{"id":5781,"date":"2022-12-20T12:29:38","date_gmt":"2022-12-20T11:29:38","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=5781"},"modified":"2023-01-03T09:39:04","modified_gmt":"2023-01-03T08:39:04","slug":"to-nie-byl-kraj-dla-mlodych-ludzi-narkomania-wsrod-mlodziezy-w-polskim-kinie-lat-80","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/to-nie-byl-kraj-dla-mlodych-ludzi-narkomania-wsrod-mlodziezy-w-polskim-kinie-lat-80\/","title":{"rendered":"To nie by\u0142 kraj dla m\u0142odych ludzi. Narkomania w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy w polskim kinie lat 80."},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.4.06<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Narkomania<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

nie z maku, lecz<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

z beznadziei<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

\u017cycia m\u0142odych<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

w nieludzkim<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

systemie PRL<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Tre\u015b\u0107 plakatu antynarkotykowego\n<\/p>\n\n\n\n

w Polsce lat 70.[1]<\/a><\/sup><\/sup> <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Daniel
Daniel Olbrychski , Jolanta Pietek-Gorecka, …jestem przeciw,<\/em> Autor: nieznany, prawa: WFDiF.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Co mog\u0142o sk\u0142oni\u0107 m\u0142od\u0105 osob\u0119 do brania narkotyk\u00f3w? Jak wygl\u0105da\u0142a sztuka przetrwania narkomana w betonowej d\u017cungli PRL-owskiego miasta? Czy terapia w o\u015brodkach odwykowych pomaga\u0142a? Potrzeba odpowiedzi na te pytania sta\u0142a si\u0119 impulsem do tworzenia dzie\u0142 filmowych ukazuj\u0105cych epizody z \u017cycia m\u0142odych ludzi, uzale\u017cnionych od narkotyk\u00f3w. Tym samym filmowcy pr\u00f3bowali si\u0119 zmierzy\u0107 z jednym z najwa\u017cniejszych problem\u00f3w m\u0142odzie\u017cy lat 80. U\u017cywaj\u0105c j\u0119zyka filmu starali si\u0119 opisa\u0107 to zjawisko spo\u0142eczne i przyjrze\u0107 \u015brodowisku m\u0142odocianych amator\u00f3w chemicznych uniesie\u0144, chc\u0105c stworzy\u0107 swoisty portret rodzimego narkomana. Dorobek ,,narkoma\u0144skich\u201d film\u00f3w fabularnych tej dekady opisa\u0142 Piotr Kurpiewski. Autor skoncentrowa\u0142 si\u0119 na wybranych filmach dotykaj\u0105cych tej tematyki, w kontek\u015bcie przemian obyczajowych w polskiej popkulturze ostatniej dekady PRL-u.[2]<\/a><\/sup><\/sup> Niniejszy artyku\u0142 jest natomiast pr\u00f3b\u0105 przyjrzenia si\u0119 przedstawieniom uzale\u017cnienia w konkretnej grupie wiekowej, czyli w\u015br\u00f3d nastoletnich narkoman\u00f3w, w rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej u schy\u0142ku Polski Ludowej. Skoncentrujemy si\u0119 na filmach fabularnych, kt\u00f3re w spos\u00f3b najbardziej charakterystyczny ukazywa\u0142y problem m\u0142odzie\u017cowej narkomanii: Czas dojrzewania<\/em> Mieczys\u0142awa Wa\u015bkowskiego (1984), \u2026jestem przeciw <\/em>(1985) Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego, Zero \u017cycia <\/em>(1987) <\/em>Rolanda Rowi\u0144skiego oraz Pantarej <\/em>(1987) Krzysztofa Sowi\u0144skiego. Ich tw\u00f3rcy pr\u00f3bowali zdefiniowa\u0107 problem, przedstawi\u0107 grup\u0119 m\u0142odocianych narkoman\u00f3w, skupiaj\u0105c si\u0119 na motywach uzale\u017cnienia i konsekwencjach trwania w na\u0142ogu. Z jak wielk\u0105 skal\u0105 problemu si\u0119 stykali? <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Marek Probosz, Czas dojrzewania,<\/em> Autor: nieznany, prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pocz\u0105tki sztucznych raj\u00f3w<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Narkomania w Polsce jako problem spo\u0142eczny przyku\u0142a uwag\u0119 instytucji pa\u0144stwowych, naukowc\u00f3w i organizacji pozarz\u0105dowych w latach 20. XX w. Wi\u0105za\u0142a si\u0119 ona z przyj\u0119ciem ustawy z 1923 r. ,,w przedmiocie substancyj i przetwor\u00f3w odurzaj\u0105cych\u201d. By\u0142a ona nast\u0119pstwem przyst\u0105pienia Polski do powsta\u0142ej w 1912 r. w Hadze Mi\u0119dzynarodowej Konwencji Opiumowej.[3]<\/a><\/sup><\/sup> Cho\u0107 nie znamy dok\u0142adnej skali zjawiska w okresie mi\u0119dzywojennym, to mo\u017cna z du\u017c\u0105 doz\u0105 prawdopodobie\u0144stwa za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce \u00f3wczesna narkomania nie wychodzi\u0142a poza sfer\u0119 bohemy artystycznej. W okresie powojennym Dorota Bazu\u0144 opisa\u0142a czasow\u0105 ewolucj\u0119 rodzimej narkomanii, proponuj\u0105c podzia\u0142 na jej nast\u0119puj\u0105ce okresy: \n<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. \n Narkomanii b\u0119d\u0105cej problemem \u015brodowiska medycznego i artystycznego \u2013 do lat 60. XX w.\n<\/li>\n\n\n\n
  2. \n Rozw\u00f3j uzale\u017cnienia w \u015brodowisku m\u0142odzie\u017cowych ruch\u00f3w kontestacyjnych (tzw. okres \u015brodk\u00f3w zast\u0119pczych) \u2013 od po\u0142owy lat 60. do po\u0142owy lat 70. XX w. \n<\/li>\n\n\n\n
  3. \n Narkomania oparta o rodzim\u0105 produkcj\u0119 narkotyk\u00f3w. Etap ,,kompotu\u201d \u2013 od po\u0142owy lat 70. do pocz\u0105tku lat 90. XX w.\n<\/li>\n\n\n\n
  4. \n Etap charakteryzuj\u0105cy si\u0119 zwi\u0119kszeniem poda\u017cy \u015brodk\u00f3w odurzaj\u0105cych na nielegalnym rynku \u2013 trwaj\u0105cy od lat 90. XX w. do dnia dzisiejszego[4]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    \n Narkomani\u0119 popularnie wi\u0105\u017ce si\u0119 z kultur\u0105 m\u0142odzie\u017cow\u0105[5]<\/a><\/sup><\/sup>. Oczywi\u015bcie m\u0142odzi ludzie nie byli jedyn\u0105 grup\u0105 wiekow\u0105 za\u017cywaj\u0105c\u0105 narkotyki, jednak\u017ce ch\u0119\u0107 eksperymentowania ze \u015brodkami odurzaj\u0105cymi w okresie dojrzewania, czyni\u0142a z niej grup\u0119 spo\u0142eczn\u0105 o podwy\u017cszonym ryzyku zagro\u017cenia narkomani\u0105. Ch\u0119tnie te\u017c \u0142\u0105czono ten problem spo\u0142eczny z kontrkultur\u0105 m\u0142odzie\u017cow\u0105, fascynacj\u0105 wzorcami kulturowymi z zagranicy, cz\u0119sto stosuj\u0105c w tej kwestii uproszczenia i krzywdz\u0105ce stereotypy. Pacyfistyczn\u0105 subkultur\u0119 hipis\u00f3w szukaj\u0105cych alternatywy w wolnej mi\u0142o\u015bci i poszukiwaniu odmiennych stan\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci, redukowano w polskich warunkach do amator\u00f3w heroiny, natomiast buntowniczych i szokuj\u0105cych stylem bycia, strojem i muzyk\u0105 punkowc\u00f3w wi\u0105zano automatycznie z w\u0105chaniem kleju. W literaturze przedmiotu mo\u017cna nawet spotka\u0107 zbitki my\u015blowe, polegaj\u0105ce na \u0142\u0105czeniu daty wynalezienia przez gda\u0144skich student\u00f3w receptury kompotu (1976) z narodzinami na Wyspach Brytyjskich subkultury punk[6]<\/a><\/sup><\/sup>. Autorka nie bra\u0142a pod uwag\u0119, \u017ce nie ka\u017cdy punkowiec, m\u00f3g\u0142 mie\u0107 ambicj\u0119 p\u00f3j\u015bcia drog\u0105 Sida Viciousa, heroinisty, basisty zespo\u0142u Sex Pistols. Skala zjawiska by\u0142a daleko szersza i dotyczy\u0142a m\u0142odzie\u017cy nie tylko buntuj\u0105cej si\u0119 przeciwko \u015bwiatu swoich rodzic\u00f3w. Wspomniana wy\u017cej Dorota Bazu\u0144 twierdzi\u0142a, \u017ce od okresu stanu wojennego wytworzy\u0142a si\u0119 w Polsce odr\u0119bna subkultura narkoma\u0144ska, kt\u00f3rej szeregi zasilili m\u0142odzi ludzie nie maj\u0105cy nic wsp\u00f3lnego z innymi grupami kontestacyjnymi[7]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

    \n Powody dla kt\u00f3rych m\u0142ody cz\u0142owiek si\u0119ga\u0142 w Polsce po narkotyki opisywa\u0142 Krzysztof Kowalski, by\u0142y narkoman wyleczony przez terapeut\u00f3w ,,Monaru\u201d. W 1984 r. wyja\u015bnia\u0142: (\u2026) Fakt si\u0119gni\u0119cia po narkotyki nie jest, wbrew powszechnej opinii, powodowany stanem depresji czy totalnej frustracji. Nie zawsze te\u017c daje chwil\u0119 zapomnienia, czy pozwala uciec od \u017cycia; raczej ma u\u0142atwi\u0107 zbli\u017cenie si\u0119 do \u017cycia , wzmocni\u0107 doznania i pewno\u015b\u0107 siebie, dostarczy\u0107 dodatkowych emocji, niedost\u0119pnych abstynentowi zast\u0105pi\u0107 monotoni\u0119 \u017cycia wra\u017ceniami o nowej, intryguj\u0105cej jako\u015bci <\/em>(\u2026)[8]<\/a><\/sup><\/sup>. S\u0142owem kluczem w tej wypowiedzi by\u0142a monotonia. Przebija\u0142a si\u0119 ona w opisach rzeczywisto\u015bci \u017cycia m\u0142odzie\u017cy tego okresu. M\u0142odzi ludzie narzekali na nud\u0119 egzystencji w przestrzeniach miast z dominuj\u0105c\u0105 architektur\u0105 blokowisk z wielkiej p\u0142yty, z zaniedbanymi terenami rekreacyjnymi i sportowymi, przygn\u0119biaj\u0105cymi brudem, dominuj\u0105cej szarzyzny po\u0142\u0105czonej z brakiem zieleni[9]<\/a><\/sup><\/sup>. Dom rodzinny wi\u0119kszo\u015bci nie oferowa\u0142 odpowiednich warunk\u00f3w do rozwoju, zapracowani rodzice nie mieli dla nich czasu. Szko\u0142a, silnie zideologizowana nie odpowiada\u0142a na ich potrzeby intelektualne[10]<\/a><\/sup><\/sup>. Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce m\u0142odzi szukali cho\u0107by chwilowego zapomnienia od przeci\u0119tno\u015bci w narkotykach[11]<\/a><\/sup><\/sup>. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich ju\u017c nie wysz\u0142a z na\u0142ogu, ucieczk\u0119 od szarej rzeczywisto\u015bci przyp\u0142acaj\u0105c \u017cyciem. <\/em> \n<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Plakat promuj\u0105cy film Jestem przeciw, Autor: Andrzej P\u0105gowski<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    \n Zasadniczym problemem by\u0142a dost\u0119pno\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w odurzaj\u0105cych. Pocz\u0105tkowo by\u0142y to leki apteczne na bazie morfiny i kodeiny, rozpuszczalnik \u201eTri\u201d, wszelkie \u00f3wcze\u015bnie produkowane preparaty farmakologiczne zawieraj\u0105ce substancje halucynogenne. W ich zdobywaniu i dawkowaniu narkotyzuj\u0105ca si\u0119 m\u0142odzie\u017c by\u0142a niezwykle kreatywna: fa\u0142szowa\u0142a recepty, przekupywa\u0142a lekarzy, aby posuwa\u0107 si\u0119 w ko\u0144cu do okradania aptek. Od drugiej po\u0142owy lat 70. a zw\u0142aszcza w pierwszej po\u0142owie lat 80. XX w. polskim podziemiem narkotykowym zaw\u0142adn\u0119\u0142a heroina, w jej rodzimej, najbardziej prymitywnej formie nies\u0142awnego ,,kompotu\u201d. Receptura powstawa\u0142a przez rok w jednym z gda\u0144skich schron\u00f3w przeciwatomowych, gdzie w amatorskim laboratorium, metod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w dwaj studenci prowadzili badania nad ekstraktem z maku lekarskiego. Efekt przeszed\u0142 naj\u015bmielsze oczekiwania tw\u00f3rc\u00f3w. Jego popularno\u015b\u0107 i niebezpiecze\u0144stwo polega\u0142o na prostocie produkcji i \u0142atwo\u015bci zdobycia suszu makowego, surowca z kt\u00f3rego mo\u017cna by\u0142o ,,ugotowa\u0107\u201d porcj\u0119 narkotyku oraz innych sk\u0142adnik\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 w osiedlowym sklepie chemicznym. Nazwa specyfiku wi\u0105za\u0142a si\u0119 z charakterystycznym zapachem jab\u0142ka, dobywaj\u0105cym si\u0119 z gotowanej cieczy. Co istotne, koszt produkcji by\u0142 ta\u0144szy od alkoholu, dodatkowo trudno by\u0142o ustali\u0107 jego odpowiedni\u0105 dawk\u0119 przed podaniem, co grozi\u0142o jego przedawkowaniem[12]<\/a><\/sup><\/sup>. Cz\u0119sto zanieczyszczony, wstrzykiwany do\u017cylnie, silnie uzale\u017cniaj\u0105cy, sta\u0142 si\u0119 przyczyn\u0105 rodzinnej gehenny i \u015bmierci tysi\u0119cy m\u0142odych ludzi w Polsce. ,,Kompot\u201d zdemokratyzowa\u0142 narkomani\u0119 w PRL, przesta\u0142a ona by\u0107 domen\u0105 dzieci z partyjnych elit, pokry\u0142a polskie miasta mroczn\u0105 sieci\u0105 heroinistycznych melin z w\u0142asn\u0105 hierarchi\u0105 i spo\u0142eczno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra bunt przeciwko status quo str\u0105ci\u0142 w przepa\u015b\u0107 na\u0142ogu, wype\u0142nionego wyniszczaj\u0105cym organizm ,,g\u0142odem\u201d i powoln\u0105 \u015bmierci\u0105 w zamroczeniu heroin\u0105[13]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

    U progu lat 80. XX w. problem uzale\u017cnie\u0144 od twardych narkotyk\u00f3w sta\u0142 si\u0119 coraz bardziej pal\u0105cy, starano si\u0119 wi\u0119c pozna\u0107 skal\u0119 zjawiska[14]<\/a><\/sup><\/sup>. W pierwszej po\u0142owie lat 80. XX w. kolejnym problemem sta\u0142 si\u0119 coraz ni\u017cszy wiek inicjacji narkotykowej[15]<\/a><\/sup><\/sup>. Szacowano, \u017ce ok. 40 procent uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich pr\u00f3bowa\u0142o \u015brodk\u00f3w odurzaj\u0105cych, natomiast w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 wieczorowych odsetek ten wynosi\u0142 60 procent[16]<\/a><\/sup><\/sup>. W\u0142adze PRL pocz\u0105tkowo nie rozumia\u0142y wagi problemu. Udawano, \u017ce dotyczy\u0142 on jedynie kraj\u00f3w kapitalistycznych. W latach 70. XX w. kamuflowano istnienie uzale\u017cnionej m\u0142odzie\u017cy na r\u00f3\u017cnych poziomach: j\u0119zykowym, okre\u015blaj\u0105c ich jedynie ,,toksykomanami\/toksykami\u201d oraz spo\u0142ecznym, wyciszaj\u0105c problem w massmediach. Ka\u017cdy bowiem dziennikarz chc\u0105cy opisa\u0107 to niebezpieczne zjawisko musia\u0142 si\u0119 liczy\u0107 z represjami[17]<\/a><\/sup><\/sup>. Kiedy jednak sko\u0144czy\u0142a si\u0119 epoka propagandy sukcesu Edwarda Gierka, w okresie rz\u0105d\u00f3w Wojciecha Jaruzelskiego zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107 g\u0142o\u015bno o trapi\u0105cych Polsk\u0119 problemach spo\u0142ecznych[18]<\/a><\/sup><\/sup>. Kiedy ilo\u015b\u0107 skierowanych do leczenia narkoman\u00f3w zacz\u0119\u0142a si\u0119 radykalnie zwi\u0119ksza\u0107[19]<\/a><\/sup><\/sup>, podj\u0119to pierwsze decyzje obliczone na odci\u0119cie os\u00f3b uzale\u017cnionych od \u017ar\u00f3de\u0142 surowca. W 1983 roku wprowadzono w \u017cycie rozporz\u0105dzenie ministra rolnictwa i gospodarki \u017cywno\u015bciowej rejestruj\u0105cej uprawy maku lekarskiego z jednoczesnym obowi\u0105zkiem odsprzeda\u017cy pa\u0144stwu ca\u0142o\u015bci zakontraktowanej produkcji s\u0142omy makowej. Z kolei w 1985 r. uchwalono ustaw\u0119 o przeciwdzia\u0142aniu narkomanii, kt\u00f3ra jeszcze skuteczniej utrudni\u0142a produkcj\u0119 i handel opiatami oraz pozwoli\u0142a w znacznym stopniu opanowa\u0107 sytuacj\u0119[20]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Plakat promuj\u0105cy film Czas dojrzewania, <\/em>Autor: Antoni Chodorowski, \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Prawdziw\u0105 pomoc m\u0142odociani uzale\u017cnieni mogli uzyska\u0107 dopiero od oddolnie powsta\u0142ej organizacji, za\u0142o\u017conej z inicjatywy psycholog\u00f3w i terapeut\u00f3w zrzeszonych w stowarzyszeniu ,,Monar\u201d. Zosta\u0142o ono zarejestrowane w 1981 roku, kierowane przez charyzmatycznego lidera Marka Kota\u0144skiego. Pocz\u0105tek organizacji zwi\u0105zany by\u0142 utworzonym w 1974 roku oddzia\u0142em dla m\u0142odocianych narkoman\u00f3w w Pa\u0144stwowym Zespole Sanatori\u00f3w Neuropsychiatrii Dzieci\u0119cej w Garwolinie. Widz\u0105c w tym o\u015brodku nieskuteczno\u015b\u0107 klasycznej, psychiatrycznej terapii uzale\u017cnionych, zafascynowa\u0142 si\u0119 metod\u0105 pracy spo\u0142eczno\u015bci terapeutycznej Synanon. Za\u0142o\u017cona w 1958 roku w kalifornijskim Santa Monica[21]<\/a><\/sup><\/sup>, przez Charlesa Dedericha, by\u0142ego alkoholika i lekomana, tworzy\u0142a eksperymentaln\u0105 oraz surow\u0105 w zasadach terapii grup\u0119 odwykow\u0105, Marek Kota\u0144ski zapragn\u0105\u0142 leczy\u0107 w podobny spos\u00f3b polskich narkoman\u00f3w. Uda\u0142o si\u0119 mu w 1978 roku za\u0142o\u017cy\u0107 o\u015brodek terapeutyczny w dawnym dworku w G\u0142oskowie przy jednym z gospodarstw rolnych. W broszurze zach\u0119caj\u0105cej do dzia\u0142ania w ,,Monarze\u201d zredagowanej przez Marka Kota\u0144skiego zawarto zestaw warto\u015bci, jakie mia\u0142a w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy krzewi\u0107 organizacja: ofiarno\u015b\u0107, odwag\u0119, mi\u0142o\u015b\u0107, honor, skromno\u015b\u0107 i pracowito\u015b\u0107. Chc\u0105c je zrealizowa\u0107, nale\u017ca\u0142o da\u0107 m\u0142odym ludziom poczu\u0107 si\u0119 potrzebnymi poprzez stwarzanie im mo\u017cliwo\u015bci samorealizacji w obliczu trudnych sytuacji \u017cyciowych. Proponowa\u0142 tak\u017ce wsparcie w chwilach kryzysu, w taki spos\u00f3b, aby odwie\u015b\u0107 ich od ch\u0119ci brania narkotyk\u00f3w i prowadzenia szcz\u0119\u015bliwego oraz interesuj\u0105cego \u017cycia wolnego od na\u0142og\u00f3w[22]<\/a><\/sup><\/sup>. O\u015brodek w G\u0142oskowie mia\u0142 by\u0107 praktyczn\u0105 realizacj\u0105 cel\u00f3w ,,Monaru\u201d w oparciu o nowatorsk\u0105 w polskich warunkach metod\u0119. Terapia mia\u0142a mie\u0107 form\u0119 sp\u00f3jn\u0105, cho\u0107 bardzo elastyczn\u0105. Najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0105 w o\u015brodku by\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z za\u0142o\u017cyciela, kadry wychowawczej i pacjent\u00f3w. Decydowali oni o wszystkich aspektach dzia\u0142alno\u015bci o\u015brodka. Najwa\u017cniejszymi zasadami G\u0142oskowa by\u0142y: abstynencja lekowa i alkoholowa, oraz jednorazowe leczenie, kt\u00f3re w wypadku odej\u015bcia pacjenta lub jego ucieczki, zamyka\u0142o drog\u0119 do powrotu. O czysto\u015b\u0107 abstynenck\u0105 dba\u0142a tzw. ,,S\u0142u\u017cba Ochrony Monaru\u201d wybierana z zaufanych, rokuj\u0105cych w terapii narkoman\u00f3w maj\u0105cych prawo do sprawdzania ka\u017cdego podopiecznego o dowolnej porze dnia i nocy. Kolejn\u0105 integraln\u0105 zasad\u0105 i obowi\u0105zkiem pacjent\u00f3w by\u0142a praca fizyczna, na rzecz o\u015brodka w G\u0142oskowie[23]<\/a><\/sup><\/sup>. Terapia narkoman\u00f3w dzieli\u0142a si\u0119 na trzy okresy. Rozpoczynano od tzw. nowicjatu, kiedy w procesie bolesnej psychicznie wiwisekcji emocjonalnej pacjenci zostawali sprowadzani na ,,emocjonalne dno\u201d. Dawa\u0142o im to mo\u017cliwo\u015b\u0107 na odbudowanie zdrowej osobowo\u015bci w etapie drugim, podczas kt\u00f3rego wpasowany w rytm pracy fizycznej i psychicznej nad sob\u0105 narkoman, zaczyna\u0142 odzyskiwa\u0107 trze\u017aw\u0105 ocen\u0119 siebie i rzeczywisto\u015bci wok\u00f3\u0142 niego. Trzeci, ostatni etap to wej\u015bcie w kr\u0105g ,,monarowc\u00f3w\u201d. Oznacza\u0142o ono powolne odej\u015bcie od o\u015brodka, nawi\u0105zywanie kontakt\u00f3w emocjonalnych z lud\u017ami spoza G\u0142oskowa i podj\u0119cie normalnej pracy lub powr\u00f3t do nauki. Reasumuj\u0105c, narkoman musia\u0142 wyleczy\u0107 si\u0119 sam i znale\u017a\u0107 dla siebie miejsce w trze\u017awym \u017cyciu. Ta metoda uratowa\u0142a \u017cycie dziesi\u0105tkom m\u0142odych ludzi[24]<\/a><\/sup><\/sup>. Skuteczno\u015b\u0107 w walce z na\u0142ogiem pozwoli\u0142a ,,Monarowi\u201d rozwin\u0105\u0107 si\u0119 w organizacj\u0119 na skal\u0119 og\u00f3lnopolsk\u0105. Rok 1981 sta\u0142 si\u0119 prze\u0142omowy dla grupy terapeutycznej Marka Kota\u0144skiego, uzyska\u0142a bowiem akceptacj\u0119 w\u0142adz PRL-u, przebi\u0142a si\u0119 do mass medi\u00f3w i przekszta\u0142caj\u0105c si\u0119 w ruch spo\u0142eczny, rozpocz\u0119\u0142a zintensyfikowan\u0105 walk\u0119 z rodzim\u0105 narkomani\u0105. W konsekwencji zwr\u00f3ci\u0142a tak\u017ce na siebie uwag\u0119 polskiej kinematografii, kt\u00f3ra wykorzysta\u0142a swoiste ,,zielone \u015bwiat\u0142o\u201d z Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii dla scenariuszy i produkcji podejmuj\u0105cych wa\u017cne i dra\u017cliwe problemy spo\u0142eczne[25]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Tomasz Hudziec, Jerzy Schejbal, Zero \u017cycia,<\/em> Autor: nieznany, prawa: TVP.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Narkoman w oku kamery<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

    \n W polskich filmach narkomania prezentowana by\u0142a dwojako. W produkcji Zero \u017cycia <\/em>jest tematem pobocznym, zjawiskiem zaz\u0119biaj\u0105cym si\u0119 z g\u0142\u00f3wnym w\u0105tkiem fabu\u0142y. Natomiast dla tw\u00f3rc\u00f3w Czasu dojrzewania, <\/em> \u2026jestem przeciw <\/em>czy Pantarej <\/em> narkomani okazali si\u0119 na tyle interesuj\u0105cy, \u017ce umie\u015bcili ich w roli g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w swoich dzie\u0142 filmowych. Problem uzale\u017cnienia pojawi\u0142 si\u0119 w filmie Zero \u017cycia<\/em> b\u0119d\u0105cego opowie\u015bci\u0105 o mi\u0142o\u015bci maturzysty Tomka (Tomasza Hud\u017aca) do Ani (Ewy Skibi\u0144skiej) piel\u0119gniarki z miejskiego szpitala. Ch\u0142opak by\u0142 typowym przedstawicielem \u00f3wczesnej ,,bananowej\u201d m\u0142odzie\u017cy, jego ojciec pracowa\u0142 jako ordynator w klinice, w kt\u00f3rej pracowa\u0142a Ania. M\u00f3g\u0142 pozwoli\u0107 sobie na wi\u0119cej ni\u017c jego r\u00f3wie\u015bnicy. By\u0142 ch\u0142opcem lubianym i popularnym w szkole, mia\u0142 w\u0142asny zesp\u00f3\u0142 rockowy. Tomek zaprasza do niego nowego gitarzyst\u0119 Mariusza (Jerzego Mercika), tajemniczego outsidera ze skomplikowan\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, wyra\u017anie chc\u0105c mu pom\u00f3c w problemach \u017cyciowych. Powoli rodzi si\u0119 pomi\u0119dzy nimi przyja\u017a\u0144. W pewnym momencie idylla si\u0119 ko\u0144czy, jego partnerka zachodzi w ci\u0105\u017c\u0119, kt\u00f3r\u0105 usuwa. Jednocze\u015bnie zrywa z nim, przeczuwaj\u0105c, \u017ce Tomek nie jest przygotowany na wej\u015bcie w rol\u0119 ojca i odpowiedzialnego partnera. Z kolei Mariusz okazuje si\u0119 podopiecznym domu dziecka, uzale\u017cnionym od opiat\u00f3w ch\u0142opakiem z rozbitej rodziny, b\u0119d\u0105cym w konflikcie ze ,,S\u0142oniem\u201d (Janem Jankowskim) narkomanem i nieoficjalnym liderem nieletnich pensjonariuszy ,,bidula\u201d. Rodzice nie akceptuj\u0105 nowego kolegi Tomka. Splot tych negatywnych wydarze\u0144 sta\u0142 si\u0119 dla Tomka zbyt du\u017cym ci\u0119\u017carem emocjonalnym. Decyduje si\u0119 na dzia\u0142k\u0119 ,,kompotu\u201d. Oszo\u0142omiony narkotykiem wsiada na motocykl, prezent urodzinowy od rodzic\u00f3w. Mariusz, kt\u00f3ry przebacza swojemu koledze, nie zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 z nim spotka\u0107. Tomek ginie w drogowej kraksie.\n<\/p>\n\n\n\n

    \n W Czasie dojrzewania <\/em>obserwujemy natomiast trudny zwi\u0105zek dwojga m\u0142odych ludzi: Romka (Jana Jurewicza) i Gosi (Marii Probosz). Pochodz\u0105cy z tej samej wsi, zakotwiczeni w niej ulotnym, nastoletnim romansem wchodz\u0105 w doros\u0142o\u015b\u0107. Romek wyje\u017cd\u017ca do Gda\u0144ska, podejmuje prac\u0119 spawacza w tamtejszej stoczni, mieszka z kolegami z pracy w ciasnym pokoju hotelu robotniczego. Prowadzi przeci\u0119tn\u0105 egzystencj\u0119 robotnika na dorobku. Odwiedza go Gosia, kt\u00f3ra uciekaj\u0105c z domu z ukradzionymi ojcu pieni\u0119dzmi, chcia\u0142aby odnowi\u0107 dawn\u0105 znajomo\u015b\u0107. Nie mog\u0105c przenocowa\u0107 w pokoju Romka, dziewczyna namawia go do sp\u0119dzenia nocy w prywatnym hotelu. Po upojnej nocy ch\u0142opak na dworcu w Gda\u0144sk G\u0142\u00f3wny kupuje dziewczynie bilet powrotny do domu. Ona jednak nie chce wraca\u0107, planuje zosta\u0107 z nim w Tr\u00f3jmie\u015bcie. Jednocze\u015bnie spotyka na gda\u0144skim dworcu grup\u0119 narkoman\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych rozpoznaje swojego by\u0142ego partnera Krzy\u015bka (Marek Probosz). Gdy Romek dowiaduje si\u0119 o tym, \u017ce jego ukochana jest ,,na gigancie\u201d rusza na jej poszukiwania. W pensjonacie gdzie sp\u0119dzili noc wdaje si\u0119 w b\u00f3jk\u0119 z w\u0142a\u015bcicielem. Nast\u0119pnie po\u017cycza motocykl od Witka, kolegi z pokoju w hotelu robotniczym i jedzie na rodzinn\u0105 wie\u015b, pr\u00f3buj\u0105c dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej na temat powod\u00f3w ucieczki nastoletniej ukochanej. Po powrocie do Gda\u0144ska, w sprawie zagini\u0119cia Gosi jest w stoczni przes\u0142uchiwany przez oficera milicji porucznika Jas\u0142owskiego (Arkadiusza Bazaka). Dziewczyna w tym czasie trafia do narkoma\u0144skiej meliny, gdzie sponsoruje kolej\u0105 dawk\u0119 ,,kompotu\u201d dla b\u0119d\u0105cych na g\u0142odzie narkoman\u00f3w. Gdy udaje si\u0119 zakupi\u0107 narkotyk, dziewczyna decyduje si\u0119 na zastrzyk. Dawka kt\u00f3r\u0105 przyj\u0119\u0142a okazuje si\u0119 ,,z\u0142otym strza\u0142em\u201d, kt\u00f3rego nie prze\u017cy\u0142a. Odnajduje j\u0105 Witek, kolega Romka z pracy i hotelu robotniczego. Wstrz\u0105\u015bni\u0119ty \u015bmierci\u0105 dziewczyny, jedzie na prowincj\u0119, gdzie postanawia podpali\u0107 pierwsze napotkane pole maku. Chwil\u0119 wcze\u015bniej obserwujemy rewizj\u0119 w melinie narkoma\u0144skiej podczas kt\u00f3rej oficer Jas\u0142owski odczytuje list ojca do p\u00f3\u0142przytomnego Krzy\u015bka. \n<\/p>\n\n\n\n

    M\u0142odociani narkomani jako bohaterowie pierwszoplanowi pojawiaj\u0105 si\u0119 w filmach \u2026Jestem przeciw <\/em>oraz Pantarej<\/em>. Widz ogl\u0105da zmagania m\u0142odych ludzi z na\u0142ogiem w jego zaawansowanym stadium. Miotaj\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy o\u015brodkami odwykowymi, domami rodzinnymi a ,,melinami\u201d i dworcami kolejowymi gdzie mog\u0105 zdoby\u0107 narkotyki lub pieni\u0105dze na ich zakup. Jacek (Rafa\u0142 Wieczy\u0144ski), g\u0142\u00f3wny bohater \u2026Jestem przeciw, <\/em>trafia do Monaru, a dok\u0142adniej do prowadzonego przez stowarzyszenie o\u015brodka terapeutycznego dla narkoman\u00f3w w G\u0142oskowie. Uciek\u0142 z niego wcze\u015bniej wraz z Jol\u0105 (Anna Gronostaj). Dziewczyna zmar\u0142a z powodu przedawkowania heroiny. Zwi\u0119kszon\u0105, w efekcie \u015bmierteln\u0105 dawk\u0119 narkotyk\u00f3w poda\u0142 jej Jacek. Poczucie winy sk\u0142oni\u0142o ch\u0142opaka do powrotu na odwyk. Ryzykuje wiele, zna bowiem regulamin, kt\u00f3ry zabrania\u0142 uciekinierom kontynuowania terapii. Zostaje jednak przyj\u0119ty przez lekark\u0119 Monaru dr Krystyn\u0119 (Ewa Da\u0142kowska) na jedn\u0105 noc, z zastrze\u017ceniem, \u017ce b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 poddany leczeniu gdy zgodzi si\u0119 na to g\u0142\u00f3wny terapeuta Grzegorz (Daniel Olbrychski). M\u0119\u017cczyzna nie chce jednak decydowa\u0107 sam o losie Jacka, postanawia przedstawi\u0107 jego spraw\u0119 reszcie spo\u0142eczno\u015bci o\u015brodka. Ch\u0142opak musi wi\u0119c stawi\u0107 czo\u0142o grupie m\u0142odych pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy \u017cywo dyskutuj\u0105 o jego post\u0119powaniu. Jest to te\u017c okazja do retrospekcji, Jacek opowiada bowiem o swoim zwi\u0105zku z Jol\u0105 cementowanym na\u0142ogiem, o strategiach przetrwania na ulicy, metodach pozyskania kolejnej dzia\u0142ki, fizycznych zmaganiach z heroinowym g\u0142odem. Dla Grzegorza, opowie\u015b\u0107 ch\u0142opaka jest okazj\u0105 do kolejnej terapeutycznej pogadanki o tym, jak heroina mo\u017ce zrujnowa\u0107 relacje mi\u0119dzyludzkie. Jacek nie zdo\u0142a\u0142 przekona\u0107 spo\u0142eczno\u015bci do pozostania w Monarze. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0142odych ludzi g\u0142osuje za usuni\u0119ciem go z o\u015brodka. On sam nie czeka na werdykt, odchodzi sam. Grzegorz stara si\u0119 jeszcze przekona\u0107 go do spr\u00f3bowania terapii w innym o\u015brodku dla narkoman\u00f3w. Ch\u0142opak nie wykorzysta\u0142 danej mu szansy\u2026 <\/p>\n\n\n\n

    \"Pawe\u0142
    Pawe\u0142 Kr\u00f3likowski, Tomasz K\u0119pi\u0144ski, Pantarej ,<\/em> Autor: nieznany, prawa: WFDiF.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Tytu\u0142 filmu Pantarej<\/em> to pseudonim m\u0142odego ch\u0142opaka Ry\u015bka S\u0119dzimirskiego (Rafa\u0142 Kr\u00f3likowski). Jego ksywa pochodzi\u0142a zapewne od \u0142aci\u0144skiej sentencji Pantha rei <\/em>\u2013 <\/em>wszystko p\u0142ynie, co niejako definiowa\u0142o jego spos\u00f3b na \u017cycie. By\u0142 narkomanem, uzale\u017cnionym zar\u00f3wno od lek\u00f3w psychotropowych jak i opiat\u00f3w. Wraz ze swoim koleg\u0105 i przyjacielem w na\u0142ogu Zito (Tomasz K\u0119pi\u0144ski), \u017cy\u0142 od dzia\u0142ki do dzia\u0142ki, b\u0119d\u0105c cz\u0119\u015bci\u0105 grupy ulicznych narkoman\u00f3w. Rysiek b\u0119d\u0105c na g\u0142odzie dokonuje ryzykownego czynu, okrada szpitaln\u0105 aptek\u0119 z halucynogennych lek\u00f3w. Nied\u0142ugo po kradzie\u017cy, dochodzi do tragedii \u2013 Zito umiera z przedawkowania. Pantarej, staraj\u0105c si\u0119 uciec od wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015bci za \u015bmier\u0107 kolegi, udaje si\u0119 do o\u015brodka odwykowego. Tam d\u0142ugo nie zagrzewa miejsca, informuje wychowawc\u0119 Godeckiego (Bronis\u0142aw Wroc\u0142awski) o tym, \u017ce w o\u015brodku jego podopieczni \u0107paj\u0105. Godecki stawia go w niekomfortowej sytuacji, pytaj\u0105c publicznie w \u015bwietlicy o\u015brodka, kto za\u017cywa narkotyki. Zostaje wi\u0119c uznany za donosiciela i wchodzi w konflikt tamtejsz\u0105 m\u0142odzie\u017c\u0105. Musi wi\u0119c ucieka\u0107, zabieraj\u0105c ze sob\u0105 m\u0142odego narkomana Leokadi\u0119 (Marek Giedwidz). Gdy wraca do domu prawda o jego na\u0142ogu wychodzi na jaw. Jego ojciec (Bronis\u0142aw Pawlik) umiera na atak serca. Ry\u015bka tropi\u0142a tak\u017ce milicja. Co gorsze, ch\u0142opak znajduje w miejscu gdzie ukry\u0142 narkotyki zmar\u0142ego z przedawkowania Leokadi\u0119. Zrezygnowany i zamroczony opiatami, ginie pod ko\u0142ami samochodu\u2026 Do\u0142\u0105czy\u0142 wi\u0119c do licznej grupy zmar\u0142ych, filmowych narkoman\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Maria Probosz, Czas dojrzewania,<\/em> Autor: nieznany, prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Rodzina<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

    Chc\u0105c analizowa\u0107 sylwetki filmowych uzale\u017cnionych, warto dowiedzie\u0107 si\u0119, sk\u0105d pochodzili. Je\u017celi chcieliby\u015bmy zastosowa\u0107 kryteria maj\u0105tkowe, to poza Mariuszem z Zero \u017cycia <\/em>wychowankiem domu dziecka oraz Krzy\u015bkiem z Czasu dojrzewania, <\/em>niekochanym synem z rozwiedzionego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, inni bohaterowie pochodz\u0105 z dobrze sytuowanych rodzin. Nie odnajdziemy w\u015br\u00f3d nich dzieci z typowo robotniczego \u015brodowiska. Tomek, kolega Mariusza by\u0142 synem ordynatora szpitala; Gosia, bohaterka Czasu dojrzewania <\/em>to c\u00f3rka bogatego wiejskiego ogrodnika. Rodziny narkoman\u00f3w nie odbiegaj\u0105 wi\u0119c od spo\u0142ecznych i ekonomicznych norm schy\u0142kowej PRL. Nie oznacza to jednak, \u017ce nie by\u0142y to rodziny dysfunkcyjne. Zaburzenia w relacjach z dzie\u0107mi uwidoczni\u0142y si\u0119 w sposobie reakcji rodzic\u00f3w na na\u0142\u00f3g swoich latoro\u015bli. Matka Zita (Ewa Szykulska) narkomana z filmu Pantarej <\/em> pogodzona z uzale\u017cnieniem syna traktowa\u0142a go oschle. Zastaj\u0105c ch\u0142opaka w kuchni gotuj\u0105cego ,,kompot\u201d nie chcia\u0142a mu pom\u00f3c, tylko wezwa\u0107 milicj\u0119. Ojciec Ry\u015bka Pantareja, nie zdawa\u0142 sobie sprawy z k\u0142opot\u00f3w syna, b\u0105d\u017a te\u017c je wypiera\u0142. Wie\u015b\u0107 o stanie ch\u0142opaka doprowadzi\u0142a go do \u015bmierci. Rodzice Tomka z filmu Zero \u017cycia <\/em>b\u0119d\u0105c nadopieku\u0144czymi, ro\u015bcili sobie prawo do daleko id\u0105cego wkraczania w jego prywatno\u015b\u0107, a dok\u0142adniej w dob\u00f3r znajomych, co sko\u0144czy\u0142o si\u0119 dla ch\u0142opaka tragicznie. Relacje Jacka w \u2026jestem przeciw <\/em>z ojcem (Zbigniew Zapasiewicz) by\u0142y poprawne, lecz nie wida\u0107 w nich przesadnej empatii. Obserwujemy raczej strach przed cierpieniem syna heroinisty. Nale\u017cy wi\u0119c uzna\u0107, \u017ce wszystkie wymienione postaci \u0142\u0105czy\u0142o niezrozumienie stanu swoich dzieci, ich destrukcyjnego trybu \u017cycia, wyrzucaj\u0105cego je poza nawias spo\u0142ecze\u0144stwa. Spo\u0142ecze\u0144stwa w stanie politycznej i gospodarczej erozji, nie potrafi\u0105cego rozwi\u0105za\u0107 problem\u00f3w m\u0142odzie\u017cy pogr\u0105\u017caj\u0105cej si\u0119 w narkotycznej malignie. <\/em> <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Pawe\u0142 Kr\u00f3likowski, Pantarej ,<\/em> Autor: nieznany, prawa: WFDiF.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    G\u0142\u00f3d <\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

    \n W analizowanych filmach jako \u015brodek odurzaj\u0105cy kr\u00f3luje ,,kompot\u201d, polska brudna heroina. Niestety w \u017cadnej z fabu\u0142, ich tw\u00f3rcy nie pr\u00f3bowali odpowiedzie\u0107 na pytanie, dlaczego w ostatniej dekadzie PRL-u m\u0142odzi ludzie si\u0119gali po strzykawki. Praktycznie nie widzimy momentu inicjacji narkotycznej naszych m\u0142odych bohater\u00f3w, poza Tomkiem z Zero \u017cycia, <\/em>kt\u00f3ry <\/em>pierwszy kontakt z opiatami przyp\u0142aci\u0142 \u017cyciem. Jego \u015bmier\u0107 nie by\u0142a jednak konsekwencj\u0105 przedawkowania, tylko wypadku na motocyklu. Mo\u017cemy si\u0119 jedynie domy\u015bla\u0107 czy Gosia bohaterka Czasu dojrzewania <\/em>b\u0119d\u0105ca w przelotnym(?) zwi\u0105zku z narkomanem Krzy\u015bkiem, bra\u0142a wcze\u015bniej narkotyki, zanim przyjecha\u0142a w odwiedziny do Romka. Dziewczyna wprowadzaj\u0105c si\u0119 na jego ,,narkoma\u0144sk\u0105\u201d melin\u0119, nie ma oporu przed przyj\u0119ciem dawki heroiny. \u015awiadomie wchodzi w uzale\u017cnienie z tragicznym dla niej fina\u0142em.\n<\/p>\n\n\n\n

    \n Tw\u00f3rcy film\u00f3w starali si\u0119 jak najwierniej, w ich przekonaniu, przedstawi\u0107 styl \u017cycia i miejsce akcji film\u00f3w. Mo\u017cna wr\u0119cz nakre\u015bli\u0107 swoist\u0105 ,,narkoma\u0144sk\u0105\u201d topografi\u0119 polskich miast. Uzale\u017cnionych mo\u017cna by\u0142o wi\u0119c odnale\u017a\u0107 w charakterystycznych przestrzeniach rodzimych metropolii: dworcach, zat\u0142oczonych ulicach, jad\u0142odajniach, kinach i melinach. Narkotyzowali si\u0119 nawet w domu dziecka. Zw\u0142aszcza dworce by\u0142y wa\u017cnymi punktami na planie narkoma\u0144skich szlak\u00f3w. W Czasie dojrzewania <\/em>amatorzy ,,kompotu\u201d zbierali si\u0119 na dworcu Gda\u0144sk G\u0142\u00f3wny, z kolei na Dworcu Centralnym w Warszawie mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 uzale\u017cnionych bohater\u00f3w filmu \u2026jestem przeciw.<\/em> Tam, w przej\u015bciach podziemnych obok peron\u00f3w odnajdywali handlarzy i mogli wsp\u00f3lnie wzi\u0105\u0107 kolejn\u0105 dzia\u0142k\u0119 opiat\u00f3w. Warto tak\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, na niezwykle naturalistycznie ukazane sceny iniekcji narkotyk\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142y szokowa\u0107 publiczno\u015b\u0107 dos\u0142owno\u015bci\u0105 obraz\u00f3w[26]<\/a><\/sup><\/sup>. ,,Kompot\u201d za\u017cywano tak\u017ce na wspomnianych wcze\u015bniej melinach. Znajdowa\u0142y si\u0119 one w blokach mieszkalnych, na poddaszach kamienic, a nawet w pracowni uzale\u017cnionego artysty. Przedstawia\u0142y op\u0142akany widok, brudne i zaniedbane, z \u0142\u00f3\u017ckami na kt\u00f3rych le\u017celi zamroczeni m\u0142odzi ludzie, budz\u0105cy si\u0119 do \u017cycia pod wp\u0142ywem dojmuj\u0105cego impulsu g\u0142odu i ch\u0119ci wstrzykni\u0119cia sobie ,,towaru\u201d. G\u0142\u00f3d narkotyczny okaza\u0142 si\u0119 tak\u017ce silnie zwi\u0105zany z przemoc\u0105 i dzia\u0142aniami kryminalnymi. M\u0142odzi ludzie nie panuj\u0105 nad sob\u0105, atakuj\u0105 diler\u00f3w i okradaj\u0105 ich z narkotyk\u00f3w (Czas dojrzewania<\/em>), napadaj\u0105 na apteki, g\u0142\u00f3wnie szpitalne (Zero \u017cycia, Pantarej, \u2026jestem przeciw<\/em>). Dzia\u0142ali w tych sytuacjach indywidualnie, tylko podczas ataku na handlarza ,,kompotem\u201d na gda\u0144skim dworcu potrafili dzia\u0142a\u0107 zespo\u0142owo. Paradoksalnie narkotyczny g\u0142\u00f3d zdawa\u0142 si\u0119 wzmacnia\u0107 ich autodestrukcyjn\u0105 wi\u0119\u017a. Niekt\u00f3rzy z bohater\u00f3w s\u0105dzili, \u017ce wsp\u00f3lne ,,\u0107panie\u201d mo\u017ce by\u0107 dope\u0142nieniem ich mi\u0142o\u015bci. Na\u0142\u00f3g towarzyszy zwi\u0105zkowi Krzy\u015bka i Gosi w Czasie dojrzewania. <\/em>Dla niej wstrzykni\u0119cie ,,kompotu\u201d oznacza\u0142o form\u0119 oddania si\u0119 uzale\u017cnionemu partnerowi. Narkotyk potraktowano jako co\u015b w rodzaju sakramentu, kt\u00f3ry mia\u0142 ich \u0142\u0105czy\u0107 ze sob\u0105. Podobnie podchodzili do narkotyk\u00f3w Jola i Jacek z \u2026jestem przeciw<\/em>. Z\u0142udzenie szcz\u0119\u015bliwego uczucia ko\u0144czy\u0142o si\u0119 jednak w momencie, kiedy trzeba by\u0142o zdoby\u0107 kolejn\u0105 dawk\u0119 opiat\u00f3w. G\u0142\u00f3d narkotyczny zamienia\u0142 uczucie w cierpienie, bardzo fizyczne cierpienie, pot\u0119gowane przed\u0142u\u017caj\u0105cym si\u0119 brakiem kolejnej porcji p\u0142ynu w strzykawce. Obserwujemy wi\u0119c ich powolne osuwanie si\u0119 w patologiczn\u0105 nico\u015b\u0107. Z braku pieni\u0119dzy na\u0142\u00f3g transformowa\u0142 m\u0142odych ludzi w pozbawionych skrupu\u0142\u00f3w, poluj\u0105cych na zdobycz drapie\u017cnik\u00f3w. Nie liczy\u0142a si\u0119 w ich stanie psychofizycznym lojalno\u015b\u0107 wobec partnera i godno\u015b\u0107 osobista. Jola pomimo uczucia do Jacka, pocz\u0105tkowo sprzeciwia si\u0119 niedwuznacznej propozycji ,,Iskierki\u201d (Mieczys\u0142aw Hryniewicz) handlarzowi ,,kompotem\u201d. Ostatecznie oddaje si\u0119 mu za dzia\u0142k\u0119 narkotyku. Zdobyta porcja pozwala chwilowo zaspokoi\u0107 narkotyczne nienasycenie. Ma ono jednak swoje konsekwencje. ,,Kompot\u201d ko\u0144czy zwi\u0105zki filmowych bohater\u00f3w definitywnie i w spos\u00f3b dos\u0142owny. Gosia i Jola umieraj\u0105 od \u015bmiertelnych dawek podawanych przez ich zamroczonych opiatami partner\u00f3w. W podobny spos\u00f3b ko\u0144cz\u0105 si\u0119 te\u017c przyja\u017anie pomi\u0119dzy kumplami z narkotycznych trans\u00f3w. Pantarejowi umiera bowiem przyjaciel Zito. Dla filmowych narkoman\u00f3w by\u0142 to moment wstrz\u0105su emocjonalnego i ch\u0119ci p\u00f3j\u015bcia na terapi\u0119 odwykow\u0105. \n<\/p>\n\n\n\n

    Terapia<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

    \n Decyzj\u0119 o terapii podejmuj\u0105 jedynie bohaterowie film\u00f3w \u2026jestem przeciw <\/em>i Pantarej. <\/em>Dla Jacka wynika\u0142a ona z poczucia winy za \u015bmier\u0107 Joli, dla Pantareja powodowana by\u0142a strachem przed milicj\u0105, wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 go z kradzie\u017c\u0105 \u015brodk\u00f3w psychotropowych z jednego ze szpitali. Obserwujemy ich pr\u00f3by przetrwania w grupach terapeutycznych. Rysiek Pantarej raczej ukrywa si\u0119 o\u015brodku, pocz\u0105tkowo akceptuje jego zasady. W pierwszej kolejno\u015bci musia\u0142 jednak przekona\u0107 kieruj\u0105cego terapi\u0105 psychologa Godeckiego (Bronis\u0142aw Wroc\u0142awski), \u017ceby go pozostawi\u0142 na odwyku. Zw\u0142aszcza, \u017ce to by\u0142o jego czwarte podej\u015bcie do leczenia. Terapeuta daje mu szans\u0119. Metody terapeutyczne w kt\u00f3rych bra\u0142 udzia\u0142, przypomina\u0142y synanonowskie techniki psychoterapii zaadaptowane przez Monar. Opiera\u0142y si\u0119 na testowaniu psychologicznych granic pacjent\u00f3w przez siln\u0105 osobowo\u015b\u0107 terapeuty, pracy nad odbudow\u0105 zaufania do grupy i arteterapii. Na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 jednak nie pomagaj\u0105. Pantarej dostrzeg\u0142, \u017ce jego rywal w o\u015brodku Volvo (Marek Cichucki) za\u017cywa kompot. Wskazuje na ten proceder podczas rozmowy z terapeut\u0105, jednak bez wskazania konkretnych os\u00f3b. Ten z kolei nied\u0142ugo potem o\u015bwiadcza przy innych pacjentach, \u017ce Pantarej musi wyjawi\u0107 personalia os\u00f3b \u0142ami\u0105cych zasady abstynencji. Zosta\u0142 b\u0142yskawicznie os\u0105dzony jako donosiciel i pobity przez koleg\u00f3w z o\u015brodka. Nie radz\u0105c sobie z sytuacj\u0105, zdobywa nielegalnie dzia\u0142k\u0119 i j\u0105 za\u017cywa. Po wytrze\u017awieniu postanawia uciec, zabieraj\u0105c ze sob\u0105 nie mog\u0105cego poradzi\u0107 sobie z narkotycznym g\u0142odem Leokadi\u0119. Zaprzepa\u015bci\u0142 wi\u0119c ostatni\u0105 szans\u0119 na wyleczenie, zmierzaj\u0105c do autodestrukcji\u2026\n<\/p>\n\n\n\n

    \n O wiele ciekawsze s\u0105 sceny terapeutyczne z filmu \u2026jestem przeciw. <\/em>Andrzej Trzos-Rastawiecki, re\u017cyser znany z umieszczania w swoich filmach element\u00f3w paradokumentalnych, chc\u0105c doda\u0107 autentyzmu narracji umie\u015bci\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 fabu\u0142y w G\u0142oskowie, pierwszym w PRL-u eksperymentalnym o\u015brodku leczenia narkomanii[27]<\/a><\/sup><\/sup>. Warto te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce graj\u0105cy rol\u0119 g\u0142\u00f3wnego psychologa o\u015brodka, Daniel Olbrychski prywatnie cz\u0119sto odwiedza\u0142 G\u0142osk\u00f3w, b\u0119d\u0105c zaprzyja\u017anionym z jego pensjonariuszami[28]<\/a><\/sup><\/sup>. Zapewne by\u0142 te\u017c \u015bwiadkiem terapii prowadzonej przez zesp\u00f3\u0142 psycholog\u00f3w Monaru i zna\u0142 zasady obowi\u0105zuj\u0105ce w tym miejscu. Dlatego \u0142atwo mu by\u0142o wej\u015b\u0107 w rol\u0119 kierownika i g\u0142\u00f3wnego terapeuty Grzegorza, alter ego Marka Kota\u0144skiego, kt\u00f3ry mo\u017cliwie jak najwierniej odtwarza psychoterapi\u0119, stosowan\u0105 wobec m\u0142odych narkoman\u00f3w. \u0141\u0105cznie z jej surowym, miejscami kontrowersyjnym kodeksem. Symptomatyczna by\u0142a scena kiedy jedna z lecz\u0105cych si\u0119 dziewcz\u0105t Kasia (Jolanta Pi\u0119tek-G\u00f3recka) chcia\u0142a opu\u015bci\u0107 o\u015brodek, rzekomo aby pom\u00f3c chorej matce. Grzegorz obcina jej w\u0142osy, \u017ceby j\u0105 oszpeci\u0107 w oczach potencjalnych klient\u00f3w, gdyby chcia\u0142a zarobi\u0107 na ,,kompot\u201d nierz\u0105dem. \u015aci\u0119cie w\u0142os\u00f3w by\u0142o bowiem warunkiem przyst\u0105pienia do pierwszego etapu terapii zwanego ,,nowicjatem\u201d. Do tego etapu musia\u0142by przyst\u0105pi\u0107 Jacek, gdyby pozwoli\u0142aby na to spo\u0142eczno\u015b\u0107 monarowska. Ci\u0105\u017cy\u0142o jednak nad nim powa\u017cne wykroczenie \u2013 ucieczka z o\u015brodka. To wed\u0142ug zasad uniemo\u017cliwia\u0142o ponowne przyj\u0119cia na terapi\u0119. Tym razem Grzegorz chce aby to spo\u0142eczno\u015b\u0107 w spos\u00f3b demokratyczny zadecydowa\u0142a o jego losie. Widz jest wi\u0119c \u015bwiadkiem dyskusji podopiecznych o\u015brodka nad \u017cyciowymi wyborami Jacka, jego s\u0142abo\u015bci\u0105 w na\u0142ogu i doprowadzeniem do \u015bmierci Joli. To niezwykle bolesna dla ch\u0142opaka introspekcja, musi si\u0119 on bowiem zmierzy\u0107 z prawd\u0105 o sobie i swoim uzale\u017cnieniu. Psycholog nie jest podczas tej terapeutycznej dyskusji oparciem dla Jacka, wi\u0119cej nawet, rozbudza w nim emocje staraj\u0105c si\u0119 aby odkry\u0142 on swoj\u0105 s\u0142ab\u0105 osobowo\u015b\u0107. Ch\u0142opak nie wytrzymuje presji i ucieka z o\u015brodka. Zreszt\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 terapeutyczna w g\u0142osowaniu i tak by\u0142a przeciwna przyj\u0119ciu go na leczenie. Grzegorz jednak nie odpuszcza i odnajduje go na dworcu autobusowym, daj\u0105c adres innego miejsca terapii, gdzie m\u00f3g\u0142by spr\u00f3bowa\u0107 leczenia, \u017ceby u\u0142atwi\u0107 sobie potencjalny powr\u00f3t do jego grupy abstynenckiej. Jacek uleg\u0142 jednak pokusie i napad\u0142 na aptek\u0119. Dalszych jego los\u00f3w mo\u017cemy si\u0119 jedynie domy\u015bla\u0107.\n<\/p>\n\n\n\n

    To nie by\u0142 kraj dla m\u0142odych ludzi<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

    Cech\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 omawianych film\u00f3w by\u0142 fakt, \u017ce \u017cadna z postaci narkoman\u00f3w nie potrafi\u0142a wyleczy\u0107 si\u0119 z na\u0142ogu. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z uzale\u017cnionych bohater\u00f3w umiera\u0142a, przekaz film\u00f3w by\u0142 wi\u0119c jednoznacznie pesymistyczny. Dla narkoman\u00f3w bior\u0105cych twarde narkotyki nie by\u0142o ratunku. Z pewno\u015bci\u0105 nie mogli go odnale\u017a\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3re odnosi\u0142o si\u0119 do nich z oboj\u0119tno\u015bci\u0105 lub z zaciekawieniem. Charakterystyczn\u0105 okazuje si\u0119 scena z filmu Czas dojrzewania, <\/em>kiedy wok\u00f3\u0142 cia\u0142a Gosi zmar\u0142ej z przedawkowania, le\u017c\u0105cej na klatce schodowej gda\u0144skiej kamienicy, zebra\u0142a si\u0119 grupa s\u0105siad\u00f3w. T\u0142um w milczeniu, bez wi\u0119kszych emocji obserwuje zw\u0142oki. Jedynym cz\u0142owiekiem wstrz\u0105\u015bni\u0119tym \u015bmierci\u0105 dziewczyny by\u0142 Witek (Igor Mielczarek) kolega Romka z pokoju w hotelu robotniczym. Kiedy pogotowie zabra\u0142o cia\u0142o Gosi, jedzie on motorem na wie\u015b i w akcie rozpaczy podpala pierwsze napotkane pole maku. To jedyny w omawianych filmach gest spo\u0142ecznego protestu przeciwko narkomanii. Nie by\u0142 jednak pozbawiony pewnej sztuczno\u015bci, gdy\u017c m\u00f3g\u0142 sugerowa\u0107, \u017ce tylko przedstawiciel ,,zdrowej\u201d cz\u0119\u015bci narodu, klasy robotniczej, zdecydowanie sprzeciwia\u0142 si\u0119 zjawisku narkomanii niszcz\u0105cej polsk\u0105 m\u0142odzie\u017c. <\/p>\n\n\n

    \n
    \"\"
    Czas dojrzewania,<\/em> Autor: nieznany, prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

    Portret narkomana \u2013 przekonuj\u0105cy?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

    \n Je\u017celi przyjmiemy, \u017ce tw\u00f3rcom analizowanych fabu\u0142 zale\u017ca\u0142o na wiernym ukazaniu \u015brodowiska m\u0142odzie\u017cy mierz\u0105cej si\u0119 z na\u0142ogiem, musimy przyjrze\u0107 si\u0119 jakich technik audiowizualnych u\u017cyli, \u017ceby uwiarygodni\u0107 w oczach widz\u00f3w stworzony, filmowy portret polskich narkoman\u00f3w. Wydaje si\u0119, \u017ce najbardziej uczciwie podszed\u0142 do tematu Adam Trzos-Rastawiecki w \u2026jestem przeciw<\/em> stosuj\u0105c konwencj\u0119 paradokumentaln\u0105, \u015bledz\u0105c\u0105 poczynania m\u0142odych narkoman\u00f3w. Zachowuj\u0105c wobec bohater\u00f3w ch\u0142odny dystans, postawi\u0142 na naturalizm, szczeg\u00f3lnie uwidaczniaj\u0105cy si\u0119 w dyskusji pacjent\u00f3w o\u015brodka terapeutycznego nad decyzj\u0105 o kwalifikacji do terapii g\u0142\u00f3wnego bohatera. Wyra\u017any ascetyzm scen, nacisk na drobiazgow\u0105 wiwisekcj\u0119 emocjonaln\u0105 uzale\u017cnionych postaci wskazywa\u0142 na ch\u0119\u0107 zrozumienia przez tw\u00f3rc\u00f3w filmu problemu narkomanii. Mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce z film\u00f3w ,,narkoma\u0144skich\u201d tego okresu, bohaterowie …jestem przeciw<\/em> zostali przedstawieni w najbardziej zobiektywizowany spos\u00f3b. Kulminacyjna scena odmowy spo\u0142eczno\u015bci przyj\u0119cia Jacka do o\u015brodka odwykowego, mog\u0142y szokowa\u0107 publiczno\u015b\u0107 nieoswojon\u0105 z modelem dzia\u0142ania wsp\u00f3lnoty terapeutycznej, lecz z pewno\u015bci\u0105 dodawa\u0142y filmowi wiarygodno\u015bci. Nie mo\u017cna jej niestety odnale\u017a\u0107 w innych omawianych produkcjach. Ich tw\u00f3rcy nie pokusili si\u0119 o wykorzystanie \u015brodk\u00f3w subiektywizuj\u0105cych, ukazuj\u0105cych problematyk\u0119 narkomanii z perspektywy osoby uzale\u017cnionej. Zabrak\u0142o im empatii w stosunku do os\u00f3b walcz\u0105cych z ch\u0119ci\u0105 wzi\u0119cia kolejnej dzia\u0142ki kompotu. Narkoman mia\u0142 budzi\u0107 niech\u0119\u0107, jego \u015bmier\u0107 mia\u0142a by\u0107 przestrog\u0105 dla widz\u00f3w przed spr\u00f3bowaniem opiat\u00f3w. Uwidoczni\u0142o si\u0119 to w \u00f3wczesnych krytycznych recenzjach prasowych. Autorom Czasu dojrzewania <\/em>zarzucano nachaln\u0105 poetyk\u0119 socrealistyczn\u0105, natomiast w Pantareju <\/em>krytykowano sceny za\u017cywania narkotyk\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142y by\u0107 paradoksalnie odebrane wr\u0119cz jak instrukta\u017c dla potencjalnych amator\u00f3w heroiny. Podkre\u015blano r\u00f3wnie\u017c sztampowe dialogi, zbytnie uproszczenia w scenariuszach oraz zbyt jednowymiarowe ukazanie postaci[29]<\/a><\/sup><\/sup>. Narkoman\u00f3w nale\u017ca\u0142o pot\u0119pi\u0107, nie starano si\u0119 ich zrozumie\u0107. \n<\/p>\n\n\n\n

    Sex, drugs and rock and roll?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

    \n W warstwie d\u017awi\u0119kowej analizowanych film\u00f3w pojawi\u0142a si\u0119 muzyka m\u0142odzie\u017cowa. Szczeg\u00f3lna, gdy\u017c z kr\u0119g\u00f3w niezale\u017cnych i oddaj\u0105ca prawdziwego buntowniczego ducha tej epoki. To punk rock i jego nowofalowe mutacje. Muzyka szybka, prosta, ha\u0142a\u015bliwa, z tekstami kwestionuj\u0105cymi \u00f3wczesne status quo, zdoby\u0142a serca zbuntowanej polskiej m\u0142odzie\u017cy w latach 80. XX w. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to ona najlepiej recenzowa\u0142a sytuacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 w dogorywaj\u0105cej PRL, jej marazm, opowiadaj\u0105c o niepokoju m\u0142odych ludzi o przysz\u0142o\u015b\u0107 oraz braku perspektyw na wolne i ciekawe \u017cycie. Charakterystyczny by\u0142 dob\u00f3r wykonawc\u00f3w. W Czasie dojrzewania <\/em>mo\u017cemy us\u0142ysze\u0107 i zobaczy\u0107 migawki z koncert\u00f3w warszawskiej punkowej TZN Xenny z kawa\u0142kiem Nas nie obchodzi ju\u017c nic<\/em>, a tak\u017ce wroc\u0142awskiego nowofalowego Klausa Mitffocha graj\u0105cego przed tr\u00f3jmiejsk\u0105 publiczno\u015bci\u0105 Ogniowe strzelby<\/em>. Soundtrack do \u2026jestem przeciw <\/em>wype\u0142nia pulsuj\u0105cym brzmieniem Siekiera z okresu zimnofalowego, z niepokoj\u0105cymi i sugestywnymi utworami ,Jest bezpiecznie<\/em> oraz ,Ja stoj\u0119, ja ta\u0144cz\u0119, ja walcz\u0119<\/em>. Natomiast w Zero \u017cycia <\/em>kr\u00f3luje Republika, w Pantareju<\/em> z kolei uczestniczymy w koncercie Kosmetyki Mrs. Pinky graj\u0105cych numer Taniec oszala\u0142ych s\u0142on<\/em>i. Tw\u00f3rcy omawianych film\u00f3w wykorzystali muzyk\u0119 zespo\u0142\u00f3w rockowych, aby doda\u0107 autentyzmu scenom opisuj\u0105cym realia \u00f3wczesnej m\u0142odzie\u017cy alternatywnej, szukaj\u0105cej identyfikacji w subkulturach m\u0142odzie\u017cowych. Czy im to si\u0119 uda\u0142o? Niekoniecznie. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce g\u0142\u00f3wni bohaterowie analizowanych film\u00f3w nie czuli potrzeby identyfikacji subkulturowej. Reprezentowali tzw. przeci\u0119tn\u0105 m\u0142odzie\u017c tego okresu, z kt\u00f3r\u0105 widz m\u00f3g\u0142 si\u0119 uto\u017csamia\u0107. By\u0142o to o tyle wa\u017cne, \u017ce filmy o silnie zarysowanej tematyce uzale\u017cnie\u0144 mia\u0142y przecie\u017c trafia\u0107 do jak najszerszego kr\u0119gu odbiorc\u00f3w i odstrasza\u0107 widz\u00f3w od na\u0142ogu. Uczestnictwo w subkulturze by\u0142o jednak wyborem stosunkowo nielicznych os\u00f3b. Ciekawym jest, \u017ce o ile cz\u0142onkowie podkultur, w tym wypadku punkowcy, nie stronili od narkotyk\u00f3w[30]<\/a><\/sup><\/sup>, w opisywanych filmach stanowili jedynie marginalne t\u0142o g\u0142\u00f3wnej narracji. Warto tutaj wskaza\u0107 scen\u0119 w Czasie dojrzewania<\/em> gdy m\u0142odzi robotnicy stoczni gda\u0144skiej, w \u015bwietlicy hotelu robotniczego ogl\u0105dali film dokumentalny o muzyce m\u0142odzie\u017cowej. Przedstawieni w nim punkowcy, w tym wypadku cz\u0142onkowie grupy TZN Xenna, opowiadaj\u0105 na czym polega\u0142a ich wizja kontrkultury, nie wspominali jednak o narkotykach. Mo\u017cna ich uzna\u0107 jako rodzaj zbuntowanych statyst\u00f3w, nie maj\u0105cych istotnej roli w scenariuszu. Wida\u0107 to by\u0142o w scenie gdy jeden z koleg\u00f3w Romka przekonywa\u0142, \u017ce na dworcu Gda\u0144skim gdzie mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 amator\u00f3w ,,kompotu\u201d oraz innych kontestuj\u0105cych, takich jak: (\u2026) punkowcy, skinheadzi i faszy\u015bci (\u2026)<\/em>. Wa\u017cne by\u0142o jedynie zaznaczenie obecno\u015bci buntownik\u00f3w. Pozytywn\u0105 stron\u0105 takiego ich przedstawienia by\u0142 fakt, \u017ce tw\u00f3rcy filmowi nie powielali bezrefleksyjnie stereotypu patologicznych, nieformalnych struktur m\u0142odzie\u017cowych. <\/strong>Ciekaw\u0105 postaci\u0105 w tym kontek\u015bcie wydawa\u0142 si\u0119 Mariusz, gitarzysta i narkoman z filmu Zero \u017cycia. <\/em>Niew\u0105tpliwie utalentowany muzyk, \u017cyciowy rozbitek, pr\u00f3buj\u0105cy poradzi\u0107 sobie w trudnej sytuacji osobistej, nie identyfikowa\u0142 si\u0119 wyra\u017anie z \u017cadn\u0105 m\u0142odzie\u017cow\u0105 podkultur\u0105. Sw\u00f3j bunt wyra\u017ca\u0142 gr\u0105 w zespole i za\u017cywaniem narkotyk\u00f3w. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce tw\u00f3rcy tego filmu nie wykorzystali w pe\u0142ni psychologicznego potencja\u0142u postaci. Oszcz\u0119dny w s\u0142owach, komunikuj\u0105cy si\u0119 z otoczeniem g\u0142\u00f3wnie za pomoc\u0105 muzyki m\u00f3g\u0142 by\u0107 przekonuj\u0105c\u0105 postaci\u0105 dla szerokiej grupy m\u0142odych widz\u00f3w, pokolenia dorastaj\u0105cego w nihilizmie polskich lat 80-tych.\n<\/p>\n\n\n\n

    Ostatnia (filmowa) dzia\u0142ka<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

    Oceniaj\u0105c kino polskie lat 80. czerpi\u0105ce inspiracje z problemu narkomanii, nale\u017cy si\u0119 zgodzi\u0107 z konstatacj\u0105 Piotra Kurpiowskiego, dowodz\u0105cego, \u017ce filmowcom uda\u0142o si\u0119 prze\u0142ama\u0107 tabu na ten temat, oswoi\u0107 publiczno\u015b\u0107 z postaciami narkoman\u00f3w jako wra\u017cliwych os\u00f3b, zagubionych w \u00f3wczesnej rzeczywisto\u015bci. Przekonywa\u0142 jednocze\u015bnie, \u017ce przedstawienie grup narkoma\u0144skich by\u0142o banalne w swojej formie[31]<\/a><\/sup><\/sup>. Niestety, w przypadku portretowana m\u0142odzie\u017cowej narkomanii, arty\u015bci nie wykorzystali w pe\u0142ni mo\u017cliwo\u015bci interpretacji tego problemu. Zabrak\u0142o te\u017c w analizowanych fabu\u0142ach bardziej pog\u0142\u0119bionych psychologicznie postaci. Tw\u00f3rcy poszczeg\u00f3lnych dzie\u0142 filmowych bardziej starali si\u0119 towarzyszy\u0107 postaciom m\u0142odych narkoman\u00f3w, dokumentuj\u0105c etapy ich \u017cycia w uzale\u017cnieniu, ni\u017c na przyk\u0142ad spr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107 powody ich wej\u015bcia w na\u0142\u00f3g. Mo\u017cliwe, \u017ce wp\u0142yn\u0119\u0142a na to swoista autocenzura, zabraniaj\u0105ca godzenia w polityczne podstawy systemu spo\u0142ecznego p\u00f3\u017anego PRL-u. Wydaje si\u0119, \u017ce najlepiej odwzorowana zosta\u0142a faza terapii narkoman\u00f3w, zw\u0142aszcza w filmie \u2026jestem przeciw.<\/em> Ewidentnie uwidoczni\u0142o si\u0119 w produkcji Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego dobre odwzorowanie terapii monarowskiej, cho\u0107 posta\u0107 Grzegorza granego przez Daniela Olbrychskiego mog\u0142a niezbyt podoba\u0107 si\u0119 widzom[32]<\/a><\/sup><\/sup>. Widz m\u00f3g\u0142 wczu\u0107 si\u0119 w spo\u0142eczno\u015b\u0107 terapeutyczn\u0105 i zrozumie\u0107 dylematy trze\u017awiej\u0105cych pacjent\u00f3w. Sceny ukazuj\u0105ce terapi\u0119 by\u0142y tak\u017ce najbardziej warto\u015bciow\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 filmu Pantarej, <\/em>uznanego po latach jako og\u00f3lnie nieudan\u0105 pr\u00f3b\u0119 realizacji na polskim gruncie dzie\u0142a w stylistyce niemieckiej powie\u015bci My dzieci z Dworca ZOO<\/em>. Pozosta\u0142e obrazy grzeszy\u0142y powierzchowno\u015bci\u0105 i zbytnim dydaktyzmem scenariusza. Zw\u0142aszcza Czas dojrzewania <\/em>pokazywa\u0142 ma\u0142o wyszukan\u0105 interpretacj\u0119 problemu m\u0142odzie\u017cowej narkomanii. Charakterystycznym zabiegiem by\u0142y s\u0142abo maskowane ideologiczne sugestie, \u017ce uzale\u017cnienie od kompotu dotyczy\u0142o dzieci z bogatych lecz niezbyt szcz\u0119\u015bliwych rodzin. Przeciwstawiano im ,,zdrowych\u201d, pokonuj\u0105cych \u017cyciowe problemy robotnik\u00f3w stoczniowych, kt\u00f3rym ideologicznie obce by\u0142y pokusy zwi\u0105zane z zawarto\u015bci\u0105 strzykawki. Nieprzypadkowy by\u0142 te\u017c wyb\u00f3r Gda\u0144ska jako planu zdj\u0119ciowego, maj\u0105cy da\u0107 widzom do zrozumienia w jak\u0105 rzekom\u0105 degrengolad\u0119 spo\u0142eczn\u0105 popad\u0142o miasto karnawa\u0142u ,,Solidarno\u015bci\u201d[33]<\/a><\/sup><\/sup>. Za najwi\u0119kszy grzech omawianych film\u00f3w nale\u017cy jednak uzna\u0107 brak refleksji nad motywami m\u0142odych ludzi do wej\u015bcia w uzale\u017cnienie od narkotyk\u00f3w. Czy eksperymenty z opiatami by\u0142y pr\u00f3b\u0105 urozmaicenia monotonii \u017cycia w ko\u0144c\u00f3wce PRL, czy tylko niebezpiecznym remedium na problemy rodzinne lub niedostosowanie do funkcjonowania w \u015brodowisku r\u00f3wie\u015bniczym? Skutecznie te\u017c omijano bezradno\u015b\u0107 organ\u00f3w pa\u0144stwa wobec narastaj\u0105cego problemu narkomanii. Chocia\u017c i tak to w PRL filmowcy jako pierwsi w krajach Bloku Wschodniego mogli zaj\u0105\u0107 si\u0119 t\u0105 kontrowersyjn\u0105 tematyk\u0105[34]<\/a><\/sup><\/sup>. Z wyra\u017anym pesymizmem w uj\u0119ciu tematu. Poniewa\u017c dla g\u0142\u0119boko uzale\u017cnionych heroinist\u00f3w, tak jak dla Polski Ludowej, nie by\u0142o ju\u017c ratunku. <\/p>\n\n\n\n

    \"Gustaw
    Gustaw Kron, Czas dojrzewania,<\/em> Autor: nieznany, prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. \n

      \n A. Kami\u0144ska, Kota\u0144ski. B\u00f3g Ojciec. Konfrontacja. Opowie\u015b\u0107 o legendarnym tw\u00f3rcy MONARU, <\/em>Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2021, s. 16-17. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    2. \n

      \n P. Kurpiewski, My, dzieci p\u00f3\u017anego PRL-u. Obraz narkomanii jako element przemian obyczajowych polskiego kina lat 80., <\/em>[w:] Kino polskie wczoraj i dzi\u015b. Kino w cieniu kryzysu. Studia i szkice o polskiej kinematografii pierwszej po\u0142owy lat 80., <\/em> red. Piotr Kurpiewski i Piotr Zwierzchowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2022, s. 215-229. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    3. \n

      \n K. Frieske, R. Sobiech, Narkomania. Interpretacje Problemu spo\u0142ecznego, <\/em>Instytut Wydawniczy Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych, Warszawa 1987, s. 149. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    4. \n

      \n D. Bazu\u0144, MONAR \u2013 fenomen ruchu spo\u0142ecznego, <\/em>Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonog\u00f3rskiego, Zielona G\u00f3ra 2010, s. 75-76. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    5. \n

      \n Patrz. B. Hofmann, Narkotyki w kulturze m\u0142odzie\u017cowej, <\/em>Oficyna Wydawnicza Impuls, Krak\u00f3w 2014. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    6. \n

      \n Tam\u017ce, s. 80. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    7. \n

      \n D. Bazu\u0144, MONAR\u2026 ,dz. cyt., s. 77.<\/em> \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    8. \n

      \n K. Kowalski, Psychologiczne uwarunkowania narkomanii,<\/em>[w:] Problemy narkomanii. Zarys metod resocjalizacji i profilaktyki ,,Monaru\u201d, <\/em>Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1984, s. 9. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    9. \n

      \n K. Kosi\u0144ski, Nastolatki\u201981. \u015awiadomo\u015b\u0107 m\u0142odzie\u017cy w epoce ,,Solidarno\u015bci\u201d, <\/em>Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2002, s. 129-136. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    10. \n

      \n Tam\u017ce, s. 141-159 \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    11. \n

      \n B. Mi\u0119dzybrodzki, Narkomania w\u015br\u00f3d polskiej m\u0142odzie\u017cy na prze\u0142omie lat 70. i 80. XX wieku, <\/em>,,Przegl\u0105d Pedagogiczny\u201d 2012, nr 2, s. 74-75. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    12. \n

      \n A. Kami\u0144ska, Kota\u0144ski. B\u00f3g Ojciec. Konfrontacja. Opowie\u015b\u0107 o legendarnym tw\u00f3rcy MONARU, <\/em>Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2021, s. 127-130. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    13. \n

      \n Tam\u017ce, s. 131-137. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    14. \n

      \n M. Siemie\u0144ski, Po tej stronie granicy. Zapis stanu \u015bwiadomo\u015bci o polskich narkomanach i narkomanii w Polsce w pierwszej po\u0142owie roku 1981,<\/em> Wydawnictwa Radia i Telewizji, Warszawa 1985. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    15. \n

      \n J. Rogala-Ob\u0142\u0119kowska, M\u0142odzie\u017c i narkotyki. Rodzinne czynniki ryzyka na\u0142ogu,<\/em> Wydawnictwo ISNS UW, Warszawa 1999, s. 17. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    16. \n

      \n K. Frieske, R. Sobiech, Narkomania\u2026, dz. cyt,, s. 198.<\/em> \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    17. \n

      \n A. Kami\u0144ska, Kota\u0144ski\u2026<\/em>, dz.cyt., s. 20. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    18. \n

      \n B. Mi\u0119dzybrodzki, Narkomania w\u015br\u00f3d polskiej m\u0142odzie\u017cy\u2026 dz. cyt.,<\/em> s. 82. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    19. \n

      \n W 1976 roku milicja odnotowa\u0142a ok. 5 tys. os\u00f3b na\u0142ogowo bior\u0105cych narkotyki. W 1981 roku by\u0142o ich ju\u017c ponad 10 tys. aby w 1985 roku osi\u0105gn\u0105\u0107 ponad 16 tys. zarejestrowanych narkoman\u00f3w w kartotekach Milicji Obywatelskiej. A. Kami\u0144ska, Kota\u0144ski\u2026<\/em>, dz.cyt., s. 131; B. Mi\u0119dzybrodzki, Narkomania w\u015br\u00f3d polskiej m\u0142odzie\u017cy\u2026,<\/em>, dz,cyt., s. 76. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    20. \n

      \n Beata Hoffmann, Narkotyki\u2026<\/em>, dz. cyt., s. 84. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    21. \n

      \n Marek Kota\u0144ski inspirowa\u0142 si\u0119 reporta\u017cem polskiego psychiatry Kazimierza Jankowskiego o spo\u0142eczno\u015bci Synanonu. Patrz: K. Jankowski, M\u00f3j \u015aambhala, <\/em>Nasza Ksi\u0119garnia, Warszawa 1978. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    22. \n

      \n M. Kota\u0144ski, Co to jest ,,Monar\u201d, <\/em>Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1984, s. 3. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    23. \n

      \n Ten\u017ce, Model leczenia narkomanii w G\u0142oskowie,<\/em>[w:] Problemy narkomanii\u2026, <\/em>s. 19-23. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    24. \n

      \n Tam\u017ce, s. 24-27. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    25. \n

      \n P. Kurpiewski, My, dzieci p\u00f3\u017anego PRL-u\u2026 dz, cyt.<\/em>, s. 218. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    26. \n

      \n Tam\u017ce, s. 227. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    27. \n

      \n E. Duk, Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego kino spo\u0142ecznie zaanga\u017cowane, <\/em>[w:] Sztuka jako wyzwanie edukacyjne,<\/em> pod red. Janusz Pilisiewicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej, Lublin 2001, s. 207-209, 236. <\/em> \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    28. \n

      \n A. Kami\u0144ska, Kota\u0144ski\u2026<\/em>, dz. cyt., s. 262. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    29. \n

      \n P. Kurpiewski, My, dzieci p\u00f3\u017anego PRL-u\u2026<\/em>, s. 224-225 \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    30. \n

      \n Na temat uzale\u017cnienia punkowych muzyk\u00f3w od heroiny patrz w: T. Lada, Zagrani na \u015bmier\u0107. Mroczne \u015bcie\u017cki polskiego undergroundu, <\/em>Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2022. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    31. \n

      \n P. Kurpiewski, My, dzieci p\u00f3\u017anego PRL\u2026<\/em>, dz. cyt., s. 226-227. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    32. \n

      \n Tam\u017ce, s. 226. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    33. \n

      \n Tam\u017ce, s. 220. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

    34. Tam\u017ce, s. 228. \u2191<\/a> <\/p><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      Tomasz Romanowicz<\/strong> \u2013 historyk, muzealnik, doktor nauk humanistycznych, absolwent Wydzia\u0142u Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego. W\u00a0kr\u0119gu jego zainteresowa\u0144 naukowych znajduje si\u0119 historia polskiego ruchu syndykalistycznego. Autor biografii historyka i\u00a0ideologa prof.\u00a0Kazimierza Zakrzewskiego. Bliskie s\u0105\u00a0mu\u00a0tak\u017ce dzieje regionu \u0142\u00f3dzkiego, ze\u00a0szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem historii lokalnej. Autor monografii Dzieje spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w\u00a0G\u0142ownie,<\/em> G\u0142owno 2014.<\/em> Redaktor kwartalnika „Pleograf”.<\/p>\n\n\n\n

      Streszczenie: <\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Celem artyku\u0142u jest analiza wybranej filmografii ukazuj\u0105cej problem narkomanii w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy w latach 80, Jako materia\u0142 do bada\u0144 pos\u0142u\u017cy\u0142y filmy: Czas dojrzewania<\/em> Mieczys\u0142awa Wa\u015bkowskiego (1984), \u2026jestem przeciw <\/em>(1985) Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego, Zero \u017cycia <\/em>(1987) <\/em>Rolanda Rowi\u0144skiego oraz Pantarej <\/em>(1987) Krzysztofa Sowi\u0144skiego. Tw\u00f3rcy filmowi starali si\u0119 przyjrze\u0107 i zinterpretowa\u0107 zjawisko epidemii narkomanii w ostatniej dekadzie PRL-u. O ile uda\u0142o si\u0119 im prze\u0142ama\u0107 tabu zwi\u0105zane z przedstawieniem postaci narkoman\u00f3w i oswoi\u0107 widz\u00f3w z problemem, nie potrafili (lub nie mogli) zada\u0107 pytania o przyczyny wej\u015bcia w na\u0142\u00f3g. Filmowcy towarzyszyli bohaterom w kolejnych etapach rozwoju uzale\u017cnienia, przyjrzeli si\u0119 ich relacjom z krewnymi oraz sportretowali narkoma\u0144skie podziemie. W najbardziej wiarygodny spos\u00f3b uda\u0142o si\u0119 polskim filmowcom ukaza\u0107 terapi\u0119 odwykow\u0105, zw\u0142aszcza odbywaj\u0105c\u0105 si\u0119 w scenerii autentycznego, pierwszego w PRL-u o\u015brodka dla narkoman\u00f3w w G\u0142oskowie. Co charakterystyczne, wszystkie omawiane filmy by\u0142y w swoim przekazie pesymistyczne, praktycznie wszyscy uzale\u017cnieni bohaterowie gin\u0105. Mo\u017cna to uzna\u0107 za swoist\u0105 alegori\u0119 upadku PRL-u. <\/p>\n\n\n\n

      Summary<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      The purpose of the article is to analyze selected filmography showing the problem of drug addiction among young people in the 1980s. The films used as material for the study were: Mieczyslaw Wa\u015bkowski’s Czas dojrzewania<\/em> (1984), …jestem przeciw<\/em> (1985) by Andrzej Trzos-Rastawiecki, Zero Life<\/em> (1987) by Roland Rowi\u0144ski and Pantarej<\/em> (1987) by Krzysztof Sowi\u0144ski. The filmmakers tried to look at and interpret the phenomenon of the drug addiction epidemic in the last decade of communist Poland. While they succeeded in breaking the taboo of depicting the characters of drug addicts and taming the audience with the problem, they were unable (or could not) ask the question about the reasons for entering into addiction. The filmmakers accompanied the characters through the successive stages of addiction development, looked at their relationships with relatives and portrayed the drug addict underworld. In the most credible way the Polish filmmakers managed to show the drug therapy, especially taking place in the scenery of the authentic first center for drug addicts in the People’s Republic of Poland in G\u0142oskow. Characteristically, all the films in question were pessimistic in their message, practically all the addicted heroes die. This can be seen as a kind of allegory of the collapse of the People’s Republic of Poland. <\/p>\n\n\n\n

      <\/p>\n\n\n\n

      Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Bazu\u0144 D., MONAR \u2013 fenomen ruchu spo\u0142ecznego, <\/em>Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonog\u00f3rskiego, Zielona G\u00f3ra 2010.<\/p>\n\n\n\n

      Duk  E., Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego kino spo\u0142ecznie zaanga\u017cowane, <\/em>[w:] Sztuka jako wyzwanie edukacyjne,<\/em> pod red. Janusz Pilisiewicz, Wydawnictwo Uniwersytetu  Marii Curie-Sk\u0142odowskiej, Lublin 2001.<\/p>\n\n\n\n

      Frieske K., Sobiech R., Narkomania. Interpretacje problemu spo\u0142ecznego, <\/em>Instytut Wydawniczy Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych, Warszawa 1987.<\/p>\n\n\n\n

      Hofmann, B. Narkotyki w kulturze m\u0142odzie\u017cowej, <\/em>Oficyna Wydawnicza Impuls, Krak\u00f3w 2014.<\/p>\n\n\n\n

      Jankowski K., M\u00f3j \u015aambhala, <\/em>Nasza Ksi\u0119garnia, Warszawa 1978. <\/p>\n\n\n\n

      Kami\u0144ska A., Kota\u0144ski. B\u00f3g Ojciec. Konfrontacja. Opowie\u015b\u0107 o legendarnym tw\u00f3rcy MONARU, <\/em>Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2021.<\/p>\n\n\n\n

      Kosi\u0144ski K., Nastolatki\u201981. \u015awiadomo\u015b\u0107 m\u0142odzie\u017cy w epoce ,,Solidarno\u015bci\u201d, <\/em>Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2002.<\/p>\n\n\n\n

      Kota\u0144ski M., Co to jest ,,Monar\u201d, <\/em>Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1984.<\/p>\n\n\n\n

      Kota\u0144ski M., Model leczenia narkomanii w G\u0142oskowie, <\/em>[w:] Problemy narkomanii. Zarys metod resocjalizacji i profilaktyki ,,Monaru\u201d, <\/em>Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1984.<\/p>\n\n\n\n

      Kowalski K., Psychologiczne uwarunkowania narkomanii,<\/em>[w:] Problemy narkomanii. Zarys metod resocjalizacji i profilaktyki ,,Monaru\u201d, <\/em>Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1984, s. 9. <\/p>\n\n\n\n

      Kurpiewski P., My, dzieci p\u00f3\u017anego PRL-u. Obraz narkomanii jako element przemian obyczajowych polskiego kina lat 80., <\/em>[w:] Kino polskie wczoraj i dzi\u015b. Kino w cieniu kryzysu. Studia i szkice o polskiej kinematografii pierwszej po\u0142owy lat 80., <\/em>red. Piotr Kurpiewski i Piotr Zwierzchowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2022. <\/p>\n\n\n\n

      Lada T., Zagrani na \u015bmier\u0107. Mroczne \u015bcie\u017cki polskiego undergroundu, <\/em>Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2022.<\/p>\n\n\n\n

      Mi\u0119dzybrodzki B., Narkomania w\u015br\u00f3d polskiej m\u0142odzie\u017cy na prze\u0142omie lat 70. i 80. XX wieku, <\/em>,,Przegl\u0105d Pedagogiczny\u201d 2012, nr 2.<\/p>\n\n\n\n

      Rogala-Ob\u0142\u0119kowska J., M\u0142odzie\u017c i narkotyki. Rodzinne czynniki ryzyka na\u0142ogu,<\/em> Wydawnictwo ISNS UW, Warszawa 1999.Siemie\u0144ski M., Po tej stronie granicy. Zapis stanu \u015bwiadomo\u015bci o polskich narkomanach i narkomanii w Polsce w pierwszej po\u0142owie roku 1981,<\/em> Wydawnictwa Radia i Telewizji, Warszawa 1985.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.4.06 Narkomania nie z maku, lecz z beznadziei \u017cycia m\u0142odych w nieludzkim systemie PRL Tre\u015b\u0107 plakatu antynarkotykowego w Polsce lat 70.[1] Co mog\u0142o sk\u0142oni\u0107 m\u0142od\u0105 osob\u0119 do brania narkotyk\u00f3w? Jak wygl\u0105da\u0142a sztuka przetrwania narkomana w betonowej d\u017cungli PRL-owskiego miasta? Czy terapia w o\u015brodkach odwykowych pomaga\u0142a? Potrzeba odpowiedzi na te pytania sta\u0142a si\u0119 impulsem do… Czytaj wi\u0119cej »To nie by\u0142 kraj dla m\u0142odych ludzi. Narkomania w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy w polskim kinie lat 80.<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5949,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1534],"tags":[1588,38,1586,1587,1228,1590,1589],"ppma_author":[1116],"class_list":["post-5781","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-4-2022","tag-jestem-przeciw","tag-kino-polskie","tag-kompot","tag-mlodziez","tag-narkotyki","tag-pantarej","tag-zero-zycia"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t