{"id":5785,"date":"2022-12-20T12:35:03","date_gmt":"2022-12-20T11:35:03","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=5785"},"modified":"2023-01-03T09:40:26","modified_gmt":"2023-01-03T08:40:26","slug":"ostatni-sen-nasfetera-krolowa-pszczol-i-inni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/ostatni-sen-nasfetera-krolowa-pszczol-i-inni\/","title":{"rendered":"Ostatni sen Janusza Nasfetera. \u201eKr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142\u201d i inni"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.4.0<\/strong>2<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Janusz Nasfeter, Moja wojna, moja mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ostatnim filmem Janusza Nasfetera okaza\u0142a si\u0119 telewizyjna produkcja \u015ani\u0107 we \u015bnie <\/em>z 1979 roku. Adaptacj\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej powie\u015bci Marii Nurowskiej Po tamtej stronie \u015bmier\u0107 <\/em>mo\u017cna uzna\u0107 za pr\u00f3b\u0119 drugiego zwrotu w karierze tw\u00f3rcy szeregu film\u00f3w dzieci\u0119cych. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Nasfeter zosta\u0142 zapami\u0119tany przede wszystkim dzi\u0119ki tw\u00f3rczo\u015bci o dzieciach. I cho\u0107 jest to zbytnie zaw\u0119\u017cenie z punktu widzenia historyka kina[1]<\/a><\/sup><\/sup>, trudno polemizowa\u0107 z faktami wynikaj\u0105cymi ze statystyki (a\u017c dziewi\u0119\u0107 pe\u0142nometra\u017cowych fabu\u0142 Nasfeter po\u015bwi\u0119ci\u0142 problematyce dzieci\u0119cej). O ile realizacja krymina\u0142u Zbrodniarz i panna<\/em> (1963) na podstawie scenariusza Joe Alexa (Maciej S\u0142omczy\u0144ski) oraz jego sukces frekwencyjny[2]<\/a><\/sup><\/sup>, sprawi\u0142y, \u017ce pierwszy zwrot w karierze \u2013 maj\u0105cego ju\u017c wtedy trzy filmy dzieci\u0119ce w dorobku: Ma\u0142e dramaty <\/em>(1958), Kolorowe po\u0144czochy <\/em>(1960), M\u00f3j stary <\/em>(1962) \u2013 Nasfetera by\u0142 udany, o tyle k\u0142opoty z cenzur\u0105, w konsekwencji wyci\u0119cie wielu scen w \u015ani\u0107 we \u015bnie <\/em>zniech\u0119ci\u0142y re\u017cysera na tyle skutecznie, \u017ce odszed\u0142 on na emerytur\u0119. Aczkolwiek warto pami\u0119ta\u0107 s\u0142owa Ireneusza Iredy\u0144skiego, kt\u00f3ry podkre\u015bla\u0142, \u017ce Nasfeter stworzy\u0142 najwybitniejszy film telewizyjny tamtych czas\u00f3w[3]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Niemniej tytu\u0142 artyku\u0142u nie odnosi si\u0119 do \u015ani\u0107 we \u015bnie<\/em>, mimo \u017ce sama gra s\u0142\u00f3w by na takie rozwi\u0105zanie wskazywa\u0142a. W Ostatnim \u015bnie Nasfetera <\/em>pragn\u0119 przywo\u0142a\u0107 czy raczej z\u0142o\u017cy\u0107 ho\u0142d pewnej tradycji nadawania tekstom tytu\u0142\u00f3w o do\u015b\u0107 eseistycznej poetyce. Za wz\u00f3r s\u0142u\u017cy mi ksi\u0105\u017cka Grzegorza Kr\u00f3likiewicza Ostatni sen Bu\u00f1uela<\/em>[4]<\/a><\/sup><\/sup> i artyku\u0142 \u2013 swego rodzaju nekrolog filmoznawczy napisany po \u015bmierci autora Na wylot<\/em> \u2013 Mariusza Koryci\u0144skiego Ostatni sen o Kr\u00f3likiewiczu<\/em>[5]<\/a><\/sup><\/sup>. Osobi\u015bcie dostrzegam w tym sformu\u0142owaniu nobilitacj\u0119 dla kina, kt\u00f3re bywa artystyczne, wysmakowane formalnie i zaanga\u017cowane na poziomie tre\u015bci. Dlatego za \u201eostatni sen\u201d Nasfetera uznaj\u0119 Kr\u00f3low\u0105 pszcz\u00f3\u0142 <\/em>\u2013 czyli ostatni film w jego re\u017cyserii poruszaj\u0105cy problematyk\u0119 dzieci\u0119c\u0105. Zwrot filmoznawc\u00f3w w stron\u0119 kina wojennego Nasfetera \u2013 wskazany przeze mnie w pierwszym przypisie \u2013 nie zmienia faktu, \u017ce filmy o dzieciach s\u0105 dla tego tw\u00f3rcy r\u00f3wnie charakterystyczne jak Etiuda rewolucyjna <\/em>dla Fryderyka Chopina. Z jednej strony sta\u0142y si\u0119 dla\u0144 znakiem firmowym, z drugiej najwi\u0119kszym przekle\u0144stwem, zmor\u0105. Wystarczy wspomnie\u0107 o perturbacjach z dystrybucj\u0105. Klasyfikowano je jako filmy dla dzieci, tote\u017c seanse odbywa\u0142y si\u0119 o wczesnych godzinach, re\u017cyser nie m\u00f3g\u0142 zatem liczy\u0107 na wysok\u0105 frekwencj\u0119 widz\u00f3w[6]<\/a><\/sup><\/sup>. Nauczyciele z uczniami podczas wyj\u015b\u0107 do kina wybierali zdecydowanie cz\u0119\u015bciej ekranizacje i adaptacje lektur szkolnych, a filmy te cz\u0119\u015bciej ni\u017c kino Nasfetera trafia\u0142y r\u00f3wnie\u017c do telewizyjnych ram\u00f3wek. Ponadto zniech\u0119ca\u0142a kator\u017cnicza praca z ma\u0142ymi aktorami. Cho\u0107 Nasfeter opanowa\u0142 t\u0119 sztuk\u0119 niemal do perfekcji, regularnie powtarza\u0142, \u017ce nie wierzy w wybitne zdolno\u015bci aktorskie dzieci[7]<\/a><\/sup><\/sup>, a najlepsze ekranowe efekty wynika\u0142y tylko i wy\u0142\u0105cznie z tytanicznej pracy na planie filmowym, a nast\u0119pnie powt\u00f3rzonej w studiu podczas nagrywania postsynchron\u00f3w[8]<\/a><\/sup><\/sup>. Poza tym twierdzi\u0142, \u017ce w okresie preprodukcji wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci nie wykazuje si\u0119 niczym nadzwyczajnym: pope\u0142nia kardynalne b\u0142\u0119dy, traci naturalno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Katarzyna D\u0105browska, Kr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142<\/em>, Autor: brak danych, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Jednocze\u015bnie wszystko to przemawia na korzy\u015b\u0107 re\u017cysera, \u015bwiadczy o jego talencie, sile i uporze realizacyjnym. Polska kinematografia nie s\u0142ynie z film\u00f3w dzieci\u0119cych. Tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy zaj\u0119li si\u0119 takim rodzajem kina, niby nie brakowa\u0142o (Wojciech Fiwek, Anna Soko\u0142owska, Jadwiga K\u0119dzierzawska, Maria Kaniewska, Ryszard Rydzewski, Anetta Olsen, Stanis\u0142aw Loth, Jadwiga \u017bukowska), lecz tylko kilku zas\u0142uguje na miano wybitnych. Mowa o Stanis\u0142awie J\u0119dryce, Dorocie K\u0119dzierzawskiej i \u2013 last but not least<\/em> \u2013 Januszu Nasfeterze. K\u0119dzierzawska jest czynn\u0105 re\u017cyserk\u0105, wsp\u00f3\u0142tworzy najnowsz\u0105 histori\u0119 kina polskiego, pozosta\u0142a dw\u00f3jka przesz\u0142a ju\u017c do tej\u017ce historii. Podczas 39. Festiwalu Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni odby\u0142a si\u0119 retrospektywa tw\u00f3rczo\u015bci Nasfetera. \u00d3wczesny dyrektor artystyczny imprezy podkre\u015bla\u0142, \u017ce Kr\u0119cenie kina dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy to obecnie niemal osobna ga\u0142\u0105\u017a kinematografii \u015bwiatowej, celebrowana takim sekcjami jak cho\u0107by berli\u0144skie Generation. Chcia\u0142em t\u0105 retrospektyw\u0105 przypomnie\u0107, \u017ce mieli\u015bmy w Polsce prawdziwego mistrza tego rodzaju kina: autora film\u00f3w przemawiaj\u0105cych r\u00f3wnie mocno do wszystkich grup wiekowych, kt\u00f3rych delikatno\u015b\u0107, m\u0105dro\u015b\u0107 i formalna elegancja stawiaj\u0105 Nasfetera w czo\u0142\u00f3wce \u015bwiatowych tw\u00f3rc\u00f3w, adresuj\u0105cych swoje kino do m\u0142odego widza<\/em>[9]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Trudno wyobrazi\u0107 sobie opis polskiego kina dzieci\u0119cego i m\u0142odzie\u017cowego bez uwzgl\u0119dnienia Nasfetera. Najnowszy numer tematyczny \u201ePleografu\u201d stanowi dobr\u0105 okazj\u0119 do podsumowania i przypomnienia \u2013 zw\u0142aszcza m\u0142odszym generacjom polskich widz\u00f3w i czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 prawo w og\u00f3le nie wiedzie\u0107 o istnieniu takiego artysty \u2013 sylwetki tw\u00f3rczej autora Motyli. <\/em>Warto w tym momencie wspomnie\u0107, \u017ce w lutym 2022 roku w wo\u0142omi\u0144skim kinie Kultura odby\u0142a si\u0119 premiera filmu dokumentalnego pt. Janusz Nasfeter. Pi\u0119kny, okrutny \u015bwiat <\/em>w re\u017cyserii Aurelii Sobczak. W por\u00f3wnaniu do dokument\u00f3w Grzegorza Kr\u00f3likiewicza z lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych (przede wszystkim Portretu artysty z czas\u00f3w staro\u015bci<\/em>) realizuje on tradycyjn\u0105 konwencj\u0119 opowiadania o bohaterze poprzez wspomnienia, komentarze aktor\u00f3w, aktorek, filmoznawc\u00f3w oraz cytaty z dzie\u0142 Nasfetera. Film wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w konkursie dokument\u00f3w na Festiwalu Filmowym Niepokorni Niez\u0142omni Wykl\u0119ci w Gdyni. 20 listopada bie\u017c\u0105cego roku mia\u0142 natomiast miejsce jego pokaz w ramach Polish Film Festival in America w Chicago. Pocz\u0105tkowe lokalne zainteresowanie filmem Aurelii Sobczak wi\u0105za\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy innymi ze zwi\u0105zkami rodzinnymi Nasfetera z Wo\u0142ominem. Pokazy festiwalowe \u015bwiadcz\u0105 jednak ju\u017c o czym\u015b wi\u0119cej, zwiastuj\u0105 szans\u0119 na przed\u0142u\u017cenie pami\u0119ci o spu\u015bci\u017anie artystycznej re\u017cysera, co w jaki\u015b spos\u00f3b domaga si\u0119 te\u017c uporz\u0105dkowania w formie artyku\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

Podobne teksty w przesz\u0142o\u015bci ju\u017c powstawa\u0142y[10]<\/a><\/sup><\/sup>. Nie zale\u017cy mi na powtarzaniu, wi\u0119c w celu wyr\u00f3\u017cnienia czy od\u015bwie\u017cenia refleksji wykorzystam fragmenty protoko\u0142u z kolaudacji Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142.<\/em> Pobie\u017cna lektura tekstu nie przynosi nic zaskakuj\u0105cego. Mo\u017cna wr\u0119cz odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce w por\u00f3wnaniu \u2013 \u017ceby zosta\u0107 ju\u017c przy filmografii Nasfetera \u2013 do ostrego przyj\u0119cia D\u0142ugiej nocy<\/em>[11]<\/a><\/sup><\/sup> podczas kolaudacji Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142 <\/em>po prostu niewiele si\u0119 dzia\u0142o. Warto jednak pokusi\u0107 si\u0119 o inne odczytanie jej stenogramu \u2013 bez nastawienia na szukanie kontrowersji lub anegdoty. Mianowicie, chodzi o \u015blady znu\u017cenia stylem Nasfetera, kliszami scenariuszowymi, ale te\u017c pierwszych symptom\u00f3w zm\u0119czenia czy wypalenia samego re\u017cysera. Wybrane fragmenty protoko\u0142u pozwalaj\u0105 na tak\u0105 interpretacj\u0119, stanowi\u0105 zapowied\u017a zmierzchu tej tw\u00f3rczo\u015bci. W dalszej cz\u0119\u015bci tekstu wyodr\u0119bnione w\u0105tki kolaudacji odnios\u0119 do wcze\u015bniejszych dzie\u0142 autora Motyli<\/em>, aby podkre\u015bli\u0107 najbardziej charakterystyczne cechy jego stylu. Po rozpocz\u0119ciu obrad przez przewodnicz\u0105cego komisji Jerzego Bajdora[12]<\/a><\/sup><\/sup> g\u0142os zabra\u0142 Les\u0142aw Bajer[13]<\/a><\/sup><\/sup>:<\/p>\n\n\n\n

Powiem kr\u00f3tko \u2013 my\u015bl\u0119, \u017ce ten film nie jest najwybitniejszym osi\u0105gni\u0119ciem re\u017cysera Nasfetera, kt\u00f3rego bardzo ceni\u0119 i poprzednie jego filmy bardzo mi si\u0119 podoba\u0142y. Jestem tym filmem nie tyle rozczarowany, co uwa\u017cam, \u017ce nie spe\u0142nia on tych oczekiwa\u0144, na jakie zwykli\u015bmy liczy\u0107, maj\u0105c do czynienia z filmami tego re\u017cysera. (\u2026) Ca\u0142a konstrukcja tej narracji jest bardzo otwarta i na pewno w tych czasach obserwujemy du\u017co konflikt\u00f3w, nie tylko dotycz\u0105cych stanu posiadania, ale pos\u0142anie tego filmu jest niejasne, dwuznaczne, jakby z filmu wynika\u0142o, \u017ce ci, kt\u00f3rzy nie posiadaj\u0105 samochodu, nie s\u0105 nara\u017ceni na pewne niebezpiecze\u0144stwa<\/em>[14]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Katarzyna D\u0105browska, Kr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142<\/em>, Autor: brak danych, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Wt\u00f3rowa\u0142 takiemu ogl\u0105dowi sprawy krytyk Jacek Fuksiewicz[15]<\/a><\/sup><\/sup>: R\u00f3wnie\u017c podzielam t\u0119 opini\u0119 i te\u017c nie by\u0142em w pe\u0142ni usatysfakcjonowany, zw\u0142aszcza, \u017ce ceni\u0119 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 pana Nasfetera i przymierzaj\u0105c dzisiaj obejrzany film do jego film\u00f3w poprzednich, mia\u0142em uczucie zaskoczenia, bo co prawda jest to film g\u0142\u0119boko liryczny, nastrojowy, ale to wszystko toczy si\u0119 jakby na marginesie tego obrazu filmowego dlatego, \u017ce film w pierwszej cz\u0119\u015bci jest zdecydowanie nudny, a jego konstrukcja polegaj\u0105ca na nanizaniu drobnych obserwacji obyczajowych i sytuacyjek nie jest no\u015bna, po prostu te rzeczy s\u0105 w filmie i wyblak\u0142e i nie maj\u0105 g\u0142\u0119bszego sensu. Uwa\u017cam, \u017ce w filmie pomieszane zosta\u0142y bardzo r\u00f3\u017cne sprawy i sam koniec filmu \u2013 ta katastrofa \u2013 najbardziej mi si\u0119 podoba, ale ona nie tkwi w poetyce tego filmu, kt\u00f3ra si\u0119 sprowadza do mikroobserwacji obyczajowych i dlatego wydaje mi si\u0119, \u017ce w tych momentach re\u017cyser wchodzi w literatur\u0119 tradycyjn\u0105, w czytanki dla m\u0142odzie\u017cy i nasun\u0119\u0142o mi si\u0119 tutaj por\u00f3wnanie z Amicisem, czy z Konopnick\u0105. Chodzi mi przede wszystkim o spraw\u0119 tego kalekiego ch\u0142opca i rozumiem, \u017ce nasz bohater o tym nie wiedzia\u0142, nie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce jest on kalek\u0105. Sama katastrofa jest pokazana na zasadzie literackiej i raczej budzi ona zdziwienie u odbiorc\u00f3w, kt\u00f3rzy ogl\u0105dali film w zupe\u0142nie innej konwencji i tej katastrofy si\u0119 nie spodziewali. Dlatego wydaje mi si\u0119, \u017ce rzecz jest puszczona re\u017cysersko i dlatego sens filmu jest niejasny, poniewa\u017c ma on jakie\u015b moralne pos\u0142anie, ale ono nie wychodzi, bo nie wyobra\u017cam sobie, aby wyd\u017awi\u0119k filmu m\u00f3g\u0142 sprowadza\u0107 si\u0119 do tego, \u017ce przypadki chodz\u0105 po ludziach i \u017ce ci, kt\u00f3rzy posiadaj\u0105 samochody, bardziej s\u0105 na te z\u0142e przypadki nara\u017ceni. Jeszcze raz podkre\u015blam, \u017ce pos\u0142anie filmu jest niejasne. Przyznaj\u0105c temu filmowi wiele pojedynczych zalet, uwa\u017cam, \u017ce w sumie nie mo\u017cna by\u0107 tym filmem usatysfakcjonowanym<\/em>[16]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W podobnym tonie wypowiedzia\u0142 si\u0119 Jerzy Jesionowski[17]<\/a><\/sup><\/sup>: (\u2026) je\u017celi chodzi o materia\u0142 literacki, to musia\u0142bym si\u0119 zgodzi\u0107 z mymi przedm\u00f3wcami, \u017ce<\/em> re\u017cyser nieco si\u0119 powtarza, (\u2026) o podobnych sprawach m\u00f3wi\u0142 lepiej w swoich poprzednich filmach, a wi\u0119c tutaj nie mia\u0142 wiele nowego do powiedzenia i dlatego film nieco meandruje<\/em>[18]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zar\u00f3wno Les\u0142aw Bajer, jak i Jacek Fuksiewicz zwr\u00f3cili uwag\u0119 na ten sam szczeg\u00f3\u0142. Wypadek samochodowy \u2013 prawdopodobnie \u015bmiertelny \u2013 z udzia\u0142em dw\u00f3jki bohater\u00f3w drugoplanowych rozwi\u0105zuje akcj\u0119 Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142 <\/em>na zasadzie deus ex machina. Oczywi\u015bcie prawem re\u017cysera i scenarzysty (wesp\u00f3\u0142 z \u017con\u0105, Teres\u0105) w jednej osobie by\u0142o zako\u0144czenie filmu w wymy\u015blony przez siebie spos\u00f3b. Pad\u0142o akurat na najbardziej dramatyczny chwyt spo\u015br\u00f3d dost\u0119pnych. Nasfeter polemizowa\u0142 ze stanowiskiem kolaudant\u00f3w: (\u2026) uwagi na temat funkcji katastrofy wydaj\u0105 mi si\u0119 naiwne i trudno jest na nie odpowiedzie\u0107. Na pewno \u017cycie gotuje nam na ka\u017cdym kroku niespodzianki i zawsze mo\u017cna powiedzie\u0107: nie b\u0105d\u017acie tak pewni siebie. \u017bycie nas o tym przekona\u0142o niejednokrotnie i wiemy, \u017ce tak wiele zdarza si\u0119 w \u017cyciu wbrew naszej woli, naszym przekonaniom, a nawet naszym jakimkolwiek pragnieniom, bo nie jeste\u015bmy wieczni. (\u2026) Wydaje mi si\u0119, \u017ce na ten temat najwi\u0119cej m\u00f3wi w swej roli Czechowicz, kt\u00f3ry w ostatniej scenie przekonuje si\u0119, jak pozory wskazuj\u0105 na co innego, a jak bardzo jeste\u015bmy stale zagro\u017ceni, bo w ka\u017cdej chwili mo\u017ce zdarzy\u0107 si\u0119 jaki\u015b rowerzysta na drodze, kt\u00f3ry nagle si\u0119 poka\u017ce i wtedy dochodzi do straszliwej katastrofy, a wi\u0119c na wyrost nie mo\u017cna sobie zak\u0142ada\u0107 wielkich plan\u00f3w i patrze\u0107 z zazdro\u015bci\u0105 na tych, kt\u00f3rym si\u0119 powiod\u0142o<\/em>[19]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Katarzyna D\u0105browska, Tomasz Karwatka, Kr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142<\/em>, Autor: brak danych, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Cho\u0107 trudno odm\u00f3wi\u0107 wywodowi Nasfetera racji, r\u00f3wnie trudno nie b\u0119dzie dostrzec w tej wypowiedzi naiwno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 wypomnia\u0142 Jesionowskiemu i Fuksiewiczowi. Argumentacja re\u017cysera sprawia wra\u017cenie wypowiedzi obronnej wyg\u0142oszonej niejako z obowi\u0105zku. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce zako\u0144czenie Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142 <\/em>jest co najmniej dziwne, przypomina troch\u0119 fina\u0142 trzeciej wersji los\u00f3w Witka D\u0142ugosza z Przypadku <\/em>(re\u017c. Krzysztof Kie\u015blowski, 1981; premiera 1987). U Kie\u015blowskiego katastrofa lotnicza korespondowa\u0142a jednak zdecydowanie bardziej z przes\u0142aniem i og\u00f3lnym sensem filmu. U Nasfetera natomiast budzi niedosyt dramaturgiczny i zaburza dotychczasowe decorum i logik\u0119 fabu\u0142y. Widz z pewno\u015bci\u0105 pocz\u0105tkowo mo\u017ce czu\u0107 przera\u017cenie, wypadek wywo\u0142uje emocje, ale po chwili refleksji przychodzi pytanie o zasadno\u015b\u0107. Takich pyta\u0144 nie trzeba stawia\u0107 chocia\u017cby w kontek\u015bcie zako\u0144czenia Nie b\u0119d\u0119 ci\u0119 kocha\u0107 <\/em>(1974). Widz tego filmu m\u00f3g\u0142 czu\u0107 si\u0119 przygotowany na drastyczne zamkni\u0119cie fabu\u0142y. Samob\u00f3jcza \u015bmier\u0107 g\u0142\u00f3wnej bohaterki by\u0142a uzasadniona przebiegiem wydarze\u0144 i kondycj\u0105 psychiczn\u0105 postaci w przeciwie\u0144stwie do Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142.<\/em> Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce podczas kolaudacji ta kwestia wybrzmia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Krytycy nie pisali zbyt du\u017co o Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142<\/em>. Teczka z wycinkami prasowymi w Bibliotece Filmoteki Narodowej \u2013 Instytutu Audiowizualnego jest wyj\u0105tkowo skromna pod wzgl\u0119dem zawarto\u015bci. Wyczuwalne by\u0142o znu\u017cenie stylistyk\u0105 Nasfetera, czemu wyraz da\u0142a ju\u017c wcze\u015bniej, bo przy okazji Mojej wojny, mojej mi\u0142o\u015bci<\/em>, Maria Malaty\u0144ska. Recenzentka podkre\u015bli\u0142a, \u017ce trudno \u201epozby\u0107 si\u0119 wra\u017cenia, \u017ce by\u0107 mo\u017ce odej\u015bcie tego re\u017cysera na okres jednego lub dw\u00f3ch film\u00f3w od tematyki dzieci\u0119cej od\u015bwie\u017cy\u0142oby wyra\u017anie \u00f3w \u015bwiat dzieci na polskim ekranie\u201d[20]<\/a><\/sup><\/sup>. Taki kierunek my\u015blenia krytyka kontynuowa\u0142a po premierze Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142.<\/em> Sp\u00f3jrzmy na tytu\u0142y recenzji: Re\u017cyser zm\u0119czony <\/em>Tadeusza Sobolewskiego[21]<\/a><\/sup><\/sup>, Pechowa trzynastka <\/em>Cezarego Wi\u015bniewskiego[22]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 Kr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142 <\/em>by\u0142a trzynastym filmem fabularnym Nasfetera (nie wliczaj\u0105c w to odes\u0142anej na p\u00f3\u0142ki D\u0142ugiej nocy<\/em>). Kr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142 <\/em>zosta\u0142a doceniona na Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Film\u00f3w M\u0142odego Widza \u201eAle Kino!\u201d w Poznaniu. Marek Nowicki otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Specjaln\u0105 za zdj\u0119cia, Tomaszowi Karwatce przypad\u0142 dyplom honorowy dla najlepszego odtw\u00f3rcy roli dzieci\u0119cej, re\u017cysera uhonorowa\u0142o natomiast Jury Dzieci\u0119ce \u201eMarcinek\u201d. By\u0142 to typowy \u201e\u0142ab\u0119dzi \u015bpiew\u201d artysty, kt\u00f3ry wymarzy\u0142 sobie, \u017ce jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 dzieci\u0119ca b\u0119dzie dedykowana wszystkim bez kategoryzacji wiekowej. Realizacja tego celu by\u0142a zawsze nader trudna. Na kolaudacji Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142 <\/em>ten w\u0105tek podj\u0105\u0142 Ryszard Koniczek[23]<\/a><\/sup><\/sup>: (\u2026) trudno\u015b\u0107 percepcji tego filmu jest spowodowana pewn\u0105 trudno\u015bci\u0105 formu\u0142y, jaka zosta\u0142a przez re\u017c. Nasfetera zastosowana. Prawie wszystkie filmy pana Nasfetera s\u0105 w gruncie rzeczy filmami dla doros\u0142ych o dzieciach i to jest formu\u0142a najmniej wdzi\u0119czna, bo bardzo ma\u0142o jest doros\u0142ych, kt\u00f3rzy chcieliby z pe\u0142n\u0105 satysfakcj\u0105 ogl\u0105da\u0107 filmy dla dzieci, a jednocze\u015bnie to jest film, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 ogl\u0105dany przez dzieci. To jest ta trudna formu\u0142a i dlatego re\u017cyser przyjmuje okre\u015blon\u0105 poetyk\u0119 i liryk\u0119 filmu i taki, a nie inny tok narracji. Przez dob\u00f3r takiego g\u0142\u00f3wnego bohatera re\u017cyser stwarza mo\u017cliwo\u015b\u0107 zrozumienia tego filmu przez dzieci i zainteresowania si\u0119 tymi sprawami. Pogodzenie tych wielu zainteresowa\u0144 jest na pewno k\u0142opotliwe, odbija si\u0119 to na odbiorze filmu, na jego ocenie<\/em>[24]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em>G\u0142os Koniczka by\u0142 bardzo wa\u017cny i empatyczny. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce redaktor naczelny miesi\u0119cznika \u201eKino\u201d trafi\u0142 w sedno. Re\u017cyser odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do tych s\u0142\u00f3w w do\u015b\u0107 ekspresyjny spos\u00f3b: Gdybym te filmy robi\u0142 w inny spos\u00f3b to niezwykle trudne by\u0142oby ich rozpowszechnienie i nikogo by one interesowa\u0142y, bo gdyby to by\u0142y tylko o tej tematyce filmy dla doros\u0142ych, to m\u00f3g\u0142bym liczy\u0107 jako na widz\u00f3w cz\u0142onkinie Ligi Kobiet, czy Instytutu Badania Rodziny<\/em>[25]<\/a><\/sup><\/sup>. W wypowiedzi Nasfetera daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 nut\u0119 autoironii. Nie chc\u0119 rzecz jasna popa\u015b\u0107 w przesad\u0119 i nie\u0142ask\u0119 podejrze\u0144 o nadinterpretacj\u0119, lecz uwa\u017cam za uprawnione odczytanie tego cytatu jako subtelnej rezygnacji z walki o dalsz\u0105 karier\u0119, co potwierdzi\u0142y decyzje re\u017cysera po premierze \u015ani\u0107 we \u015bnie. <\/em><\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Tomasz Karwatka, Kr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142<\/em>, Autor: brak danych, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Kto\u015b powie, \u017ce kolaudacja Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142 <\/em>nie wypad\u0142a jednoznacznie negatywnie. Oczywi\u015bcie, nie brakowa\u0142o g\u0142os\u00f3w pozytywnych, ale dotyczy\u0142y one g\u0142\u00f3wnie pewnych standard\u00f3w filmu dzieci\u0119cego, w kt\u00f3rych Nasfeter porusza\u0142 si\u0119 bezb\u0142\u0119dnie, jak na przyk\u0142ad gra aktorska. Ponownie redaktor Koniczek: Dla mnie znakomity jest ten m\u0142ody bohater, wydaje mi si\u0119, \u017ce on przez samego siebie jest w stanie wyrazi\u0107 wiele prawdy psychologicznej i ma to miejsce szczeg\u00f3lnie w czasie jego spotka\u0144 z t\u0105 dziewczynk\u0105, kt\u00f3ra jest mniej udana, ni\u017c nasz bohater, bo ta rola jest bardzo dobrze przez ch\u0142opca zagrana<\/em>[26]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/em>Warto przyjrze\u0107 si\u0119 bli\u017cej temu zagadnieniu, poniewa\u017c, jak wspomnia\u0142em na wst\u0119pie, re\u017cyser reprezentowa\u0142 dosy\u0107 radykalne pogl\u0105dy na temat aktorstwa dzieci\u0119cego (zobacz przypis nr 8), po drugie swoje cele osi\u0105ga\u0142 dzi\u0119ki kontrowersyjnym metodom. Ze wspomnie\u0144 Filipa \u0141obodzi\u0144skiego i Tadeusza Wi\u015bniewskiego (zmar\u0142ego w lipcu 2022 roku) jasno wynika, \u017ce Nasfeter prowadzi\u0142 na planie filmowym dzia\u0142ania bezwzgl\u0119dne, oparte cz\u0119sto na krzyku, wulgaryzmach i zastraszaniu[27]<\/a><\/sup><\/sup>. By\u0107 mo\u017ce tylko takie narz\u0119dzia przynosi\u0142y skutek, aczkolwiek obecnie re\u017cyser mia\u0142by prawdopodobnie problemy prawne. Niemniej w pracy kierowa\u0142 si\u0119 zasad\u0105, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 \u201edziecko zal\u0119knione staje si\u0119 odpowiedzialne jako aktor\u201d[28]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W konsekwencji Nasfeter ch\u0119tnie zatrudnia\u0142 ponownie te dzieci, kt\u00f3re go nie zawiod\u0142y i \u2013 je\u015bli mo\u017cna tak powiedzie\u0107 \u2013 przyzwyczai\u0142y si\u0119 do opresyjnej formy wsp\u00f3\u0142pracy. Nasfeterowi w pracy z dzie\u0107mi pomaga\u0142 fakt, \u017ce posiada\u0142 zdolno\u015bci aktorskie, dzi\u0119ki czemu bez trudu wciela\u0142 si\u0119 w epizodyczne role w wi\u0119kszo\u015bci w\u0142asnych film\u00f3w. Podpowiedzi dotyczy\u0142y ruchu, gestykulacji, mimiki i odpowiedniej interpretacji tekstu. Mia\u0142o to zwi\u0105zek z tez\u0105 g\u0142oszon\u0105 przez re\u017cysera, w my\u015bl kt\u00f3rej \u017ale graj\u0105ce dziecko b\u0119dzie w filmie zawsze o wiele bardziej irytuj\u0105ce ni\u017c \u017ale graj\u0105cy aktor zawodowy[29]<\/a><\/sup><\/sup>. Oto lista aktor\u00f3w dzieci\u0119cych, kt\u00f3rzy pojawili si\u0119 u Nasfetera wi\u0119cej ni\u017c jeden raz: Aleksander Kornel (nowela Upadek milionera<\/em> w Ma\u0142ych dramatach<\/em>; nowela Jad\u017aka<\/em> w Kolorowych po\u0144czochach<\/em>; M\u00f3j stary<\/em>), Lech Rzegocki (nowela Upadek milionera <\/em>w Ma\u0142ych dramatach<\/em>; nowela Jad\u017aka<\/em> w Kolorowych po\u0144czochach<\/em>; M\u00f3j stary<\/em>), Tadeusz Wi\u015bniewski (nowela Karuzela<\/em> w Ma\u0142ych dramatach<\/em>; Przeja\u017cd\u017cka<\/em>; nowela Jad\u017aka<\/em> z Kolorowych po\u0144czoch<\/em>; M\u00f3j stary<\/em>), Bogdan Izdebski (Abel, tw\u00f3j brat<\/em>; Ten okrutny, nikczemny ch\u0142opak<\/em>; Motyle<\/em>; Nie b\u0119d\u0119 ci\u0119 kocha\u0107<\/em>), Gra\u017cyna Michalska (Motyle<\/em>; Nie b\u0119d\u0119 ci\u0119 kocha\u0107<\/em>; Moja wojna, moja mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>), Bo\u017cena Fedorczyk (Motyle<\/em>; Nie b\u0119d\u0119 ci\u0119 kocha\u0107<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Kilkuetapowy casting (og\u0142oszenie w prasie, wst\u0119pna selekcja na podstawie fotografii, nast\u0119pnie przes\u0142uchania) przypomina\u0142 przygotowania do superprodukcji, a nie kameralnych film\u00f3w. Nasfeter po wyborze obsady zazwyczaj spotyka\u0142 si\u0119 w plenerze z ekip\u0105 ma\u0142ych aktor\u00f3w przed okresem zdj\u0119ciowym, ekipa oswaja\u0142a si\u0119 z atmosfer\u0105, wykonywa\u0142a praktyczne \u0107wiczenia. Zbi\u00f3r takich do\u015bwiadcze\u0144 wi\u0105za\u0142 si\u0119 ze stresem charakterystycznym raczej dla ludzi doros\u0142ych. Nasfeter napisa\u0142 nawet wsp\u00f3lnie z Izabel\u0105 Bieli\u0144sk\u0105 na podstawie powie\u015bci jej autorstwa Ma\u0142gorzata <\/em>scenariusz dotycz\u0105cy dzieci pracuj\u0105cych w filmie[30]<\/a><\/sup><\/sup>. Tematyka skupia\u0142a si\u0119 nie tyle wok\u00f3\u0142 obci\u0105\u017ce\u0144 wynikaj\u0105cych z samego okresu zdj\u0119ciowego, co bardziej na ca\u0142ej reszcie rozmaitych kwestii zwi\u0105zanych z podj\u0119ciem pierwszych powa\u017cnych zawodowych wyzwa\u0144, tj. podpisywanie um\u00f3w, terminowe wype\u0142nianie zobowi\u0105za\u0144, udzielanie wywiad\u00f3w, honoraria[31]<\/a><\/sup><\/sup>, sezonowa popularno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c, Nasfeter \u2013 abstrahuj\u0105c teraz od kontrowersyjnych metod \u2013 w pe\u0142ni panowa\u0142 nad procesem tw\u00f3rczym, w kt\u00f3ry w maksymalny spos\u00f3b zaanga\u017cowane by\u0142y dzieci. Przez wiele lat artystycznej aktywno\u015bci przyzwyczai\u0142 odbiorc\u00f3w do wysokiego poziomu gry aktorskiej, tote\u017c nie mog\u0105 dziwi\u0107 pozytywne reakcje kolaudant\u00f3w Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142. <\/em>Ich uwagi dotycz\u0105ce powt\u00f3rze\u0144 fabularnych po\u015bwiadcza\u0142y natomiast istnienie konkretnych wad tw\u00f3rczo\u015bci Nasfetera. Kr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142 <\/em>by\u0142a jego dziewi\u0105tym d\u0142ugometra\u017cowym filmem o problematyce dzieci\u0119cej. Naturalne, \u017ce na takim etapie kariery re\u017cysera klisze scenariuszowe by\u0142y postponowane. Powtarzalno\u015b\u0107 w\u0105tk\u00f3w w filmach Nasfetera by\u0142a cz\u0119sta, mo\u017ce nawet zanadto, poniewa\u017c czyni\u0142a go tw\u00f3rc\u0105 przewidywalnym, co niekoniecznie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z pozyskiwaniem nowych widz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Re\u017cyser powiela\u0142 pewne schematy, takie jak.: rodzice pope\u0142niaj\u0105cy kardynalne b\u0142\u0119dy wychowawcze zainteresowani wy\u0142\u0105cznie sob\u0105 albo zarabianiem na elementarne wydatki. Takich rodzic\u00f3w Nasfeter portretowa\u0142 niemal w ka\u017cdym filmie, chocia\u017c dba\u0142 te\u017c o wprowadzanie innowacji do tego modelu postaci (rodzic nieobecny i jego fa\u0142szywy mit \u2013 casus Mojego starego<\/em>; nadopieku\u0144cza matka w Ablu<\/em>; antymatka odrzucaj\u0105ca dziecko w Tym okrutnym, nikczemnym ch\u0142opaku<\/em>; podobnie w Motylach <\/em>i Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142<\/em>; ojciec alkoholik w Nie b\u0119d\u0119 ci\u0119 kocha\u0107<\/em>). Paradygmat rodzicielstwa u Nasfetera paradoksalnie jest wci\u0105\u017c aktualny i nale\u017ca\u0142oby mo\u017ce doceni\u0107 go bardziej z dzisiejszej perspektywy, gdy przez Polsk\u0119 przetacza si\u0119 lawina dyskusji o aborcji, dzieciach porzuconych i niechcianych, gdy regularnie dochodzi w rodzinach uchodz\u0105cych teoretycznie za \u201enormalne\u201d do samob\u00f3jstw poagresyjnych[32]<\/a><\/sup><\/sup>. Z punktu widzenia krytyka czy widza kinowego w latach siedemdziesi\u0105tych w\u0105tek ten m\u00f3g\u0142 wymaga\u0107 wi\u0119kszych modyfikacji.<\/p>\n\n\n\n

Rodziny w filmach Nasfetera najcz\u0119\u015bciej nie s\u0105 zamo\u017cne, reprezentuj\u0105 typow\u0105 klas\u0119 \u015bredni\u0105 z naciskiem na jej warstwy ubo\u017csze zw\u0142aszcza w Ma\u0142ych dramatach <\/em>i Kolorowych po\u0144czochach. <\/em>Protagonista b\u0105d\u017a protagoni\u015bci z racji swojego statusu stoj\u0105 na straconej pozycji, staj\u0105 si\u0119 obiektem drwin ze strony r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w (\u201eMilioner\u201d w Ma\u0142ych dramatach<\/em>; Matylda i Jad\u017aka w Kolorowych po\u0144czochach<\/em>) albo w\u0142asnej naiwno\u015bci (nieszcz\u0119\u015bliwe uczucie Tomka do Marioli w Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142<\/em>). Ta fatalistyczna, dojmuj\u0105ca atmosfera by\u0142a wyra\u017aniej akcentowana od drugiej serii film\u00f3w dzieci\u0119cych, kt\u00f3rej pocz\u0105tek datowany jest na 1970 rok, czyli Abla<\/em>. O ile \u201etryptyk\u201d z prze\u0142omu lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych (Ma\u0142e dramaty<\/em>; Kolorowe po\u0144czochy<\/em>; M\u00f3j stary) <\/em>ka\u017cdorazowo ko\u0144czy\u0142 si\u0119 happy endem lub przynajmniej sugesti\u0105 szcz\u0119\u015bliwego zako\u0144czenia[33]<\/a><\/sup><\/sup>, o tyle p\u00f3\u017aniej Nasfeter znacznie wyostrzy\u0142 pesymistyczn\u0105 wymow\u0119 swoich film\u00f3w. Dzie\u0142a z lat siedemdziesi\u0105tych maj\u0105 bardzo dramatyczne zako\u0144czenia. Powracaj\u0105cym motywem b\u0119dzie w nich \u015bmier\u0107 bohater\u00f3w zar\u00f3wno pierwszoplanowych, jak i drugoplanowych. W Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142 <\/em>\u2013 jak ju\u017c wiemy \u2013 motyw ten wypad\u0142 ju\u017c jako nadu\u017cycie s\u0142u\u017c\u0105ce wywo\u0142aniu u widza wstrz\u0105su.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Bo\u017cena Fedorczyk, Roman Mosior, Motyle<\/em>, Autor: Janusz Zachwajewski, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Co nam zosta\u0142o z Nasfetera? <\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz znakomitej gry aktorskiej dzieci jednym z najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 Nasfetera \u2013 i co akurat potwierdza Kr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142 <\/em>\u2013 by\u0142o subtelne przedstawienie erotyzmu dziecka. Tomek podobnie jak Edek w Motylach <\/em>prze\u017cywa pierwsze rozczarowanie uczuciowe, kt\u00f3re poprzedza okres fascynacji przyjezdn\u0105 dziewczyn\u0105. Relacje bohater\u00f3w z p\u0142ci\u0105 przeciwn\u0105 przypominaj\u0105 do pewnego stopnia fazy zwi\u0105zku mi\u0142osnego w uj\u0119ciu Bogdana Wojciszke[34]<\/a><\/sup><\/sup>. Zas\u0142ugi Nasfetera s\u0105 w tym zakresie nieocenione, a przecie\u017c scenariusz Motyli<\/em> zawiera\u0142 wi\u0119cej sugestii odno\u015bnie rozwoju seksualnego g\u0142\u00f3wnego bohatera. Na samym pocz\u0105tku Edek ogl\u0105da scen\u0119 mi\u0142osn\u0105 w telewizji[35]<\/a><\/sup><\/sup>. W scenopisie matka wchodzi wtedy do pokoju, wy\u0142\u0105cza telewizor i wypowiada kwesti\u0119: \u201eProsi\u0142am, \u017ceby\u015b nie ogl\u0105da\u0142 takich film\u00f3w\u2026\u201d[36]<\/a><\/sup><\/sup>. Zachowanie matki odzwierciedla typow\u0105 sytuacj\u0119, gdy rodzic nie chce podejmowa\u0107 dyskusji z dzieckiem na temat seksualno\u015bci. O przyczynach takiego stanu rzeczy pisz\u0105 Monika Zielona-Jenek i Aleksandra Chodecka: Pomijanie dzieci\u0119cej seksualno\u015bci w rozmowach rodzic\u00f3w, a tak\u017ce cz\u0119sto opiekun\u00f3w czy wychowawc\u00f3w, jest zwi\u0105zane przede wszystkim z szeregiem zakaz\u00f3w i norm konstytuuj\u0105cych tabu rodzinne i spo\u0142eczne<\/em>[37]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Bohaterowie Motyli <\/em>i Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142 <\/em>wchodz\u0105 w role doros\u0142ych. Takie pary \u201enarzeczonych\u201d ciesz\u0105 si\u0119 sympati\u0105 w\u015br\u00f3d r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w. (\u2026) Dzieci obejmuj\u0105 si\u0119, ca\u0142uj\u0105 i ogl\u0105daj\u0105. Sp\u0119dzaj\u0105 razem czas staraj\u0105c si\u0119 r\u00f3\u017cnymi drogami \u2013 tak\u017ce i poprzez kontakt fizyczny, sprawi\u0107 sobie przyjemno\u015b\u0107. W ich aktywno\u015bci element ten uzyskuje zdecydowan\u0105 przewag\u0119 nad elementem poznawczym<\/em>[38]<\/a><\/sup><\/sup>. Ekspresja seksualna w spos\u00f3b najbardziej odwa\u017cny zosta\u0142a podkre\u015blona przez Nasfetera w Nie b\u0119d\u0119 ci\u0119 kocha\u0107<\/em>, gdy bohaterka ogl\u0105da w lustrze sw\u00f3j nagi biust.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Gra\u017cyna Michalska, Bo\u017cena Fedorczyk, Nie b\u0119d\u0119 ci\u0119 kocha\u0107<\/em>, Autor: Jan G\u00f3rski, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Warto\u015bci\u0105 dzie\u0142 Nasfetera jest te\u017c krytyczny portret szko\u0142y. Nauczyciele w jego filmach pope\u0142niaj\u0105 podstawowe b\u0142\u0119dy wyr\u00f3\u017cnione przez Antonin\u0119 Guryck\u0105, np. rygoryzm i hamowanie aktywno\u015bci dziecka[39]<\/a><\/sup><\/sup>. To grono pedagogiczne w znacznej mierze przyczynia si\u0119 do wytworzenia negatywnego obrazu szko\u0142y. W Kolorowych po\u0144czochach <\/em>nauczycielka matematyki (Janina Jaroszy\u0144ska) upokarza Jad\u017ak\u0119 ju\u017c podczas pierwszej lekcji. Kobieta, przegl\u0105daj\u0105c zeszyt uczennicy, odczytuje na g\u0142os zapisan\u0105 w nim list\u0119 zakup\u00f3w. Matematyczka nie wychodzi z roli surowego nadzorcy, nie pr\u00f3buje \u2013 b\u0105d\u017a nie chce \u2013 zrozumie\u0107, \u017ce z tego zeszytu mo\u017cna wyczyta\u0107 o wiele wi\u0119cej. \u00d3w przedmiot jest znakiem ub\u00f3stwa i zwi\u0105zanych z nim problem\u00f3w Jad\u017aki. Rozmini\u0119cie mi\u0119dzy realnymi potrzebami dziecka a postaw\u0105 nauczyciela, kt\u00f3re zosta\u0142o zaprezentowane w tej scenie, stanowi przyk\u0142ad tego, jak widzi szko\u0142\u0119 Janusz Nasfeter. Z\u0142\u0105 reputacj\u0119 grona pedagogicznego pr\u00f3buj\u0105 ratowa\u0107 nieliczne, pozytywne postaci. W Kolorowych po\u0144czochach<\/em> wizerunek belfr\u00f3w ocieplaj\u0105 kolejno: w noweli Matylda<\/em> nauczyciel biologii (Jan Machulski), w noweli Jad\u017aka<\/em> wychowawca klasy (Gustaw Holoubek), do kt\u00f3rej do\u0142\u0105cza tytu\u0142owa bohaterka. W relacjach z uczniami wychodz\u0105 poza rol\u0119 przekaziciela wiedzy, pr\u00f3buj\u0105 dotrze\u0107 do \u017ar\u00f3d\u0142a ich zmartwie\u0144 i trosk. Poza tymi gestami pozostaj\u0105 jednak bezradni wobec tego, co prze\u017cywa Jad\u017aka. Nasfeter demaskuje w\u0142adz\u0119 i si\u0142\u0119 sprawcz\u0105 nauczycieli. Te przymioty nie s\u0105 wykorzystywane w dobrych celach \u2013 zdaje nam komunikowa\u0107 autor. Najcz\u0119\u015bciej przybieraj\u0105 wynaturzone formy: wzbudzanie strachu, wymuszanie pos\u0142usze\u0144stwa. Wszystko to utwierdza dzieci w przekonaniu, \u017ce szko\u0142a jest z\u0142em koniecznym, a nauczyciel wrogiem numerem jeden. Uczniowie czuj\u0105 do nich respekt tylko dlatego, \u017ce maj\u0105 do czynienia z lud\u017ami doros\u0142ymi. Nasfeter podkre\u015bli\u0142 ten fakt w rozmowie ze Stanis\u0142awem Janickim przy okazji filmu Abel, tw\u00f3j brat <\/em>i w\u0105tku wychowawcy klasy (polonisty i geografa w jednej osobie; rewelacyjna kreacja Zdzis\u0142awa Le\u015bniaka), do kt\u00f3rej ucz\u0119szcza\u0142 Karol Matulak[40]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W kontek\u015bcie tej postaci warto si\u0119gn\u0105\u0107 do klasycznego podzia\u0142u Pierre\u2019a Bourdieu i Jean-Claude\u2019a Passerona, kt\u00f3rzy rozr\u00f3\u017cnili dwa typy nauczycieli: auctor<\/em> b\u0119d\u0105cy tw\u00f3rc\u0105 tre\u015bci b\u0105d\u017a tw\u00f3rc\u0105 komentarza do przekazywanych tre\u015bci oraz lector<\/em> g\u0142osz\u0105cy nieswoje tre\u015bci oraz nieswoje komentarze do tych\u017ce tre\u015bci[41]<\/a><\/sup><\/sup>. Polonist\u0119 z filmu Abel, tw\u00f3j brat<\/em> z pe\u0142nym przekonaniem mo\u017cna zdefiniowa\u0107 jako auctora<\/em>. Na lekcjach \u2013 niewa\u017cne czy to j\u0119zyk polski, czy godzina wychowawcza \u2013 pr\u00f3buje on jeszcze wznie\u015b\u0107 si\u0119 na wy\u017cyny swoich umiej\u0119tno\u015bci, tak aby wype\u0142ni\u0107 swoje zawodowe cele jak najpe\u0142niej. Reszta nauczycieli w uj\u0119ciu Nasfetera mie\u015bci si\u0119 w\u015br\u00f3d lector\u00f3w<\/em>. Przyczyna tego stanu rzeczy mo\u017ce by\u0107 z\u0142o\u017cona i trzeba jej szuka\u0107 w g\u0142\u0119bszej refleksji naukowej. Do my\u015blenia daje chocia\u017cby pytanie zadane przez Piotra Zwierzchowskiego: \u201eczy nauczyciel mo\u017ce stworzy\u0107 ca\u0142kowicie nowe tre\u015bci, skoro jego w\u0142asna edukacja przebiega\u0142a w okre\u015blonych warunkach arbitralno\u015bci kulturowej, ponadto jest \u2013 w neutralnym znaczeniu tego s\u0142owa \u2013 reprezentantem systemu\u201d[42]<\/a><\/sup><\/sup>?<\/p>\n\n\n\n

Paradoksalnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 wymienionych przeze mnie walor\u00f3w stylu Nasfetera prezentowanego w filmach po\u015bwi\u0119conych sprawom dzieci by\u0142a obecna – tyle \u017ce nie mia\u0142o to ju\u017c wi\u0119kszego znaczenia – w Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142<\/em>; dziele, od kt\u00f3rego rozpocz\u0105\u0142em artyku\u0142 i nim go zako\u0144cz\u0119, podobnie jak Nasfeter po\u017cegna\u0142 si\u0119 tym tytu\u0142em z problematyk\u0105 dzieci\u0119c\u0105. Zar\u00f3wno kolaudacja, jak i p\u00f3\u017aniejsza recepcja Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142 <\/em>po\u015bwiadcza, \u017ce w 1977 roku formu\u0142a tw\u00f3rcza wypracowana przez re\u017cysera wyczerpa\u0142a si\u0119. Nasfeter wiedzia\u0142 doskonale, \u017ce ju\u017c jej nie rozwinie, nie zrobi kroku naprz\u00f3d, a b\u0119dzie skazany jedynie na powt\u00f3rzenia. To by\u0142 koniec, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 nowym pocz\u0105tkiem wyra\u017conym w \u015ani\u0107 we \u015bnie. <\/em>Los chcia\u0142 jednak inaczej, na bieg wypadk\u00f3w wywar\u0142y wp\u0142yw r\u00f3wnie\u017c osobiste losy Nasfetera. Z Janusza Nasfetera zosta\u0142o nam \u2013 widzom \u2013 jednak bardzo du\u017co. Jego filmy o dzieciach wci\u0105\u017c mog\u0105 inspirowa\u0107, budzi\u0107 refleksje i wywo\u0142ywa\u0107 dyskusje, stanowi\u0107 komentarz lub ilustracj\u0119 r\u00f3\u017cnych problem\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce na poziomie fabu\u0142y s\u0105 nieco archaiczne, ale to wynik czas\u00f3w i okoliczno\u015bci, w jakich powsta\u0142y. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Nasfeter by\u0142 czo\u0142owym polskim re\u017cyserem w zakresie film\u00f3w o dzieciach i nale\u017cy mu si\u0119 pami\u0119\u0107, a ponad wszystko nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o kinie dzieci\u0119cym bez wspomnienia tego wybitnego tw\u00f3rcy.<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Por. D. Mazur, Mi\u0142o\u015b\u0107 \u2013 oboj\u0119tno\u015b\u0107 \u2013 \u015bmier\u0107 w cieniu Zag\u0142ady. \u201eNiekochana\u201d Janusza Nasfetera<\/em>, [w:] Gefilte Film. W\u0105tki \u017cydowskie w kinie. 3<\/em>, red. J. Preizner, Wydawnictwo Austeria Klezmerhojs, Krak\u00f3w \u2013 Budapeszt 2010, s. 75-105; J. Preizner, Egzamin z cz\u0142owiecze\u0144stwa. \u201eD\u0142uga noc\u201d Janusza Nasfetera<\/em>, [w:] ta\u017c, Kamienie na macewie. Holokaust w polskim kinie<\/em>, Wydawnictwo Austeria Klezmerhojs, Krak\u00f3w \u2013 Budapeszt 2012, s. 181\u2013210; R. W\u0142odek, \u201eTen strach, ci\u0105g\u0142y strach\u2026\u201d. \u201eD\u0142uga noc\u201d Janusza Nasfetera<\/em>, [w:] Gefilte Film. W\u0105tki \u017cydowskie w kinie. 2<\/em>, red. J. Preizner, Wydawnictwo Austeria Klezmerhojs, Krak\u00f3w \u2013 Budapeszt 2009, s. 179-207. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  2. Alex na upa\u0142 <\/em>(notka bez podpisu), \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1963, nr 31, s. 12. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  3. rog, Reflektorem po \u015bwiecie dziecka<\/em>, \u201ePrzekr\u00f3j\u201d 1991, nr 2405, s. 13. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  4. G. Kr\u00f3likiewicz, Ostatni sen Bu\u00f1uela. Pr\u00f3ba analizy filmu Luisa Bu\u00f1uela \u201eMroczny przedmiot po\u017c\u0105dania\u201d<\/em>, Studio Filmowe \u201eN\u201d, \u0141\u00f3d\u017a 1994. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  5. M. Koryci\u0144ski, Ostatni sen o Kr\u00f3likiewiczu<\/em>, \u201eTw\u00f3rczo\u015b\u0107\u201d 2018, nr 2, s. 131-135. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  6. K. Lenkiewicz, Artysta pe\u0142en wra\u017cliwo\u015bci<\/em>, \u201eWarmia i Mazury\u201d 1983, nr 12, s. 10. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  7. U. Bie\u0142ous, Bajki dla dzieci i doros\u0142ych, rozmowa z J. Nasfeterem<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1973, nr 25, s. 9; A. Sowa, Nie ma cudownych dzieci, rozmowa z re\u017cyserem<\/em>, \u201eZarzewie\u201d 1974, nr 9, s. 10\u201311 \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  8. S. Janicki, \u015awiat konflikt\u00f3w najtrudniejszych. Rozmowa z Januszem Nasfeterem o filmie \u201eAbel, tw\u00f3j brat\u201d<\/em>, \u201eKino\u201d 1970, nr 8, s. 8. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  9. J. Armata, Janusz Nasfeter \u2013 dramaty ma\u0142e i du\u017ce<\/em>, https:\/\/www.sfp.org.pl\/baza_wiedzy,311,20301,1,1,Janusz-Nasfeter-dramaty-male-i-duze.html, (dost\u0119p: 10.10.2022). \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  10. Np. M. Maniewski, Czysty ton<\/em>, \u201eKino\u201d 1998, nr 7\/8, s. 50-52. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  11. Jednego z najs\u0142ynniejszych filmowych \u201ep\u00f3\u0142kownik\u00f3w\u201d. Zob. Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej w dniu 15.VI.67 r. Temat posiedzenia: dyskusja nad filmem pt. \u201eNoc\u201d \u2013 zrealizowanym przez re\u017c. Nasfetera w Zespole \u201eStudio\u201d<\/em>, AFINA, A-216, poz. 132. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  12. W epoce PRL-u zajmowa\u0142 wiele kierowniczych stanowisk partyjnych, m.in. w 1973 redaktor naczelny w Komitecie ds. Radia i Telewizji \u201ePolskie Radio i Telewizja\u201d w Warszawie. 1973 \u2013 1977 dyrektor departamentu w Naczelnym Zarz\u0105dzie Kinematografii w Warszawie. 1977 \u2013 1979 komentator w redakcji \u201eTrybuny Ludu\u201d w Warszawie. 1979 \u2013 1980 I zast\u0119pca redaktora naczelnego w redakcji \u201eLiteratury\u201d w Warszawie. 22.10.1980 \u2013 1982 dyrektor generalny ds. program\u00f3w artystycznych w Komitecie ds. Radia i Telewizji \u201ePolskie Radio i Telewizja\u201d w Warszawie. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  13. Dziennikarz, krytyk, nauczyciel akademicki (w latach 1974-1991 w \u0142\u00f3dzkiej film\u00f3wce kierowa\u0142 Zak\u0142adem Literatury i Dramatu; w latach 1980-1982 redaktor naczelny miesi\u0119cznika \u201eKino\u201d, mi\u0119dzy 1982 a 1991 rokiem kierownik literacki Zespo\u0142u Filmowego \u201eZodiak\u201d. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  14. <\/a> Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych w dniu 11 lutego 1977 r. Na porz\u0105dku dziennym om\u00f3wienie filmu pt. \u201eKr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142\u201d \u2013 zrealizowanego przez re\u017c. J. Nasfetera<\/em>, Archiwum Filmoteki Narodowej \u2013 Instytutu Audiowizualnego (dalej AFINA), A-344, poz. 134, k. 1-2. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  15. W latach 1965-81 pracownik TVP: m. in. redaktor w Redakcji Publicystyki Kulturalnej, redaktor naczelny Redakcji Filmowej. W latach 1983-94 przebywa\u0142 za granic\u0105: profesor na Loyola University w Nowym Orleanie, wyk\u0142adowca i ekspert programowy w Mediolanie i Pary\u017cu.  \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  16. Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych w dniu 11 lutego 1977 r. Na porz\u0105dku dziennym om\u00f3wienie filmu pt. \u201eKr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142\u201d \u2013 zrealizowanego przez re\u017c. J. Nasfetera<\/em>, AFINA, dz. cyt.,
    k. 2-3.     \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  17. Poeta, dramaturg, satyryk, autor literatury dla dzieci, redaktor naczelny Programu III Polskiego Radia, w latach 1968-72 kierownik artystyczny zespo\u0142u filmowego ,,Wektor\u201d \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  18. Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych w dniu 11 lutego 1977 r. Na porz\u0105dku dziennym om\u00f3wienie filmu pt. \u201eKr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142\u201d \u2013 zrealizowanego przez re\u017c. J. Nasfetera<\/em>, AFINA, dz. cyt.,
    k. 7.     \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  19. Tam\u017ce, k. 11-12. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  20. M. Malaty\u0144ska, Moja wojna, moja mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>, \u201eEcho Krakowa\u201d 1975, nr 197, s. 2. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  21. T. Sobolewski, Re\u017cyser zm\u0119czony<\/em>, \u201eFilm\u201d 1977, nr 21, s. 7. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  22. C. Wi\u015bniewski, Pechowa trzynastka<\/em>, \u201eSztandar M\u0142odych\u201d 1977, nr 118, s. 4. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  23. W latach 60-tych szef dzia\u0142u kultury i nauki w tygodniku \u201ePolityka\u201d. Dzia\u0142a\u0142 w Filmowej Radzie Repertuarowej. W latach 1969-1979 by\u0142 redaktorem naczelnym \u201eKina\u201d. Jeden z inicjator\u00f3w Lubuskiego Lata Filmowego
    w \u0141agowie. W PWSFTviT dyrektor Instytutu Historii i Teorii Filmu.     \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  24. Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych w dniu 11 lutego 1977 r. Na porz\u0105dku dziennym om\u00f3wienie filmu pt. \u201eKr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142\u201d \u2013 zrealizowanego przez re\u017c. J. Nasfetera<\/em>, AFINA, dz. cyt.,
    k. 7-8.     \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  25. Tam\u017ce, k. 11. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  26. Tam\u017ce, k. 8. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  27. Straszna historia Poldusia z \u201ePodr\u00f3\u017cy za jeden u\u015bmiech\u201d<\/em>, http:\/\/www.fakt.pl\/kobieta\/ plotki\/henryk-golebiewski-byl-terroryzowany-na-planie-filmowym\/ke989vf, dost\u0119p: 16.10.2022; Filip \u0141obodzi\u0144ski: Re\u017cyser wyzywa\u0142 mnie od ch\u2026 \u2013 HISTORIA \u017bYCIA<\/em>, http:\/\/www. se.pl\/wiadomosci\/gwiazdy\/filip-lobodzinski-rezyser-wyzywa-mnie-od-ch-historia-zycia_348531. html, (dost\u0119p: 16.10.2022). \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  28. A. Sowa, dz. cyt., s. 10. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  29. S. Janicki, dz. cyt., s. 8. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  30. J. Nasfeter, Jedni twierdz\u0105, \u017ce robi\u0119 filmy dla doros\u0142ych, inni \u017ce dla dzieci, a ja chcia\u0142bym, aby one by\u0142y dla<\/em>wszystkich<\/em>, rozm. Z. Ornatowski, \u201eEkran\u201d 1960, nr 50, s. 3. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  31. Tadeusz Wi\u015bniewski podczas spotka\u0144 z publiczno\u015bci\u0105 w ostatnich latach \u017cycia podkre\u015bla\u0142, \u017ce gra\u0142 g\u0142\u00f3wnie dla pieni\u0119dzy. Jego ga\u017ce stanowi\u0142y znaczny wk\u0142ad w domowy bud\u017cet skromnie uposa\u017conej rodziny. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  32. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c zjawisko najcz\u0119\u015bciej mylone w mediach z samob\u00f3jstwem rozszerzonym. Zob. J. Stukan,
    A. Staszak, Samob\u00f3jstwo rozszerzone i poagresyjne \u2013 pr\u00f3ba uporz\u0105dkowania poj\u0119\u0107<\/em>, \u201eProblemy kryminalistyki\u201d 2018, nr 3, s. 35-43.     \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  33. W Moim starym <\/em>przybra\u0142o to form\u0119 zwyci\u0119stwa socjalizmu nad kapitalizmem. Roman Grzela, ojciec g\u0142\u00f3wnego bohatera (w tej roli Adolf Dymsza), decyduje si\u0119 na podj\u0119cie etatowej pracy w stoczni kosztem prywatnej inicjatywy realizowanej w szkole tresury dla ps\u00f3w. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  34. B. Wojciszke, Psychologia mi\u0142o\u015bci<\/em>, Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda\u0144sk 2009, s. 25. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  35. J. Nasfeter, T. Nasfeter, Scenariusz filmu fabularnego pt. \u201eMotyle\u201d (tytu\u0142 pop. \u201eWrogowie\u201d)<\/em>, AFINA, S-15177, s. 6 \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  36. J. Nasfeter, Scenopis filmu fabularnego \u201eMotyle\u201d<\/em>, AFINA, S-11579, s. 10. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  37. M. Zielona-Jenek, A. Chodecka, Jestem dziewczynk\u0105, jestem ch\u0142opcem. Jak wspomaga\u0107 rozw\u00f3j seksualny dziecka<\/em>, Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda\u0144sk 2010, s. 13. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  38. M. Biesert, Seks twojego dziecka<\/em>, Zak\u0142ad Wydawniczy \u2013 K. Domke, Pozna\u0144 1991, s. 58. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  39. A. Gurycka, B\u0142\u0105d w wychowaniu<\/em>, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1990, s. 142. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  40. S. Janicki, dz. cyt., s. 9 \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  41. P. Bourdieu, J.C. Passeron, Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania<\/em>, t\u0142um. E.  Neyman, wst\u0119p i redakcja naukowa A. K\u0142oskowska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1990, s. 115. \u2191<\/a><\/li>\n\n\n\n
  42. P. Zwierzchowski, Kanon a edukacja<\/em>, [w:] Istnie\u0107 w kulturze \u2013 istnie\u0107 w kulturach. Mi\u0119dzy teori\u0105 a praktyk\u0105 edukacyjn\u0105<\/em>, red. A. Rypel, D. Jastrz\u0119bska-Golonka, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2018, s. 307-314. \u2191<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
    \n\n\n\n

    Pawe\u0142 Jaskulski <\/strong>\u2013 kierownik Oddzia\u0142u Doboru i Selekcji Ksi\u0119gozbior\u00f3w Dzia\u0142u Wojew\u00f3dzkiej Sieci Bibliotek w Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy \u2013 Bibliotece G\u0142\u00f3wnej Wojew\u00f3dztwa Mazowieckiego, redaktor kwartalnika \u201cPleograf\u201d. Autor ksi\u0105\u017cki Niewygodna zagadka. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Janusza Nasfetera <\/em>(Dom Wydawniczy Elipsa, 2021). Nale\u017cy do Polskiego Towarzystwa Bada\u0144 nad Filmem i Mediami. Wsp\u00f3\u0142organizator wielu konferencji, m.in. og\u00f3lnopolskiej O poprawie kina polskiego<\/em> oraz mi\u0119dzynarodowej Edukacja filmowa i medialna w Polsce i \u015bwiecie. Rozwi\u0105zania systemowe oraz studia przypadk\u00f3w<\/em>. W pracy naukowej koncentruje si\u0119 na takich zagadnieniach jak: nowy kanon kina polskiego, kino gatunkowe, edukacja medialna, literatura wsp\u00f3\u0142czesna, muzyka rockowa. Publikowa\u0142 mi\u0119dzy innymi na \u0142amach czasopism \u201eMedia \u2013 Kultura \u2013 Komunikacja Spo\u0142eczna\u201d, \u201eTw\u00f3rczo\u015b\u0107\u201d, \u201eOdra\u201d. Wsp\u00f3\u0142redaktor interaktywnego tomu R\u00f3\u017cne oblicza edukacji audiowizualnej <\/em>(2016).<\/p>\n\n\n\n

    Streszczenie<\/strong>: <\/p>\n\n\n\n

    Autor artyku\u0142u podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 przedstawienia sylwetki tw\u00f3rczej Janusza Nasfetera (1920-1998) \u2013 jednego z najwybitniejszych polskich tw\u00f3rc\u00f3w kina po\u015bwi\u0119conego problematyce dzieci\u0119cej \u2013 w oparciu o kolaudacj\u0119 Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142 <\/em>(1977), jak si\u0119 okaza\u0142o ostatni film re\u017cysera w tej tematyce. Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej po\u015bwiadcza, \u017ce mo\u017cliwo\u015bci wypracowanej przez re\u017cysera formu\u0142y tw\u00f3rczej, cho\u0107 w kilku elementach doskona\u0142ej, zosta\u0142y wyczerpane. Niemniej z dzisiejszej perspektywy warto t\u0119 formu\u0142\u0119 przypomnie\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym widzom. Poszczeg\u00f3lne w\u0105tki kolaudacji \u2013 zw\u0142aszcza fragmenty, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do klisz scenariuszowych i sta\u0142ych motyw\u00f3w stylu Nasfetera \u2013 autor odnosi do innych dzie\u0142, dzi\u0119ki czemu czytelnik mo\u017ce pozna\u0107 charakterystyczne cechy ca\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci filmowej, w kt\u00f3rej re\u017cyser zajmowa\u0142 si\u0119 tematyk\u0105 dzieci\u0119c\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Summary<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

    The author of this article attempted to present the creative silhouette of Janusz Nasfeter (1920-1998) – one of the most prominent Polish filmmakers devoted to children\u2019s cinema – based on the screening of Queen of Bees<\/em> (1977), which was, as it turned out, the director’s last film on this subject matter. The transcripts from the meeting of the pre-release Committee testify that the possibilities of the creative formula developed by the director, although perfected in many aspects, had been exhausted. Nevertheless, the director\u2019s remarkable creative perspective is worth remembering also for the contemporary viewers. The individual plots of the pre-release committee report – especially the passages that refer to screenplay clich\u00e9s and characteristic patterns of Nasfeter’s style of filmmaking \u2013 have been used  as a reference to account for other films of the director. This extended perspective gives the reader an opportunity to review not only the Queen of Bees <\/em>(1977), but also other pieces of children\u2019s cinema that belong to the artistic ouvre of Janusz Nasfeter.<\/p>\n\n\n\n

    Bibliografia<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

    Mazur D., Mi\u0142o\u015b\u0107 \u2013 oboj\u0119tno\u015b\u0107 \u2013 \u015bmier\u0107 w cieniu Zag\u0142ady. \u201eNiekochana\u201d Janusza Nasfetera<\/em>, [w:] Gefilte Film. W\u0105tki \u017cydowskie w kinie. 3<\/em>, red. J. Preizner, Wydawnictwo Austeria Klezmerhojs, Krak\u00f3w \u2013 Budapeszt 2010.<\/p>\n\n\n\n

    Preizner J., Egzamin z cz\u0142owiecze\u0144stwa. \u201eD\u0142uga noc\u201d Janusza Nasfetera<\/em>, [w:] ta\u017c, Kamienie na macewie. Holokaust w polskim kinie<\/em>, Wydawnictwo Austeria Klezmerhojs, Krak\u00f3w \u2013 Budapeszt 2012.<\/p>\n\n\n\n

    W\u0142odek R., \u201eTen strach, ci\u0105g\u0142y strach\u2026\u201d. \u201eD\u0142uga noc\u201d Janusza Nasfetera<\/em>, [w:] Gefilte Film. W\u0105tki \u017cydowskie w kinie. 2<\/em>, red. J. Preizner, Wydawnictwo Austeria Klezmerhojs, Krak\u00f3w \u2013 Budapeszt 2009.<\/p>\n\n\n\n

    Alex na upa\u0142 <\/em>(notka bez podpisu), \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1963, nr 31.<\/p>\n\n\n\n

    Kr\u00f3likiewicz G., Ostatni sen Bu\u00f1uela. Pr\u00f3ba analizy filmu Luisa Bu\u00f1uela \u201eMroczny przedmiot po\u017c\u0105dania\u201d<\/em>, Studio Filmowe \u201eN\u201d, \u0141\u00f3d\u017a 1994.<\/p>\n\n\n\n

    Koryci\u0144ski M., Ostatni sen o Kr\u00f3likiewiczu<\/em>, \u201eTw\u00f3rczo\u015b\u0107\u201d 2018, nr 2.<\/p>\n\n\n\n

    Lenkiewicz K., Artysta pe\u0142en wra\u017cliwo\u015bci<\/em>, \u201eWarmia i Mazury\u201d 1983, nr 12.<\/p>\n\n\n\n

    Bie\u0142ous U., Bajki dla dzieci i doros\u0142ych, rozmowa z J. Nasfeterem<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1973, nr 25, s. 9; A. Sowa, Nie ma cudownych dzieci, rozmowa z re\u017cyserem<\/em>, \u201eZarzewie\u201d 1974, nr 9.<\/p>\n\n\n\n

    Janicki S., \u015awiat konflikt\u00f3w najtrudniejszych. Rozmowa z Januszem Nasfeterem o filmie \u201eAbel, tw\u00f3j brat\u201d<\/em>, \u201eKino\u201d 1970, nr 8.<\/p>\n\n\n\n

     Armata J., Janusz Nasfeter \u2013 dramaty ma\u0142e i du\u017ce<\/em>, https:\/\/www.sfp.org.pl\/baza_wiedzy,311,20301,1,1,Janusz-Nasfeter-dramaty-male-i-duze.html, (dost\u0119p: 10.10.2022).<\/p>\n\n\n\n

    Maniewski M., Czysty ton<\/em>, \u201eKino\u201d 1998, nr 7\/8.<\/p>\n\n\n\n

     Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej w dniu 15.VI.67 r. Temat posiedzenia: dyskusja nad filmem pt. \u201eNoc\u201d \u2013 zrealizowanym przez re\u017c. Nasfetera w Zespole \u201eStudio\u201d<\/em>, Archiwum Filmoteki Narodowej \u2013 Instytutu Audiowizualnego (dalej AFINA), A-216, poz. 132.<\/p>\n\n\n\n

    Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych w dniu 11 lutego 1977 r. Na porz\u0105dku dziennym om\u00f3wienie filmu pt. \u201eKr\u00f3lowa pszcz\u00f3\u0142\u201d \u2013 zrealizowanego przez re\u017c. J. Nasfetera<\/em>, AFINA, A-344, poz. 134.<\/p>\n\n\n\n

    Malaty\u0144ska M., Moja wojna, moja mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>, \u201eEcho Krakowa\u201d 1975, nr 197.<\/p>\n\n\n\n

    Sobolewski T., Re\u017cyser zm\u0119czony<\/em>, \u201eFilm\u201d 1977, nr 21.<\/p>\n\n\n\n

    Wi\u015bniewski C., Pechowa trzynastka<\/em>, \u201eSztandar M\u0142odych\u201d 1977, nr 118.<\/p>\n\n\n\n

    Straszna historia Poldusia z \u201ePodr\u00f3\u017cy za jeden u\u015bmiech\u201d<\/em>, http:\/\/www.fakt.pl\/kobieta\/ plotki\/henryk-golebiewski-byl-terroryzowany-na-planie-filmowym\/ke989vf, dost\u0119p: 16.10.2022; Filip \u0141obodzi\u0144ski: Re\u017cyser wyzywa\u0142 mnie od ch\u2026 \u2013 HISTORIA \u017bYCIA<\/em>, http:\/\/www. se.pl\/wiadomosci\/gwiazdy\/filip-lobodzinski-rezyser-wyzywa-mnie-od-ch-historia-zycia_348531. html, (dost\u0119p: 16.10.2022).<\/p>\n\n\n\n

    Ornatowski Z., Dyskutujemy o wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, rozmowa z J. Nasfeterem<\/em>, \u201eEkran\u201d 1960, nr 50.<\/p>\n\n\n\n

    Stukan J.,  Staszak A., Samob\u00f3jstwo rozszerzone i poagresyjne \u2013 pr\u00f3ba uporz\u0105dkowania poj\u0119\u0107<\/em>, \u201eProblemy kryminalistyki\u201d 2018, nr 3.<\/p>\n\n\n\n

     Wojciszke B., Psychologia mi\u0142o\u015bci<\/em>, Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda\u0144sk 2009.<\/p>\n\n\n\n

    Nasfeter J., Nasfeter T., Scenariusz filmu fabularnego pt. \u201eMotyle\u201d (tytu\u0142 pop. \u201eWrogowie\u201d)<\/em>, AFINA, S-15177.<\/p>\n\n\n\n

    Nasfeter J., Scenopis filmu fabularnego \u201eMotyle\u201d<\/em>, AFINA, S-11579.<\/p>\n\n\n\n

    Zielona-Jenek M., Chodecka A., Jestem dziewczynk\u0105, jestem ch\u0142opcem. Jak wspomaga\u0107 rozw\u00f3j seksualny dziecka<\/em>, Gda\u0144skie Wydawnictwo Psychologiczne, Gda\u0144sk 2010.<\/p>\n\n\n\n

    Biesert M., Seks twojego dziecka<\/em>, Zak\u0142ad Wydawniczy \u2013 K. Domke, Pozna\u0144 1991.<\/p>\n\n\n\n

    Gurycka A., B\u0142\u0105d w wychowaniu<\/em>, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1990.<\/p>\n\n\n\n

    Bourdieu P., Passeron J. C., Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania<\/em>, t\u0142um. E.  Neyman, wst\u0119p i redakcja naukowa A. K\u0142oskowska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1990.<\/p>\n\n\n\n

    Zwierzchowski P., Kanon a edukacja<\/em>, [w:] Istnie\u0107 w kulturze \u2013 istnie\u0107 w kulturach. Mi\u0119dzy teori\u0105 a praktyk\u0105 edukacyjn\u0105<\/em>, red. A. Rypel, D. Jastrz\u0119bska-Golonka, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2018.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Autor artyku\u0142u podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 przedstawienia sylwetki tw\u00f3rczej Janusza Nasfetera (1920-1998) \u2013 jednego z najwybitniejszych polskich tw\u00f3rc\u00f3w kina po\u015bwi\u0119conego problematyce dzieci\u0119cej \u2013 w oparciu o kolaudacj\u0119 Kr\u00f3lowej pszcz\u00f3\u0142 (1977), jak si\u0119 okaza\u0142o ostatni film re\u017cysera w tej tematyce. Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej po\u015bwiadcza, \u017ce mo\u017cliwo\u015bci wypracowanej przez re\u017cysera formu\u0142y tw\u00f3rczej, cho\u0107 w kilku elementach doskona\u0142ej, zosta\u0142y wyczerpane. Niemniej z dzisiejszej perspektywy warto t\u0119 formu\u0142\u0119 przypomnie\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym widzom. Poszczeg\u00f3lne w\u0105tki kolaudacji \u2013 zw\u0142aszcza fragmenty, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do klisz scenariuszowych i sta\u0142ych motyw\u00f3w stylu Nasfetera \u2013 autor odnosi do innych dzie\u0142, dzi\u0119ki czemu czytelnik mo\u017ce pozna\u0107 charakterystyczne cechy ca\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci filmowej, w kt\u00f3rej re\u017cyser zajmowa\u0142 si\u0119 tematyk\u0105 dzieci\u0119c\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":5863,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1534],"tags":[1614,393,38,266,1160,1490,1592,1591,1615,1613],"ppma_author":[1251],"class_list":["post-5785","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-4-2022","tag-childrens-cinema","tag-janusz-nasfeter","tag-kino-polskie","tag-kino-prl","tag-kolaudacja","tag-kolorowe-ponczochy","tag-krolowa-pszczol","tag-moj-stary","tag-pre-release-review","tag-queen-of-bees"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t