{"id":5773,"date":"2022-12-20T08:54:38","date_gmt":"2022-12-20T07:54:38","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=5773"},"modified":"2022-12-24T13:16:10","modified_gmt":"2022-12-24T12:16:10","slug":"poglaskac-dotknac-otrzezwic-o-filmach-jadwigi-i-doroty-kedzierzawskich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/poglaskac-dotknac-otrzezwic-o-filmach-jadwigi-i-doroty-kedzierzawskich\/","title":{"rendered":"\u201ePog\u0142aska\u0107, dotkn\u0105\u0107, otrze\u017awi\u0107\u201d. O filmach Jadwigi i Doroty K\u0119dzierzawskich"},"content":{"rendered":"\n

Rozmowa z Dorot\u0105 K\u0119dzierzawsk\u0105 \u2013 scenarzystk\u0105, re\u017cyserem, monta\u017cystk\u0105. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jadwiga K\u0119dzierzawska na planie serialu Ucieczka-wycieczka<\/em> (1972). Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski. Prawa: FINA.
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Dorota
Dorota K\u0119dzierzawska, \u0141\u00f3d\u017a 2022 rok. Autor: Micha\u0142 Dondzik. Prawa: Micha\u0142 Dondzik.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Matka i c\u00f3rka<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik<\/strong>: Zacznijmy od zagadki. O kim jest mowa w tym cytacie: Jest zjawiskiem odr\u0119bnym w naszej kinematografii i wci\u0105\u017c niedocenionym. Od lat, z uporem, nie zwa\u017caj\u0105c na przeciwno\u015bci, na niech\u0119tny stosunek administracji, bariery rozpowszechniania, oboj\u0119tno\u015b\u0107 rodzic\u00f3w i wychowawc\u00f3w daje wyraz w swej tw\u00f3rczo\u015bci fascynacji dzieckiem<\/em>[1]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Dorota K\u0119dzierzawska<\/strong>: To jest o mnie. <\/p>\n\n\n\n

MD: To fragment o twojej mamie, Jadwidze K\u0119dzierzawskiej, ale pasuje r\u00f3wnie\u017c do ciebie. <\/p>\n\n\n\n

DK: No widzisz, nie pomy\u015bla\u0142am o mamie. Mo\u017ce dlatego, \u017ce to by\u0142 taki cudowny okres w historii kina polskiego, kiedy kr\u00f3tkie filmy (wi\u0119c filmy mamy te\u017c) by\u0142y wy\u015bwietlane w kinach po kronice filmowej, przed filmem pe\u0142nometra\u017cowym. Funkcjonowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c w telewizji. Mamie zale\u017ca\u0142o na tym, \u017ceby robi\u0107 dobre filmy, ale zupe\u0142nie nie umia\u0142a si\u0119 reklamowa\u0107 ani lansowa\u0107, to zreszt\u0105 nie by\u0142y takie czasy. Mama robi\u0142a filmy z dzie\u0107mi, czy bardziej o dzieciach i dla dzieci, wi\u0119c wszyscy patrzyli na ni\u0105 z lekkim przymru\u017ceniem oka. <\/p>\n\n\n\n

MD: A w twoim przypadku jak to jest? Te\u017c masz k\u0142opoty z dystrybucj\u0105 twoich film\u00f3w? <\/p>\n\n\n\n

DK: Diab\u0142y, diab\u0142y<\/em> (1992) mia\u0142y jedn\u0105 kopi\u0119 kinow\u0105, Wrony<\/em> (1995) \u2013 trzy, a Pora umiera\u0107<\/em> (2007) \u2013 pi\u0119tna\u015bcie, z czego w o\u015bmiu by\u0142 zepsuty d\u017awi\u0119k. Pami\u0119tam, jak mama zadzwoni\u0142a, \u017ce by\u0142a ze znajomymi w kinie Charlie w \u0141odzi i sprzedano im ulgowe bilety, bo d\u017awi\u0119k szumia\u0142. Ale to by\u0142a wina laboratorium. <\/p>\n\n\n\n

MD: Czy przesz\u0142a\u015b podobn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119, jak mama, kt\u00f3ra ca\u0142e swoje \u017cycie po\u015bwi\u0119ci\u0142a realizacji film\u00f3w o dzieciach i dla dzieci? <\/p>\n\n\n\n

DK: Im jestem starsza, tym cz\u0119\u015bciej moim bohaterom dok\u0142adam lat. Ale to pewnie dlatego, \u017ce si\u0119 zmieni\u0142am. Kiedy\u015b odezwanie si\u0119 do doros\u0142ego cz\u0142owieka, nie m\u00f3wi\u0105c o aktorze, to by\u0142 dla mnie du\u017cy problem. Robi\u0142am si\u0119 czerwona i wchodzi\u0142am pod przys\u0142owiowy st\u00f3\u0142. Rozmowa z dzie\u0107mi, praca z dzie\u0107mi, to by\u0142o to, co mi si\u0119 bardzo podoba\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

MD:  W twoich filmach obok dzieci cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c osoby wiekowe. <\/p>\n\n\n\n

DK: Ju\u017c Nic <\/em>(1998), kt\u00f3re powsta\u0142o przed Pora umiera\u0107, <\/em>by\u0142o filmem o doros\u0142ych, cho\u0107 dzieci mia\u0142y tam znacz\u0105ce role. No i potem Pora umiera\u0107<\/em>. Zawsze m\u00f3wi\u0119, \u017ce nigdy nie planowa\u0142am,  \u017ce b\u0119d\u0119 robi\u0142a filmy z dzie\u0107mi, tylko takie historie po prostu si\u0119 pojawia\u0142y, a ja si\u0119 przed nimi nie broni\u0142am. Teraz te\u017c nie zak\u0142adam, \u017ce nie b\u0119d\u0119 robi\u0142a film\u00f3w z dzie\u0107mi \u2013 zobaczymy co \u017cycie przyniesie. Zobacz, zapomnia\u0142am o moim pierwszym filmie po sko\u0144czeniu szko\u0142y \u2013 g\u0142\u00f3wnymi bohaterami Ko\u0144ca \u015bwiata<\/em> jest para starych ludzi. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Jadwiga K\u0119dzierzawska<\/strong> <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Jadwiga K\u0119dzierzawska, lata 50-te. Autor: Jan K\u0119dzierzawski. Prawa: Dorota K\u0119dzierzawska.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

MD: Zanim przejdziemy do rozmowy o mamie, chcia\u0142bym zapyta\u0107 o twoje korzenie.  Czy film by\u0142 obecny w twojej rodzinie jeszcze zanim mama zda\u0142a do szko\u0142y filmowej w \u0141odzi? <\/p>\n\n\n\n

DK: Dowiedzia\u0142am si\u0119 niedawno z ksi\u0105\u017cki Wy\u0142uskane z pami\u0119ci. Wspomnienia z lat wojny <\/em>Romy Bonieckiej, \u017ce moja babcia Rena by\u0142a kinomank\u0105. Chadza\u0142y z mam\u0105 Romy bez przerwy do kina i potem d\u0142ugo omawia\u0142y filmy. Babcia si\u0119 nigdy z tym nie zdradzi\u0142a, to by\u0142o dziwne. Nie za bardzo lubi\u0142a ogl\u0105da\u0107 filmy w telewizji. Raczej siedzia\u0142a w swoim pokoju i czyta\u0142a ksi\u0105\u017cki od \u015bwitu do nocy, wtedy gdy nie opiekowa\u0142a si\u0119 mn\u0105 i moj\u0105 siostr\u0105, a wtedy ksi\u0105\u017cki czyta\u0142a nam. Bardzo lubi\u0142am chorowa\u0107, bo wtedy babcia przez ca\u0142y dzie\u0144 siedzia\u0142a przy \u0142\u00f3\u017cku i czyta\u0142a Fizi\u0119 Po\u0144czoszank\u0119, Karlsona z dachu, Dzieci z Bullerbyn, Kubusia Puchatka, Ch\u0142opc\u00f3w z Placu Broni, Serce<\/em>\u2026 Zna\u0142am te ksi\u0105\u017cki na pami\u0119\u0107. Przypominam te\u017c sobie, \u017ce na Pana Wo\u0142odyjowskieg<\/em>o Jerzego Hoffmana do kina przemyci\u0142a moj\u0105 siostr\u0119 i mnie w\u0142a\u015bnie babcia, jako\u015b przekona\u0142a bileterk\u0119, \u017ce za ma\u0142e co prawda jeste\u015bmy, ale to ona decyduje, co mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107, a czego nie. My\u015bl\u0119, \u017ce to babcia przekaza\u0142a mamie fascynacj\u0119 filmem. A mnie ju\u017c by\u0142o du\u017co pro\u015bciej. A ja mia\u0142am trzy lata, gdy pierwszy raz by\u0142am na planie filmowym. Mama prosi\u0142a, \u017cebym by\u0142a cicho, \u017cebym zachowywa\u0142a si\u0119 tak, jakby mnie nie by\u0142o. Nie mog\u0142am marudzi\u0107, prosi\u0107 o picie czy jedzenie, wi\u0119c po prostu godzinami sta\u0142am grzecznie z boku i si\u0119 przygl\u0105da\u0142am. Plan filmowy to by\u0142o dla mnie magiczne miejsce. <\/p>\n\n\n\n

MD: Przygoda Jadwigi Kedzierzawskiej z filmem zacz\u0119\u0142a si\u0119 przed wojn\u0105, od projekcji Kr\u00f3lewny \u015anie\u017cki i siedmiu krasnoludk\u00f3w<\/em> (1937) wyprodukowanej przez Walta Disneya. <\/p>\n\n\n\n

DK: Mama mia\u0142a chorob\u0119 lokomocyjn\u0105, a by\u0142a oczkiem w g\u0142owie dziadka, wi\u0119c dziadek Wac\u0142aw wynaj\u0105\u0142 jak\u0105\u015b star\u0105 karet\u0119 od s\u0105siad\u00f3w, wyci\u0105gn\u0119li j\u0105 ze stodo\u0142y, i przywi\u00f3z\u0142 mam\u0119 do kina \u2013 chyba to by\u0142o kino \u201eGdynia\u201d w \u0141odzi. Tam mama wysiad\u0142a z karety i obejrza\u0142a Kr\u00f3lewn\u0119 \u015anie\u017ck\u0119 i siedmiu krasnoludk\u00f3w<\/em>. Film by\u0142 w naszym domu wszechobecny. Mama dostawa\u0142a w Se-Ma-Forze co miesi\u0105c dwadzie\u015bcia bilet\u00f3w pracowniczych, cz\u0119\u015b\u0107 bezp\u0142atnych, a cz\u0119\u015b\u0107 za 20 czy 50 groszy, wi\u0119c do kina chodzili\u015bmy razem i osobno bez przerwy. Nie trzeba te\u017c by\u0142o z tymi biletami sta\u0107 w kolejce do kasy, wi\u0119c na Konfrontacje udawa\u0142o nam si\u0119 \u0142atwiej dosta\u0107, ni\u017c innym. W \u0141odzi na co drugim rogu by\u0142o kino i nawet wtedy, kiedy nie by\u0142o wymaganej tr\u00f3jki widz\u00f3w, \u017ceby ruszy\u0142a projekcja, mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 trzy bilety i samotnie film obejrze\u0107. Niezapomniane wra\u017cenia. M\u00f3j tata Jan te\u017c kinem si\u0119 zarazi\u0142, cho\u0107 by\u0142 in\u017cynierem, pomaga\u0142 mamie, jak tylko m\u00f3g\u0142 je\u017adzi\u0142 na zdj\u0119cia. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Jan K\u0119dzierzawski, lata 50-te. Autor: Jadwiga K\u0119dzierzawska. Prawa: Dorota K\u0119dzierzawska.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

MD: Tata projektowa\u0142 wentylatory. <\/p>\n\n\n\n

DK: Tak, g\u0142\u00f3wnie takie ogromne, do elektrowni. Tata bardzo chcia\u0142 by\u0107 konstruktorem samolot\u00f3w, ale poniewa\u017c dziadek Piotr by\u0142 przedwojennym oficerem, nie mia\u0142 szans na dostanie si\u0119 na studia lotnicze. Uko\u0144czy\u0142 Politechnik\u0119 \u0141\u00f3dzk\u0105 i zaj\u0105\u0142 si\u0119 wentylatorami. W domu sta\u0142y odlewy \u0142opatek z przer\u00f3\u017cnych wirnik\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

MD: Jadwiga K\u0119dzierzawska zda\u0142a do szko\u0142y filmowej w \u0141odzi z jasnym planem, jak m\u00f3wi\u0142a w jednym z wywiad\u00f3w: ja sz\u0142am z zamiarem robienia film\u00f3w dla dzieci<\/em>[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 ta mi\u0142o\u015b\u0107 do dzieci? <\/p>\n\n\n\n

DK: My\u015bl\u0119, \u017ce to po prostu w niej by\u0142o. Mia\u0142a nies\u0142ychan\u0105 cierpliwo\u015b\u0107 do dzieci, to od niej nauczy\u0142am si\u0119, jak si\u0119 z nimi rozmawia. Zawsze traktowa\u0142a dzieci jak partner\u00f3w. Cudownie, \u017ce znalaz\u0142a takie miejsce, jak \u00f3wczesny Se-Ma-For. To by\u0142 w\u0142a\u015bciwie nasz drugi dom. <\/p>\n\n\n

\n
\"Jadwiga
Jadwiga K\u0119dzierzawska kr\u0119ci film w Zakopanem. Autor: Jan K\u0119dzierzawski. Prawa: Dorota K\u0119dzierzawska.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

MD: Na ile to marzenie realizacji film\u00f3w dla dzieci uda\u0142o si\u0119 mamie wcieli\u0107 w \u017cycie w szkole filmowej? Studiowa\u0142a w ponurych czasach stalinizmu. <\/p>\n\n\n\n

DK: Wiem, \u017ce pod wzgl\u0119dem zamordyzmu i cenzury by\u0142o ci\u0119\u017cko, za opowiedzenie dowcipu mo\u017cna by\u0142o wyl\u0105dowa\u0107 w wi\u0119zieniu. Mama uwielbia\u0142a Antoniego Bohdziewicza, m\u00f3wi\u0142a, \u017ce re\u017cyserem by\u0142 s\u0142abym, ale nauczycielem fantastycznym. Wspomina\u0142a, \u017ce przysz\u0142o odg\u00f3rne polecenie z jakiego\u015b komitetu, \u017ceby studenci napisali na egzaminie kr\u00f3tki scenariusz na temat wybuchu wojny atomowej. Mama odda\u0142a pust\u0105 kartk\u0119 i Bohdziewicz postawi\u0142 jej pi\u0105tk\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce to by\u0142 niesamowity czas, bo wszyscy trzymali si\u0119 razem, mimo \u017ce wiedzieli, \u017ce s\u0105 jakie\u015b tam wtyki i kto\u015b donosi. Akademik by\u0142 w drewnianych barakach, kt\u00f3re sta\u0142y jeszcze kiedy ja zaczyna\u0142am studia w \u0142\u00f3dzkiej szkole filmowej. Monta\u017cownie by\u0142y ca\u0142y czas otwarte, jak wychodzi\u0142 pan z kabiny projekcyjnej i szed\u0142 do domu, to ch\u0142opcy mieli klucze i puszczali sami filmy, bo archiwum te\u017c by\u0142o otwarte. Nie ma por\u00f3wnania z tym, co si\u0119 teraz dzieje w szko\u0142ach, gdzie wszystko jest od-do, a potem si\u0119 zamyka. Oni ch\u0142on\u0119li film, gadali o nim bez przerwy, \u017cyli filmem. Czasy by\u0142y okropne, ale jednocze\u015bnie wspania\u0142e. <\/p>\n\n\n\n

MD: W archiwum szko\u0142y filmowej zachowa\u0142a si\u0119 tylko etiuda Jadwigi K\u0119dzierzawskiej zatytu\u0142owana Warzywa w zimie <\/em>(1952). Z, kt\u00f3rej mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119, o sposobach hodowli og\u00f3rk\u00f3w i pomidor\u00f3w w szklarniach. W finale pojawiaj\u0105 si\u0119 u\u015bmiechni\u0119te dzieci, kt\u00f3re z apetytem zajadaj\u0105 \u015bwie\u017ce pomidory, ale trudno tu m\u00f3wi\u0107 o filmie dla dzieci. <\/p>\n\n\n\n

DK: Pewnie by\u0142y filmy robione w konwencji Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych. Wojciech Jerzy Has te\u017c takie kr\u0119ci\u0142. <\/p>\n\n\n\n

MD: A Jadwiga Kedzierzawska by\u0142a jego asystentk\u0105 przy filmie Nasz zesp\u00f3\u0142 <\/em>(1955), <\/em>kt\u00f3ry Wojciech Jerzy Has zrealizowa\u0142 w\u0142a\u015bnie w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych w \u0141odzi. Czy wsp\u00f3\u0142praca z Hasem by\u0142a dla mamy wa\u017cnym do\u015bwiadczeniem? <\/p>\n\n\n\n

DK: Pami\u0119tam, \u017ce mama m\u00f3wi\u0142a, \u017ce praca z Wojciechem Jerzym Hasem robi\u0142a wra\u017cenie. <\/p>\n\n\n\n

MD:  Ale do jej przysz\u0142ego miejsca pracy, do Studia Film\u00f3w Lalkowych w Tuszynie, zaprosi\u0142 j\u0105 operator Jan Laskowski. <\/p>\n\n\n\n

DK: Nazywa\u0142am go wujkiem, by\u0142 bardzo cz\u0119stym go\u015bciem u nas w domu, bardzo si\u0119 przyja\u017anili. Znali si\u0119 ze szko\u0142y, pierwszy rok nauki by\u0142 unitarny, dopiero po nim decydowali si\u0119, kto jaki kierunek wybiera. <\/p>\n\n\n\n

MD:  W 1960 roku powsta\u0142 Murzynek <\/em>adaptacja wierszyka Szmaciany skarb<\/em> Zbigniewa Lengrena, pochodz\u0105cego z ksi\u0105\u017ceczki O dzieciach  czarnych, bia\u0142ych i w paski, r\u00f3\u017cne wiersze i obrazki. <\/em>By\u0142a to historia ma\u0142ej Kasi, kt\u00f3rej zgin\u0119\u0142a tytu\u0142owa lalka. Piesek pomaga dziewczynce i odnajduje zgub\u0119. <\/p>\n\n\n\n

DK: Ca\u0142a rodzina pr\u00f3buje szuka\u0107, pociesza\u0107, przynosz\u0105 jej r\u00f3\u017cne rzeczy. Film by\u0142 bardzo pi\u0119kny, dosta\u0142 nagrod\u0119 w Wenecji, Br\u0105zowego Lwa \u015bw. Marka, to by\u0142 Festiwal Film\u00f3w Dzieci\u0119cych. Reprezentowa\u0142 tam polsk\u0105 kinematografi\u0119 kto\u015b z Filmu Polskiego czy z Ministerstwa, w ka\u017cdym razie nigdy ten Lew nie dotar\u0142 do mamy, pewnie do dzi\u015b stoi u kogo\u015b na p\u00f3\u0142ce. <\/p>\n\n\n\n

MD: Murzynek <\/em>to by\u0142a produkcja rodzinna, bo twoi bliscy byli w ni\u0105 zaanga\u017cowani. <\/p>\n\n\n\n

DK:  Tak, w filmie wyst\u0105pi\u0142, Pawe\u0142ek Wycza\u0144ski, syn przyjaci\u00f3\u0142, z pieskiem po\u017cyczonym od jego s\u0105siad\u00f3w, a stra\u017caka zagra\u0142 m\u00f3j prawdziwy wujek, Zygmunt Koz\u0142owski. <\/p>\n\n\n\n

MD: Zbigniew Lengren zagra\u0142 tat\u0119, a jego \u017cona uszy\u0142a tytu\u0142ow\u0105 lalk\u0119. Autorem zdj\u0119\u0107 by\u0142 Jan Laskowski, kt\u00f3ry by\u0142 ju\u017c po zrealizowaniu zdj\u0119\u0107 do Poci\u0105gu <\/em>(1959) <\/em>Jerzego Kawalerowicza. W 1960 nakr\u0119ci\u0142 r\u00f3wnie\u017c Do widzenia, do jutra<\/em>  Janusza Morgensterna. <\/p>\n\n\n\n

DK: To by\u0142o niesamowite, jak ca\u0142a ekipa, \u0142\u0105cznie z o\u015bwietlaczami, kt\u00f3rzy wtedy sporo pili, prze\u017cywa\u0142a robienie film\u00f3w i ka\u017cdy chcia\u0142 mie\u0107 sw\u00f3j wk\u0142ad. To by\u0142 niepowtarzalny klimat. Dla Janka Laskowskiego zrobienie takiego filmu, jak Murzynek<\/em> nie by\u0142o uszczerbkiem na honorze, tylko wielk\u0105 frajd\u0105 i przyjemno\u015bci\u0105. <\/p>\n\n\n\n

\"\nJadwiga
Jadwiga K\u0119dzierzawska, Jan Laskowski na planie filmu Aza na spacerze<\/em> (1963). Autor: nieznany. Prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: Strasznie zazdro\u015bci\u0142a\u015b siostrze recytowania komentarza do tego filmu. Kiedy uda\u0142o ci si\u0119 po raz pierwszy pojawi\u0107 w filmie mamy? <\/p>\n\n\n\n

DK: Wydaje mi si\u0119, \u017ce chyba w filmie Aza nad morzem <\/em>(1963), przez sekund\u0119, bo tam te\u017c gra moja siostra. I potem w J\u0119drku<\/em> (1969) \u2013 biegam dooko\u0142a snopka i pami\u0119tam moje rozczarowanie, bo wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce d\u0142ugo b\u0119dzie mnie wida\u0107, a tylko tam migam na ekranie. Potem w \u015brodku filmu, przez moment, stoj\u0119 w chusteczce g\u00f3ralskiej na g\u0142owie. <\/p>\n\n\n\n

MD: Gdy Jadwiga K\u0119dzierzawska otrzyma\u0142a za Murzynka<\/em> Br\u0105zowego Lwa \u015awi\u0119tego Marka w Wenecji, drzwi do Se-Ma-Fora stan\u0119\u0142y przed ni\u0105 otworem i mog\u0142a robi\u0107 kolejne filmy. R\u00f3wnie\u017c w 1960 roku powsta\u0142 typowy film dla dzieci: Psotny kotek<\/em>. Wsp\u00f3\u0142scenarzyst\u0105 by\u0142 Jan Laskowski. Historia \u0142\u0105czy w sobie zabaw\u0119 i edukacj\u0119, piesek zaintrygowany tajemniczym d\u017awi\u0119kiem szuka jego \u017ar\u00f3d\u0142a powtarzaj\u0105c: znowu miau, kto to m\u00f3wi<\/em>[3]<\/a><\/sup><\/sup>?  Szczeni\u0119 poznaje krow\u0119, koguta, \u017cab\u0119 i inne zwierz\u0119ta, aby w ko\u0144cu dowiedzie\u0107 si\u0119, \u017ce to kotek m\u00f3wi miau<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bohater filmu Psotny kotek<\/em> (1960). Autor: nieznany. Prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

DK: By\u0142am wtedy bardzo obra\u017cona na mam\u0119, bo nie zabra\u0142a mnie na plan. Bardzo to prze\u017cywa\u0142am i d\u0142ugo p\u0142aka\u0142am. Zdj\u0119cia odbywa\u0142y si\u0119 w Zakopanem. Rodzice jeszcze przed \u015blubem je\u017adzili z ca\u0142\u0105 paczk\u0105 znajomych do Zakopanego, do \u201eciotki\u201d Mani, wspania\u0142ej ga\u017adziny, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 nasz\u0105 rodzin\u0105, no i u kt\u00f3rej mieszka\u0142a zawsze cz\u0119\u015b\u0107 ekipy filmowej, kiedy mama kr\u0119ci\u0142a filmy na Krzept\u00f3wkach. Piesek, kt\u00f3ry odgrywa\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119, nazywa\u0142 si\u0119 Kaszka-Maszka i zosta\u0142 kupiony od kogo\u015b tu\u017c przed zdj\u0119ciami \u2013 mieszka\u0142 u nas przed filmem i chwil\u0119 po. Nagle, jaka\u015b pani z Se-Ma-Fora, chyba ksi\u0119gowa, upomnia\u0142a si\u0119 o niego. Piesek po paru dniach uciek\u0142 od niej i pami\u0119tam rozpacz, z jak\u0105 chodzili\u015bmy po \u0141odzi i go szukali\u015bmy. <\/p>\n\n\n\n

MD: R\u00f3wnie\u017c z filmem Sombrero <\/em>(1962) \u0142\u0105czy si\u0119 historia zwierz\u0105t, kt\u00f3re mieszka\u0142y u was w domu. To by\u0142y  je\u017c i sroka. <\/p>\n\n\n\n

DK: Srok\u0119 przyni\u00f3s\u0142 s\u0105siad, mia\u0142a obci\u0119ty ogon i by\u0142a u nas p\u00f3ki jej wszystko nie odros\u0142o. By\u0142a okropna, dzioba\u0142a nas po pi\u0119tach, wyjmowa\u0142a ziemniaki z gotuj\u0105cej si\u0119 wody, przez ni\u0105 babcia my\u015bla\u0142a, \u017ce straci\u0142a rozum. Je\u017cyk mieszka\u0142 u nas bardzo d\u0142ugo, pod\u017cera\u0142 kotlety mielone, no i tupta\u0142 i fuka\u0142 w nocy. Pami\u0119tam panik\u0119, kiedy mama (ze mn\u0105 oczywi\u015bcie) jecha\u0142a na zdj\u0119cia, a tu je\u017ca nie ma, schowa\u0142 si\u0119 w kom\u00f3rce, zawin\u0105\u0142 si\u0119 w jakie\u015b szmatki. Wszyscy bardzo d\u0142ugo go szukali\u015bmy. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dorota K\u0119dzierzawska na planie filmu Sombrero<\/em> (1962). Autor: Jadwiga K\u0119dzierzawska. Prawa: Dorota K\u0119dzierzawska.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD:  Sombrero<\/em> to historia dw\u00f3ch ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rzy bawi\u0105 si\u0119 w kowboja i Indianina. Na ich \u015bcie\u017cce pojawia si\u0119 przeszkoda w postaci tajemniczego porywacza-kapelusza. Okazuje si\u0119, \u017ce stoi za tym je\u017c. Film pe\u0142ni funkcj\u0119 edukacyjn\u0105, ch\u0142opcy wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 by pokona\u0107 przeszkody. Czy ty ogl\u0105da\u0142a\u015b  filmy mamy? Czy by\u0142a\u015b zabierana na projekcje i kolaudacje? <\/p>\n\n\n\n

DK: Tak, kiedy\u015b zna\u0142am te filmy na pami\u0119\u0107. Mama zabiera\u0142a mnie na wszystkie kolaudacje. To by\u0142o bardzo zabawne, bo sala projekcyjna mie\u015bci\u0142a si\u0119 w takim du\u017cym pokoju, w kt\u00f3rym na co dzie\u0144 siedzia\u0142y panie przy biurkach, ksi\u0119gowo\u015b\u0107, sekretarka. Na czas kolaudacji biurka by\u0142y zsuwane pod \u015bcian\u0119, stawia\u0142o si\u0119 fotele, rozsuwa\u0142a si\u0119 kurtyna sprzed ekranu, przyje\u017cd\u017cali wa\u017cni panowie z telewizji czy z ministerstwa i odbywa\u0142a si\u0119 projekcja. By\u0142am pewnie na wi\u0119kszo\u015bci kolaudacji mamy, nawet ju\u017c w czasach szkolnych. Chodzi\u0142am te\u017c na kolaudacje innych film\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

MD: Jak przebieg\u0142a kolaudacja filmu Maszyna<\/em> (1961) Daniela Szczechury? <\/p>\n\n\n\n

DK: Mia\u0142am wtedy cztery lata i pami\u0119tam, \u017ce by\u0142a straszna awantura, bo kto\u015b z ministerstwa powiedzia\u0142, \u017ce Maszyna <\/em>Daniela Szczechury to jest tak abstrakcyjny film, \u017ce nikt go nie zrozumie. \u00d3wczesny pan dyrektor Ryszard Brudzy\u0144ski, poprosi\u0142 \u017cebym opowiedzia\u0142a o czym jest Maszyna<\/em>. Nie pami\u0119tam, co m\u00f3wi\u0142am, ale widocznie m\u00f3wi\u0142am do rzeczy, bo film zosta\u0142 na kolaudacji przyj\u0119ty i wszystko dobrze si\u0119 sko\u0144czy\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

MD: Czy z kolaudacji mamy, pami\u0119tasz, czy mo\u017ce jaka\u015b by\u0142a dramatyczna, czy te\u017c wszyscy si\u0119 na nich zachwycali i zastanawiali, jak\u0105 to nagrod\u0119 film zdob\u0119dzie? <\/p>\n\n\n\n

DK: \u017badnych drastycznych nie pami\u0119tam, ale wszyscy re\u017cyserzy i operatorzy zawsze z niepokojem czekali jak\u0105 kategori\u0119 dostanie film, bo od tego zale\u017ca\u0142o wynagrodzenie, a czasy nie by\u0142y lekkie, je\u015bli chodzi o finanse tw\u00f3rc\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

MD: Po kolaudacji wewn\u0105trz wytw\u00f3rni by\u0142a kolaudacja w ministerstwie i tam przyznawano kategorie i w zale\u017cno\u015bci od kategorii sp\u0142ywa\u0142y dodatkowe apana\u017ce dla tw\u00f3rc\u00f3w. Czy mog\u0142aby\u015b powiedzie\u0107, jak wygl\u0105da\u0142a w\u00f3wczas praca re\u017cysera, czyli twojej mamy? Czy codziennie musia\u0142a si\u0119 stawia\u0107 w Se-Ma-Forze? <\/p>\n\n\n\n

DK: Nie. Kiedy mama pisa\u0142a scenariusze, czy to sama, czy np. z Jankiem Laskowskim zawsze to si\u0119 odbywa\u0142o w domu. I pisanie i rozmowy o filmie. By\u0142y jakie\u015b spotkania z dyrektorami, ale nie by\u0142o na pewno jakich\u015b sztywnych termin\u00f3w (o dziwo bardzo cz\u0119sto si\u0119 tym rozmowom w dyrektorskim gabinecie mog\u0142am przys\u0142uchiwa\u0107). Przy okazji kolaudacji, kt\u00f3re te\u017c chyba nie by\u0142y obowi\u0105zkowe przychodzi\u0142o zawsze wielu re\u017cyser\u00f3w i lalkarzy, to by\u0142o dla nich \u015bwi\u0119to. Bardzo cz\u0119sto umawiali si\u0119 te\u017c towarzysko w Se-Ma-Forze po prostu, \u017ceby si\u0119 spotka\u0107 i porozmawia\u0107. Naprawd\u0119 by\u0142o tam bardzo rodzinnie, wszyscy si\u0119 znali i przyja\u017anili, w\u0142\u0105cznie z paniami z biura. Lubili to miejsce i lubili tam bywa\u0107, czasem bez \u017cadnego powodu. A ja lubi\u0142am si\u0119 tym rozmowom przys\u0142uchiwa\u0107 i by\u0142am szcz\u0119\u015bliwa, kiedy mnie tam mama zabiera\u0142a. <\/p>\n\n\n\n

MD: Mama zebra\u0142a swoj\u0105 sta\u0142\u0105 ekip\u0119 realizator\u00f3w,  z kt\u00f3rymi przechodzi\u0142a z filmu na film. <\/p>\n\n\n\n

DK: To by\u0142a specyfika semaforowa, tu pracowali na etatach re\u017cyserzy, kierownik produkcji (Ignacy Goncerz) i kierownik planu (Zygmunt Smyczek), operator by\u0142 zapraszany z zewn\u0105trz, d\u017awi\u0119k i monta\u017c by\u0142 robiony w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Fabularnych na \u0141\u0105kowej, ale te wszystkie produkcyjno-przygotowawcze rzeczy robi\u0142 Se-Ma-For. Jan Olszewski \u2013 asystent operatora kamery i ostrzyciel w jednej osobie by\u0142 te\u017c na etacie w Se-Ma-Forze. Lepszego focus pullera w \u017cyciu nie spotka\u0142am, miark\u0119 mia\u0142 w oku, a kamer\u0105 opiekowa\u0142 si\u0119 jak kochank\u0105, nie spuszcza\u0142 jej z oka, bez przerwy czy\u015bci\u0142, no i spa\u0142 z ni\u0105 w pokoju. W przypadku film\u00f3w mamy rzeczywi\u015bcie ca\u0142a ekipa by\u0142a zazwyczaj ta sama, czasem zmienia\u0142 si\u0119 operator.  <\/p>\n\n\n\n

MD: Wracaj\u0105c jeszcze do sposobu realizacji film\u00f3w z udzia\u0142em dzieci. Dzi\u015b s\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju agencje, organizuje si\u0119 castingi, a jak wtedy si\u0119 to robi\u0142o? Mama je\u017adzi\u0142a od szko\u0142y do szko\u0142y? <\/p>\n\n\n\n

DK: Je\u017adzi\u0142a rzeczywi\u015bcie od szko\u0142y do szko\u0142y. By\u0142y te\u017c og\u0142oszenia w prasie, radiu i telewizji, \u017ce szuka si\u0119 odtw\u00f3rc\u00f3w r\u00f3l filmowych. Ale zazwyczaj mama znajdowa\u0142a dzieci w kr\u0119gu znajomych, albo \u2013 jak w J\u0119drku czy Ma\u0142ych smutkach <\/em>(1968) \u2013 by\u0142y to dzieci s\u0105siad\u00f3w ciotki Mani w\u0142a\u015bnie, kt\u00f3re mama dobrze zna\u0142a, bo tam ci\u0105gle je\u017adzili\u015bmy. U mamy nigdy nie by\u0142o dzieci-gwiazd i nikt nie \u201egwiazdorzy\u0142\u201d. To by\u0142y zwyk\u0142e dzieci, kt\u00f3re okazywa\u0142y si\u0119 fotogeniczne i postawione przed kamer\u0105 mia\u0142y to \u201eco\u015b\u201d. Ale oczywi\u015bcie to co\u015b znajdowa\u0142a w nich i \u201ewyci\u0105ga\u0142a\u201d na wierzch mama. <\/p>\n\n\n\n

MD: W twoich filmach jest tak samo. <\/p>\n\n\n\n

DK: Ja dzieci gwiazdorskich nie cierpi\u0119. Tak naprawd\u0119 one s\u0105 biedne, bo to doro\u015bli wmawiaj\u0105 im, \u017ce s\u0105 wybitne i zdolne. Nie maj\u0105 w sobie tego czego\u015b naturalnego, co maj\u0105 dzieci, kt\u00f3re pierwszego dnia przed kamer\u0105 czerwieni\u0105 si\u0119 i umieraj\u0105 ze strachu. To przyjemno\u015b\u0107 patrze\u0107, jak takie dziecko si\u0119 otwiera, rozkwita. W przypadku Ma\u0142ych smutk\u00f3w<\/em> Marzenka, kt\u00f3ra mia\u0142a wtedy chyba trzy lata, by\u0142a prze\u015bmieszna, bo nie zwraca\u0142a w og\u00f3le uwagi na to, \u017ce stoi kamera, no i s\u0142ucha\u0142a pr\u00f3\u015bb mamy ale \u2013 w zamian za gum\u0119 do \u017cucia. Mama sama uszy\u0142a jej sukieneczk\u0119 do filmu, z tak\u0105 wielk\u0105 kieszeni\u0105 z przodu (mama bardzo cz\u0119sto robi\u0142a kostiumy do swoich film\u00f3w) i kiedy zbli\u017ca\u0142o si\u0119 uj\u0119cie, to m\u00f3wi\u0142a: Marzenko, guma<\/em>, wtedy Marzenka odsuwa\u0142a kiesze\u0144, spluwa\u0142a i robi\u0142a co trzeba. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Marzenka \u201eKukusia\u201d na planie filmu Ma\u0142e smutki<\/em>. Autor: nieznany. Prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: Ma\u0142e smutki<\/em> to historia dziewczynki, kt\u00f3ra w\u0119druje przez \u015bwiat ze swoim w\u00f3zkiem. Pocz\u0105tkowo wiezie w nim lalk\u0119, ale gdy widzi ma\u0142ego kotka, ten zajmuje w nim miejsce. Niestety, niesforne zwierz\u0105tko ucieka, gdy bohaterka niesie mu miseczk\u0119 mleka. Na koniec lalka wraca do w\u00f3zka, a dziewczynka ze swoim smuteczkiem odje\u017cd\u017ca w nieznanym kierunku. Autorem zdj\u0119\u0107 by\u0142 Miko\u0142aj Sprudin i w filmie znalaz\u0142y si\u0119 interesuj\u0105ce rozwi\u0105zania operatorskie, np. subiektywne uj\u0119cia z perspektywy jad\u0105cego w\u00f3zka. Ciekawy film. <\/p>\n\n\n\n

DK: To kolejna wspania\u0142a posta\u0107 i wspania\u0142y operator. Wysoki, postawny i bardzo czu\u0142y. Wydawa\u0142 mi si\u0119 cz\u0142owiekiem z innego \u015bwiata. Mama zawsze razem z operatorem pisa\u0142a scenopis, kt\u00f3remu towarzyszy\u0142y obrazki kadr\u00f3w. I prowadzili nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 rozmowy, i przed zdj\u0119ciami i w trakcie zdj\u0119\u0107. Na pewno ka\u017cdy operator mia\u0142 wi\u0119c du\u017cy wp\u0142yw na kszta\u0142t filmu. Cz\u0119sto w tych rozmowach w trakcie zdj\u0119\u0107 bra\u0142a udzia\u0142 prawie ca\u0142a ekipa. Oczywi\u015bcie wszyscy chcieli te\u017c ogl\u0105da\u0107 projekcje materia\u0142\u00f3w, na kt\u00f3re czeka\u0142o si\u0119 wtedy kilka dni, ka\u017cdy by\u0142 ciekaw efekt\u00f3w. Wszystkie te plany filmowe by\u0142y zupe\u0142nie inne ni\u017c teraz, bo naprawd\u0119 by\u0142a to grupa ludzi, kt\u00f3rzy byli niemal jednym cia\u0142em. Nie by\u0142o obowi\u0105zkowej pory obiadowej, w kt\u00f3rej teraz przerywa si\u0119 prac\u0119. Ekipa szczerze kocha\u0142a to, co robi\u0142a. Rzecz jasna inne by\u0142y warunki \u2013 filmy d\u0142ugo si\u0119 kr\u0119ci\u0142o. Ta\u015bma by\u0142a tania, na wyjazdach mieszkania by\u0142y tanie, kamera by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 Se-Ma-Fora, wi\u0119c zdj\u0119cia trwa\u0142y tak d\u0142ugo, a\u017c wszyscy byli zadowoleni z tego, co zosta\u0142o nakr\u0119cone. Bo wa\u017cny by\u0142 film. I nieistotnym by\u0142o, \u017ce to by\u0142y filmy kr\u00f3ciutkie, cz\u0119sto zaledwie dziesi\u0119ciominutowe, dla dzieci, o dzieciach, wszystkim zale\u017ca\u0142o na tym, \u017ceby zrobi\u0107 je jak najlepiej. <\/p>\n\n\n\n

MD:  Wracaj\u0105c do Ma\u0142ych smutk\u00f3w<\/em>,  gwiazd\u0105 filmu by\u0142a Marzenka. Czy by\u0142a to aktorka trudna do re\u017cyserowania? <\/p>\n\n\n\n

DK: Marzenka zwana przez wszystkich \u201eKukusi\u0105\u201d by\u0142a krn\u0105brna, prawdziwa ma\u0142a g\u00f3ralka z charakterem. Ale by\u0142o wtedy cudowne lato i wszystko toczy\u0142o si\u0119 bez napi\u0119cia, \u017ce koniecznie musimy co\u015b nakr\u0119ci\u0107. Wtedy, o dziwo, du\u017co \u0142atwiej i szybciej si\u0119 pracuje. My\u015bl\u0119, \u017ce dzi\u0119ki temu te dzieci\u0119ce filmy powstawa\u0142y. Pewnie teraz taka Marzenka by\u0142aby wymieniona na inn\u0105 dziewczynk\u0119 w po\u0142owie pierwszego dnia zdj\u0119ciowego. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Jadwiga K\u0119dzierzawska i Marzenka \u201eKukusia\u201d na planie filmu Ma\u0142e smutki<\/em>. Autor: nieznany. Prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

MD: Jak Jadwiga K\u0119dzierzawska re\u017cyserowa\u0142a dzieci\u0119cych aktor\u00f3w? Czy przemawia\u0142a do nich, krzycza\u0142a, a mo\u017ce je przekupywa\u0142a gumami? <\/p>\n\n\n\n

DK: Przekupstwo dotyczy\u0142o tylko Marzenki \u2013 \u017cadne inne dzieci nie wymaga\u0142y takich zabieg\u00f3w. Nie s\u0142ysza\u0142am nigdy, \u017ceby mama podnios\u0142a na jakie\u015b dziecko g\u0142os, czy \u017ceby by\u0142o wida\u0107 po niej zdenerwowanie. W Ma\u0142ych smutkach<\/em> mama albo pokazywa\u0142a co zrobi\u0107 i pyta\u0142a Kukusi\u0119, czy te\u017c tak potrafi albo g\u0142o\u015bno zadawa\u0142a pytanie, czy na przyk\u0142ad lalka zmie\u015bci si\u0119 do w\u00f3zka? To by\u0142 rodzaj zabawy, przy nieustannym obserwowaniu ma\u0142ej tak, \u017ceby nie czu\u0142a znu\u017cenia. Czasem ustawiali kamer\u0119, wyznaczali ostro\u015bci, a potem kto\u015b chowa\u0142 si\u0119 za g\u00f3rk\u0105 i wo\u0142a\u0142 \u201eKukusi\u0119\u201d, no i \u201eKukusia\u201d sz\u0142a. W przypadku tego filmu to by\u0142o jak podgl\u0105danie sterowanych, ale naturalnych zachowa\u0144. Oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cnie to wygl\u0105da\u0142o w przypadku innych film\u00f3w i innych dzieci. Tego si\u0119 od mamy nauczy\u0142am, \u017ce ka\u017cde dziecko to wielka niespodzianka, trzeba mu si\u0119 umie\u0107 przyjrze\u0107, \u017ceby wiedzie\u0107, jak go otworzy\u0107 i pom\u00f3c mu przed kamer\u0105. Mama nigdy nie m\u00f3wi\u0142a: no zagraj to i to, poka\u017c, \u017ce jest ci smutno, zawsze chodzi\u0142o o znalezienie klucza do dziecka i taki klimat na planie, by dziecko bardziej by\u0142o, ni\u017c gra\u0142o i \u017ceby zachowania dzieci\u0119cego aktora by\u0142y jak najbardziej naturalne i prawdziwie dzieci\u0119ce. <\/p>\n\n\n\n

MD: 1969 rok, to twoja epizodyczna rola w J\u0119drku<\/em> Zmusi\u0142a\u015b mam\u0119, \u017ceby obsadzi\u0142a ci\u0119 w serialu Ucieczka-wycieczka<\/em> (1972)? <\/p>\n\n\n\n

DK: Bohaterka w scenariuszu mia\u0142a na imi\u0119 Dorotka. Wstydzi\u0142am si\u0119 sama poprosi\u0107, wi\u0119c napisa\u0142am list do mamy, \u017ce marz\u0119, \u017ceby Dorotk\u0119 zagra\u0107. Mama si\u0119 zgodzi\u0142a i pope\u0142ni\u0142a du\u017cy b\u0142\u0105d. Naprawd\u0119 cierpia\u0142am na planie, bo czu\u0142am, \u017ce jestem do niczego. Jest takie jedno uj\u0119cie na wielkim podw\u00f3rku \u2013 id\u0119 z do\u0142u do g\u00f3ry z grabiami do siana i wtedy, w tym jednym uj\u0119ciu wiedzia\u0142am, \u017ce by\u0142am prawdziwa i do dzi\u015b pami\u0119tam p\u0142yn\u0105c\u0105 z tego frajd\u0119. Ale to by\u0142o jedno uj\u0119cie, poza tym by\u0142am okropnie spi\u0119ta i nieprawdziwa. Nikt mi tego nie m\u00f3wi\u0142, ale ja i tak wiedzia\u0142am. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Piotr Sot, Dorota K\u0119dzierzawska na planie serialu Ucieczka-wycieczka <\/em>(1972). Autor: nieznany. Prawa: FINA.
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD:  A poza tymi rolami aktorskimi, to czym si\u0119 zajmowa\u0142a\u015b na planach mamy? <\/p>\n\n\n\n

DK: Najpierw sta\u0142am i si\u0119 przygl\u0105da\u0142am, milcz\u0105c. Potem kierownik produkcji Ignacy Goncerz pozwoli\u0142 mi sprz\u0105ta\u0107 ko\u0144skie \u0142ajno na rynku w Kazimierzu Dolnym. P\u00f3\u017aniej w trakcie przerw opiekowa\u0142am si\u0119 dzie\u0107mi. Potem by\u0142 taki moment, \u017ce pomaga\u0142am mamie w pisaniu, czyta\u0142am i robi\u0142am uwagi, ale zazwyczaj to by\u0142y drobiazgi , a du\u017co p\u00f3\u017aniej wyl\u0105dowa\u0142am jako jej asystentka. <\/p>\n\n\n\n

MD: Na kt\u00f3rym etapie pracy mamy pojawi\u0142 si\u0119 Wojciech Marczewski, bo znalaz\u0142em taki z niego cytat: To w\u0142a\u015bnie pani Jadwiga nauczy\u0142a mnie wi\u0119cej ni\u017c szko\u0142a filmowa. Dzi\u0119ki niej zrozumia\u0142em na czym polega subtelno\u015b\u0107 pracy z dzieckiem<\/em>[4]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

DK: Wojtek Marczewski, o ile dobrze pami\u0119tam, wzi\u0105\u0142 urlop dzieka\u0144ski w szkole filmowej, wydaje mi si\u0119, \u017ce to by\u0142 1964 rok. To by\u0142 jaki\u015b film w Kazimierzu Dolnym nad Wis\u0142\u0105. Robi\u0142 na mnie wielkie wra\u017cenie, zawsze na czarno ubrany, tajemniczy i w og\u00f3le wspania\u0142y. Obieca\u0142 mi wtedy, \u017ce kiedy\u015b we\u017amie mnie do kina, ale nie dotrzyma\u0142 obietnicy, do dzisiaj czekam. By\u0142 asystentem re\u017cysera, pami\u0119tam, \u017ce wspaniale si\u0119 mamie z Wojtkiem pracowa\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

MD: Chcia\u0142bym jeszcze porozmawia\u0107 o niezwykle ciekawym filmie Zmy\u015blenia<\/em> (1974), w kt\u00f3rym autorem zdj\u0119\u0107 i wsp\u00f3\u0142scenarzyst\u0105 by\u0142 Jerzy \u0141ukaszewicz. To trudna percepcyjnie i fabularnie opowie\u015b\u0107 o relacji ma\u0142ego ch\u0142opca z \u201ewi\u0119kszym\u201d, kt\u00f3ry jest dla niego punktem odniesienia, rodzajem autorytetu. Oczywi\u015bcie, wszystko si\u0119 psuje, kiedy pojawia si\u0119 ona \u2013 Ka\u015bka. Ch\u0142opak zostaje sam, trwa to do chwili, w kt\u00f3rej odnajduje swojego \u201emalutkiego\u201d, dla kt\u00f3rego sam staje si\u0119 wzorem. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
W\u0142odzimierz Marsza\u0142, Bronis\u0142aw W\u00f3jcik, Zmy\u015blenia<\/em> (1974). Autor: nieznany. Prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

DK: To by\u0142 zupe\u0142nie inny stylistycznie film, bardzo poetycki. By\u0142am wtedy na planie przez ca\u0142y czas, pami\u0119tam jak pewnego dnia rano Jurek \u0141ukaszewicz wyszed\u0142 przed hotel, popatrzy\u0142 w niebo i powiedzia\u0142: e\u2026<\/em> poczekajmy jeszcze godzin\u0119 z wyjazdem na plan. <\/em>Nikt si\u0119 nie buntowa\u0142, bo wiadomo by\u0142o, \u017ce to p\u00f3\u017aniej <\/em>jest <\/em>dla dobra filmu. No i wydarzy\u0142a si\u0119 rzecz magiczna \u2013 tu\u017c po przyje\u017adzie nad Wis\u0142\u0119, kiedy ch\u0142opcy i kamera by\u0142a ju\u017c naszykowana do uj\u0119cia i wszyscy wiedzieli, co robi\u0107, nagle rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 burza i od po\u0142udniowej strony przysz\u0142a \u015bciana deszczu. I to wszystko mo\u017cna zobaczy\u0107 w filmie. Zawsze ta scena robi\u0142a na mnie wielkie wra\u017cenie. A gdyby\u015bmy wyjechali na zdj\u0119cia godzin\u0119 wcze\u015bniej nie by\u0142oby jej. Dawno nie widzia\u0142am tego filmu i ciekawa jestem go teraz. <\/p>\n\n\n\n

MD: On bardzo mocno odstaje stylistycznie od tych jednak dosy\u0107 edukacyjnych, czy nawet fabularnych produkcji. Ma form\u0119 bardziej awangardow\u0105, opowiada atmosfer\u0105 i jest w ciekawy spos\u00f3b zmontowany. Przez kilka lat studiowa\u0142a\u015b filmoznawstwo na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim, dlatego poprosi\u0142bym by\u015b wskaza\u0142a tematy i motywy, kt\u00f3re powraca\u0142y w tw\u00f3rczo\u015bci mamy. <\/p>\n\n\n\n

DK: Mama lubi\u0142a filmy z dzie\u0107mi i zwierz\u0119tami, innym tematem by\u0142y dzieci i sztuka \u2013 mia\u0142a ca\u0142\u0105 p\u00f3\u0142k\u0119 ksi\u0105\u017cek o wychowaniu przez sztuk\u0119, bardzo j\u0105 to fascynowa\u0142o. W\u0142a\u015bnie z tego zrodzi\u0142a si\u0119 Dedykacja <\/em>(1987) \u2013 film o malowaniu na szkle. To by\u0142a taka male\u0144ka nowos\u0105decka wioska, w kt\u00f3rej by\u0142a wielka bieda i bardzo sensowny ksi\u0105dz Edward Nitka. Dawa\u0142 dzieciom farbki i szybki i m\u00f3wi\u0142, \u017ce dostan\u0105 cukierki je\u015bli namaluj\u0105 co\u015b na tych szybkach. Zach\u0119ca\u0142 do rze\u017abienia. Potem wie\u015b Paszyn sta\u0142a si\u0119 znana z obraz\u00f3w na szkle i rze\u017ab mieszka\u0144c\u00f3w, zacz\u0119li nawet sprzedawa\u0107 te prace muzeum. <\/p>\n\n\n\n

MD: W filmach o wychowaniu przez sztuk\u0119 mama wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z artyst\u0105 Wojciechem Karolakiem. Powsta\u0142a Zabawa <\/em>(1979) \u2013 o zabawie wielkimi p\u0142achtami materia\u0142u, I Kolor <\/em>(1982), w kt\u00f3rym samotna dziewczynka pr\u00f3buje odmieni\u0107 \u015bwiat za pomoc\u0105 fal materia\u0142u. <\/p>\n\n\n\n

DK: Pami\u0119tam, jakie wra\u017cenie na planie robi\u0142y na mnie te p\u0142achty i kolory. No i na dzieciach, bior\u0105cych w nich udzia\u0142 te\u017c. Tak niewiele trzeba, \u017ceby na \u015bwiat popatrze\u0107 inaczej. A Kazimierz to by\u0142o zupe\u0142nie inne miejsce ni\u017c teraz, by\u0142o cicho, wszyscy siedzieli na kamieniach na rynku. My\u015bl\u0119, \u017ce je\u015bli chodzi o fotogeniczno\u015b\u0107 \u015bwiata, to my\u015bmy si\u0119 jej w du\u017cej cz\u0119\u015bci pozbawili. Teraz mamy plastikowe okna i targ, na kt\u00f3rym stoj\u0105 samochody, a kiedy\u015b sta\u0142y wozy konne. Jestem szcz\u0119\u015bliwa, \u017ce zazna\u0142am jeszcze tamtego \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Na planie filmu Kolor<\/em> (1982). Autor: nieznany. Prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: Powr\u00f3\u0107my jeszcze do podsumowania w\u0105tk\u00f3w powracaj\u0105cych w filmach mamy. W grupie film\u00f3w o dzieciach i zwierz\u0119tach jest te\u017c Mucho\u0142ap <\/em>(1976) \u2013 fabu\u0142a o ch\u0142opcu z domu dziecka, kt\u00f3ry opiekuje si\u0119 zaskro\u0144cem. Motyw domu dziecka dosy\u0107 cz\u0119sto powraca w tw\u00f3rczo\u015bci mamy. Czemu by\u0142 taki wa\u017cny? <\/p>\n\n\n\n

DK: Opr\u00f3cz okresu wojny, mama mia\u0142a wspania\u0142e dzieci\u0144stwo. By\u0142a nad wyraz kochana przez obydwoje rodzic\u00f3w. By\u0142a jedynaczk\u0105, bo Krysia, starsza siostra mamy przed jej urodzeniem zgin\u0119\u0142a w wypadku w Brzezinach. Mama by\u0142a bardzo rozpieszczonym dzieckiem. Nie wiem, sk\u0105d si\u0119 ten dom dziecka u mamy wzi\u0105\u0142, mo\u017ce z wyobra\u017ani i przera\u017cenia, co by by\u0142o, gdyby to by\u0142 jej los. Se-Ma-For opiekowa\u0142 si\u0119 dziewczynk\u0105 z domu dziecka, mama du\u017co o niej opowiada\u0142a, dok\u0142adnie pami\u0119tam buzi\u0119 tej dziewczynki, mia\u0142a zawsze za kr\u00f3tko przystrzy\u017cone w\u0142osy, przyje\u017cd\u017ca\u0142a na semaforowe choinki i bale dla dzieci pracownik\u00f3w wytw\u00f3rni. Mama by\u0142a rozpieszczona, ale w czasie wojny dziesi\u0119cioletnia Jadzia opiekowa\u0142a si\u0119 dwuletnimi bli\u017aniakami Jasiem i Wojtusiem. Byli to synowie cioci Isi, siostry mojej babci. By\u0142a nauczycielk\u0105, po aresztowaniu m\u0119\u017ca, kt\u00f3ry potem zgin\u0105\u0142 w Auschwitz, uciek\u0142a z Brzezin z synami do ma\u0142ej wsi w kieleckim i zabra\u0142a siostrzenic\u0119 do pomocy, wychodzi\u0142a rano uczy\u0107 dzieci po domach, wraca\u0142a wieczorem z czym\u015b do jedzenia. Mama bardzo kocha\u0142a ch\u0142opc\u00f3w, chocia\u017c niema\u0142o k\u0142opot\u00f3w jej sprawiali, ale wi\u0119cej zabawnych historii opowiada\u0142a z tamtych czas\u00f3w, nigdy si\u0119 nie skar\u017cy\u0142a. Teraz wydaje si\u0119 niemo\u017cliwe, \u017ceby ma\u0142a dziewczynka przez ca\u0142y dzie\u0144 zajmowa\u0142a si\u0119 dw\u00f3jk\u0105 dzieci. Ale by\u0142a wojna\u2026 Wojna wisia\u0142a zreszt\u0105 jako\u015b wci\u0105\u017c nad nami, bo babcia i jej znajomi, kt\u00f3rzy do nas przychodzili, wci\u0105\u017c wspominali: a pami\u0119tasz, przed wojn\u0105, a pami\u0119tasz podczas wojny<\/em>. Mimo to, \u017ce \u017cyli\u015bmy naprawd\u0119 skromnie, bo tata przez sze\u015b\u0107dziesi\u0105t par\u0119 lat przepracowa\u0142 w Instytucie Techniki Cieplnej, a mama by\u0142a re\u017cyserem (w Se-Ma-Forze zawsze bra\u0142a po\u017cyczk\u0119, aby sp\u0142aci\u0107 t\u0119 z poprzedniego miesi\u0105ca) to \u017cycie towarzyskie u nas kwit\u0142o, w domu drzwi si\u0119 nie zamyka\u0142y. Codziennie wieczorem kto\u015b przychodzi\u0142, s\u0105siedzi, znajomi, operatorzy, re\u017cyserzy\u2026 Nikt si\u0119 nie zapowiada\u0142, po prostu wszyscy byli spragnieni spotka\u0144 i rozm\u00f3w. A ja s\u0142ucha\u0142am i si\u0119 przygl\u0105da\u0142am. Mia\u0142am wspania\u0142e dzieci\u0144stwo. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jacek Zawitaj na planie filmu Mucho\u0142ap<\/em>. Autor: nieznany. Prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: Mama mia\u0142a szcz\u0119\u015bliwie dzieci\u0144stwo, ty mia\u0142a\u015b szcz\u0119\u015bliwie dzieci\u0144stwo. U Jadwigi K\u0119dzierzawskiej w filmach o dzieciach \u015bwiat jest idealny, zazwyczaj maj\u0105 one szcz\u0119\u015bliwe zako\u0144czenie. A u ciebie jest wr\u0119cz przeciwnie. <\/p>\n\n\n\n

DK: Nie wiem, sk\u0105d to si\u0119 bierze i sk\u0105d mam t\u0119 melancholi\u0119 w sobie. Mama opowiada\u0142a, \u017ce kiedy by\u0142am ma\u0142a budzi\u0142am si\u0119 zawsze z u\u015bmiechem na ustach. Mo\u017ce to te wojenne opowie\u015bci, kt\u00f3re mnie przera\u017ca\u0142y, mo\u017ce historia zaginionego na pocz\u0105tku wojny dziadka (ojca taty), oficera kawalerii, kt\u00f3rego gr\u00f3b dzi\u0119ki mojej mamie znale\u017ali\u015bmy przez Polski Czerwony Krzy\u017c dopiero pi\u0119tna\u015bcie lat temu. Tata opowiada\u0142, \u017ce na pocz\u0105tku wrze\u015bnia w trzydziestym dziewi\u0105tym roku obudzi\u0142 si\u0119 w \u015brodku nocy i \u2013 wierzy\u0107, nie wierzy\u0107 \u2013 dziadek Piotr sta\u0142 w nogach \u0142\u00f3\u017cka. I tata wiedzia\u0142, \u017ce przyszed\u0142 si\u0119 po\u017cegna\u0107 i \u017ce nie \u017cyje. Mo\u017ce jako\u015b w powietrzu w domu kr\u0105\u017cy\u0142a tragedia babci Reny, kt\u00f3ra straci\u0142a kilkuletnie dziecko, o czym dowiedzia\u0142am si\u0119 dopiero po \u015bmierci babci\u2026 Mo\u017ce klimat \u0141odzi, kt\u00f3ra by\u0142a biednym miastem? Kiedy rano wsiada\u0142o si\u0119 do tramwaju, jecha\u0142y nim szare na twarzy, zm\u0119czone kobiety z nieprzytomnymi, wyci\u0105gni\u0119tymi z \u0142\u00f3\u017cek dzie\u0107mi, odwo\u017conymi do \u017c\u0142obka albo do przedszkola. Pracowa\u0142y wtedy w fabrykach na trzy zmiany. Kocha\u0142am t\u0119 \u0141\u00f3d\u017a mimo to. <\/p>\n\n\n\n

MD: Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 mamy dzi\u015b jest prawie zupe\u0142nie zapomniana. Natomiast w okresie Polski Ludowej Jadwiga K\u0119dzierzawska nie by\u0142a specjalnie lansowana, ale pisano o niej. Na przyk\u0142ad zdaniem recenzentki \u201eFilmu\u201d cechami charakterystycznymi dzie\u0142 mamy by\u0142a: Umiej\u0119tno\u015b\u0107 prowadzenia ma\u0142ych aktor\u00f3w; stworzenie poetyckiego nastroju; staranna forma plastyczna, zak\u0142adaj\u0105ca kszta\u0142towanie wra\u017cliwo\u015bci estetycznej dzieci; traktowanie filmu nie tylko jako rozrywki, lecz jako jednego ze sposob\u00f3w poznawania \u015bwiata<\/em>[5]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em>Jadwiga K\u0119dzierzawska wyja\u015bnia\u0142a to pro\u015bciej: Lubi\u0119 dzieci, lubi\u0119 ciekawe dzieci, po prostu lubi\u0119 dzieci<\/em>[6]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Ludzie filmu, Jadwiga K\u0119dzierzawska<\/em>, \u201eFilmowy Serwis Prasowy\u201d 1986, nr 12. Archiwum Micha\u0142a Dondzika.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

DK: Mama otrzyma\u0142a naprawd\u0119 du\u017co nagr\u00f3d. Pami\u0119tam, \u017ce werdykty tych, nie tylko dzieci\u0119cych festiwali i migawki z wr\u0119czania nagr\u00f3d by\u0142y pokazywane w telewizji \u2013 jaka to by\u0142a wielka frajda i jak si\u0119 wszyscy cieszyli\u015bmy, kiedy mama dostawa\u0142a nagrod\u0119. <\/p>\n\n\n\n

MD: W styczniu 2022 roku min\u0119\u0142a dziesi\u0105ta rocznica \u015bmierci Jadwigi K\u0119dzierzawskiej, a tak\u017ce trzydziesta pi\u0105ta rocznica od premiery jej ostatnich film\u00f3w. W 1987 roku mama zrealizowa\u0142a Pr\u00f3b\u0119<\/em> o dzieciach \u0107wicz\u0105cych w regionalnym zespole ludowym, Dedykacj\u0119<\/em> o wiejskich dzieciach ze wsi Paszyn, kt\u00f3re kultywuj\u0105 lokaln\u0105 tradycj\u0119 i maluj\u0105 na szkle. Ale moim zdaniem najwa\u017cniejszy jest J\u00f3zek  \u2013 <\/em>opowie\u015b\u0107 o rodzinie rze\u017abiarzy sta\u0142a si\u0119 pretekstem do refleksji o \u015bmierci, pami\u0119ci i istocie \u017cycia: Kto wyrze\u017abi\u0142 \u0142\u0105ki, pola, lasy, sad, kto otwiera p\u0105ki, by si\u0119 rodzi\u0142 \u015bwiat, dla kogo twe serce trzepocze jak ptak. I kto da\u0142 ci r\u0119ce, r\u0119ce zr\u0119czne tak?<\/em>[7]<\/a><\/sup><\/sup> Czy J\u00f3zek <\/em>to symboliczne po\u017cegnanie Jadwigi K\u0119dzierzawskiej z filmem? <\/p>\n\n\n\n

DK: By\u0107 mo\u017ce, cho\u0107 my\u015bl\u0119, \u017ce to u mamy by\u0142o bardziej pod\u015bwiadome ni\u017c wymy\u015blone. W ka\u017cdym razie pami\u0119tam, \u017ce wielokrotnie namawia\u0142am mam\u0119, \u017ceby co\u015b jeszcze zrobi\u0142a, ale m\u00f3wi\u0142a, \u017ce jest zm\u0119czona i ju\u017c nie chce, ju\u017c nie ma si\u0142y. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ignacy Goncerz i bohaterki filmu Pr\u00f3ba<\/em> (1987). Autor: nieznany. Prawa: FINA.
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dorota K\u0119dzierzawska<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

MD: Mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o filmowej zmianie warty, bo ty rok p\u00f3\u017aniej, w 1988 roku, zacz\u0119\u0142a\u015b realizacj\u0119 Ko\u0144ca \u015bwiat<\/em>a \u2013 swojego debiutu telewizyjnego. Rozmawiali\u015bmy o twoich rolach aktorskich, o asystenturze u mamy, ale zastanawiam si\u0119, w kt\u00f3rym momencie zacz\u0119\u0142a si\u0119 twoja samodzielna filmowa aktywno\u015b\u0107? Pierwszy scenariusz napisa\u0142a\u015b w wieku siedmiu lat. To by\u0142a historia porwania kole\u017canki z podw\u00f3rka? <\/p>\n\n\n\n

DK: Tak, to by\u0142a prawdziwa historia. Pan wszed\u0142 na podw\u00f3rko, kiwn\u0105\u0142 palcem i powiedzia\u0142 do Asi, \u017ceby z nim posz\u0142a. Traf chcia\u0142, \u017ce kilka ulic dalej sz\u0142a s\u0105siadka, kt\u00f3ra t\u0119 dziewczynk\u0119 uratowa\u0142a. Potem napisa\u0142am jaki\u015b koszmarny scenariusz, taki d\u0142ugi, nazywa\u0142 si\u0119 chyba Guzik<\/em>. Wyrzuci\u0142am go, nie ma po nim \u015bladu. Ale to by\u0142o ju\u017c w liceum. <\/p>\n\n\n\n

MD:  A ten scenariusz o porwaniu kole\u017canki mia\u0142 ustalony tytu\u0142? <\/p>\n\n\n\n

DK: Chyba nie by\u0142o tytu\u0142u. Nie pami\u0119tam. Potem, kiedy studiowa\u0142am na kulturoznawstwie, zrobi\u0142am na ta\u015bmie osiem milimetr\u00f3w w Gda\u0144sku film o tym, jak ch\u0142opak zamienia si\u0119 w jab\u0142ko na brzegu morza. To by\u0142o zadanie na obozie naukowym. No i m\u00f3j pierwszy film. Aktorem by\u0142 kolega z roku, p\u00f3\u017aniejszy chwilowy m\u0105\u017c, obecnie dziekan re\u017cyserii w szkole filmowej, Piotr Mikucki. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dorota K\u0119dzierzawska na planie filmu Koniec \u015bwiata<\/em> (1988).  Autor: Roman Sumik. Prawa: FINA.
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD:  Czy poza praktyk\u0105 na planie u mamy, chodzi\u0142a\u015b do kina, ogl\u0105da\u0142a\u015b filmy z dzie\u0107mi i o dzieciach? Filmy Janusza Nasfetera czy Alberta Lamorisse \u2013 Bia\u0142\u0105 grzyw\u0119 <\/em>(1953),Czerwony balonik<\/em> (1956)? <\/p>\n\n\n\n

DK: Filmowej tw\u00f3rczo\u015bci Janusza Nasfetera nie lubi\u0142am. Za to do dzi\u015b pami\u0119tam obrazy z Czerwonego balonika i Bia\u0142ej grzywy. No i jakie na mnie te filmy zrobi\u0142y wra\u017cenie. Na pewno te\u017c Vittorio De Sica i Z\u0142odzieje rower\u00f3w (1948), ale te\u017c ca\u0142a klasyka, w kt\u00f3rej dzieci nie ma. I sowieckie filmy, kt\u00f3re mnie po prostu \u201erozbraja\u0142y\u201d \u2013 one maj\u0105 w sobie co\u015b ujmuj\u0105cego, st\u0105d si\u0119 potem wzi\u0119\u0142y moje studia w Moskwie. Cho\u0107by si\u0119gaj\u0105c bardzo daleko \u2013 Dziga Wiertow, Aleksander (O\u0142eksander) Dow\u017cenko, Siergiej Eisenstein. Ale pami\u0119tam te\u017c dobrze komedi\u0119 Elema Klimowa z fantastycznymi dzie\u0107mi w rolach g\u0142\u00f3wnych \u2013 Witajcie, wst\u0119p wzbroniony. <\/em>Ze szko\u0142y podstawowej, tu\u017c po lekcjach zabra\u0142 mnie i siostr\u0119 do kina tata, podjecha\u0142 trabantem pod szko\u0142\u0119, rozpiera\u0142a mnie duma. Mama karet\u0105 na Kr\u00f3lewn\u0119 \u015anie\u017ck\u0119,<\/em> ja trabantem na sowiecki film. <\/p>\n\n\n\n

MD: No tak, ale studia w Wszechzwi\u0105zkowym Pa\u0144stwowym Instytucie Kinematografii w Moskwie bior\u0105 si\u0119 te\u017c z tego, \u017ce nie dosta\u0142a\u015b si\u0119 za pierwszym razem do szko\u0142y filmowej w \u0141odzi. <\/p>\n\n\n\n

DK: Tak, a za drugim razem sama zdecydowa\u0142am si\u0119 na wyjazd, jeszcze przed egzaminami. Ja si\u0119 wtedy szko\u0142y w \u0141odzi potwornie ba\u0142am. Wiedzia\u0142am, \u017ce jest snobistyczna, \u017ce nie dam rady. A o Moskwie opowiada\u0142 mi studiuj\u0105cy tam wtedy Maciek Drygas i zach\u0119ca\u0142, chodzili\u015bmy do jednego liceum. Mia\u0142am ochot\u0119 na przygod\u0119, chcia\u0142am te\u017c spr\u00f3bowa\u0107 swoich si\u0142 daleko od domu. Zupe\u0142nie sama. No i wyl\u0105dowa\u0142am w Moskwie na w\u0142asne \u017cyczenie. Pierwszy rok to by\u0142y takie zaj\u0119cia \u201ena sucho\u201d. Zaj\u0119cia aktorskie \u2013 wszyscy re\u017cyserzy musz\u0105 przej\u015b\u0107 taki kurs, co jest fantastycznym pomys\u0142em, re\u017cyserowanie teatralnych, niemych scen, przez siebie napisanych, praca z aktorem (koleg\u0105 z roku), pisanie scenariuszy i przygotowywanie si\u0119 do filmu, kt\u00f3ry studenci WGiK kr\u0119cili dopiero w drugiej po\u0142owie drugiego roku. Do tego momentu ja ju\u017c nie dotrwa\u0142am, uciek\u0142am. Przestraszy\u0142am si\u0119, \u017ce zostan\u0119 zmieniona wbrew swojej woli i zaczn\u0119 robi\u0107 moje filmy wbrew sobie. To jeszcze w Moskwie, na samym pocz\u0105tku drugiego roku, jeszcze przed \u201edezercj\u0105\u201d napisa\u0142am scenariusz etiudy Gucia <\/em>(1985), kt\u00f3r\u0105 zrealizowa\u0142am p\u00f3\u017aniej w \u0141odzi.   <\/p>\n\n\n\n

MD: W trakcie twojego drugiego egzaminu do szko\u0142y filmowej w \u0141odzi mia\u0142a\u015b do wykonania zadanie fotograficzne. <\/p>\n\n\n\n

DK: Kiedy zdawa\u0142am drugi raz, trafi\u0142am na podw\u00f3rko przy ulicy Pi\u0142sudskiego w \u0141odzi, gdzie pozna\u0142am wspania\u0142\u0105 du\u017c\u0105 rodzin\u0119 z ca\u0142\u0105 chmar\u0105 dzieci i dzi\u0119ki temu powsta\u0142a trzy lata p\u00f3\u017aniej moja Agnieszka <\/em>(1981), a potem w Jajku <\/em>(1982) zagra\u0142 Arek, kolejne dziecko z tego rodzinno-podw\u00f3rkowego klanu. Niesamowicie mnie te dzieci uj\u0119\u0142y i zaciekawi\u0142y. Nast\u0119pnego dnia po egzaminie posz\u0142am do nich z torb\u0105 cukierk\u00f3w, by im jako\u015b podzi\u0119kowa\u0107. Jedz\u0105c te cukierki opowiada\u0142y mi swoje historie, a Agnieszka powiedzia\u0142a, \u017ce nigdy nie by\u0142a nad morzem ani w teatrze. A mieszka\u0142a w centrum \u0141odzi i chodzi\u0142a chyba ju\u017c do trzeciej klasy. No i traf chcia\u0142, \u017ce na pierwszym roku tematem filmu dokumentalnego by\u0142a rodzina. Napisa\u0142am scenariusz, a kiedy tylko zrobi\u0142o si\u0119 ciep\u0142o zacz\u0119li\u015bmy zdj\u0119cia, kt\u00f3re trwa\u0142y chyba trzy dni. W ekipie by\u0142y trzy osoby, mieli\u015bmy niem\u0105 kamer\u0119, statyw, akumulator, i skrzynk\u0119 z obiektywami. No i zrobili\u015bmy Agnieszk\u0119<\/em> \u2013 moja pierwsz\u0105 etiud\u0119 o dzieciach. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Agnieszka Pry\u0142ukin w etiudzie Agnieszka<\/em> (1981). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: W Agnieszce<\/em> jest oryginalny pomys\u0142 na prezentacj\u0119 jej licznego grona braci i si\u00f3str: bohaterka bawi si\u0119 w dzieci\u0119c\u0105 zabaw\u0119 Raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy, <\/em>po ka\u017cdym zdaniu  z wypowiedzianej formu\u0142ki widzimy jednego z cz\u0142onk\u00f3w rodziny. <\/p>\n\n\n\n

DK: To by\u0142a zabawa, w kt\u00f3r\u0105 przez ca\u0142e moje dzieci\u0144stwo bawili\u015bmy si\u0119 na podw\u00f3rku. Zale\u017ca\u0142o mi na tym \u017ceby nie opowiada\u0107, jak du\u017ca jest rodzina, tylko pokaza\u0107 to jakim\u015b sposobem. Pomys\u0142 sam przyszed\u0142. <\/p>\n\n\n\n

MD:  Agnieszka<\/em> jest te\u017c pierwszym filmem, kt\u00f3ry samodzielnie montowa\u0142a\u015b. <\/p>\n\n\n\n

DK:  Na pierwszym roku mogli\u015bmy montowa\u0107 sami, a na drugim trzeba by\u0142o ju\u017c wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z monta\u017cyst\u0105 szkolnym. Bardzo lubi\u0142am czas monta\u017cu – moim mistrzem by\u0142 monta\u017cysta film\u00f3w mamy, pan Zenon Pi\u00f3recki, kt\u00f3ry pozwala\u0142 mi przewija\u0107 ta\u015bm\u0119 na takich du\u017cych talerzach. By\u0142am w stanie godzinami siedzie\u0107 za jego plecami i patrze\u0107 co robi. Pami\u0119tam, \u017ce ju\u017c pojawi\u0142y si\u0119 na \u0141\u0105kowej nowe sto\u0142y, takie p\u00f3\u0142automatyczne, ale pan Zenek nie chcia\u0142 nowego, pracowa\u0142 zawsze na tym starym stole na peda\u0142y, kt\u00f3ry wydawa\u0142 z siebie niesamowity charkot przy przewijaniu. Mia\u0142 ogromne wyczucie rytmu, zawsze wiedzia\u0142, gdzie \u201echlasn\u0105\u0107\u201d uj\u0119cie.  <\/p>\n\n\n\n

MD:  Jakie by\u0142y dalsze losy bohaterki twojego filmu, tytu\u0142owej Agnieszki? <\/p>\n\n\n\n

\n DK: To jest smutna historia. Agnieszka pierwszy raz wyjecha\u0142a na wakacje, w trakcie k\u0105pieli dopad\u0142 j\u0105 zawa\u0142, nie uda\u0142o jej si\u0119 uratowa\u0107. Jej brat Arek by\u0142 wyj\u0105tkowo wra\u017cliwym ch\u0142opcem, w dzieci\u0144stwie chcia\u0142 by\u0107 poet\u0105 nie wiedz\u0105c do ko\u0144ca, kim poeta jest. Odwiedza\u0142 mnie cz\u0119sto, nawet kiedy zacz\u0105\u0142 ju\u017c prac\u0119, niestety z poezj\u0105 nie maj\u0105c\u0105 nic wsp\u00f3lnego. Jego losy potoczy\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 tragicznie, nie umia\u0142 sobie z \u017cyciem poradzi\u0107. Od dawna ju\u017c go z nami nie ma.\n<\/p>\n\n\n\n

MD:  Ale przed tym tragicznym fina\u0142em trzeba powiedzie\u0107 o jego roli w twojej etiudzie Jajko<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

DK: Na jednym z festiwali pytano mnie, co mu m\u00f3wi\u0142am, \u017ce on tak dojmuj\u0105co patrzy. A ja naprawd\u0119 nic mu nie m\u00f3wi\u0142am, on po prostu mia\u0142 co\u015b magicznego w sobie. Podoba\u0142o mu si\u0119, \u017ce gra, by\u0142 cierpliwy, bardzo wytrwa\u0142y. Pami\u0119tam, \u017ce moja mama usma\u017cy\u0142a w\u0105tr\u00f3bk\u0119 i zapakowa\u0142a, \u017ceby pocz\u0119stowa\u0107 Arka na planie. Ale Arek powiedzia\u0142 mi, \u017ce w\u0105tr\u00f3bki nie lubi. To co lubisz?<\/em> \u2013 spyta\u0142am. Odpowiedzia\u0142, \u017ce kurze \u0142apki. A kiedy jest bardzo g\u0142odny w nocy, to idzie do kuchni i pije wod\u0119 z kranu. Dzieci w jego wieku na pytanie o marzenia zazwyczaj odpowiada\u0142y, \u017ce chcia\u0142yby dosta\u0107 magnetofon albo d\u017cinsy. A Arek marzy\u0142, \u017ceby zosta\u0107 poet\u0105. <\/p>\n\n\n\n

MD:  To w\u0142a\u015bnie Arek Pry\u0142ukin (brat Agnieszki) w twojej etiudzie Jajko<\/em> zagra\u0142 ch\u0142opca, kt\u00f3ry troskliwie opiekuje si\u0119 m\u0142odsz\u0105 siostr\u0105 (Katarzyna Dziomdziora). Jajko<\/em> to film o samotno\u015bci i relacji dw\u00f3jki dzieci. Dosta\u0142a\u015b za niego nominacj\u0119 do studenckiego Oscara. <\/p>\n\n\n\n

DK: Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od tego, \u017ce na drugim roku mieli\u015bmy do zrobienia i dokument, i fabu\u0142\u0119. Fabu\u0142\u0119 u Wojciecha Jerzego Hasa, a dokument robi\u0142am u Jerzego Bossaka. Pami\u0119tam, \u017ce jecha\u0142am tramwajem. Przy Dworcu Fabrycznym by\u0142a kamienica z kawa\u0142eczkiem trawnika. No i zobaczy\u0142am ch\u0142opca trzymaj\u0105cego na sznurku kur\u0119, tak, jakby j\u0105 pas\u0142. Dzioba\u0142a co\u015b w tej trawie. Widok by\u0142 na tyle dziwny, \u017ce pomy\u015bla\u0142am od razu o dokumencie, ale spieszy\u0142am si\u0119 i nie mog\u0142am wysi\u0105\u015b\u0107 z tramwaju. Wr\u00f3ci\u0142am nast\u0119pnego dnia, puka\u0142am do wszystkich drzwi pytaj\u0105c, kto ma kur\u0119 w domu i gdzie mo\u017ce mieszka\u0107 ten ch\u0142opiec. Nikt nic nie wiedzia\u0142, nie znali \u017cadnego ch\u0142opca, nie widzieli nigdy \u017cadnej kury. Ten abstrakcyjny obraz ch\u0142opca z kur\u0105 nie dawa\u0142 mi spokoju, wi\u0119c postanowi\u0142am napisa\u0107 scenariusz, kt\u00f3ry ma mo\u017ce p\u00f3\u0142 strony, mo\u017ce jedn\u0105 stron\u0119. Has by\u0142 na tyle wspania\u0142y, \u017ce zaakceptowa\u0142 go bardzo szybko. O Arku pomy\u015bla\u0142am od razu, a siostrzyczk\u0119 mia\u0142a zagra\u0107 c\u00f3rka Ma\u0142gosi Potockiej, ale w ostatniej chwili powiedzia\u0142a, \u017ce ona musi by\u0107 przy c\u00f3rce na planie. Wiedzia\u0142am, \u017ce nie jest dobrze, kiedy rodzice przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 i s\u0105 na zdj\u0119ciach, bo dziecko zazwyczaj bardzo si\u0119 wstydzi. Zrozpaczona zadzwoni\u0142am do mojej mamy chrzestnej, u kt\u00f3rej akurat byli moi rodzice i par\u0119 innych os\u00f3b. I po godzinie mia\u0142am numer telefonu do mamy maciupkiej dziewuszki, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 wspania\u0142a. Kasia nic nie m\u00f3wi\u0142a, udawa\u0142a, \u017ce nie s\u0142yszy, co m\u00f3wi\u0119, ale ubrana w fartuszek robi\u0142a wszystko to, o co j\u0105 prosi\u0142am. A na dodatek okaza\u0142o si\u0119, \u017ce uwielbia jajka na mi\u0119kko. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Arek Pry\u0142ukin w etiudzie Jajko<\/em> (1982). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: Na czym polega\u0142a opieka Wojciecha Jerzego Hasa? On tylko zatwierdzi\u0142 scenariusz i da\u0142 ci wolno\u015b\u0107, czy potem przychodzi\u0142 na plan i kontrolowa\u0142 twoj\u0105 prac\u0119? <\/p>\n\n\n\n

DK: Has zaakceptowa\u0142 scenariusz, kaza\u0142 mi pisa\u0107 scenopis. No i na jaki\u015b czas znikn\u0105\u0142 ze szko\u0142y, szykuj\u0105c si\u0119 do zdj\u0119\u0107. Jest w filmie scena, kiedy ch\u0142opiec podbiega do okna i wygl\u0105da. I Julek Dziedzina, kt\u00f3ry by\u0142 asystentem Hasa, upiera\u0142 si\u0119, \u017ce nie mo\u017ce tak dziecko samo podbiega\u0107 do okna, je\u015bli nie gra za nim orkiestra albo nie dochodz\u0105 zza niego odg\u0142osy zabawy innych dzieci. By\u0142am zrozpaczona, bo wiedzia\u0142am, \u017ce cz\u0119sto podchodzimy do okna od tak sobie, ale za bardzo nie umia\u0142am si\u0119 broni\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie wr\u00f3ci\u0142 Wojciech Jerzy Has i problem znikn\u0105\u0142. Pilnowa\u0142 nas, \u017ceby scenopis by\u0142 dok\u0142adnie rozpisany, a potem w og\u00f3le si\u0119 nie wtr\u0105ca\u0142 w to, co robili\u015bmy. My\u015bmy si\u0119 z panem profesorem w\u0142a\u015bciwe bez s\u0142\u00f3w rozumieli. Pami\u0119tam, \u017ce po pierwszym monta\u017cu by\u0142am niezadowolona, co\u015b mi nie pasowa\u0142o, ale nie wiedzia\u0142am, co. Has powiedzia\u0142: wyrzu\u0107 trzecie uj\u0119cie, b\u0119dzie dobrze. I tak si\u0119 sta\u0142o. Wszystko stan\u0119\u0142o na swoich miejscach. <\/p>\n\n\n\n

MD: A jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce twoje Jajko<\/em> zosta\u0142o zg\u0142oszone do studenckich Oscar\u00f3w? <\/p>\n\n\n\n

DK: To by\u0142o pierwszy raz w PRL-u, kiedy wys\u0142ano na Oscary etiud\u0119 ze szko\u0142y filmowej. A poniewa\u017c na festiwalu w Mannheim Jajko<\/em> zgarn\u0119\u0142o ju\u017c nagrody, to je zg\u0142oszono. Pami\u0119tam, \u017ce gdy dostali\u015bmy nominacj\u0119, to spotkali\u015bmy si\u0119 z Wojciechem Jerzym Hasem na korytarzu i on powiedzia\u0142: Co my zrobimy, jak ty dostaniesz tego Oscara, przecie\u017c nie znamy angielskiego<\/em>. No, ale nie dostali\u015bmy, wi\u0119c problem znikn\u0105\u0142. <\/p>\n\n\n\n

MD: Czy po sukcesach twoich dw\u00f3ch pierwszych etiud, zmieni\u0142 si\u0119 w szkole filmowej stosunek do ciebie? <\/p>\n\n\n\n

DK: Z dziekanem Henrykiem Klub\u0105 mia\u0142am na pierwszym roku zaj\u0119cia z analizy utworu filmowego, w czym nie by\u0142am najlepsza, bo du\u017co rzeczy robi\u0119 intuicyjnie. Kluba si\u0119 w\u015bcieka\u0142, \u017ce nie umiem odpowiedzie\u0107 logicznie na pytanie, \u017ce nie trafiam nigdy w sedno, a poza tym si\u0119 czerwieni\u0119 i nerwowo w trakcie odpowiedzi wi\u0105\u017c\u0119 buty. Kluba krzycza\u0142:  ode\u015bl\u0119 ci\u0119 do tej Moskwy z powrotem! <\/em>Po Agnieszce<\/em>, za kt\u00f3r\u0105 dosta\u0142am pi\u0105tk\u0119 i kt\u00f3ra by\u0142a uznana za najlepszy film na roku, pan dziekan poprosi\u0142 mnie na rozmow\u0119 i zapyta\u0142 o czym marz\u0119. Odpowiedzia\u0142am, \u017ce marz\u0119 o butach bez sznur\u00f3wek. Potem byli\u015bmy wielkimi przyjaci\u00f3\u0142mi. My\u015bl\u0119, \u017ce musia\u0142am by\u0107 dziwol\u0105giem w tej szkole. <\/p>\n\n\n\n

MD: Potem by\u0142 dokumentalny Pocz\u0105tek \u2013 <\/em>o pracy \u0142\u00f3dzkich w\u0142\u00f3kniarek,  uj\u0119cia z famu\u0142 na ulicy Ogrodowej w \u0141odzi komentowane s\u0105 przez p\u0142acz dziecka. Obrazy i d\u017awi\u0119ki powracaj\u0105, wyznaczaj\u0105c kolejne pory dnia. Film ko\u0144czy si\u0119 zap\u0119tlon\u0105 wypowiedzi\u0105 jednej z w\u0142\u00f3kniarek, kt\u00f3ra nie chcia\u0142a pojawia\u0107 si\u0119 w filmie, bo pracuje z m\u0119\u017cem na zmiany, wychowuje dziecko i spieszy si\u0119 bardzo do domu. Film w troch\u0119 innej poetyce od wcze\u015bniejszych. Dziecko jest obecne, jako element rodzinnej gehenny kobiet pracuj\u0105cych w \u0142\u00f3dzkich fabrykach. Wspomnia\u0142a\u015b o do\u015bwiadczeniach w\u0142\u00f3kniarek jad\u0105cych do pracy w \u0141odzi. Czy w\u0142a\u015bnie z tej obserwacji zrodzi\u0142 si\u0119 Pocz\u0105tek<\/em>? <\/p>\n\n\n\n

DK: Scenariusz by\u0142 kompletnie inny, skomplikowany, du\u017co d\u0142u\u017cszy. W fabryce, w kt\u00f3rej kr\u0119cili\u015bmy (na Targowej) by\u0142y maszyny jeszcze z carskiej Rosji, z czas\u00f3w Ziemi Obiecanej. Ogromna hala, wielki huk, stare pi\u0119kne maszyny i zm\u0119czone kobiety przy nich. To by\u0142o naprawd\u0119 niesamowite. Kiedy wesz\u0142am do hali pierwszy raz \u2013 jedna pani odesz\u0142a od krosna, podesz\u0142a do mnie i m\u00f3wi: Dziecko, ty uciekaj st\u0105d, innej pracy szukaj<\/em>. To zdanie mia\u0142o du\u017cy wp\u0142yw na ko\u0144cow\u0105 wersj\u0119 filmu. Przyznaj\u0119, \u017ce to, co powsta\u0142o, zrodzi\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bciwie z przypadku, mia\u0142am bardzo du\u017co materia\u0142u, kt\u00f3ry si\u0119 nie nadawa\u0142 do monta\u017cu, musia\u0142am sobie jako\u015b poradzi\u0107. Spo\u015br\u00f3d moich film\u00f3w szkolnych chyba najmniej lubi\u0119 w\u0142a\u015bnie Pocz\u0105tek, <\/em>ale pewnie dlatego, \u017ce nie uda\u0142o mi si\u0119 zrobi\u0107 tego, co planowa\u0142am. Mo\u017ce jestem niesprawiedliwa dla tego filmu. <\/p>\n\n\n\n

MD: To jest twoja jedyna etiuda, w kt\u00f3rej dziecko si\u0119 pojawia, ale nie jest g\u0142\u00f3wnym tematem, jest nim kator\u017cnicza praca w\u0142\u00f3kniarek. Z twoich szkolnych film\u00f3w wa\u017cna jest jeszcze Gucia<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

DK: Mia\u0142am wra\u017cenie, \u017ce ten scenariusz le\u017ca\u0142 ju\u017c tyle czasu, \u017ce mo\u017ce nie powinnam go robi\u0107. No, ale nie mia\u0142am innego pomys\u0142u a Gucia<\/em> uparcie wraca\u0142a. Jak ju\u017c zdecydowa\u0142am, \u017ce chc\u0119 Guci\u0119 <\/em>nakr\u0119ci\u0107, to oczywi\u015bcie by\u0142am przeszcz\u0119\u015bliwa, \u017ce to robi\u0119 i chcia\u0142am jak najszybciej stan\u0105\u0107 przed kamer\u0105. Jerzy Kawalerowicz nie by\u0142 zachwycony tym filmem. By\u0142 chyba nawet troch\u0119 zniesmaczony, ale nic nie m\u00f3wi\u0142 na egzaminie. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Agata Pokorowska (Gucia) w etiudzie Gucia<\/em> (1985). Prawa: PWSFTviT w \u0141odzi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: Zrealizowa\u0142a\u015b etiudy z czterema r\u00f3\u017cnymi operatorami: autor zdj\u0119\u0107 do Agnieszki<\/em> to Dariusz K\u0105dziela, Jajka<\/em> \u2013 Zdzis\u0142aw Najda, Pocz\u0105tku<\/em> \u2013 Piotr Kukla, a Guci<\/em> \u2013Jaros\u0142aw Szoda. Czterech r\u00f3\u017cnych operator\u00f3w, a mimo to twoje etiudy s\u0105 bardzo sp\u00f3jne stylistycznie. Jak to osi\u0105gn\u0119\u0142a\u015b? <\/p>\n\n\n\n

DK: Mo\u017ce dlatego tak si\u0119 dzieje, \u017ce \u201episz\u0119 obrazami\u201d, zapisuj\u0119 obrazy. Teraz, kiedy robi\u0119 du\u017ce fabu\u0142y, moje scenariusze dalekie s\u0105 od zapisu tych hollywoodzkich, kt\u00f3re w\u0142a\u015bciwie s\u0105 technicznym zapisem akcji i dialog\u00f3w. Staram si\u0119 zapisywa\u0107 to, co i jak widz\u0119, zatrzyma\u0107 w pami\u0119ci obrazy, kt\u00f3re temu towarzysz\u0105 i kt\u00f3re mam w g\u0142owie. Bardzo lubi\u0119 pisa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

MD: Opr\u00f3cz scenariusza warstw\u0119 wizualn\u0105 kreuje autor zdj\u0119\u0107. A tymczasem gdyby\u015bmy zamienili operator\u00f3w w tych filmach, to w zasadzie nikt by si\u0119 nie zorientowa\u0142. Tak bardzo s\u0105 sp\u00f3jne stylistycznie. To ciekawe, w jaki spos\u00f3b potrafisz wyegzekwowa\u0107 to, co napisa\u0142a\u015b w scenariuszu. Ogl\u0105daj\u0105c twoje filmy mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, jakby\u015b wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a ca\u0142y czas z jednym operatorem. <\/p>\n\n\n\n

DK: Kiedy szykowali\u015bmy si\u0119 do Diab\u0142\u00f3w, diab\u0142\u00f3w<\/em> Zdzisio Najda robi\u0142 zdj\u0119cia pr\u00f3bne. Po nich wzi\u0119\u0142am go na rozmow\u0119, bo bardzo mi si\u0119 nie podoba\u0142y. Um\u00f3wili\u015bmy si\u0119, \u017ce ja ustawiam kamer\u0119 i wybieram obiektyw, a on ustawia \u015bwiat\u0142o. Ale przy pracy z Darkiem K\u0105dziel\u0105 czy Jarkiem Szod\u0105 takich sytuacji nie by\u0142o. Ze Zdzisiem Najd\u0105 walczy\u0142am jeszcze wcze\u015bniej w Ko\u0144cu \u015bwiata<\/em>, bo nie chcia\u0142 po\u015bwieci\u0107 fina\u0142owego uj\u0119cia tak, jak ja to sobie wyobra\u017ca\u0142am. Plan mnie bardzo zmienia \u2013 film jest najwa\u017cniejszy i je\u015bli kto\u015b o tym zapomina, to ma przechlapane. <\/p>\n\n\n\n

MD: A kiedy si\u0119 u ciebie pojawi\u0142a ta stanowczo\u015b\u0107? Czy ju\u017c przy szkolnych etiudach mia\u0142a\u015b taki spos\u00f3b pracy? <\/p>\n\n\n\n

DK:  W szkole filmowej mieli\u015bmy \u0107wiczenia w starym studio telewizyjnym na Marysinie w \u0141odzi. Mieli\u015bmy zadanie, \u017ceby jak\u0105\u015b historyjk\u0119 opowiedzie\u0107 w jednym uj\u0119ciu, w czym nie czu\u0142am si\u0119 najlepsza, a trzeba by\u0142o zmie\u015bci\u0107 si\u0119 w czasie, bo o godzinie szesnastej panowie zaci\u0105gali wajch\u0119 i \u015bwiat\u0142o si\u0119 wy\u0142\u0105cza\u0142o w po\u0142owie uj\u0119cia. Strasznie si\u0119 denerwowa\u0142am, przez ca\u0142\u0105 noc nie mog\u0142am zasn\u0105\u0107, my\u015bla\u0142am, \u017ce zaraz umr\u0119, marzy\u0142am, \u017ceby uratowa\u0142a mnie wojna, potop, apokalipsa… I wtedy w pewnym momencie pomy\u015bla\u0142am: K\u0119dzierzawska, albo masz mie\u0107 z tego co robisz dzik\u0105 przyjemno\u015b\u0107, albo zajmij si\u0119 sprzeda\u017c\u0105 rzodkiewki. Podj\u0119\u0142am decyzj\u0119 i nad ranem zasn\u0119\u0142am. \u0106wiczenie o dziwo nie\u017ale mi posz\u0142o. To by\u0142 bardzo wa\u017cny dla mnie moment. Je\u015bli si\u0119 cierpi i boi, \u017ce to co robimy b\u0119dzie niedobre, to nie ma sensu. Wiem, \u017ce musz\u0119 by\u0107 stanowcza, \u017ceby mie\u0107 frajd\u0119 z ogl\u0105dania tego, co zrobi\u0142am. Ale to te\u017c nauka wyniesiona z planu mojej mamy \u2013 by\u0142a bardzo \u0142agodna, wierzy\u0142a i czasem dawa\u0142a si\u0119 przekonywa\u0107 do czego\u015b, co nie by\u0142o dla filmu najlepsze. <\/p>\n\n\n\n

Koniec \u015bwiata<\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojciech Jaworski (scenograf), Zdzis\u0142aw Najda (autor zdj\u0119\u0107), Dorota K\u0119dzierzawska (re\u017cyseria) na planie filmu Koniec \u015bwiata<\/em> (1988).
\u00a0Autor: Roman Sumik. Prawa: FINA.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: Koniec \u015bwiata <\/em>(1989) <\/em>czerpie z poetyki film\u00f3w Wojciecha Jerzego Hasa dominuj\u0105cej w\u00f3wczas w szkole filmowej. By\u0142y to filmy realizowane w my\u015bl zasady, \u017ce musz\u0105 si\u0119 w nich znale\u017a\u0107 trzy elementy: stary cz\u0142owiek, ciekn\u0105cy kran i apokalipsa. Czy historia opowiedziana w filmie oparta jest na autentycznym zdarzeniu? <\/p>\n\n\n\n

DK: Us\u0142ysza\u0142am j\u0105 w radiu: dwoje staruszk\u00f3w zosta\u0142o napadni\u0119tych i ograbionych przez s\u0105siad\u00f3w, ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rych \u015bwietnie znali. I to by\u0142 dla mnie taki w\u0142a\u015bnie koniec \u015bwiata. Siedzia\u0142o to we mnie, a wtedy po szkole by\u0142 obowi\u0105zek zrobienia godzinnego filmu telewizyjnego, \u017ceby m\u00f3c si\u0119 w og\u00f3le przymierza\u0107 do pe\u0142nometra\u017cowej  fabu\u0142y. Zreszt\u0105, nigdy nie marzy\u0142am aby te fabu\u0142y robi\u0107 \u2013 w przypadku Diab\u0142\u00f3w, diab\u0142\u00f3w<\/em> wygra\u0142am konkurs na scenariusz og\u0142oszony przez telewizj\u0119. A skoro wygra\u0142am, to dosta\u0142am pieni\u0105dze na film i go zrobi\u0142am. <\/p>\n\n\n\n

MD: W Ko\u0144cu \u015bwiata <\/em>istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa motyw dzieci: na pocz\u0105tku i na ko\u0144cu filmu pojawia si\u0119 wnuczek pary <\/p>\n\n\n\n

DK: Demoluj\u0105, ale z drugiej strony bohaterowie pierwszy raz siadaj\u0105 obok siebie i bior\u0105 si\u0119 za r\u0119ce. Jak jest nam dobrze, to si\u0119 gryziemy, a jak nam \u017ale, to jeste\u015bmy w stanie usi\u0105\u015b\u0107 ko\u0142o siebie, popatrze\u0107 sobie w oczy, znale\u017a\u0107 oparcie w drugim cz\u0142owieku i ze sob\u0105 porozmawia\u0107. <\/p>\n\n\n\n

MD: Zapytam jeszcze o jeden szczeg\u00f3\u0142. W Ko\u0144cu \u015bwiata<\/em> jest scena, w kt\u00f3rej staruszkowie  (M\u0105\u017c \u2013 Antoni Majak, \u017bona \u2013 Emilia Zi\u00f3\u0142kowska) wychodz\u0105 z kamienicy i g\u0142\u00f3wny bohater patrzy na wystaw\u0119 zegarmistrza z figurk\u0105 ta\u0144cz\u0105cego murzynka. Zastanawiam si\u0119, czy by\u0142o to nawi\u0105zanie do Murzynka<\/em> \u2013 filmowego debiutu mamy? <\/p>\n\n\n\n

DK: Nawi\u0105zanie do debiutu mamy by\u0142o by\u0107 mo\u017ce pod\u015bwiadomie, ale taki w\u0142a\u015bnie murzynek by\u0142 u zegarmistrza na zbiegu ulic Piotrkowskiej i Radwa\u0144skiej w \u0141odzi. Pami\u0119ta\u0142am go i by\u0142am zrozpaczona, \u017ce tego zegarmistrza ju\u017c nie ma, wi\u0119c z wielkiego sentymentu postanowi\u0142am postawi\u0107 podobny zegar u naszego filmowego zegarmistrza. I st\u0105d murzynek w moim Ko\u0144cu \u015bwiata.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Diab\u0142y, diab\u0142y<\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Diab\u0142y, diab\u0142y<\/em> (1991). <\/em>Autor: S\u0142awomir Ratajski. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

MD: Diab\u0142y, diab\u0142y z <\/em>1992 roku to film, kt\u00f3ry zrobi\u0142a\u015b wbrew modzie \u2013 ju\u017c  niebawem na ekranach kin pojawi\u0142y si\u0119 Psy<\/em> W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego. Polscy tw\u00f3rcy starali si\u0119 robi\u0107 filmy w stylu ameryka\u0144skim, a ty demonstracyjnie realizowa\u0142a\u015b kino autorskie. Diab\u0142y<\/em>, diab\u0142y<\/em> \u2013 podobnie, jak Koniec \u015bwiata <\/em>\u2013 <\/em>zrodzi\u0142y z prawdziwej historii, kt\u00f3r\u0105 us\u0142ysza\u0142a\u015b w poci\u0105gu. <\/p>\n\n\n\n

DK: W poci\u0105gu taki czerwony, utyty ksi\u0105dz opowiada\u0142, jak dzi\u0119ki pomocy stra\u017cy po\u017carnej wygania\u0142 ze swojej \u0142\u0105ki Rom\u00f3w. Z mam\u0105 je\u017adzi\u0142y\u015bmy do Studio Ma\u0142ych Form Filmowych Se-Ma-For w Tuszynie i mijali\u015bmy po drodze wozy romskie. To by\u0142a moja ogromna t\u0119sknota, \u017ceby si\u0119 do nich zbli\u017cy\u0107, zobaczy\u0107, jak oni \u017cyj\u0105. Przyci\u0105ga\u0142y mnie ich ogniska i \u015bpiewy. Z drugiej strony, moj\u0105 siostr\u0119 porwa\u0142a Romka na Placu Niepodleg\u0142o\u015bci w \u0141odzi, na szcz\u0119\u015bcie mama szybko si\u0119 zorientowa\u0142a, zacz\u0119\u0142a krzycze\u0107 i kto\u015b Agnieszk\u0119 wyrwa\u0142 tej kobiecie z r\u0105k. A babcia straszy\u0142a mnie, \u017ce jak nie b\u0119d\u0119 jad\u0142a, to zostawi otwarte drzwi i Romowie mnie porw\u0105 w nocy. Mimo to mnie fascynowali. To by\u0142 tajemniczy \u015bwiat, do kt\u00f3rego zawsze chcia\u0142am si\u0119 zbli\u017cy\u0107. <\/p>\n\n\n\n

MD:   Czyli g\u0142\u00f3wna bohatera filmu Ma\u0142a (Justyna Ciemny) jest twoim alter ego<\/em>? <\/p>\n\n\n\n

DK:  Chyba tak. Wszystko to jako\u015b si\u0119 ze sob\u0105 po\u0142\u0105czy\u0142o. Moje t\u0119sknoty, opowie\u015bci domowe, prawdziwa historia ksi\u0119dza. D\u0142ugo ba\u0142am si\u0119, czy trafi\u0119 na Rom\u00f3w, kt\u00f3rzy \u015bpiewaj\u0105 stare pie\u015bni, nie koloryzowane i upi\u0119kszane dla zdobycia publiczno\u015bci. Ale we Wroc\u0142awiu trafi\u0142am na ca\u0142\u0105 grup\u0119 Rom\u00f3w i fantastycznie \u015bpiewaj\u0105cy zesp\u00f3\u0142. My\u015bla\u0142am, \u017ce b\u0119d\u0105 k\u0142opotliwi na planie, a okaza\u0142o si\u0119, \u017ce byli fantastyczni. Mo\u017ce z jednym wyj\u0105tkiem \u2013 mia\u0142o przyjecha\u0107 ich trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 os\u00f3b, a przyjecha\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0105t pi\u0119\u0107. Dla filmu okaza\u0142o si\u0119 to dobre, ale na pocz\u0105tku by\u0142am przera\u017cona, bo pisz\u0105c scenariusz wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce robi\u0119 skromny film. Kiedy stoj\u0105c na skarpie, z g\u00f3ry, zobaczy\u0142am te tabory, ten t\u0142um ludzi, to troch\u0119 si\u0119 przestraszy\u0142am. Wbrew obawom Romowie bardzo mi na planie pomagali, za to polska ekipa da\u0142a mi nie\u017ale popali\u0107. G\u0142\u00f3wnie panie z ekipy uzna\u0142y, \u017ce jestem za m\u0142oda i trzeba mi pokaza\u0107, gdzie moje miejsce. Nauczy\u0142am si\u0119 tam krzycze\u0107, wrzeszcze\u0107, ale nie by\u0142o innego wyj\u015bcia. Nie da\u0142am si\u0119. No i w Diab\u0142ach <\/em>zagra\u0142o pi\u0119kne miejsce \u2013 wie\u015b Gnojno nad Bugiem z t\u0105 przepi\u0119kn\u0105 skarp\u0105. By\u0142am tam par\u0119 lat temu i, niestety, ze skarpy nic nie zosta\u0142o. Ca\u0142a magia miejsca gdzie\u015b przepad\u0142a. <\/p>\n\n\n\n

MD: Skarpa odgrywa\u0142a w Diab\u0142ach, diab\u0142ach<\/em> kluczow\u0105 rol\u0119, rozgranicza \u015bwiaty mieszka\u0144c\u00f3w wsi i romskiego taboru. <\/p>\n\n\n\n

DK: Bardzo d\u0142ugo jej szuka\u0142am. Kiedy j\u0105 pierwszy raz zobaczy\u0142am, nie wierzy\u0142am w\u0142asnym oczom. To by\u0142o pi\u0119kniejsze miejsce, ni\u017c w mojej wyobra\u017ani. Rzadko co\u015b takiego si\u0119 przytrafia. <\/p>\n\n\n\n

MD: Jak opisa\u0142aby\u015b prac\u0119 kamery? Czy ona te\u017c mia\u0142a by\u0107 subiektywna, dostosowana do tego \u015bwiata? Pokazywa\u0107 \u015bwiat z perspektywy dzieci\u0119cych bohater\u00f3w? <\/p>\n\n\n\n

DK: Chyba tak, ale u mnie naprawd\u0119 wszystko jest intuicyjne. Pisz\u0105c scenariusz po prostu widz\u0119 bohater\u00f3w i sceny, id\u0119 za nimi, tropi\u0119 ich. A potem bardzo staram si\u0119 zbli\u017cy\u0107 do tego, co co mam w pami\u0119ci i co jest zapisane. <\/p>\n\n\n\n

MD: Pytam, bo zastanawiam si\u0119 nad punktem identyfikacji. Na pewno nie jest nim miejscowa ludno\u015b\u0107, ani j\u0105kaj\u0105cy si\u0119 nauczyciel (Krzysztof Plewka), czy wied\u017ama grana przez Danut\u0119 Szaflarsk\u0105 \u2013 to nie s\u0105 postaci, z kt\u00f3rymi si\u0119 identyfikujemy. Z drugiej strony, ta spo\u0142eczno\u015b\u0107 romska jest na tyle hermetyczna, \u017ce te\u017c trudno si\u0119 z ni\u0105 uto\u017csami\u0107. Na dodatek nie ma t\u0142umaczenia ich dialog\u00f3w wypowiadanych w j\u0119zyku, kt\u00f3rego wi\u0119kszo\u015b\u0107 widz\u00f3w nie rozumie. Czy ty ich rozumia\u0142a\u015b? <\/p>\n\n\n\n

DK: Mia\u0142am asystentk\u0119 Polk\u0119, kt\u00f3ra wysz\u0142a za Roma i m\u00f3wi\u0142a biegle po romsku. <\/p>\n\n\n\n

MD:  Z kim si\u0119 tutaj identyfikowa\u0107 jak nie z Ma\u0142\u0105, kt\u00f3ra jest urocz\u0105 blondynk\u0105 w bia\u0142ej sukience.   <\/p>\n\n\n\n

DK: Trudne pytania zadajesz. My\u015bl\u0119, \u017ce widzowie mog\u0105 sobie wyci\u0105ga\u0107 kogo\u015b z tej grupy romskiej. Jedni tego <\/p>\n\n\n\n

MD: Zastanawiam si\u0119 nad  \u015bcie\u017ck\u0105 d\u017awi\u0119kow\u0105, dialogow\u0105. M\u00f3wili\u015bmy o Romach, kt\u00f3rych wypowiedzi nie s\u0105 t\u0142umaczone, mamy j\u0105kaj\u0105cego si\u0119 nauczyciela, Romowie g\u0142\u00f3wnie \u015bpiewaj\u0105, czyli to te\u017c nie rozmowa, a zupe\u0142nie inny komunikat. Zastanawiam si\u0119, czy \u015bwiadomie to wygrywa\u0142a\u015b, \u017ce ten \u015bwiat nie potrafi si\u0119 ze sob\u0105 skomunikowa\u0107, \u017ce dotyka go pewien rodzaj afazji? <\/p>\n\n\n\n

DK: Te \u015bwiaty nie s\u0105 w stanie si\u0119 przenikn\u0105\u0107, s\u0105 hermetyczne. To jest w\u0142a\u015bnie \u015bwiat wolny i \u015bwiat, kt\u00f3ry nawet je\u015bli pr\u00f3buje sobie pokrzycze\u0107, to jest brany w karby. Romski ch\u0142opiec  nie krzyczy na widz\u00f3w, on krzyczy jakby do nieba, dla siebie, to jest wyrzut emocji. <\/p>\n\n\n\n

MD:  W roli Male\u0144stwa obsadzi\u0142a\u015b swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119 Aniel\u0119. <\/p>\n\n\n\n

DK: By\u0142y do\u015b\u0107 dramatyczne momenty, gdy j\u0105 nieco spycha\u0142am z tej skarpy (do filmu te uj\u0119cia nie wesz\u0142y). Na szcz\u0119\u015bcie Aniela tego nie pami\u0119ta, zna tylko z opowie\u015bci. Szala\u0142a z rado\u015bci, kiedy s\u0142ysza\u0142a muzyk\u0119 Romsk\u0105, zna\u0142a wszystkie ich pie\u015bni na pami\u0119\u0107. No i tak pi\u0119knie ta\u0144czy\u0142a. My\u015bla\u0142am, \u017ce uda mi si\u0119 j\u0105 jeszcze kiedy\u015b postawi\u0107 przed kamer\u0105. Ale kiedy podros\u0142a powiedzia\u0142a, \u017ce w filmie gra\u0107 nie chce i nie b\u0119dzie, mimo \u017ce Wrony<\/em> pisa\u0142am w\u0142a\u015bnie dla niej. <\/p>\n\n\n\n

MD: Andrzej Wajda, kt\u00f3ry w\u00f3wczas pr\u00f3bowa\u0142 reaktywowa\u0107 szko\u0142\u0119 polsk\u0105 filmem Pier\u015bcionek z or\u0142em w koronie <\/em>(1993), po obejrzeniu twoich Diab\u0142\u00f3w, diab\u0142\u00f3w<\/em> stwierdzi\u0142, \u017ce zrobi\u0142a\u015b film, kt\u00f3ry lekcewa\u017cy potrzeby widz\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

DK: To by\u0142o na 16. Festiwalu Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni. Wtedy dosta\u0142am nagrod\u0119 Jury, Zdzis\u0142aw Najda za zdj\u0119cia, Danusia Szaflarska za rol\u0119 drugoplanow\u0105, Basia Domaradzka za d\u017awi\u0119k.  Andrzej Wajda nie powiedzia\u0142 mi tego wprost. Gdybym us\u0142ysza\u0142a to od niego, to bym si\u0119 pr\u00f3bowa\u0142a broni\u0107. To by\u0142 taki moment w polskim filmie, w kt\u00f3rym wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce trzeba zostawi\u0107 na boku to, co ma si\u0119 w g\u0142owie i w sercu, i robi\u0107 filmy, na kt\u00f3re p\u00f3jd\u0105 t\u0142umy. Wytrzyma\u0142am i to. Za to na wcze\u015bniejszej kolaudacji w TVP uratowa\u0142 mnie Wojciech Jerzy Has, kt\u00f3ry by\u0142 opiekunem filmu. Wys\u0142ucha\u0142 wszystkich ocen kolaudant\u00f3w, w tym histerycznego g\u0142osu jakiej\u015b pani redaktor, kt\u00f3ra powiedzia\u0142a, \u017ce nie \u017cyczy sobie film\u00f3w, w kt\u00f3rych Rom dotyka kolana bia\u0142ej dziewczynki i na koniec wyg\u0142osi\u0142 pean na cze\u015b\u0107 Diab\u0142\u00f3w, diab\u0142\u00f3w<\/em>. Naprawd\u0119 du\u017co mu zawdzi\u0119czam, si\u0142 dodawa\u0142. <\/p>\n\n\n\n

MD: Film zosta\u0142 doceniony na festiwalach: osiem nominacji do Z\u0142otych Lw\u00f3w, nagroda za zdj\u0119cia, za d\u017awi\u0119k, wyr\u00f3\u017cnienie jury m\u0142odzie\u017cowego w Cannes, Grand Prix Miasta Bellizona, nagroda aktorska dla Justyny Ciemny \u2013 obie na festiwalu w Szwajcarii. <\/p>\n\n\n\n

DK:  Festiwale mnie wtedy podtrzymywa\u0142y na duchu. Po ka\u017cdej projekcji by\u0142y rozmowy z publiczno\u015bci\u0105, nie tylko polsk\u0105, ale i zagraniczn\u0105. Jedna z pierwszych projekcji zagranicznych odbywa\u0142a si\u0119 w Tokio \u2013 bardzo si\u0119 denerwowa\u0142am. Kiedy po filmie wszyscy wyszli z sali okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w trakcie projekcji by\u0142o ma\u0142e trz\u0119sienie ziemi, kt\u00f3rego ja w og\u00f3le nie czu\u0142am. W \u015brodku trz\u0119s\u0142am si\u0119 bardziej ni\u017c ziemia. Festiwalom du\u017co zawdzi\u0119czam, gdybym si\u0119 spotyka\u0142a tylko z krytyk\u0105, to by\u0142oby mi du\u017co trudniej. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Wrony<\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Wrony<\/em> (1996). <\/em>Autor: Nieznany. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: Po trzech latach od realizacji Diab\u0142\u00f3w, diab\u0142\u00f3w,<\/em> w Studiu Filmowym \u201eOko\u201d Tadeusza Chmielewskiego we wsp\u00f3\u0142pracy z Telewizj\u0105 Polsk\u0105 udaje ci si\u0119 wyprodukowa\u0107 kolejny film \u2013 Wrony.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

DK: To by\u0142 czas, w kt\u00f3rym najwa\u017cniejsza by\u0142a moja c\u00f3rka Aniela, z kt\u00f3r\u0105 nie chcia\u0142am si\u0119 rozstawa\u0107 na czas zdj\u0119\u0107. Wymy\u015bli\u0142am wi\u0119c histori\u0119 ma\u0142ej i du\u017cej dziewczynki, \u017ceby by\u0107 razem z moim dzieckiem. Ale Aniela, jak ju\u017c wspomina\u0142am, odm\u00f3wi\u0142a wsp\u00f3\u0142pracy, wi\u0119c musia\u0142am szuka\u0107 dwu dziewczynek, nie jednej. Wrony s\u0105 jedynym scenariuszem, kt\u00f3ry nie ma oparcia w prawdziwym zdarzeniu. Zabawne, \u017ce rok czy p\u00f3\u0142tora po premierze Wron,<\/em> wydarzy\u0142a si\u0119 w rzeczywisto\u015bci podobna historia na po\u0142udniu Polski: ma\u0142a dziewczynka wzi\u0119\u0142a za r\u0119k\u0119 s\u0105siadk\u0119, drug\u0105 dziewczynk\u0119 i pojecha\u0142y w Polsk\u0119 poci\u0105giem. Wszyscy ich szukali. <\/p>\n\n\n\n

MD:  Jak si\u0119 zrodzi\u0142 pomys\u0142 na Wrony<\/em>? <\/p>\n\n\n\n

DK: Nie pami\u0119tam. \u017bartuj\u0119, \u017ce przyfrun\u0119\u0142y same. Na pewno chcia\u0142am co\u015b napisa\u0107 dla Anieli, na planie Diab\u0142\u00f3w, diab\u0142\u00f3w<\/em> by\u0142a ca\u0142y czas ze mn\u0105, nie bardzo wyobra\u017ca\u0142am sobie dwumiesi\u0119czne rozstanie z ni\u0105. A jakim tropem \u201epofrun\u0119\u0142am\u201d do g\u0142\u00f3wnej bohaterki, czyli do Wrony, zupe\u0142nie nie wiem. Pewnie poci\u0105gn\u0105\u0142 mnie zn\u00f3w kto\u015b, kto jest nieakceptowany, pozostawiony samemu sobie i bardzo samotny. Kiedy jaki\u015b pomys\u0142 mnie wci\u0105ga, to pisz\u0119 pocz\u0105tek i wymy\u015blam koniec. Mam te dwie rzeczy i tytu\u0142 \u2013  chodz\u0119 z tym, chodz\u0119, chodz\u0119, potem siadam do pisania i to mi si\u0119 samo uk\u0142ada. Dlatego nie umiem pisa\u0107 we dw\u00f3jk\u0119, w tr\u00f3jk\u0119, nie umiem przerzuca\u0107 si\u0119 pomys\u0142ami, bo to jest zupe\u0142nie inny rodzaj pracy. Naprawd\u0119 widz\u0119 tych bohater\u00f3w, oni zaczynaj\u0105 m\u00f3wi\u0107, s\u0142ysz\u0119 dialogi, co\u015b mi si\u0119 \u015bni. I w taki spos\u00f3b te\u017c powsta\u0142y Wrony<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

MD: Jest to historia zbuntowanej, zaniedbanej dziewczynki, na kt\u00f3r\u0105 mama nie zwraca specjalnej uwagi. Wpada na pomys\u0142, \u017ceby uprowadzi\u0107 dziecko i uciec z nim do lepszego \u015bwiata, w kt\u00f3rym ona b\u0119dzie prawdziw\u0105, kochaj\u0105c\u0105 mamusi\u0105. <\/p>\n\n\n\n

DK: Nawet nie pami\u0119tam, czy ten scenariusz pisa\u0142am kr\u00f3tko czy d\u0142ugo. Wiedzia\u0142am, \u017ce chc\u0119 kr\u0119ci\u0107 w Toruniu, kt\u00f3ry by\u0142 jeszcze zaniedbany i zapyzia\u0142y, ale dzi\u0119ki temu magiczny. Og\u0142osili\u015bmy du\u017cy casting, rodzice przysy\u0142ali nagrania z c\u00f3reczkami na kasetach VHS. Zg\u0142osze\u0144 by\u0142o bardzo, bardzo du\u017co i casting trwa\u0142 bardzo d\u0142ugo. Opr\u00f3cz dziewczynek, kt\u00f3re rzeczywi\u015bcie chcia\u0142y zagra\u0107 w filmie zdarza\u0142y si\u0119 i takie, kt\u00f3re wchodzi\u0142y i zaczyna\u0142y p\u0142aka\u0107: m\u00f3wi\u0142y, \u017ce si\u0119 wstydz\u0105, nie chc\u0105 tu by\u0107, na si\u0142\u0119 przyprowadzi\u0142a je mama albo tata. Pociesza\u0142am je a rodzicom m\u00f3wi\u0142am, \u017ce c\u00f3rka jest wspania\u0142a, ale jest blondynk\u0105, a my szukamy brunetki. Po d\u0142ugich poszukiwaniach wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce mam dwie idealne dziewuszki do g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l. <\/p>\n\n\n\n

MD:  Przes\u0142ucha\u0142a\u015b oko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy dziewczynek. <\/p>\n\n\n\n

DK:  Je\u015bli nie wi\u0119cej. <\/p>\n\n\n\n

MD: I trwa\u0142o to p\u00f3\u0142 roku. <\/p>\n\n\n\n

DK: \u015awietna by\u0142a dziewczynka, kt\u00f3r\u0105 wybra\u0142am do roli Wrony, taka zadziorna i charakterna. Tylko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce czym innym jest casting, a czym innym zdj\u0119cia. Chocia\u017c uprzedza\u0142am rodzic\u00f3w i sam\u0105 dziewuszk\u0119, \u017ce to nie tylko zabawa, ale te\u017c praca. Na planie zacz\u0119\u0142y si\u0119 gwiazdorskie \u017c\u0105dania, np. frytki karbowane a nie zwyk\u0142e, a teraz to zrobi\u0119, a tego nie, bo za ciep\u0142o, albo za zimno. Prze\u017cy\u0142am naprawd\u0119 bardzo ci\u0119\u017cki czas. Podczas jednego popo\u0142udnia musia\u0142am zdecydowa\u0107, co robi\u0107, a ka\u017cda decyzja by\u0142a tak samo ryzykowna, mog\u0142a si\u0119 sko\u0144czy\u0107 zerwaniem zdj\u0119\u0107. Zdecydowa\u0142am, \u017ce szukamy nowego dziecka. A po paru dniach niestety sytuacja powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 z drug\u0105 wybran\u0105 przeze mnie dziewuszk\u0105, poszukiwania ruszy\u0142y po raz drugi. <\/p>\n\n\n\n

MD: Czyli z dziewczynk\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a zagra\u0107 Wronk\u0119 si\u0119 po\u017cegna\u0142a\u015b? <\/p>\n\n\n\n

DK: Tak, na szcz\u0119\u015bcie to by\u0142 pi\u0105tek. Pierwszy tydzie\u0144 zdj\u0119\u0107 robi\u0119 lu\u017aniejszy, zacz\u0119li\u015bmy we wtorek czy we \u015brod\u0119 \u2013 w filmie nie wolno zaczyna\u0107 od poniedzia\u0142ku, to taki filmowy przes\u0105d. Sobota i niedziela mia\u0142y by\u0107 wolne, \u017ceby wszyscy oswoili si\u0119 ze sob\u0105. Mieli\u015bmy wi\u0119c weekend na szukanie nowej Wronki: zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 ca\u0142a ekipa, radio, telewizja, kolonie letnie, bo to by\u0142y wakacje. Nasza przysz\u0142a Wronka w tym czasie siedzia\u0142a zamkni\u0119ta w domu, bo mia\u0142a kar\u0119 za pyskowanie. Mama wypu\u015bci\u0142a j\u0105 dopiero pod wiecz\u00f3r w niedziel\u0119. Zobaczy\u0142am j\u0105 na rynku, gra\u0142a w gum\u0119 z kole\u017cankami, kt\u00f3re ju\u017c znali\u015bmy i przeklina\u0142a. Idealnie pasowa\u0142a do roli: pyskata, harda, z pi\u0119knymi oczyma. Powiedzia\u0142a, \u017ce film jej nie interesuje, bo jedzie z ksi\u0119dzem nad morze na kolonie, a nad morzem jeszcze nigdy nie by\u0142a. Ja na to: Wspaniale si\u0119 sk\u0142ada, my te\u017c jedziemy nad morze<\/em>. Nie by\u0142o \u017cadnych pr\u00f3bnych zdj\u0119\u0107. Nast\u0119pnego dnia Karolcia by\u0142a ju\u017c Wron\u0105, zacz\u0119li\u015bmy zdj\u0119cia. <\/p>\n\n\n\n

MD: M\u00f3wimy o Karolinie Ostro\u017cnej. Znalaz\u0142em jej wspomnienie z waszego pierwszego spotkania: Przy poczcie skaka\u0142y\u015bmy w gum\u0119, w\u0142a\u015bnie skusi\u0142am i czeka\u0142am na swoj\u0105 kolejk\u0119. Ko\u0142o nas zatrzymali si\u0119 jacy\u015b ludzie. Potem pani spyta\u0142a, czy chc\u0119 zagra\u0107 w filmie. Powiedzia\u0142am, \u017ce tak, ale je\u015bli mama si\u0119 zgodzi<\/em>[8]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

DK: To tak nie by\u0142o. Powiedzia\u0142a, \u017ce nie chce gra\u0107. Potem poszli\u015bmy do mamy, kt\u00f3ra j\u0105 przekona\u0142a. Mama by\u0142a przera\u017cona, gdy nas zobaczy\u0142a, bo my\u015bla\u0142a, \u017ce c\u00f3rka, kt\u00f3ra by\u0142a niez\u0142ym \u0142obuzem, zn\u00f3w co\u015b spsoci\u0142a. <\/p>\n\n\n\n

MD: Pech chcia\u0142, \u017ce musia\u0142a\u015b si\u0119 te\u017c po\u017cegna\u0107 z dziewczynk\u0105 wybran\u0105 do roli Male\u0144stwa. Co si\u0119 sta\u0142o? <\/p>\n\n\n\n

DK: Gdy z planu wyjecha\u0142 tata Male\u0144stwa, ju\u017c pierwszego dnia zdj\u0119ciowego okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest problem z za\u0142o\u017ceniem kostiumu, \u017ce ma\u0142a p\u0142acze. Przeprowadzi\u0142am powa\u017cn\u0105 rozmow\u0119 z jej mam\u0105. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie chce gra\u0107, ale tak si\u0119 boi ojca, \u017ce jak on jest, to robi wszystko, co trzeba. Postanowi\u0142am dziecka nie dr\u0119czy\u0107 i si\u0119 rozstali\u015bmy. Tu posz\u0142o troch\u0119 \u0142atwiej, bo by\u0142y komunikaty w radiu i przysz\u0142y trzy dziewczynki, w tym nasza Kasia Szczepanik, kt\u00f3ra wysypa\u0142a z plecaczka pi\u0119\u0107 z\u0142otych pier\u015bcionk\u00f3w swojej mamy, powiedzia\u0142a, \u017ce si\u0119 nudzi w domu i bardzo ch\u0119tnie z nami zostanie. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Katarzyna Szczepanik, Karolina Ostro\u017cna a planie filmu Wrony<\/em> (1994).  Autor: Artur Reinhart. Prawa: WFDiF.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

MD: Jak pracowa\u0142a\u015b z takim ma\u0142ym dzieckiem? <\/p>\n\n\n\n

DK: Niedawno by\u0142am w Toruniu i z sentymentem przesz\u0142am pod podcieniami, gdzie mie\u015bci\u0142 kiosk Ruchu, w kt\u00f3rym kupowa\u0142am Kasi mentosy winogronowe. Tak, jak Kukusia w Ma\u0142ych smutkach<\/em> mog\u0142a wszystko zrobi\u0107 za gum\u0119 do \u017cucia, tak Kasia u mnie za fioletowego mentosa. <\/p>\n\n\n\n

MD:  Jak j\u0105 zmusza\u0142a\u015b do p\u0142aczu? <\/p>\n\n\n\n

DK: Nie zmusza\u0142am. Kasia p\u0142acze w filmie, gdy wpada do wody. To by\u0142o tak, \u017ce ja bardzo d\u0142ugo zastanawia\u0142am si\u0119 jak to zrobi\u0107. W ko\u0144cu tata Kasi powiedzia\u0142: no prosz\u0119 ju\u017c j\u0105 wrzuci\u0107, bo im d\u0142u\u017cej to trwa, to tym gorzej. <\/p>\n\n\n\n

MD: Wrzuci\u0142a\u015b do lodowatej wody trzyletnie dziecko? <\/p>\n\n\n\n

DK: Tak, ale nie by\u0142a tak strasznie zimna. To by\u0142a naprawd\u0119 tylko sekunda, potem Kasia zosta\u0142a obca\u0142owana, wytarta. Przy czym by\u0142a uprzedzona o tym, co ma si\u0119 sta\u0107, wiedzia\u0142a, \u017ce wpadnie do wody. <\/p>\n\n\n\n

MD: No ale nie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na jednym uj\u0119ciu. Podobno by\u0142y dwa duble, a operator chcia\u0142 wykona\u0107 jeszcze trzeci, bo dziecko wpad\u0142o w niew\u0142a\u015bciwej cz\u0119\u015bci kadru. Uchroni\u0142a\u015b ma\u0142\u0105 przed kolejnym dublem. <\/p>\n\n\n\n

DK: Mo\u017cliwe. Bij\u0119 si\u0119 w piersi. Ale tata Kasi si\u0119 zgodzi\u0142, to jedyne moje usprawiedliwienie. <\/p>\n\n\n\n

MD: Ile scen we Wronach<\/em> zosta\u0142o zainspirowane rzeczywisto\u015bci\u0105? Wiem, \u017ce z \u017cycia Karoliny zaczerpni\u0119ta jest scena, w kt\u00f3rej p\u0142aci ona za zakupy ropuch\u0105. <\/p>\n\n\n\n

DK: Tak, Wronka opowiedzia\u0142a mi, \u017ce tak zrobi\u0142a i postanowi\u0142am to wykorzysta\u0107. Par\u0119 razy podgl\u0105dali\u015bmy dziewczynki – puszczali\u015bmy je na wydmy, by\u0142y daleko, ale w kamerze by\u0142 obiektyw 300 mm wi\u0119c widzia\u0142am dok\u0142adnie, co robi\u0105. Zobaczy\u0142am, \u017ce Karolina podszczypuje ma\u0142\u0105, bo by\u0142a o Kasi\u0119 zazdrosna. Ale to uj\u0119cie nie wesz\u0142o do filmu. Poza tym we Wronach<\/em> w\u0142a\u015bciwe nie ma improwizacji. Robili\u015bmy duble do skutku, dop\u00f3ki nie by\u0142o dobrze. Posuwa\u0142am si\u0119 czasem do nie naj\u0142adniejszych zagrywek, bo kiedy Karolina by\u0142a w uj\u0119ciu niedobra, m\u00f3wi\u0142am jej na ucho, \u017ce musimy powt\u00f3rzy\u0107, bo Kasia co\u015b \u017ale zrobi\u0142a. I odwrotnie. Wtedy dziecko nabiera luzu, pewno\u015bci siebie, no i jest \u015bwietne. <\/p>\n\n\n\n

MD: To pierwszy film, w kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a\u015b z Arturem Reinhartem, kt\u00f3ry by\u0142 w\u00f3wczas ju\u017c po zdj\u0119ciach do film\u00f3w dokumentalnych: Miejsce urodzenia <\/em>(1992) Paw\u0142a \u0141ozi\u0144skiego, 89 MM od Europy<\/em> (1993) Marcela \u0141ozi\u0144skiego, ale r\u00f3wnie\u017c po fabularnej Porze na czarownice <\/em>(1994) Piotra \u0141azarkiewicza. Jak rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wasza wsp\u00f3\u0142praca? <\/p>\n\n\n\n

DK: By\u0142am z Paw\u0142em \u0141ozi\u0144skim na festiwalu film\u00f3w w Poitiers. M\u00f3wi\u0142am mu, \u017ce szukam operatora i Pawe\u0142 poleci\u0142 mi Artura Reinharta. Opr\u00f3cz tego, \u017ce dobrze nam si\u0119 rozmawia\u0142o, to tak\u017ce dobrze nam si\u0119 razem pracowa\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

MD: Jak Artur Reinhart wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z dzie\u0107mi? Podobno we Wronach<\/em> takim newralgicznym momentem by\u0142a scena k\u0105pieli Wrony. <\/p>\n\n\n\n

DK: W scenie k\u0105pieli wszyscy wyszli z pokoju, zosta\u0142am ja i operator. Karolina mia\u0142a wtedy dziewi\u0119\u0107 lat, rozmawia\u0142am z ni\u0105, uprzedza\u0142am, \u017ce plan zdj\u0119ciowy to dopiero pocz\u0105tek, bo p\u00f3\u017aniej wszyscy widzowie zobacz\u0105 j\u0105 na golasa. Zgodzi\u0142a si\u0119, tak samo jak jej mama. Warunek postawi\u0142a jeden \u2013 nie mo\u017ce jej zobaczy\u0107 operator. Zakleili\u015bmy mu wi\u0119c jedno oko, to, kt\u00f3rym nie patrzy\u0142 w lup\u0119. Karolcia si\u0119 wyk\u0105pa\u0142a, a po dw\u00f3ch tygodniach na projekcji w kinie, kiedy razem ogl\u0105dali\u015bmy materia\u0142y powiedzia\u0142a: oj, Artur, ty chyba musia\u0142e\u015b mnie widzie\u0107<\/em>. Ale pretensji nie mia\u0142a. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Katarzyna Szczepanik, Karolina Ostro\u017cna a planie filmu Wrony<\/em> (1994).  Autor: Artur Reinhart. Prawa: WFDiF.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: Trudno\u015bci\u0105 przy pracy z dzie\u0107mi jest nagrywanie d\u017awi\u0119ku. Jak rozwi\u0105za\u0142a\u015b t\u0119 kwesti\u0119 przy Wronach<\/em>? <\/p>\n\n\n\n

DK: To s\u0105 w stu procentach postsynchrony. Zdj\u0119cia kr\u0119cili\u015bmy na ARRI 2C, mojej ulubionej niemej kamerze i do tego by\u0142y nagrywane piloty. Wszyscy byli przera\u017ceni, m\u00f3wili, \u017ce nie ma mowy, \u017ceby ma\u0142a Kasia nagra\u0142a swoje dialogi synchronicznie, wi\u0119c pr\u00f3bowali\u015bmy z innymi dziewczynkami w r\u00f3\u017cnym wieku. W ko\u0144cu wpadam na pomys\u0142: mia\u0142am s\u0142uchawki na uszach, s\u0142ucha\u0142am z p\u0119tli d\u017awi\u0119kowej tego, co i jak Kasia m\u00f3wi, na\u015bladuj\u0105c j\u0105 powtarza\u0142am jej tekst na g\u0142os, a Kasia na\u015bladowa\u0142a mnie, m\u00f3wi\u0105c w tym samym tempie i z t\u0105 sam\u0105 intonacj\u0105. Wymaga\u0142o to du\u017cej cierpliwo\u015bci nas wszystkich, na szcz\u0119\u015bcie Basia Domaradzka, kt\u00f3r\u0105 niestety niedawno po\u017cegnali\u015bmy, by\u0142a wielkiej klasy d\u017awi\u0119kowcem i wra\u017cliwym cz\u0142owiekiem. A Kasia mia\u0142a dobry s\u0142uch i by\u0142a bardzo dzielna. I wszystko si\u0119 uda\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

MD: Z jakimi reakcjami widz\u00f3w spotka\u0142a\u015b si\u0119, kiedy Wrony<\/em> trafi\u0142y na ekrany kin? <\/p>\n\n\n\n

DK: W Berlinie reakcja by\u0142a niesamowita: na film przysz\u0142a mama z pi\u0119ciolatk\u0105, kt\u00f3ra zada\u0142a pytanie: dlaczego mama Wronki nie kocha swojej c\u00f3rki. Potem wysz\u0142a za nami i ci\u0105gle zadawa\u0142a to samo pytanie. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, nie umia\u0142am na to odpowiedzie\u0107. W\u0142odek Pawlik opowiedzia\u0142 mi te\u017c niesamowit\u0105 histori\u0119. Kiedy szykowa\u0142 si\u0119 do pisania muzyki do Wron<\/em> przed jakim\u015b koncertem w ma\u0142ym domu kultury pu\u015bci\u0142 sobie film. Nagle poczu\u0142, \u017ce kto\u015b za nim stoi. To by\u0142 jeden z ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej pomagali mu we wnoszeniu sprz\u0119tu. Ten ch\u0142opak p\u0142aka\u0142 i m\u00f3wi\u0142, \u017ce to film o jego siostrze. Bo to pewnie o to tu chodzi, \u017ceby w kt\u00f3rym\u015b momencie kogo\u015b pog\u0142aska\u0107, dotkn\u0105\u0107, otrze\u017awi\u0107. Po to to robimy. <\/p>\n\n\n\n

MD: Gdy czyta si\u0119 \u00f3wczesne reakcje prasy, zadziwia, jak szerokie grono widz\u00f3w i krytyk\u00f3w poruszy\u0142y twoje Wrony<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

DK: Te\u017c by\u0142am tym zdziwiona, bo jest to pro\u015bciute\u0144ki film opieraj\u0105cy si\u0119 na podstawowych emocjach i nie za du\u017co si\u0119 w nim dzieje. Nie zawsze by\u0142o tak r\u00f3\u017cowo: na jednym z festiwali wybieg\u0142 za mn\u0105 jaki\u015b facet i zacz\u0105\u0142 krzycze\u0107 po angielsku, \u017ce w programie by\u0142o napisane, \u017ce to jest film o kidnapingu i on czuje si\u0119 oszukany. <\/p>\n\n\n\n

MD: W Polsce wykonano zaledwie trzy kopie kinowe Wron. <\/em>Ich rozpowszechnianiem zaj\u0105\u0142 si\u0119 Zak\u0142ad Kin Studyjnych Agencji Dystrybucji Film\u00f3w i by\u0142 to jedyny film, kt\u00f3ry dystrybuowali w okresie swojej dzia\u0142alno\u015bci (1995-1999). <\/p>\n\n\n\n

DK: Pami\u0119tam, \u017ce na premierze w warszawskim kinie \u201eIluzjon\u201d by\u0142 Krzysztof Kie\u015blowski i mn\u00f3stwo innych znanych ludzi. My\u015bl\u0119, \u017ce Wrony<\/em> za granic\u0105 by\u0142y bardziej znane. Chocia\u017c w telewizji te\u017c do\u015b\u0107 cz\u0119sto je pokazuj\u0105. <\/p>\n\n\n\n

MD: Znalaz\u0142em kilka opinii po warszawskiej premierze filmu. Cezary Pazura: Zawsze bardzo lubi\u0142em to, co robi Dorota K\u0119dzierzawska. My\u015bl\u0119, \u017ce to jedyny re\u017cyser o tak niezwyk\u0142ej wra\u017cliwo\u015bci. Jej filmy zawsze mnie wzrusza\u0142y. I my\u015bl\u0119, \u017ce warto by ten obraz zobaczyli wszyscy ludzie poniewa\u017c tym na co najbardziej cierpimy jest w\u0142a\u015bnie brak wra\u017cliwo\u015bci<\/em>[9]<\/a><\/sup><\/sup>. Bogus\u0142aw Linda: Bardzo fajne kobiece kino<\/em>[10]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

DK:  Nie zna\u0142am tych opinii. Mi\u0142o mi. <\/p>\n\n\n\n

MD: Trzy kopie filmu obejrza\u0142o 15.521 widz\u00f3w. Dla por\u00f3wnania M\u0142ode wilki <\/em>(1995), kt\u00f3re mia\u0142y dwadzie\u015bcia trzy kopie i p\u00f3\u0142 miliona widz\u00f3w. Za to Cudowne miejsce <\/em>(1995) <\/em>Jana Jakuba Kolskiego \u2013 pi\u0119\u0107 kopii i tylko dziewi\u0119\u0107 tysi\u0119cy widz\u00f3w. Na tw\u00f3j film spad\u0142 deszcz nagr\u00f3d, by\u0142o ich co najmniej osiemna\u015bcie (w tym sze\u015b\u0107 nagr\u00f3d na Festiwalu Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni, Artur Reinhart otrzyma\u0142 Z\u0142ot\u0105 \u017bab\u0119 na Camerimage, otrzyma\u0142a\u015b r\u00f3wnie\u017c nagrod\u0119 w Cannes), a sam film by\u0142 pokazywany na oko\u0142o trzydziestu festiwalach. To pokazuje rozd\u017awi\u0119k, jaki towarzyszy twojej tw\u00f3rczo\u015bci: w Polsce trzy kopie kinowe, a jednocze\u015bnie projekcje na festiwalach na ca\u0142ym \u015bwiecie. <\/p>\n\n\n\n

DK: Do tej pory nie znalaz\u0142am dystrybutora, kt\u00f3ry kocha\u0142by takie filmy jak moje. Mo\u017cna je wypromowa\u0107, ale nie mo\u017cna i\u015b\u0107 drog\u0105 konkurencji z hollywoodzkimi produkcjami. Trzeba szczerze m\u00f3wi\u0107, co to za film i zach\u0119ci\u0107 widz\u00f3w, \u017ceby poszli do kina. <\/p>\n\n\n\n

MD: Czy to znaczy, \u017ce te dzieci s\u0105 w stanie zagra\u0107 tylko w jednym twoim filmie? Zazwyczaj nie obsadzasz ich po raz drugi. <\/p>\n\n\n\n

DK: Adasia Popielarskiego, kt\u00f3ry w Nic <\/em>(1998) mia\u0142 trzy latka, zaprosi\u0142am do Jestem <\/em>(2005) na zdj\u0119cia pr\u00f3bne. O ile w Nic<\/em> by\u0142 szalonym dzieckiem, kt\u00f3re ucieka\u0142o i musia\u0142a je goni\u0107 ca\u0142a ekipa, to tutaj przyszed\u0142 u\u0142o\u017cony ch\u0142opiec w garniturku, dziewi\u0119cio- czy dziesi\u0119cioletni, kt\u00f3ry z tamtym Adasiem nie mia\u0142 ju\u017c nic wsp\u00f3lnego. Dzieci si\u0119 zmieniaj\u0105 i zawsze mi si\u0119 wydaje, \u017ce lepiej da\u0107 szans\u0119 kolejnemu, pokaza\u0107 mu, \u017ce istnieje inny \u015bwiat, inne \u017cycie, i troch\u0119 je dopie\u015bci\u0107. W szkole, przedszkolu, te dzieci s\u0105 jakby troch\u0119 obok, troch\u0119 nie takie. Piotrek Jagielski z Jestem<\/em> kiedy us\u0142ysza\u0142, \u017ce zagra w filmie, to najpierw krzycza\u0142, \u017ce nie wierzy, a potem si\u0119 rozp\u0142aka\u0142, \u017ce co\u015b takiego mu si\u0119 wydarza i \u017ce w czym\u015b jest dobry. Praca z dzie\u0107mi jest fascynuj\u0105ca. No i zupe\u0142nie nieprzewidywalna. <\/p>\n\n\n\n

MD: W filmie Pora umiera\u0107<\/em> pojawia si\u0119 ch\u0142opiec znany z Jestem<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

DK: Chyba tylko raz zaprosi\u0142am ma\u0142ego aktora po raz drugi do pracy – bardzo zaprzyja\u017ani\u0142am si\u0119 z Kamilem Bitauem, kt\u00f3ry w Jestem<\/em> by\u0142 jednym z ch\u0142opc\u00f3w z bandy. W Porze umiera\u0107<\/em> zagra\u0142 Dostojewskiego. Bardzo to prze\u017cywa\u0142 i w hotelu na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 pr\u00f3bowa\u0142 scen\u0119 dialogow\u0105 z pani\u0105 Danut\u0105 Szaflarsk\u0105. Przy okazji w male\u0144kiej roli wyst\u0105pi\u0142a te\u017c po raz drugi jego m\u0142odsza siostra Sandra. Wspania\u0142e si\u0119 sprawdzi\u0142. <\/p>\n\n\n\n

MD: Czy sukces Wron<\/em> u\u0142atwi\u0142 ci realizacj\u0119 kolejnego filmu? <\/p>\n\n\n\n

DK: Nie. Ja zawsze mia\u0142am pod g\u00f3rk\u0119, ale ju\u017c si\u0119 do tego przyzwyczai\u0142am. Zawsze mi si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce m\u00f3j kolejny film jest debiutem i startuj\u0119 od samego pocz\u0105tku przygotowa\u0144 produkcyjnych, czyli szukania pieni\u0119dzy i przekonywania ludzi o ich przyznaniu jak debiutantka. Pami\u0119tam, \u017ce na planie pewnego filmu w Nowym Jorku, na kt\u00f3rym pojawi\u0142am si\u0119 przypadkiem, spotka\u0142am Brada Pitta, by\u0142o bardzo zabawnie, bo ja zupe\u0142nie nie wiedzia\u0142am kim on jest, za to on widzia\u0142 niedawno Wrony i by\u0142 nimi zachwycony. Po tym spotkaniu w\u0142a\u015bnie dla niego powsta\u0142 scenariusz Dzikus\u00f3w<\/em>. Ale nie starczy\u0142o i czasu, i si\u0142, \u017ceby go zrealizowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

MD: Pojawiaj\u0105 si\u0119 w nim dzieci? <\/p>\n\n\n\n

DK: Oczywi\u015bcie. <\/p>\n\n\n\n

Nic<\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Nic<\/em> (1998). <\/em>Autor: Nieznany. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

MD: Mimo wielkiego sukcesu Wron<\/em>, na tw\u00f3j kolejny film zatytu\u0142owany Nic<\/em> (1998) trzeba by\u0142o czeka\u0107 a\u017c cztery lata. Jest to historia Heli (Anita Kuskowska-Borowska) \u2013 matki tr\u00f3jki dzieci, kobieta ukrywa kolejn\u0105 ci\u0105\u017c\u0119 przed swoim psychopatycznym m\u0119\u017cem Antonim (Janusz Panasewicz). G\u0142\u00f3wnym tematem jest samotno\u015b\u0107 i bezradno\u015b\u0107 bohaterki, kt\u00f3rej nikt nie wspiera w tych trudnych chwilach \u017cycia. <\/p>\n\n\n\n

DK: Ci\u0105gle powtarzam, \u017ce ka\u017cdy nast\u0119pny film jest jak debiut. Wszystko mo\u017ce si\u0119 przytrafi\u0107, jest tyle wypadkowych, \u017ce film mo\u017ce wyj\u015b\u0107, ale mo\u017ce te\u017c by\u0107 to zupe\u0142n\u0105 klap\u0105. Mia\u0142am prze\u015bwiadczenie, \u017ce sukces sukcesem, Wrony<\/em> si\u0119 podoba\u0142y, ale trzeba rusza\u0107 do przodu. Pocz\u0105tkiem Nic<\/em> by\u0142 niesamowity artyku\u0142 w \u201eGazecie Wyborczej\u201d. By\u0142am pod takim wra\u017ceniem tego tekstu i ca\u0142ej historii, \u017ce scenariusz napisa\u0142am bardzo szybko, pisa\u0142am nocami le\u017c\u0105c na materacu na ziemi, bo w domu trwa\u0142 nieko\u0144cz\u0105cy si\u0119 remont. <\/p>\n\n\n\n

MD: To by\u0142 1995 rok i artyku\u0142 El\u017cbiety Mosingiewicz, kt\u00f3ry bardzo mocno na ciebie wp\u0142yn\u0105\u0142. <\/p>\n\n\n\n

DK:  M\u0105\u017c bardzo mocno psychicznie oddzia\u0142ywa\u0142 na to, co zrobi\u0142a tamta dziewczyna, jego \u017cona. Wiedzia\u0142am z artyku\u0142u, \u017ce s\u0105d mimo to os\u0105dza\u0142 jedynie j\u0105, wyda\u0142o mi si\u0119 to potwornie niesprawiedliwe. Kontaktowa\u0142am si\u0119 z pani\u0105 El\u017cbiet\u0105, ale szczeg\u00f3\u0142\u00f3w historii do ko\u0144ca nie zna\u0142am. Zazwyczaj nie do ko\u0144ca mi zreszt\u0105 zale\u017cy, \u017ceby te szczeg\u00f3\u0142y zna\u0107, na podstawie tego, co wiem chc\u0119 stworzy\u0107 moj\u0105 histori\u0119, rozgrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 w moim, wymy\u015blonym przeze mnie \u015bwiecie wa\u017cne, \u017ceby by\u0142a wiarygodna. <\/p>\n\n\n\n

MD: W filmie ojciec wyrzuca matce, \u017ce jedyne co robi to haruje na ciebie i te twoje bachory<\/em>[11]<\/a><\/sup><\/sup>. Jedyne momenty, gdy okazuje jej wzgl\u0119dn\u0105 czu\u0142o\u015b\u0107, to mi\u0142o\u015b\u0107 fizyczna, kt\u00f3ra prowadzi do kolejnego niechcianego dziecka. <\/p>\n\n\n\n

DK: To by\u0142 kompletnie inny film, inny \u015bwiat, ni\u017c ten, jaki opisywa\u0142am wcze\u015bniej . W roli g\u0142\u00f3wnej Anita Borkowska-Kuskowska zwana Nitk\u0105, primabalerina z Teatru Wielkiego, kt\u00f3ra m\u00f3wi\u0142a, \u017ce nie lubi ogl\u0105da\u0107 swoich zdj\u0119\u0107, bo jest brzydka i niefotogeniczna. Nie pokazywa\u0142am jej materia\u0142\u00f3w, wi\u0119c zobaczy\u0142a si\u0119 dopiero na postsynchronach (no i mam wra\u017cenie, \u017ce takiej siebie wcze\u015bniej nie zna\u0142a). No i tr\u00f3jka dzieci, ka\u017cde inne. Roczny maluch, Dawid \u0141epkowski, kt\u00f3ry w scenariuszu mia\u0142 pi\u0107 mleko z butelki, a okaza\u0142o si\u0119, \u017ce lubi kotlety schabowe i og\u00f3rki kiszone, Ada\u015b Popielarski, kt\u00f3ry by\u0142 nadpobudliwy i Mania (Inga Zawadzka), kt\u00f3ra bardzo d\u0142ugo nie wierzy\u0142a w to, \u017ce jest \u015bwietna i chcemy j\u0105 do filmu. Jej tata tak naprawd\u0119 przyszed\u0142 na casting z m\u0142odsz\u0105 c\u00f3rk\u0105, a ja Ing\u0119 wypatrzy\u0142am na korytarzu. No i Janusz Panasewicz, kt\u00f3ry by\u0142 w bardzo trudnej sytuacji, bo przyje\u017cd\u017ca\u0142 do nas co jaki\u015b czas na plan, kiedy by\u0142 potrzebny, ale dzielnie sobie poradzi\u0142. Chyba nie za bardzo lubili si\u0119 z Anit\u0105, czego na szcz\u0119\u015bcie w filmie nie wida\u0107 \u2013 wydaje si\u0119, \u017ce ona go kocha. No i sam temat filmu, o kt\u00f3rym na planie przy dzieciach nie m\u00f3wili\u015bmy, ale ca\u0142y czas wisia\u0142 nad nami w powietrzu. Ten film wyssa\u0142 ze mnie wszystko, cho\u0107 bardzo go lubi\u0119. <\/p>\n\n\n\n

MD: Nic<\/em> jest filmem interesuj\u0105cym w warstw\u0119 wizualnej, wszystko spowite jest w kolorze sepii. Czy, aby to osi\u0105gn\u0105\u0107 trzeba by\u0142o zastosowa\u0107 jakie\u015b specjalne metody? <\/p>\n\n\n\n

DK: To by\u0142 specjalny spos\u00f3b wywo\u0142ywania ta\u015bmy filmowej. Czernie by\u0142y podbite. A sepi\u0119 uzyskali\u015bmy dzi\u0119ki naniesionym filtrom. Spotka\u0142am si\u0119 z opiniami, \u017ce si\u0119 poddaj\u0119 operatorowi, \u017ce to jest za \u0142adne, za pi\u0119kne \u2013 z czym si\u0119 w og\u00f3le nie zgadzam. Chcia\u0142am, \u017ceby ten film tak wygl\u0105da\u0142, nie chcia\u0142am meliny, pet\u00f3w i podbitych oczu. Chcia\u0142am pokaza\u0107 pi\u0119kn\u0105 kobiet\u0119, kt\u00f3ra z mi\u0142o\u015bci nie jest w stanie oprze\u0107 si\u0119 z\u0142u. <\/p>\n\n\n\n

MD: W tym filmie r\u00f3wnie\u017c nie oby\u0142o si\u0119 bez kontrowersji, zarzucano ci, \u017ce kaza\u0142a\u015b ma\u0142emu dziecku pi\u0107 brudn\u0105 wod\u0119 z ka\u0142u\u017cy. <\/p>\n\n\n\n

DK: To jest s\u0142ynna historia z konferencji prasowej w Gdyni. Byli\u015bmy na pi\u0105tym pi\u0119trze z kamer\u0105 patrz\u0105c\u0105 w d\u00f3\u0142 na podw\u00f3rko. Dzieci mia\u0142y skaka\u0107 po ka\u0142u\u017cach. Po sko\u0144czeniu uj\u0119cia zesz\u0142am na d\u00f3\u0142 i mama ma\u0142ego bobasa Dawida m\u00f3wi: pani Doroto, koniecznie niech pani zobaczy jak on pije wod\u0119 z ka\u0142u\u017cy. <\/em>By\u0142am przera\u017cona – jak to, roczne dziecko, ka\u0142u\u017ca, brudna woda? Ale mama mnie uspokaja\u0142a, \u017ce ma\u0142y jest po szpitalach i uodporniony i prosi\u0142a, \u017ceby koniecznie takie uj\u0119cie zrobi\u0107. Mimo wszystko poprosi\u0142am dy\u017curnych, \u017ceby wyszorowali te wkl\u0119\u015bni\u0119te dziury w asfalcie, do kt\u00f3rych potem wlali\u015bmy wod\u0119 \u017ar\u00f3dlan\u0105. Jak wida\u0107 wygl\u0105da\u0142o to inaczej, ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 na pierwszy rzut oka wydawa\u0107. Nie jestem taka straszna, jak m\u00f3wi\u0105. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Jestem<\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

MD:  Sze\u015b\u0107 lat po Nic <\/em>re\u017cyserujesz Jestem<\/em>. Sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 a\u017c tak d\u0142uga przerwa? <\/p>\n\n\n\n

DK: Scenariusz Jestem <\/em>mia\u0142am gotowy i to sze\u015b\u0107 lat oczekiwania by\u0142o udr\u0119k\u0105. Telewizja zacz\u0119\u0142a robi\u0107 seriale i zarzuci\u0142a filmy fabularne. Agencja Produkcji Filmowej, kt\u00f3ra dawa\u0142a pieni\u0105dze, przesta\u0142a istnie\u0107 i telewizja sta\u0142a si\u0119 jedynym miejscem, kt\u00f3re mog\u0142o sfinansowa\u0107 produkcj\u0119. To wydeptywanie \u015bcie\u017cek i stanie pod gabinetami by\u0142o okropne. Wszystko zmieni\u0142o si\u0119 dzi\u0119ki prezesowi Janowi Dworakowi, z kt\u00f3rym spotkali\u015bmy si\u0119 na festiwalu filmowym Dwa Brzegi. Powiedzia\u0142am mu, \u017ce czekam ju\u017c tyle lat. A on obieca\u0142, \u017ce przeczyta scenariusz i zadzwoni w ci\u0105gu tygodnia. Nie wierzy\u0142am, ale tak si\u0119 sta\u0142o. Jedynym warunkiem pana prezesa by\u0142o to, \u017ce film trzeba zrobi\u0107 do ko\u0144ca roku, a by\u0142 koniec sierpnia. I tak letni film zamieni\u0142 si\u0119 w film jesienny, zdj\u0119cia zacz\u0119li\u015bmy 13 pa\u017adziernika 2005 roku, a zako\u0144czyli\u015bmy w grudniu, z peronu dworca w Che\u0142m\u017cy, na kt\u00f3rym kr\u0119cili\u015bmy, dy\u017curni zamiatali \u015bnieg. <\/p>\n\n\n\n

MD: Wydaje si\u0119, \u017ce Nic<\/em> by\u0142o filmem ko\u0144cz\u0105cym pewien etap twojej tw\u00f3rczo\u015bci. Jestem<\/em> jest ju\u017c inaczej opowiadane, sama struktura scenariusza jest inna. Ten film jest bardziej przyst\u0119pny dla zwyczajnego widza. My\u015bla\u0142a\u015b takimi kategoriami, \u017ceby zrobi\u0107 film dla szerszej publiczno\u015bci? <\/p>\n\n\n\n

DK: Nie, to samo przysz\u0142o. Nigdy nie by\u0142o u mnie takiego my\u015blenia, \u017ce musz\u0119 \u201erobi\u0107 co\u015b pod widza\u201d, \u017ceby by\u0142o mu \u0142atwiej. To dla mnie abstrakcja. By\u0107 mo\u017ce przyroda, rzeka, to narzuca\u0142o mi form\u0119. Gdyby film dzia\u0142 si\u0119 we wn\u0119trzach by\u0142by inny, mo\u017ce bardziej drapie\u017cny. <\/p>\n\n\n\n

MD: Zainspirowa\u0142a ci\u0119 autentyczna historia z 2002 roku: ch\u0142opiec uciek\u0142 z domu dziecka, powr\u00f3ci\u0142 do rodziny, ale matka go nie przyj\u0119\u0142a pod sw\u00f3j dach. Ch\u0142opak przez p\u00f3\u0142 roku \u017cy\u0142 w barakach niedaleko bogatego osiedla, kt\u00f3rego mieszka\u0144cy nie zwracali na niego uwagi. W ko\u0144cu, w wyniku donosu aresztowa\u0142a go policja i odwieziono go do domu dziecka. <\/p>\n\n\n\n

DK: To by\u0142a male\u0144ka notatka, chyba w \u201eGazecie Wyborczej\u201d. Rzeczywi\u015bcie kto\u015b z doros\u0142ych zadzwoni\u0142 na policj\u0119, informuj\u0105c, \u017ce po okolicy b\u0142\u0105ka si\u0119 dziecko. Nikomu nie przysz\u0142o do g\u0142owy, \u017ce mo\u017cna do ch\u0142opca podej\u015b\u0107, zagada\u0107, zapyta\u0107, czy nie jest czasem g\u0142odny. <\/p>\n\n\n\n

MD: A drug\u0105 inspiracj\u0105 by\u0142a historia dziesi\u0119ciolatki z dobrego, bogatego domu, kt\u00f3ra uzale\u017cni\u0142a si\u0119 od picia piwa. <\/p>\n\n\n\n

DK: Tak, to by\u0142a te\u017c prawdziwa historia, pod nieobecno\u015b\u0107 rodzic\u00f3w, kt\u00f3rych nie by\u0142o, bo musieli zarabia\u0107 pieni\u0105chy, ich ma\u0142a c\u00f3rka pi\u0142a z samotno\u015bci, kiedy zas\u0142ab\u0142a przyjecha\u0142o pogotowie i stwierdzi\u0142o, \u017ce dziecko jest pijane w sztok. A w domu by\u0142y marmury, nianie i mercedesy. <\/p>\n\n\n\n

MD: Za\u015b trzeci\u0105 inspiracj\u0105 by\u0142a posta\u0107 Arka, bohatera twojej etiudy Jajko<\/em>, o kt\u00f3rym ju\u017c wspominali\u015bmy \u2013 jemu jest te\u017c dedykowany ten film. <\/p>\n\n\n\n

DK: Tak. Kundel (Piotr Jagielski) z Jestem<\/em> i Arek maj\u0105 ze sob\u0105 du\u017co wsp\u00f3lnego i bardzo chcia\u0142am zostawi\u0107 po Arku \u015blad. <\/p>\n\n\n\n

MD: Ch\u0142opca, kt\u00f3ry zagra\u0142 g\u0142\u00f3wnego bohatera \u2013 Kundla, odnalaz\u0142a\u015b w \u015awi\u0119toch\u0142owicach. Jak trafi\u0142a\u015b na jego trop? <\/p>\n\n\n\n

DK: Student z Katowic, kt\u00f3ry chcia\u0142 asystowa\u0107 przy filmie przywi\u00f3z\u0142 seri\u0119 zdj\u0119\u0107 ze \u015awi\u0119toch\u0142owic i zobaczy\u0142am na nich fantastycznych ch\u0142opc\u00f3w, kt\u00f3rych odnale\u017ali\u015bmy i zaprosili\u015bmy do filmu. A Piotrka Jagielskiego znalaz\u0142am w szkole w \u015awi\u0119toch\u0142owicach, wyci\u0105gn\u0119\u0142am go z lekcji religii. By\u0142 bardzo zdziwiony, a mnie od razu bardzo si\u0119 spodoba\u0142. <\/p>\n\n\n\n

MD: W Jestem<\/em> mamy jeszcze dziewczynk\u0119, Kuleczk\u0119 (Agnieszka Nagorzycka), kt\u00f3ra jest mi\u0142o\u015bci\u0105 g\u0142\u00f3wnego bohatera. <\/p>\n\n\n\n

DK: Znalaz\u0142am j\u0105 w domu dziecka. Najpierw rozwa\u017ca\u0142am, czy by jej nie obsadzi\u0107 w g\u0142\u00f3wnej roli jako Kundla, bo m\u00f3wi\u0142a niskim, zachrypni\u0119tym g\u0142osem. No ale w mi\u0119dzyczasie znalaz\u0142 si\u0119 Piotru\u015b, wi\u0119c Agnieszka zagra\u0142a Kuleczk\u0119. Cudna dziewuszka, wspaniale nam si\u0119 z ni\u0105 pracowa\u0142o. Byli z Piotrkiem kompletnie r\u00f3\u017cni. Gdy m\u00f3wi\u0142am Piotrkowi, \u017ce robimy dubel, to on odpowiada\u0142, \u017ce nie chce, bo nie wierzy, \u017ce zrobi to lepiej. Kuleczka z kolei, jak si\u0119 ko\u0144czy\u0142o uj\u0119cie, to prosi\u0142a: Pani Dorotko, jeszcze jeden dubelek, bo ja by\u0142am taka niedobra<\/em>. Nawet, kiedy zapewnia\u0142am j\u0105, \u017ce wszystko by\u0142o pi\u0119knie, prosi\u0142a o jeszcze. Robili\u015bmy wi\u0119c dubel na tzw. \u201eameryka\u0144sk\u0105 kamer\u0119\u201d, czyli z pust\u0105 kaset\u0105, bez ta\u015bmy. Bo to by\u0142 jeszcze film robiony na ta\u015bmie 35 milimetr\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

MD: Bardzo aktualnym motywem, kt\u00f3ry poruszasz w filmie, jest konsumpcjonizm. Kundel jest biedny, brakuje mu na jedzenie, ale wy\u017cej ni\u017c dobra materialne stawia swoj\u0105 dzieci\u0119c\u0105 godno\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n

DK: Tak, to te\u017c w ho\u0142dzie dla Arka, kt\u00f3ry taki w\u0142a\u015bnie by\u0142. Bardzo lubi\u0119 scen\u0119, kiedy Kundel cytuje telewizyjn\u0105 reklam\u0119 szprotek. Wtedy reklamy nas po prostu zjada\u0142y i wiedzia\u0142am, jak ludzie na nie reaguj\u0105 \u2013 to, co jest w reklamie trzeba mie\u0107 w domu. <\/p>\n\n\n\n

MD: Muzyk\u0119 do Jestem <\/em>skomponowa\u0142 Michael Nyman, kompozytor Petera Greenawaya i autor przepi\u0119knej muzyki do Fortepianu <\/em>(1993) <\/em>Jane Campion. <\/p>\n\n\n\n

DK: Michael Nyman by\u0142 szefem jury festiwalu muzyki filmowej w Bonn, da\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119 Micha\u0142owi Lorencowi za muzyk\u0119 do Nic <\/em>i zaproponowa\u0142, \u017ce mo\u017ce napisa\u0107 muzyk\u0119 do mojego nast\u0119pnego filmu. Nyman przyjecha\u0142 do Polski, na du\u017cym ekranie ogl\u0105dali\u015bmy film, m\u00f3wi\u0142am, w kt\u00f3rych miejscach s\u0142ysz\u0119 muzyk\u0119, kt\u00f3re jego kompozycje lubi\u0119. D\u0142ugo trzeba go by\u0142o przekonywa\u0107, \u017ceby na nagranie przyjecha\u0142 do Polski, na Londyn oczywi\u015bcie nie by\u0142o nas sta\u0107. W ko\u0144cu przyjecha\u0142 i nagra\u0142 ca\u0142\u0105 muzyk\u0119 z Sinfoni\u0105 Varsovi\u0105. By\u0142 zachwycony orkiestr\u0105. Jest wspania\u0142ym cz\u0142owiekiem i wielkim artyst\u0105. <\/p>\n\n\n\n

MD:  Jestem<\/em> to tw\u00f3j pierwszy film, kt\u00f3ry tak mocno podzieli\u0142 krytyk\u0119. By\u0142y g\u0142osy zachwytu: Dlaczego nie wstydz\u0119 si\u0119 \u0142ez wzruszenia, kt\u00f3re towarzyszy\u0142y mi w trakcie seansu \u201eJestem\u201d? Dlaczego jestem z tych \u0142ez dumny? Je\u017celi jeszcze kino potrafi mnie wzruszy\u0107, to znak, \u017ce nie wszystko stracone i zapomniane, \u017ce potrafi\u0119 by\u0107 dzieckiem w kinie. I \u017ce nim Jestem<\/em>[12]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 <\/em>pisa\u0142 recenzent w \u201eFilmie\u201d w 2005 roku. Dwa lata p\u00f3\u017aniej w tym samym czasopi\u015bmie opublikowano artyku\u0142 Dzieciaki nie p\u0142acz\u0105. 14 sposob\u00f3w, jak skrzywdzi\u0107 dziecko w filmie<\/em> i tu znalaz\u0142a\u015b si\u0119 na trzecim miejscu z powodu uj\u0119cia go\u0142ej Kuleczki, dziewczynki z domu dziecka, a jak przekonywali autorzy prawdopodobnie \u017cadna matka nie zgodzi\u0142aby si\u0119 na takie zdj\u0119cia swojego dziecka[13]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

DK:  I dlatego zosta\u0142a wzi\u0119ta dziewczynka z domu dziecka, tak? <\/p>\n\n\n\n

MD: Z kolei Pawe\u0142 T. Felis, kt\u00f3rego artyku\u0142 zosta\u0142 przedrukowany we wszystkich lokalnych edycjach \u201eGazety Wyborczej\u201d, pisa\u0142 tak: Irytowa\u0142y mnie w tym filmie pi\u0119kne do b\u00f3lu zdj\u0119cia, nachalna symbolika, a zw\u0142aszcza toporna muzyka Nymana, ale uj\u0119\u0142a dw\u00f3jka znakomitych m\u0142odych aktor\u00f3w<\/em>[14]<\/a><\/sup><\/sup>. Za to filmem zachwyca\u0142a si\u0119 Maria Malaty\u0144ska z \u201eGazety Krakowskiej\u201d, kt\u00f3ra pisa\u0142a:  \u201eJestem<\/em>\u201d \u2013 jest filmem najdojrzalszym i najbardziej bezpo\u015brednim w prezentacji dzieci\u0119cego bohatera. Tu ju\u017c nie ma ba\u015bni, cho\u0107 zdj\u0119cia tego samego operatora te\u017c s\u0105 pi\u0119kne. Tu jest przede wszystkim przejmuj\u0105ce studium dzieci\u0119cej samotno\u015bci, ca\u0142kowicie niezawinionej, kt\u00f3rej zdj\u0119cia \u201ewt\u00f3ruj\u0105\u201d, buduj\u0105c poczucie swoistej izolacji wok\u00f3\u0142 dziecka<\/em>[15]<\/a><\/sup><\/sup>. Zastanawiam si\u0119, z czego wynika\u0142o to, \u017ce ten film budzi\u0142 skrajne opinie. Jak si\u0119 z nimi czu\u0142a\u015b? <\/p>\n\n\n\n

DK: Mam tak\u0105 teori\u0119, \u017ce je\u015bli udaje ci si\u0119 wej\u015b\u0107 w film, uwierzy\u0107 w niego i by\u0107 w nim z bohaterami, to on dzia\u0142a. A kiedy stoisz z boku, ogl\u0105dasz na ch\u0142odno, to nawet arcydzie\u0142o nikogo nie przekona. <\/p>\n\n\n\n

Jutro b\u0119dzie lepiej<\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Jutro b\u0119dzie lepiej<\/em> (2011). <\/em>Autor: Nieznany. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

MD: Czy z tego do\u015bwiadczenia mi\u0119dzynarodowej wsp\u00f3\u0142pracy zrodzi\u0142o si\u0119 Jutro b\u0119dzie lepiej <\/em>(2011)? Jest to koprodukcja polsko-japo\u0144ska. <\/p>\n\n\n\n

DK: To by\u0142 taki uroczy starszy pan Takashi Niwa, kt\u00f3ry kierowa\u0142 polskie filmy do dystrybucji w Japonii: kupi\u0142 Diab\u0142y, diab\u0142y,<\/em> a potem kolejne moje filmy. Pokazywa\u0142 je bezp\u0142atnie dzieciom w japo\u0144skich szko\u0142ach. I w Jutro b\u0119dzie lepiej <\/em>postanowi\u0142 wej\u015b\u0107 w koprodukcj\u0119, by nie kupowa\u0107 potem praw do filmu. <\/p>\n\n\n\n

MD:  Dlatego w\u0142a\u015bnie film nie jest po polsku? <\/p>\n\n\n\n

DK:  Nie, nie jest po polsku, bo bohaterowie s\u0105 Rosjanami. Znajoma zadzwoni\u0142a do mnie, \u017ce w Programie Trzecim Polskiego Radia wys\u0142ucha\u0142a audycji o ch\u0142opcach, kt\u00f3rzy uciekli z Rosji do Polski, ale potem ich deportowano. I najgorsze by\u0142o to, \u017ce widzowie dzwonili i g\u0142osy rozk\u0142ada\u0142y si\u0119 po po\u0142owie: cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3wi\u0142a, \u017ce ch\u0142opc\u00f3w trzeba by\u0142o odes\u0142a\u0107, a inni, \u017ce powinni zosta\u0107. Jutro b\u0119dzie lepiej <\/em>zrodzi\u0142o si\u0119 troch\u0119 z buntu. Tym bardziej, \u017ce znam realia dom\u00f3w dziecka, z kt\u00f3rych te rosyjskie dzieci ucieka\u0142y twierdz\u0105c, \u017ce \u017cycie na dworcach jest lepsze. Je\u015bli wi\u0119c postanowi\u0142y poszuka\u0107 lepszego \u015bwiata, to trzeba by\u0142o im pozwoli\u0107 zosta\u0107. <\/p>\n\n\n\n

MD:  Jaka by\u0142a  recepcja Jutro b\u0119dzie lepiej<\/em> w kraju i za granic\u0105? <\/p>\n\n\n\n

DK: Bardzo du\u017co je\u017adzi\u0142am z Jutro b\u0119dzie lepiej <\/em>i po \u015bwiecie, i po Polsce i musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce nie spodziewa\u0142am si\u0119, \u017ce b\u0119dzie tak dobrze przyj\u0119ty. Raz tylko pani Ukrainka broni\u0142a pogranicznik\u00f3w, bo m\u00f3wi\u0142a \u017ce ona dzi\u0119ki nim od pi\u0119ciu lat jest tutaj, jeden z nich bezinteresownie pom\u00f3g\u0142 jej przej\u015b\u0107 przez formalno\u015bci na granicy i druki powype\u0142nia\u0107. Pokazywa\u0142am ten film tak\u017ce w Moskwie na festiwalu Wis\u0142a \u2013 tam bardzo ba\u0142am si\u0119 reakcji, ale po projekcji gadali\u015bmy ze trzy godziny pod sal\u0105 i nikt nie mia\u0142 \u017calu, \u017ce to historia o biednych rosyjskich dzieciach. <\/p>\n\n\n\n

MD: Czy ten film mia\u0142 by\u0107 w pewien spos\u00f3b interwencyjny, \u017ceby pom\u00f3c tym deportowanym ch\u0142opcom? <\/p>\n\n\n\n

DK: Nie. Od momentu, gdy to si\u0119 wydarzy\u0142o, do chwili robienia filmu min\u0119\u0142o chyba sze\u015b\u0107 lat, wi\u0119c na interwencj\u0119 by\u0142oby za p\u00f3\u017ano. Ale rok temu, gdy nasili\u0142y si\u0119 wydarzenia pod nasza bia\u0142orusk\u0105 granic\u0105, by\u0142am na pokazie tego filmu na wschodzie Polski i wszyscy byli bardzo poruszeni, \u017ce to jest bardzo aktualna historia. Czasem, gdy si\u0119 widzi bezdomnego czy \u017cebrz\u0105cego na ulicy i on \u015bmierdzi, to cz\u0142owiek si\u0119 odruchowo odsuwa, ucieka, nie chce widzie\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce ten film jest po to, \u017ceby si\u0119 nie odwraca\u0107. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Pora umiera\u0107, Inny \u015bwiat, \u017bu\u017cel<\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Pora umiera\u0107<\/em> (2007). <\/em>Autor: Witold. K. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

MD:  W swoim dorobku masz te\u017c dwa filmy, kt\u00f3re nie s\u0105 bezpo\u015brednio o dzieciach, jednak w\u0105tek dzieci\u0144stwa si\u0119 w nich pojawia. Mam tu na my\u015bli filmy: Pora umiera\u0107<\/em> (2007) i Inny \u015bwiat <\/em>(2012) \u2013 film fabularny i dokument o Danucie Szaflarskiej. W Pora umiera\u0107 <\/em>to historia starszej pani Anieli, osoby mocno zwi\u0105zanej z tradycj\u0105, kt\u00f3r\u0105 te\u017c symbolizuje ten dom, drewniana willa. Chce go sprzeda\u0107 Witek, syn Anieli (Krzysztof Globisz). Pora umiera\u0107<\/em> to opowie\u015b\u0107 o samotno\u015bci, przemijaniu, ale pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dzieci. Jak\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 w tym filmie? <\/p>\n\n\n\n

DK: Dzieci s\u0105 szczere, prawdziwe, otwarte i Anieli jest bli\u017cej do dzieci ni\u017c do doros\u0142ych czy starych. Mimo \u017ce jest stara, to jest bardzo m\u0142oda. <\/p>\n\n\n\n

MD: W \u017cyciu Anieli pojawia si\u0119 Romek Fiodor \u201eDostojewski\u201d (Kamil Bitau) \u2013 mieszkaniec pobliskiego domu dziecka. Ch\u0142opiec najpierw pr\u00f3buje okra\u015b\u0107 Aniel\u0119, a potem wchodzi z ni\u0105 w komityw\u0119. Z kolei negatywn\u0105 postaci\u0105 jest wnuczka Anieli (Patrycja Szewczyk) \u2013 oty\u0142a dziewczynka, kt\u00f3ra usi\u0142uje wy\u0142udzi\u0107 od babci z\u0142oty pier\u015bcionek. Wydaje si\u0119, \u017ce w Pora umiera\u0107 <\/em>dzieci s\u0105 takim t\u0142em, na kt\u00f3rym uwidaczniaj\u0105 si\u0119 postawy doros\u0142ych. <\/p>\n\n\n\n

DK: I Anieli bli\u017cej do tych dzieci, ni\u017c do w\u0142asnego syna. Po pokazie Pora umiera\u0107 <\/em>w Moskwie, podesz\u0142a do mnie zap\u0142akana Rosjanka, kt\u00f3ra powiedzia\u0142a, \u017ce mia\u0142a sprzeda\u0107 dom babci, ale po obejrzeniu filmu tego nie zrobi. <\/p>\n\n\n\n

MD: Motyw dzieci\u0144stwa odgrywa szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w Innym \u015bwiecie. <\/em>Czy dla Danuty Szaflarskiej moment przedwczesnej \u015bmierci ojca by\u0142 prze\u0142omowy? <\/p>\n\n\n\n

DK: Na pewno tak, by\u0142a bardzo z\u017cyta z tat\u0105, kocha\u0142a go niesamowicie, by\u0142 jej bardzo bliski. A ta jego \u015bmier\u0107 by\u0142a nieoczekiwana, po prostu wyjecha\u0142 na jaki\u015b kurs i tam zmar\u0142 na zapalenie wyrostka robaczkowego. Wtedy sko\u0144czy\u0142o si\u0119 \u017cycie na wsi, co dla Danusi oznacza\u0142o r\u00f3wnie\u017c koniec dzieci\u0144stwa. M\u00f3wi\u0142a, \u017ce te dziewi\u0119\u0107 lat chodzenia boso, buszowania po lasach i potokach, zosta\u0142o w niej do ko\u0144ca \u017cycia. <\/p>\n\n\n\n

MD: Nieprzypadkowo na ok\u0142adce p\u0142ytowego wydania Innego \u015bwiata<\/em> znalaz\u0142o si\u0119 zdj\u0119cie ma\u0142ej u\u015bmiechni\u0119tej Danusi Szaflarskiej. Dzieci\u0144stwo jest kluczem do jej innego \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n

DK: O dzieci\u0144stwie Danusia mog\u0142a bez ko\u0144ca opowiada\u0107 i pami\u0119ta\u0142a naprawd\u0119 wszystko, ze szczeg\u00f3\u0142ami. Dzi\u0119ki temu uda\u0142o mi si\u0119 j\u0105 nak\u0142oni\u0107, \u017ceby stan\u0119\u0142a przed kamer\u0105 i powiedzia\u0142a: jak nie ty, to kto? Inaczej wszystko p\u00f3jdzie w niepami\u0119<\/em>\u0107. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Inny \u015bwiat <\/em>(edycja DVD, FINA). Archiwum Micha\u0142a Dondzika. <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

MD: Co na tyle mocno zafascynowa\u0142o ci\u0119 w m\u0142odo\u015bci i \u017cu\u017clowcach, \u017ceby w\u0142a\u015bnie o tym nakr\u0119ci\u0107 film? Co jest takiego wa\u017cnego w tych ludziach? Bo dotychczas zajmowa\u0142a\u015b si\u0119 dzie\u0107mi, kt\u00f3re dopiero wkraczaj\u0105 w \u017cycie i staruszkami, kt\u00f3rzy s\u0105 u jego kresu. A w \u017bu\u017clu <\/em>(2021) <\/em>pr\u00f3bujesz uchwyci\u0107 ten okres przej\u015bciowy. <\/p>\n\n\n\n

DK: Jest taki czas w \u017cyciu, kiedy mamy do wyboru: albo stoisz  pod budk\u0105 z piwem i jeste\u015b wtedy w miar\u0119 bezpieczny, albo wymy\u015blasz sobie co\u015b, co jest twoj\u0105 pasj\u0105, szale\u0144stwem. \u017bu\u017cel to jest sport ekstremalny, nieprzewidywalny, tam naprawd\u0119 mo\u017cna wszystko straci\u0107, wszystko mo\u017cna zyska\u0107. Jest pytanie: po co traci\u0107 \u017cycie i zdrowie na co\u015b takiego. Przecie\u017c ci ch\u0142opcy wychodz\u0105c z domu nie wiedz\u0105, czy nie byli w nim po raz ostatni. Ale chc\u0105 co\u015b prawdziwego prze\u017cy\u0107. Przy tym jest to czasami szansa, \u017ceby si\u0119 wybi\u0107 i uciec ze \u015brodowiska, w kt\u00f3rym od lat tkwi\u0105 kolejne pokolenia, w tym samym mieszkaniu, w tej samej biedzie. \u017bu\u017cel jest bardzo trudnym sportem, nie tylko fizycznie trzeba sobie radzi\u0107, ale i psychicznie. Przem\u00f3c strach i samotno\u015b\u0107, bo na torze s\u0105 kompletnie samotni. Podobno w \u017cu\u017clu im szybciej jedziesz, tym jest bezpieczniej, wi\u0119c trzeba mie\u0107 wielk\u0105 odwag\u0119. To nie s\u0105 zblazowani ch\u0142opcy, kt\u00f3rzy przesypiaj\u0105 \u017cycie, tylko kompletne \u015bwiry, kt\u00f3re s\u0105 w stanie wszystko postawi\u0107 wszystko na jedn\u0105 kart\u0119, \u017ceby co\u015b zmieni\u0107, co\u015b prze\u017cy\u0107. Ch\u0142opcy z fantazj\u0105. Podziwiam! <\/p>\n\n\n\n

MD:  Nie by\u0142aby\u015b sob\u0105, gdyby\u015b nie umie\u015bci\u0142a w filmie chocia\u017c jednego dziecka. Jak\u0105 rol\u0119 przypisa\u0142a\u015b Jujkowi (Bartosz Gnosowski)? <\/p>\n\n\n\n

DK: To jest niewinno\u015b\u0107. Dziecko daje odbicie g\u0142\u00f3wnemu bohaterowi \u2013 Lowie (Tomasz Zi\u0119tek). Mimo, \u017ce jest tak\u0105 kruszynk\u0105 wszystko rozumie i czuje. Te\u017c ma ci\u0119\u017cko, jest samotnikiem, ma przechlapane w domu. Ale jest dzielnym rycerzem i wiadomo, \u017ce b\u0119dzie \u017cu\u017clowcem. <\/p>\n\n\n\n

MD: Czy zastanawia\u0142a\u015b si\u0119 dla kogo przes\u0142anie filmu \u017bu\u017cel<\/em> jest czytelne? Czy m\u0142odzi ludzie, kt\u00f3rzy p\u00f3jd\u0105 na ten film, zrozumiej\u0105 co\u015b wi\u0119cej? A mo\u017ce to dla ich matek, ojc\u00f3w, dziadk\u00f3w? <\/p>\n\n\n\n

DK: O dziwo ten film ma wielk\u0105 rzesz\u0119 fan\u00f3w w\u015br\u00f3d \u015bredniego i starszego pokolenia. Tak\u017ce w\u015br\u00f3d kobiet, kt\u00f3re nigdy nie s\u0142ysza\u0142y o \u017cu\u017clu, a jak s\u0105 zawody w telewizji to wy\u0142\u0105czaj\u0105 odbiornik. Po \u017bu\u017clu<\/em> m\u00f3wi\u0105, \u017ce p\u00f3jd\u0105 i zobacz\u0105, jak to jest. Widzowie s\u0105 bardzo przej\u0119ci rozgrywaj\u0105c\u0105 si\u0119 histori\u0105 mi\u0142osn\u0105 mi\u0119dzy Low\u0105 a Rom\u0105 (Jagoda Por\u0119bska). Mo\u017ce m\u0142odzi s\u0105 przyzwyczajeni do innego sposobu opowiadania, a ci troch\u0119 starsi bardziej wchodz\u0105 w ten film. <\/p>\n\n\n\n

MD: Czy z perspektywy 2022 roku masz poczucie, \u017ce warto by\u0142o po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 kinu, kt\u00f3re opowiada o \u015bwiecie z perspektywy dzieci i m\u0142odzie\u017cy? <\/p>\n\n\n\n

DK: No jasne. Dziecko to czysto\u015b\u0107, \u015bwiat\u0142o, naiwno\u015b\u0107. Wszystko to, co powoli tracimy i do czego t\u0119sknimy. <\/p>\n\n\n\n

MD: Czy w twoim najnowszym filmie, Sny pe\u0142ne dymu<\/em>, pojawi si\u0119 jaki\u015b m\u0142ody cz\u0142owiek lub dziecko? <\/p>\n\n\n\n

DK: Nie ma \u017cadnego dziecka, nawet w jednym uj\u0119ciu.   <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u0141\u00f3d\u017a, listopad 2022 <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Streszczenie:<\/p>\n\n\n\n

Rozmowa ze scenarzystk\u0105, re\u017cyserem, monta\u017cystk\u0105 Dorot\u0105 K\u0119dzierzawsk\u0105, w kt\u00f3rej artystka opowiada o zapomnianej tw\u00f3rczo\u015bci Jadwigi K\u0119dzierzawskiej oraz swojej przygodzie z filmem. Dorota K\u0119dzierzawska opisuje wyjazdy na plany film\u00f3w mamy, studia w szkole filmowej w \u0141odzi oraz swoj\u0105 karier\u0119 filmow\u0105. Opowiada o wszystkich zrealizowanych przez siebie filmach fabularnych, pocz\u0105wszy od  Ko\u0144ca \u015bwiata<\/em> (1989), a ko\u0144cz\u0105c na najnowszym \u017bu\u017clu<\/em> (2021). Wywiad jest pr\u00f3b\u0105 monograficznego uj\u0119cia tw\u00f3rczo\u015bci Jadwigi i Doroty K\u0119dzierzawskich, kt\u00f3re jako jedne z nielicznych re\u017cyser\u00f3w w Polsce konsekwentnie po\u015bwi\u0119ci\u0142y si\u0119 realizacji film\u00f3w z udzia\u0142em aktor\u00f3w dzieci\u0119cych.  <\/p>\n\n\n\n

Summary:<\/p>\n\n\n\n

A conversation with screenwriter, director, editor Dorota K\u0119dzierzawska, in which the artist talks about the forgotten film work of Jadwiga K\u0119dzierzawska and her adventure with film. Dorota K\u0119dzierzawska describes trips to the sets of her mother’s films, her studies at the film school in Lodz and her film career. Dorota K\u0119dzierzawska talks about all the feature films she has made, starting with The End of the World<\/em> (1989) and ending with the latest Speedway<\/em> (2021). The interview is an attempt to monograph the work of Jadwiga and Dorota K\u0119dzierzawska, both of whom are among the few directors in Poland who have consistently dedicated themselves to making films with child actors.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik \u2013 filmoznawca, cz\u0142onek redakcji \u201ePleografu\u201d, przygotowuje dysertacj\u0119 W kadrze i poza nim. Fabularne filmy Grzegorza Kr\u00f3likiewicza<\/em>. Interesuje si\u0119 kinem polskim oraz filmem dokumentalnym. Publikowa\u0142 w \u201eKwartalniku Filmowym\u201d, \u201ePleografie\u201d, \u201ePanoptikum\u201d oraz tomach zbiorowych. Jest autorem ksi\u0105\u017cek Leszek Wronko. D\u017awi\u0119k filmu polskiego<\/em> (2013) oraz Elementarz Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowyc<\/em>h (2018; wraz z K. Jajk\u0105 i E. Sowi\u0144skim).<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n
    \n
  1. \n

    \n Ma\u0142gorzata Karbowiak, K\u0119dzierzawska<\/em>, \u201eFilm\u201d 1982, nr 13, s.2. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  2. \n

    \n Oczami Mistrz\u00f3w (Notacje Archiwalne Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich) \u2013 Jadwiga K\u0119dzierzawska <\/em>(re\u017c. Marcin Pieczonka, 2015). \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  3. \n

    \n Cytat pochodzi z filmu Psotny kotek<\/em> (re\u017c. Jadwiga K\u0119dzierzawska, 1960). \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  4. \n

    \n Zob. http:\/\/fototeka.fn.org.pl\/pl\/custom\/info\/13\/15\/189\/4\/digitalizujemy-negatywy-do-filmow-jadwigi-kedzierzawskiej.html<\/a> (dost\u0119p: 11 listopada 2022). \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  5. \n

    \n Ewa Matusewicz, W poszukiwaniu przyja\u017ani<\/em>, \u201eFilm\u201d 1976, nr 22, s. 15. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  6. \n

    \n Oczami Mistrz\u00f3w (Notacje Archiwalne Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich) \u2013 Jadwiga K\u0119dzierzawska <\/em>(re\u017c. Marcin Pieczonka, 2015). \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  7. \n

    \n Cytat pochodzi z filmu J\u00f3zek<\/em> (re\u017c. Jadwiga K\u0119dzierzawska, 1987). \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  8. \n

    \n S\u0142awomir \u0141opaty\u0144ski, Narodziny gwiazdy?<\/em>, \u201eGazeta Regionalna\u201d 1993, nr 165. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  9. \n

    \n Czu\u0142o\u015b\u0107 bez ckliwo\u015bci<\/em> \u2013 z Dorot\u0105 K\u0119dzierzawsk\u0105 rozmawia\u0142 \u0141ukasz Maciejewski, \u201eDziennik Polski\u201d 1996, nr 90. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  10. \n

    \n Tam\u017ce. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  11. \n

    \n Cytat pochodzi z filmu Nic <\/em>(1998). \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  12. \n

    \n \u0141ukasz Maciejewski, Jestem<\/em>, \u201eFilm\u201d 2005, nr 11. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  13. \n

    \n Anita Zuchora, El\u017cbieta Ciapara, Bartosz \u017burawiecki, Dzieciaki nie p\u0142acz\u0105. 14 sposob\u00f3w, jak skrzywdzi\u0107 dziecko w filmie <\/em>\u201eFilm\u201d 2007, nr 3. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  14. \n

    \n Pawe\u0142 T. Felis, Jestem<\/em>, \u201eGazeta Wyborcza\u201d 2005, nr 257. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n\n\n\n

  15. \n

    \n Maria Malaty\u0144ska, Jestem<\/em>, \u201eGazeta Krakowska\u201d 2005, nr 269. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Rozmowa z Dorot\u0105 K\u0119dzierzawsk\u0105 \u2013 scenarzystk\u0105, re\u017cyserem, monta\u017cystk\u0105. Matka i c\u00f3rka Micha\u0142 Dondzik: Zacznijmy od zagadki. O kim jest mowa w tym cytacie: Jest zjawiskiem odr\u0119bnym w naszej kinematografii i wci\u0105\u017c niedocenionym. Od lat, z uporem, nie zwa\u017caj\u0105c na przeciwno\u015bci, na niech\u0119tny stosunek administracji, bariery rozpowszechniania, oboj\u0119tno\u015b\u0107 rodzic\u00f3w i wychowawc\u00f3w daje wyraz w swej tw\u00f3rczo\u015bci… Czytaj wi\u0119cej »\u201ePog\u0142aska\u0107, dotkn\u0105\u0107, otrze\u017awi\u0107\u201d. O filmach Jadwigi i Doroty K\u0119dzierzawskich<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":5855,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1534,1029],"tags":[1666,1660,1639,1662,1012,1670,1654,1664,1646,1633,1632,1649,1316,1663,1671,1630,1674,1650,1638,393,1656,1640,1661,1658,1669,1673,1657,1659,982,1672,1644,1642,1648,1641,1635,1665,1655,1651,1652,1631,1636,1676,1643,1667,1675,1645,1637,293,561,1634,428,1602,1653,1647,1668],"ppma_author":[1323],"class_list":["post-5773","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-4-2022","category-wywiad","tag-agnieszka-nagorzycka","tag-artur-reinhart","tag-aza-nad-morzem","tag-barbara-domaradzka","tag-daniel-szczechura","tag-danuta-szaflarska","tag-dariusz-kadziela","tag-dawid-lepkowski","tag-dedykacja","tag-diably","tag-dorota-kedzierzawska","tag-gucia","tag-henryk-kluba","tag-inga-zawadzka","tag-inny-swiat","tag-jadwiga-kedzierzawska","tag-jagoda-porebska","tag-jajko","tag-jan-laskowski","tag-janusz-nasfeter","tag-jaroslaw-szoda","tag-jedrek","tag-jestem","tag-justyna-ciemny","tag-jutro-bedzie-lepiej","tag-kamil-bitau","tag-karolina-ostrozna","tag-katarzyna-szczepanik","tag-koniec-swiata","tag-krzysztof-globisz","tag-male-smutki","tag-maszyna","tag-mucholap","tag-murzynek","tag-nic","tag-piotr-jagielski","tag-piotr-kukla","tag-piotr-mikucki","tag-poczatek","tag-pora-umierac","tag-se-ma-for","tag-sny-pelne-dymu","tag-sombrero","tag-takashi-niwa","tag-tomasz-zietek","tag-ucieczka-wycieczka","tag-warzywa-w-zimie","tag-wojciech-jerzy-has","tag-wojciech-marczewski","tag-wrony","tag-wytwornia-filmow-oswiatowych","tag-zabawa","tag-zdzislaw-najda","tag-zmyslenia","tag-zuzel"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t