oldcamera.pl\/pl\/top-30-bajki-i-filmy-animowane-dla-dzieci\/?fbclid=IwAR3D3t7CvnsHZBg2dN_BJXz4UibQCNNWlPC4dI4XdrlyYRMJ59Fl717agJE<\/a> [dost\u0119p: 2.12.2022].<\/p>\n\n\n\n

Jachymek Karol, Zofia O\u0142dak \u2013 w\u0142adczyni przedmiot\u00f3w<\/em>, \u201ePleograf\u201d 2019, nr 3, https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/zofia-oldak-wladczyni-przedmiotow\/<\/a> [dost\u0119p: 15.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

Oczami Mistrz\u00f3w (Notacje Archiwalne SFP) – Witold Giersz<\/em>, re\u017c. Marcin Pieczonka, 2012, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=U5GmP5qiOCQ<\/a> [dost\u0119p: 08.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

Rac\u0142awska Katarzyna, TOP 53 filmy animowane dla dzieci i doros\u0142ych. Ubaw dla ca\u0142ej rodziny gwarantowany<\/em>, https:\/\/rozrywka.radiozet.pl\/Filmy\/Filmy-animowane-filmy-dla-dzieci-i-doroslych-TOP-53-animacje?fbclid=IwAR1eQnt403a_aBsUL3x4r1S7ZI7VBlqbgDqAG_GYJIyiCsnCFp_BWuX4AMc<\/a> [dost\u0119p: 2.12.2022].<\/p>\n\n\n\n

Relacja TVP Pozna\u0144, 33. Festiwal Ale Kino! \u2013 TVP Pozna\u0144 \u2013 odc. 5,<\/em> https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=kv7FH4FDUCA&list=PL9iKmvv22NYkQizQqZzil1EKu-bbJ1Fic&index=13<\/a> [dost\u0119p: 15.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

Spotkanie z Witoldem Gierszem, Wielki fina\u0142 festiwalu O!PLA, 09.08.2013, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=rAgdnTHb35w&t=321s<\/a> [dost\u0119p: 09.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

Szul Szymon, Staszek \u2013 posta\u0107 bardziej kameralna. Nieopowiedziana historia Stanis\u0142awa Lenartowicza<\/em>, \u201ePleograf\u201d 2021, nr 2, https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/sylwetka-staszek-postac-bardziej-kameralna-nieopowiedziana-historia-stanislawa-lenartowicza\/<\/a> [dost\u0119p: 15.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

Witold Giersz – laureat Nagrody ZAiKS-u za ca\u0142okszta\u0142t tw\u00f3rczo\u015bci dla dzieci<\/em>, Stowarzyszenie Autor\u00f3w ZAiKS, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=UOVtyVoXxvM&list=PL9iKmvv22NYkQizQqZzil1EKu-bbJ1Fic&index=5<\/a> [dost\u0119p: 12.11.2022].<\/p>\n\n\n\n

Wywiad z Witoldem Gierszem<\/em>, animacjapolska.pl, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=40r09pJoFmM&list=PL9iKmvv22NYkQizQqZzil1EKu-bbJ1Fic&index=12<\/a> [dost\u0119p: 12.11.2022].<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.4.05 Zauwa\u017cyli\u015bmy to ju\u017c par\u0119 lat temu, \u017ce to kino animowane z lat 50., 60. dzisiaj wspaniale jest odbierane przez ma\u0142e dzieci. Poniewa\u017c one nie potrzebuj\u0105 jeszcze tak wielkiego \u0142adunku emocji, tak wielkiego \u0142adunku obrazu i g\u0142o\u015bnej muzyki[1] Jerzy Moszkowicz W powszechnej \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w animacja funkcjonuje jako forma filmu rozrywkowego adresowanego stricte do widowni… Czytaj wi\u0119cej »Funkcje kulturotw\u00f3rcze w kinie animowanym dla dzieci. O kr\u00f3tkometra\u017cowych filmach rysunkowych \u201enestora polskiej animacji\u201d Witolda Giersza<\/strong><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6082,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1534],"tags":[1593,51,1595,1594],"ppma_author":[1038],"class_list":["post-5799","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-4-2022","tag-film-dla-dzieci","tag-polska-animacja","tag-studio-miniatur-filmowych-w-warszawie","tag-witold-giersz"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t