![\"Krzysztof](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/IMG_8092-709x1024.jpg\")
Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> Rozpocznijmy od historii Liczby doskona\u0142ej \u2013<\/em> pa\u0144skiego najnowszego filmu. Przed laty na blogu Zespo\u0142u Filmowego \u201eTor\u201d napisa\u0142 pan, \u017ce pracuj\u0105c nad drug\u0105 wersj\u0105 scenariusza, waha\u0142 si\u0119, kt\u00f3r\u0105 ze stylistyk wprowadzi\u0107: czy ma to by\u0107 bli\u017cej pa\u0144skiej debiutanckiej Struktury kryszta\u0142u <\/em>(1969), czy raczej wykorzysta\u0107 potencja\u0142 komercyjny i pewne w\u0105tki kina akcji. Dzi\u015b, w po\u0142owie 2022 roku, film jest gotowy. Prosz\u0119 powiedzie\u0107, w kt\u00f3r\u0105 poszed\u0142 pan stron\u0119.<\/p>\n\n\n\n Krzysztof Zanussi:<\/strong> Zdecydowanie pos\u0142ucha\u0142em paru rad. Zar\u00f3wno m\u00f3j kolega i producent, pan Dariusz Jab\u0142o\u0144ski, jak i koproducent izraelski, zasugerowali, \u017ceby nie sili\u0107 si\u0119 na kupowanie czym\u015b szerszej publiczno\u015bci, bo film i tak zostanie w kr\u0119gu arthouse. I wobec tego, by rozwi\u0105za\u0107 sobie r\u0119ce i robi\u0107 go, nie licz\u0105c si\u0119 z tym, \u017ce niecierpliwy widz mo\u017ce wyj\u015b\u0107 z kina. Nie chc\u0119 tego m\u00f3wi\u0107 z aroganckim przek\u0105sem, ale to jest co\u015b za co\u015b. Je\u017celi w innych filmach czasem zostawiam wi\u0119ksze pole dlatego, \u017ceby si\u0119 co\u015b dzia\u0142o, to odbywa si\u0119 to ze szkod\u0105 dla przebiegu my\u015bli, bo jak si\u0119 du\u017co dzieje, to na og\u00f3\u0142 my\u015bl wtedy zamiera. A tu powiedzia\u0142em, \u017ce nie b\u0119d\u0119 si\u0119 sili\u0142 na nic podobnego. W tym filmie chyba nie ma \u017cadnej sekwencji, kt\u00f3ra wyrasta\u0142aby z takiej podpowiedzi, \u017ce to b\u0119dzie chwila rozrywki dla widza. Tego to tutaj nie ma.<\/p>\n\n\n\n MD: Historia projektu si\u0119ga 2014 roku. Mia\u0142 pan go wtedy realizowa\u0107 na Ukrainie.<\/p>\n\n\n\n KZ: Tak. Ju\u017c wtedy ten film zacz\u0105\u0142 mi kr\u0105\u017cy\u0107 po g\u0142owie i rzeczywi\u015bcie mieli\u015bmy to kr\u0119ci\u0107 na Ukrainie z Bohdanem Stupko, w Czerniowcach, bo to by\u0142oby co\u015b bardzo \u015brodkowoeuropejskiego. No, ale si\u0119 nie uda\u0142o. A mog\u0142oby to wtedy by\u0107 robione po angielsku, przez co by\u0142oby bardziej uniwersalne.<\/p>\n\n\n\n MD: Wiem, \u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie pracuje pan nad kilkoma projektami, ma pan te\u017c szuflady wype\u0142nione scenariuszami. Czemu wybra\u0142 pan akurat Liczb\u0119 doskona\u0142\u0105<\/em>?<\/p>\n\n\n\n KZ: Ju\u017c nie mam, bo wszystkie z\u0142o\u017cy\u0142em w wydawnictwie i wyda\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119. Nosi tytu\u0142 Scenariusze, kt\u00f3rych nie zrealizuj\u0119<\/em>. \u017bal mi ich, musia\u0142bym je spali\u0107, wi\u0119c wol\u0119 je w\u0142\u0105czy\u0107 w obieg publiczny, mo\u017ce kto\u015b z tego co\u015b we\u017amie, skorzysta \u2013 nie b\u0119d\u0119 si\u0119 broni\u0142. Ale okazuje si\u0119, \u017ce jeden z tych projekt\u00f3w, o kt\u00f3rych my\u015bla\u0142em, \u017ce ju\u017c przepad\u0142y, teraz jakby nabra\u0142 troch\u0119 \u017cycia, wi\u0119c mo\u017ce zada k\u0142am tytu\u0142owi ksi\u0105\u017cki i b\u0119dzie to film, kt\u00f3ry zrobi\u0119.<\/p>\n\n\n\n MD: Wiem, \u017ce mia\u0142 pan r\u00f3wnie\u017c ciekawy projekt mini serialu o siedmiu grzechach g\u0142\u00f3wnych, Pi\u0105ty wymiar.<\/em><\/p>\n\n\n\n KZ: Pi\u0105ty wymiar<\/em> jest czym\u015b, co w\u0142a\u015bnie od\u017cy\u0142o w tej chwili. To mini serial telewizyjny, bardzo ambitny \u2013 takich rzeczy w serialach si\u0119 normalnie nie opowiada, zobaczymy, czy znajdzie si\u0119 miejsce na t\u0119 propozycj\u0119 w programie jakiej\u015b stacji.<\/p>\n\n\n\n MD: Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Liczba doskona\u0142a<\/em> trafi\u0142a do produkcji, ale czy kt\u00f3ry\u015b z tych scenariuszy by\u0142 bliski realizacji?<\/p>\n\n\n\n KZ: Nie. Z tych ostatnich to ju\u017c nie by\u0142y projekty, kt\u00f3re b\u0142ysn\u0119\u0142y, ale niekt\u00f3re ci\u0105gle jeszcze obijaj\u0105 si\u0119 o mnie. Mimo podesz\u0142ego wieku nie czuj\u0119 si\u0119 jeszcze emerytem.<\/p>\n\n\n\n MD: Podobno pisz\u0105c scenariusz my\u015bla\u0142 pan o obsadzeniu w g\u0142\u00f3wnej roli Bohdana Stupki?<\/p>\n\n\n\n KZ: Tak, to by\u0142a pierwsza wersja, kiedy rozmawiali\u015bmy, \u017ceby ten film by\u0142 zrobiony w oparciu o Ukrai\u0144c\u00f3w. By\u0142 problem, czy to ma by\u0107 m\u00f3wione p\u00f3\u0142 po ukrai\u0144sku, p\u00f3\u0142 po angielsku. Stupka z angielskim sobie s\u0142abiutko radzi\u0142, ale mo\u017cna by\u0142o co\u015b z tego utka\u0107 i taki film by\u0142by du\u017co bardziej mi\u0119dzynarodowy, bo j\u0119zyk ma tutaj znaczenie.<\/p>\n\n\n\n MD Potem Joachimem mia\u0142 by\u0107 Scott Wilson a nast\u0119pnie Max von Sydow. Stupka zmar\u0142 w 2012 roku, Wilson w 2018, a Max von Sydow w 2020. Czy aktorzy mieli szans\u0119 przeczyta\u0107 ten scenariusz, czy raczej ich obsadzenie by\u0142o pewnym konceptem w pana g\u0142owie?<\/p>\n\n\n\n KZ: Stupka zna\u0142 scenariusz z mojej opowie\u015bci, von Sydow ze streszczenia.Wszyscy trzej byli ch\u0119tni, by zagra\u0107, ale niestety si\u0119 nie uda\u0142o. I by\u0142 jeszcze \u2013 bardzo go mia\u0142em na oku \u2013 Janek Nowicki. Przez to, \u017ce na moje 80-lecie w ko\u015bciele Franciszkan\u00f3w przeczyta\u0142 w obecno\u015bci zebranych par\u0119 wierszy ksi\u0119dza Jana Twardowskiego. Jego wiersze znamy prawie na pami\u0119\u0107, a nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w interpretacji Janka to jest zupe\u0142nie inny poeta. A jego wiersze s\u0105 pe\u0142ne dynamiki, gniewu, furii. Mogli\u015bmy podejrzewa\u0107, \u017ce ksi\u0105dz Jan Twardowski zna\u0142 to uczucie, ale on go nigdy nie pokazywa\u0142, nawet w poezji nie by\u0142o go tak na powierzchni. Interpretacja Jana Nowickiego mnie zachwyci\u0142a. No, ale Janek po bardzo wielu naciskach i przymiarkach doszed\u0142 do wniosku \u2013 zwa\u017cywszy jeszcze ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 tekstu w tym filmie \u2013 \u017ce on tego nie powinien ju\u017c gra\u0107. Na dow\u00f3d \u017cyczliwo\u015bci i sympatii zgodzi\u0142 si\u0119 zagra\u0107 epizod. To taka piecz\u0105tka, kt\u00f3ra m\u00f3wi, \u017ce zostali\u015bmy w przyja\u017ani.<\/p>\n\n\n\n MD: Film \u2013 jak cz\u0119sto w pana tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 m\u00f3wi o Bogu, o tym, czy jest \u017cycie po \u015bmierci, o kwestiach, kt\u00f3re s\u0105 niepopularne, zw\u0142aszcza we wsp\u00f3\u0142czesnym kinie. Czy pisz\u0105c scenariusz i kieruj\u0105c go do realizacji my\u015bla\u0142 pan, w jaki spos\u00f3b publiczno\u015b\u0107 i krytycy przyjm\u0105 ten film?<\/p>\n\n\n\n KZ: Musz\u0119 si\u0119 z tym liczy\u0107, nie mam na to wp\u0142ywu, ale jest co\u015b takiego, zw\u0142aszcza w tradycji romantycznej, \u017ce artysta m\u00f3wi w swoim imieniu, wychodzi na agor\u0119 i ryzykuje. Zatem zobaczymy, czy to b\u0119dzie przyj\u0119te dobrze, czy \u017ale. Tego nie wiem. Na pewno nie robi\u0119 nic, \u017ceby publiczno\u015b\u0107 odstraszy\u0107. Ale te\u017c nie robi\u0119 \u017cadnych wygibas\u00f3w, \u017ceby si\u0119 publiczno\u015bci przypodoba\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce pytania, kt\u00f3re nurtuj\u0105 mojego bohatera, tak naprawd\u0119 nurtuj\u0105 wielu ludzi. Ale ju\u017c s\u0142ysza\u0142em taki g\u0142os ze strony prawicowego krytyka, \u017ce to s\u0105 tematy, kt\u00f3re mog\u0105 interesowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie \u015brodowiska duszpasterstw akademickich, a te, jak wiadomo, podupad\u0142y. Wi\u0119c pomy\u015bla\u0142em, \u017ce tu wielkiej wiary nie ma, ale mo\u017ce jest ona gdzie indziej.<\/p>\n\n\n\n MD: Ten brak wiary odczuwa\u0142 pan te\u017c podczas zbierania pieni\u0119dzy na film. Znalaz\u0142em informacj\u0119, \u017ce podczas jednej z sesji w Polskim Instytucie Sztuki Filmowej projektu \u201enie rozpoznano\u201d z powodu wyczerpania \u015brodk\u00f3w finansowych.<\/p>\n\n\n\n KZ: Tak by\u0142o i generalnie ten film nie dosta\u0142 si\u0119 do produkcji tak\u0105 normaln\u0105 drog\u0105, chyba postawa pana wicepremiera zdecydowa\u0142a, \u017ce w ko\u0144cu otrzyma\u0142 dofinansowanie. A z ogromnym op\u00f3\u017anieniem, za spraw\u0105 prezesa TVP Mateusza Matyszkowicza, pojawi\u0142y si\u0119 pieni\u0105dze z telewizji. Sz\u0142o to jak krew z nosa, ale poniewa\u017c dosz\u0142o do realizacji, to nie mam prawa si\u0119 skar\u017cy\u0107 \u2013 przeciwnie, musz\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 wyrazy wdzi\u0119czno\u015bci tym, kt\u00f3rzy spowodowali, \u017ce pomys\u0142 nie zosta\u0142 wyrzucony do kosza.<\/p>\n\n\n\n MD: Czy czuje si\u0119 pan tw\u00f3rc\u0105, kt\u00f3ry jest na marginesie? Wcze\u015bniej zlikwidowano panu Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201eTor\u201d, a wydawa\u0142 si\u0119 on by\u0107 wieczny.<\/p>\n\n\n\n KZ: Nie, mam bardzo jasne poczucie, \u017ce arty\u015bcie si\u0119 nic nie nale\u017cy. I tak uda\u0142o mi si\u0119 zrobi\u0107 du\u017co wi\u0119cej ni\u017c bym na to zas\u0142ugiwa\u0142. M\u00f3wi\u0119 troch\u0119 kokieteryjne, ale widz\u0119 statystycznie, jak z tym walcz\u0105 moi koledzy. Dlatego uwa\u017cam, \u017ce fakt, i\u017c tyle razy uda\u0142o mi si\u0119 zrobi\u0107 film autorski, kt\u00f3ry trafi\u0142 do publiczno\u015bci, to ju\u017c nie mo\u017ce by\u0107 lepiej. Nie mam prawa nawet wspomnie\u0107, \u017ce mo\u017ce chcia\u0142em jeszcze co\u015b wi\u0119cej. I to dobre, co mia\u0142em.<\/p>\n\n\n\n MD: Poza wk\u0142adem telewizji i dotacj\u0105 Pa\u0144stwowego Instytutu Sztuki Filmowej, zdecydowa\u0142 si\u0119 pan na koprodukcj\u0119 z W\u0142ochami i z Izraelem.<\/p>\n\n\n\n KZ: Izrael to ze wzgl\u0119du na temat, obaj moi bohaterowie s\u0105 dalekiego pochodzenia \u017bydami i to ma pewne znaczenie dla historii. Mieli\u015bmy male\u0144kie zdj\u0119cia w Jerozolimie. A Italia to z tego powodu, \u017ce wiem, i\u017c mam tam pewn\u0105 pozycj\u0119 na rynku. Uda\u0142o nam si\u0119 we W\u0142oszech dokona\u0107 nagrania Jana Sebastiana Bacha bardzo dobrej jako\u015bci. Ale jak mam tam producenta, kt\u00f3ry wy\u0142o\u017cy\u0142 pieni\u0105dze, to ju\u017c on b\u0119dzie si\u0119 troszczy\u0142, by ten film we W\u0142oszech zaistnia\u0142. Inaczej na tamtym rynku, na kt\u00f3rym panuje teraz szalony chaos, raczej na pewno bym si\u0119 nie wcisn\u0105\u0142.<\/p>\n\n\n\n MD: Historia, jak to cz\u0119sto bywa w pana tw\u00f3rczo\u015bci, opiera si\u0119 na konfrontacji dw\u00f3ch m\u0119skich bohater\u00f3w. Z jednej strony mamy Joachima \u2013 w tej roli Andrzej Seweryn \u2013 kt\u00f3ry jest milionerem i ma za sob\u0105 grzeszne \u017cycie. Z drugiej strony jest jego m\u0142ody kuzyn David \u2013 gra go m\u0142ody aktor Jan Marczewski.<\/p>\n\n\n\n KZ: Wcze\u015bniej zagra\u0142 kilka interesuj\u0105cych r\u00f3l mi\u0119dzy innymi w Pi\u0142sudskim <\/em>(2019) Micha\u0142a Rosy oraz w filmie Wyszy\u0144ski. Zemsta czy przebaczenie <\/em>(2021) Tadeusza Syki. A tu ma po raz pierwszy g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119.<\/p>\n\n\n\n MD: Filmowy David jest genialnym matematykiem i pragmatykiem, kt\u00f3ry egoistycznie podchodzi do swojego \u017cycia. Patrz\u0105c na pana wcze\u015bniejsz\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, my\u015bl\u0119, \u017ce to co\u015b nowego.Zazwyczaj, tak jak w Barwach ochronnych <\/em>(1977), ukazywa\u0142 pan konfrontacje postaw cynicznego konformisty, docenta Jakuba Szelestowskiego (Zbigniew Zapasiewicz) z naiwnym idealist\u0105, magistrem Jaros\u0142awem Kruszy\u0144skim (Piotr Garlicki). A w Liczbie doskona\u0142ej <\/em>jest to bardziej skomplikowane.<\/p>\n\n\n\n KZ: Powiedzia\u0142bym, \u017ce ten idealista w Barwach ochronnych <\/em>by\u0142 troszk\u0119 podejrzany. Jego pr\u00f3ba ocalenia swojej moralnej integralno\u015bci jest oparta na tym, \u017ce on zamyka oczy i nie chce wiedzie\u0107 r\u00f3\u017cnych rzeczy, kt\u00f3re wiedzie\u0107 powinien. Pomin\u0105\u0142 pan trzeci\u0105 znacz\u0105c\u0105 w tej konstrukcji posta\u0107. To dziewczyna, kt\u00f3ra jest w jaki\u015b spos\u00f3b ofiar\u0105 w\u0142asnej mi\u0142o\u015bci, bo \u017cywi mocne uczucie do Davida \u2013 snobka i jest \u015bwiadoma, \u017ce aby przemieni\u0107 cz\u0142owieka, potrzeba cudu. Ten cud obiecuj\u0119 na ko\u0144cu, zapowiadam, \u017ce on si\u0119 mo\u017ce zdarzy\u0107. Mo\u017ce jednak do\u015bwiadczenie \u015bmierci starego cz\u0142owieka wp\u0142ynie na to, \u017ce ten programowy egoista, cz\u0142owiek szalenie nowoczesny i w tym sensie bardzo modny, taki, kt\u00f3ry nie chce nic dawa\u0107 nikomu, w ko\u0144cu godzi si\u0119 z faktem, \u017ce je\u017celi wda si\u0119 w mi\u0142o\u015b\u0107, b\u0119dzie musia\u0142 cierpie\u0107 i p\u0142aci\u0107 jak\u0105\u015b cen\u0119. Mam nadziej\u0119, \u017ce ta przemiana jest sensem mojej opowie\u015bci.<\/p>\n\n\n MD: A co ze znan\u0105 z pana wcze\u015bniejszych film\u00f3w zale\u017cno\u015bci\u0105 postaci? Mam na my\u015bli uk\u0142ad: nauczyciel-ucze\u0144, pan-poddany.<\/p>\n\n\n\n KZ: To jest m\u00f3j ulubiony motyw, nie wiem, mo\u017ce dlatego, \u017ce mia\u0142em despotycznego ojca, z kt\u00f3rym zreszt\u0105 mieli\u015bmy dobre relacje, cho\u0107 cz\u0119sto pe\u0142ne napi\u0119cia. Zosta\u0142 w mojej pami\u0119ci, a potem odnalaz\u0142em go w innych ludziach, z kt\u00f3rymi si\u0119 spotyka\u0142em; jest archetypem i cz\u0119sto si\u0119 nim pos\u0142uguj\u0119. Z tym, \u017ce tutaj tych moich dw\u00f3ch bohater\u00f3w nic nie \u0142\u0105czy poza tym, \u017ce jest tu pewien wyj\u0105tek. Mam nadziej\u0119 \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny, bo id\u0119 w kierunku tego, co dopiero pojawia si\u0119 na horyzoncie: pokolenia ludzi, kt\u00f3rzy staj\u0105 si\u0119 oboj\u0119tni na warto\u015bci materialne. To znaczy nie maj\u0105 \u017cadnej ochoty marnowa\u0107 \u017cycia po to, by mie\u0107 w banku o par\u0119 zer wi\u0119cej na koncie. Wiedz\u0105, \u017ce to jest wszystko jedno, \u017ce istnieje pewne minimum komfortu, w kt\u00f3rym si\u0119 \u015bwietnie \u017cyje i nie trzeba mie\u0107 wi\u0119cej. Czyli: nie kupuj wi\u0119cej, nie b\u0105d\u017a konsumentem, nie podlegaj reklamie, miej ma\u0142o \u2013 mo\u017ce dobrych rzeczy, ale niewiele \u2013 i nie daj si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 w ten wy\u015bcig, kt\u00f3ry do niczego nie prowadzi. Taki chcia\u0142bym, \u017ceby by\u0142 m\u00f3j bohater i mimo ca\u0142ego egoizmu on w tym jest dla mnie sympatyczny. A milioner, kt\u00f3ry przychodzi z ogromnymi pieni\u0119dzmi, od samego pocz\u0105tku nie ma \u017cadnej szansy, bo tych pieni\u0119dzy m\u0142ody cz\u0142owiek nie chce. Co jest oczywi\u015bcie przewrotnym pokazaniem j\u0119zyka. No, ale poniewa\u017c m\u00f3j m\u0142ody bohater zyska\u0142 niechciane pieni\u0105dze w momencie, gdy sprzedawa\u0142 dom w Stanach Zjednoczonych i oddaje je natychmiast na dobroczynno\u015b\u0107, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce b\u0119d\u0105 mu przeszkadza\u0142y, to w tym wydaje mi si\u0119 dosy\u0107 ewolucyjny i za to go lubi\u0119.<\/p>\n\n\n\n MD: W jednym z epizod\u00f3w ujawnia si\u0119 pa\u0144ski ulubiony motyw konfrontacji maj\u0119tnego i wp\u0142ywowego cz\u0142owieka z biedakiem. Joachim (posta\u0107 grana przez Andrzeja Seweryna) proponuje \u017bebrakowi (w tej roli Jan Nowicki) 200 dolar\u00f3w za to, \u017ceby powiedzia\u0142, \u017ce Boga nie ma.<\/p>\n\n\n\n KZ: No tak, ale to jest cytat z Don Juana <\/em>Moliera. To jest zuchwalstwo, hybris, na kt\u00f3re cierpi Don Juan, natomiast m\u00f3j bohater jako cz\u0142owiek kulturalny robi sobie z tego zabaw\u0119, rozrywk\u0119, w kt\u00f3rej potem troch\u0119 wieje groz\u0105. Bo jednak obraza boska to nie jest tylko figura retoryczna, ma jaki\u015b wymiar \u2013 przynajmniej dla mnie. I dlatego m\u00f3wi\u0119 o tej sprawie do\u015b\u0107 powa\u017cnie.<\/p>\n\n\n\n MD: Czy Joachim jest personifikacj\u0105 z\u0142a? Czy w pa\u0144skim filmie czu\u0107 lekki sw\u0105d siarki?<\/p>\n\n\n\n KZ: Sw\u0105d siarki unosi si\u0119 powszechnie na tej planecie i nie s\u0105 wolni od tego obaj moi bohaterowie, \u017ce wybieraj\u0105 rzeczy, kt\u00f3re s\u0105 z\u0142e. Z tym \u017ce starszy bohater, programowo amoralny, jednak w jakim\u015b momencie przyznaje, \u017ce \u017cy\u0142 wyrzekaj\u0105c si\u0119 wszelkiej mi\u0142o\u015bci poza mi\u0142o\u015bci\u0105 do samego siebie. I \u017ce w ostatecznym rachunku to jest jego strata. Teraz wie, \u017ce umiera i nie zazna\u0142 czego\u015b, co mo\u017ce by\u0142o wi\u0119cej warte ni\u017c te jego miliony, kt\u00f3re zdoby\u0142. Czerpi\u0119 to oczywi\u015bcie ze swoich obserwacji, znam takich ludzi, sam mam bardzo dalek\u0105 legendarnie bogat\u0105 rodzin\u0119 we W\u0142oszech. Nie musz\u0119 wymy\u015bla\u0107 takich postaw, ja je widzia\u0142em. I to jest co\u015b bardzo interesuj\u0105cego we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie, bo nagromadzenie pieni\u0119dzy to jest skumulowanie osza\u0142amiaj\u0105cej w\u0142adzy, kt\u00f3r\u0105 niekt\u00f3rzy ludzie maj\u0105. I teraz co z t\u0105 w\u0142adz\u0105 robi\u0107, do czego ona zobowi\u0105zuje \u2013 to jest ci\u0105gle \u017cywe pytanie. A z drugiej strony m\u00f3j bohater z pewn\u0105 bezczelno\u015bci\u0105 m\u00f3wi, \u017ce c\u00f3\u017c, \u017ce on wygna\u0142 jakich\u015b tam tubylc\u00f3w z jakich\u015b tam teren\u00f3w bo tam s\u0105 jakie\u015b z\u0142o\u017ca kopalniane. I m\u00f3wi \u2013 a c\u00f3\u017c to znowu za zas\u0142ug\u0105 tych tubylc\u00f3w, \u017ce osiedli akurat na tym wzg\u00f3rzu, a nie innym. I c\u00f3\u017c im po tych z\u0142o\u017cach, skoro im si\u0119 przecie\u017c nic nie nale\u017cy, bo \u017cadnej zas\u0142ugi nie maj\u0105. No to on ich wygoni\u0142 i m\u00f3g\u0142 za to zap\u0142aci\u0107 \u017cyciem, bo chcieli go powiesi\u0107 \u2013 to jest dodatkowa anegdota, \u017ce ten konflikt ze \u015bwiatem wymaga ryzyka. Ale jak to jest naprawd\u0119? Dlaczego u jednych jest nikiel czy ropa naftowa pod pod\u0142og\u0105, a u drugich nie ma? I dlaczego jeden ma mie\u0107 pieni\u0105dze i w\u0142adz\u0119, a drugiemu nic si\u0119 nie nale\u017cy?<\/p>\n\n\n\n MD: Rozmawiamy g\u0142\u00f3wnie o m\u0119skich bohaterach. A jak\u0105 rol\u0119 \u2013 poza byciem emanacj\u0105 mi\u0142o\u015bci i bezwarunkowego uczucia \u2013 odgrywa Ola, dziewczyna Davida? W tej roli debiutuj\u0105ca na ekranie Julia Latosi\u0144ska z Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie.<\/p>\n\n\n\n KZ: Pani Julia zwyci\u0119\u017cy\u0142a w castingu do tej roli. Bardzo mi zale\u017ca\u0142o by pojawi\u0142a si\u0119 sylwetka kobiety m\u0105drej i nie takiej \u015blepo zakochanej. Kobiety, kt\u00f3ra zdaje sobie spraw\u0119 z tego, jak ryzykowny jest ten zwi\u0105zek i pr\u00f3buje si\u0119 z niego wypl\u0105ta\u0107. I w ko\u0144cu ma szans\u0119, by tego swojego geniusza wyci\u0105gn\u0105\u0107 z pu\u0142apki jego bezwarunkowego egoizmu. Ja t\u0119 posta\u0107 bardzo lubi\u0119, cho\u0107 ona nie brzmi modnie w \u015bwiecie aktualnych feministek, jest w niej element i po\u015bwi\u0119cenia, i oddania si\u0119 w imi\u0119 czego\u015b wi\u0119kszego ni\u017c jej w\u0142asny komfort czy interes. Widz te\u017c mo\u017ce j\u0105 polubi\u0107, z jej wszystkimi \u015bwiadomymi w\u0105tpliwo\u015bciami, bo ona doskonale widzi, jak niebezpiecznym cz\u0142owiekiem jest dla niej David, geniuszem, kt\u00f3ry patrzy tylko na siebie.<\/p>\n\n\n\n MD: Czy g\u0142\u00f3wny bohater, kolejny naukowiec w pana filmach, jest wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 figur\u0105 intelektualisty? Czy pana zdaniem tak wygl\u0105da wsp\u00f3\u0142czesna inteligencja?<\/p>\n\n\n\n KZ: Nie, to si\u0119 zdarza wsp\u00f3\u0142czesnej inteligencji, ale nie jest regu\u0142\u0105. Nigdy bym si\u0119 nie o\u015bmieli\u0142 tak uog\u00f3lnia\u0107. Ale rzeczywi\u015bcie, program \u017cyciowy oparty na egoizmie jest dzisiaj bardzo modny i uchodzi za wr\u0119cz wyzwalaj\u0105cy: chodzi o to, by zrzuci\u0107 okowy obowi\u0105zku, dyscypliny, odpowiedzialno\u015bci i wszystkich innych cierpie\u0144, i \u017cy\u0107 tak, \u017ceby by\u0142o przyjemnie. Wiele os\u00f3b o tym my\u015bli, wiele drukuje takie my\u015bli w r\u00f3\u017cnych kolorowych magazynach, za b\u0142yszcz\u0105cymi, kolorowymi ok\u0142adkami kryje si\u0119 taki w\u0142a\u015bnie program \u017cycia: \u017byj tak, \u017ceby ci by\u0142o przyjemnie, nie przejmuj si\u0119 niczym, nic nie musisz, jeste\u015b tego warta\/warty. Bardzo w\u0105tpi\u0119, \u017ce ten slogan jest s\u0142uszny, ale cz\u0119sto go s\u0142ysz\u0119.<\/p>\n\n\n\n MD: Po obejrzeniu filmu zastanawia\u0142em si\u0119 nad przypadkiem, kt\u00f3ry odgrywa w pa\u0144skim filmie znacz\u0105c\u0105 rol\u0119.<\/p>\n\n\n\n KZ: Tak, ale tu wchodzimy ju\u017c w sfer\u0119 samego meritum, dlatego \u017ce matematyka zajmuje si\u0119 przypadkiem. Ale intuicyjnie mamy poczucie, \u017ce przypadek to rzecz, kt\u00f3ra nie jest uwarunkowana, pole, w kt\u00f3rym mo\u017ce wkracza\u0107 w \u015bwiat jaka\u015b si\u0142a wy\u017csza \u2013 je\u017celi dopuszczamy my\u015bl, \u017ce istnieje jaka\u015b si\u0142a wy\u017csza, jaka\u015b inteligencja, kt\u00f3ra nad tym \u015bwiatem panuje. To jest bardzo intryguj\u0105ce. Pr\u00f3buj\u0119 wszystkie \u017cyciowe spostrze\u017cenia dotycz\u0105ce przypadku przypomnie\u0107, bo on wnosi poczucie czego\u015b, na co ostatnio stracili\u015bmy s\u0142owo. Bo nies\u0142ychanie rozpowszechni\u0142o si\u0119 s\u0142owo \u201eniesamowity\u201d, \u201eniesamowito\u015b\u0107\u201d. To wielka strata, gdy\u017c ono nie ma synonimu, a niesamowite to jest w\u0142a\u015bnie to, co wywo\u0142uje dreszcz, g\u0119si\u0105 sk\u00f3rk\u0119. I przypadek bardzo cz\u0119sto nam to u\u015bwiadamia \u2013 kiedy np. kto\u015b ko\u0142o nas zgin\u0105\u0142, a mogli\u015bmy my zgin\u0105\u0107, jak to si\u0119 sta\u0142o, dlaczego? Cytuj\u0119 te\u017c spostrze\u017cenie dotycz\u0105ce ka\u017cdego wielkiego miasta, \u017ce je\u015bli w wypadkach drogowych statystycznie dziennie gin\u0105 dwie osoby, a dzi\u015b zgin\u0119\u0142a tylko jedna, to znaczy, \u017ce jutro zgin\u0105 trzy. I to jest jaka\u015b zagadka, co to znaczy, dlaczego tak si\u0119 dzieje: wiadomo ile os\u00f3b zginie, tylko nie wiadomo kt\u00f3re. I to jest ta g\u0142\u0119boka niesamowito\u015b\u0107, kt\u00f3ra wiedzie ku tajemnicy, ku poczuciu, \u017ce s\u0105 rzeczy, kt\u00f3re s\u0105 poza naszym horyzontem. St\u0105d mam w filmie dwukrotnie cytat z Williama Szekspira o tym, \u017ce s\u0105 rzeczy na niebie i na ziemi, o kt\u00f3rych nie \u015bni\u0142o si\u0119 waszym filozofom, jak m\u00f3wi Hamlet do Horacja. Ale nie \u015bni\u0142o si\u0119 nam samym.<\/p>\n\n\n\n MD: Nawi\u0105zuje pan te\u017c do mniej klasycznego tekstu kultury \u2013 do pierwszej cz\u0119\u015bci Dekalogu <\/em>(1989) Krzysztofa Kie\u015blowskiego.<\/p>\n\n\n\n KZ: Oczywi\u015bcie, ta cz\u0119\u015b\u0107 Dekalogu<\/em> by\u0142a przedmiotem naszych najd\u0142u\u017cszych i najbardziej ekscytuj\u0105cych pogaw\u0119dek tw\u00f3rczych z Krzysztofem, ten film ma ogromn\u0105 si\u0142\u0119 i nale\u017cy go ogl\u0105da\u0107, widz\u0105c t\u0119 schowan\u0105 metafizyk\u0119. Krzysztof Kie\u015blowski zawsze kr\u0119powa\u0142 si\u0119 ostentacji, a jednocze\u015bnie ci\u0105gn\u0119\u0142o go ku tej tajemnicy i wiedzia\u0142, \u017ce to jest najciekawsze. Przecie\u017c w Trzech kolorach<\/em> dopiero jak obejrzymy wszystkie filmy razem i popatrzymy na ten wypadek na ko\u0144cu, na ten prom, kt\u00f3ry uton\u0105\u0142, to widzimy, \u017ce stoi za tym w\u0142a\u015bnie jaka\u015b tajemnica, jaka\u015b si\u0142a, kt\u00f3ra przeplot\u0142a te losy, chocia\u017c wydaje si\u0119, \u017ce nie powinny mie\u0107 ze sob\u0105 nic wsp\u00f3lnego.<\/p>\n\n\n\n MD: Szukaj\u0105c rozmaitych odwo\u0142a\u0144 i analogii, nie mog\u0119 nie zapyta\u0107 o to, w jaki spos\u00f3b forma Liczby doskona\u0142ej<\/em> rymuje si\u0119 z pa\u0144sk\u0105 Iluminacj\u0105 <\/em>(1973). W Iluminacji <\/em>do filmu fabularnego wprowadzi\u0142 pan wstawki o\u015bwiatowe, natomiast w najnowszym dziele pos\u0142uguje si\u0119 pan animacj\u0105, kt\u00f3ra ilustruje, ale r\u00f3wnie\u017c wybija widza z filmowego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n KZ: Zdecydowanie. U\u017cywa\u0142em podobnych element\u00f3w j\u0119zyka i by\u0142em bardzo rad, \u017ce mog\u0119 do tego wr\u00f3ci\u0107. Zawsze mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce w Iluminacji<\/em> drobne odkrycia j\u0119zykowe istnia\u0142y. Na przyk\u0142ad bezpo\u015brednie zwracanie si\u0119 bohater\u00f3w do publiczno\u015bci. W Iluminacji<\/em> profesorowie wyg\u0142aszali swe kwestie, patrz\u0105c w kamer\u0119; tak samo w Liczbie doskona\u0142ej<\/em> m\u00f3wi\u0105 moi bohaterowie.<\/p>\n\n\n\n MD: Ale r\u00f3wnie\u017c jest w tym pewna o\u015bwiatowo\u015b\u0107 \u2013 jakkolwiek to zabrzmi \u2013 w ilustracyjno\u015bci niekt\u00f3rych scen, np. usuni\u0119ciu z pracy oddanej sekretarki Joachima, czy fragmencie z motocyklistami, kt\u00f3rzy przed brawurow\u0105 jazd\u0105 zaciskaj\u0105 na swoich szyjach stalowe linki. Bohaterowie o czym\u015b opowiadaj\u0105, a pan to ukazuje. Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n KZ: Czasami unaoczniam, cho\u0107 ciekawe jest, dlaczego nie unaoczniam w innych miejscach. Na przyk\u0142ad waha\u0142em si\u0119 bardzo, czy nie unaoczni\u0107 do\u015b\u0107 karko\u0142omnego przyk\u0142adu wzgl\u0119dno\u015bci czasu, kt\u00f3ry tutaj cytuj\u0119, m\u00f3wi\u0105c o hipotetycznej planecie, kt\u00f3ra \u2013 pokryta rt\u0119ci\u0105 \u2013 by\u0142aby \u015bwietnym lustrem i mog\u0142aby odbija\u0107 to, co si\u0119 dzieje na Ziemi, a my by\u015bmy mogli ogl\u0105da\u0107 obraz powt\u00f3rnie z tego lustra. I wtedy, przy pewnym op\u00f3\u017anieniu, mogliby\u015bmy w teleskopie ogl\u0105da\u0107 to, co si\u0119 sta\u0142o na przyk\u0142ad 200 lat temu, dajmy na to Napoleona, kt\u00f3ry wychodzi przed sw\u00f3j namiot pod Waterloo. I wtedy on by\u0142by w swoim czasie, i my, ale te dwa czasy by si\u0119 rozje\u017cd\u017ca\u0142y. I tu postanowi\u0142em nie robi\u0107 ilustracji, takiej jak opowiadam np. test maturalny na temat lania si\u0119 wody do wanny, bo nie zale\u017ca\u0142o mi na tym, by widz si\u0119 w to zag\u0142\u0119bia\u0142. Natomiast gdyby mi zale\u017ca\u0142o, to bym to wszystko wyja\u015bni\u0142. Raczej szuka\u0142em takiej animacji, kt\u00f3ra b\u0119dzie u\u015bwiadamia\u0142a nam jedyn\u0105 rzecz istotn\u0105, jak\u0105 jest nasza ograniczona wymiarowo\u015b\u0107 \u2013 to, \u017ce jeste\u015bmy tylko w trzech wymiarach przestrzeni i jednym wymiarze czasu. A nie ma \u017cadnego powodu s\u0105dzi\u0107, \u017ce to s\u0105 jedyne istniej\u0105ce wymiary. Mo\u017ce wymiar\u00f3w jest wi\u0119cej, a czas mo\u017ce p\u0142yn\u0105\u0107 w obie strony. Wobec tego przywodz\u0119 obraz wst\u0119gi M\u00f6biusa i tych p\u0142aszczak\u00f3w dwuwymiarowych, kt\u00f3re nie zdaj\u0105 sobie sprawy z tego, \u017ce trzeci wymiar istnieje \u2013 tak jak my sobie nie u\u015bwiadamiamy, \u017ce istniej\u0105 nast\u0119pne wymiary. I to mi si\u0119 wydaje czym\u015b intryguj\u0105cym jako wizja.<\/p>\n\n\n\n MD: Wst\u0119ga M\u00f6biusa \u0142\u0105czy si\u0119 z innym pa\u0144skim filmem, z Barwami ochronnymi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n KZ: W Barwach ochronnych<\/em> wst\u0119ga M\u00f6biusa mia\u0142a pojawia\u0107 si\u0119 w dialogu, ale z powod\u00f3w, kt\u00f3re kompletnie s\u0105 ju\u017c jak z tandetnej anegdoty, ona wypad\u0142a. To znaczy m\u00f3j kolega, re\u017cyser Marek Piwowski \u2013 najwi\u0119kszy \u017cartowni\u015b w\u015br\u00f3d filmowc\u00f3w, widz\u0105c m\u00f3j scenariusz pod tytu\u0142em Wst\u0119ga M\u00f6biusa<\/em> na biurku ministra kultury, zapyta\u0142 sekretarki: \u2013 Czy tu wszyscy rozumiej\u0105 co to znaczy? Poniewa\u017c sekretarka nie rozumia\u0142a, to zamruga\u0142a oczami, a m\u00f3j kolega szepn\u0105\u0142: \u2013 Mnie si\u0119 zdaje, \u017ce to si\u0119 kupuje w sex shopach na Zachodzie. No i wtedy dosta\u0142em polecenie zmiany tytu\u0142u, chocia\u017c nikt nie powiedzia\u0142 dlaczego.<\/p>\n\n\n\n MD: Po Obcym ciele<\/em> (2014) i Eterze<\/em> (2018) wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 pan po raz kolejny z operatorem Piotrem Niemyjskim, kt\u00f3ry ma dosy\u0107 specyficzn\u0105 manier\u0119 fotografowania: wiele scen jest kr\u0119conych w jednym uj\u0119ciu, z pewnego oddalenia, poprzez jakie\u015b zas\u0142aniaj\u0105ce przedmioty. Czy za tym sposobem inscenizacji kryje si\u0119 jaka\u015b idea? Czy to swoista pr\u00f3ba demokratyzacji, aby widz m\u00f3g\u0142 zadecydowa\u0107 co jest istotne w danym uj\u0119ciu?<\/p>\n\n\n\n KZ: Nie, ale mog\u0119 do tego doda\u0107 ideologi\u0119, wcale nie zmy\u015blon\u0105, to nie jest fa\u0142szywe. Mam wra\u017cenie, \u017ce co\u015b si\u0119 sta\u0142o takiego, i\u017c w tym \u015bwiecie komercji artysta tak p\u0142aszczy si\u0119 przed swoim odbiorc\u0105, tak pr\u00f3buje mu si\u0119 podliza\u0107, \u017ce to czasami robi si\u0119 \u017cenuj\u0105ce. To przynoszenie na talerzu wszystkiego, na bliskim planie, podbijanie ka\u017cdego detalu w obawie, \u017ce widz mo\u017ce go nie zauwa\u017cy\u0107 \u2013 to jest w pewnym sensie niegodne. Staram si\u0119 patrze\u0107 odwrotnie, powiedzie\u0107, niech widz te\u017c jaki\u015b wysi\u0142ek w\u0142o\u017cy, bo nie wszystko mu b\u0119dzie przedstawione tak, aby mu by\u0142o wygodnie. Widz mo\u017ce zobaczy\u0107 co\u015b zza przeszkody. I tutaj robili\u015bmy wszystkie sceny w jednym uj\u0119ciu, to jest bardzo trudne, bo monta\u017cowo nie mo\u017cna nic skr\u00f3ci\u0107 ani przyspieszy\u0107, czyli trzeba zawierzy\u0107, \u017ce ma si\u0119 dobr\u0105 intuicj\u0119, je\u015bli chodzi o rytm zdarze\u0144. A nast\u0119pnie to jest wszystko robione transfokatorem (czyli zoomem) i w ten spos\u00f3b staramy si\u0119, aby te plany by\u0142y stosowne. Inscenizujemy tak, \u017ceby nie by\u0142y potrzebne kontrplany czy przebitki. To jest przewrotne, bo je\u015bli film jest dwuosobowy, chcia\u0142oby si\u0119 go zrobi\u0107 na kontrplanach, ale w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce by si\u0119 chcia\u0142o, \u017ce\u015bmy tego nie zrobili.<\/p>\n\n\n\n MD: Czy muzyka mia\u0142a by\u0107 kontrapunktem do sfery obrazowej, o kt\u00f3rej pan m\u00f3wi? Przypomnijmy, \u017ce wybra\u0142 pan muzyk\u0119 klasyczn\u0105 i to nie byle kogo tylko Jana Sebastiana Bacha.<\/p>\n\n\n\n KZ: Mo\u017ce nie kontrapunktem, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce Bach dodaje powagi temu opowiadaniu. Od momentu, kiedy straci\u0142em mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy z Wojtkiem Kilarem, kt\u00f3ry pisa\u0142 muzyk\u0119 do wszystkich moich film\u00f3w bez wyj\u0105tku, to po jego odej\u015bciu si\u0119gn\u0105\u0142em raz do Richarda Wagnera, teraz do Jana Sebastiana Bacha. Czu\u0142bym si\u0119 troch\u0119 skr\u0119powany, gdybym mia\u0142 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z kim\u015b innym. Tutaj w wyborze bardzo pomog\u0142a mi pani Milenia Fiedler, monta\u017cystka, kt\u00f3ra wpad\u0142a na to w\u0142a\u015bnie nagranie Glenna Goulda i od tego wyszli\u015bmy, dobieraj\u0105c muzyk\u0119 w r\u00f3\u017cnych momentach. Ten Bach jest bardzo wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 filmu.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n MD: Prosz\u0119 wyja\u015bni\u0107, czym w zasadzie jest liczba doskona\u0142a.<\/p>\n\n\n\n KZ: Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, nie bardzo mi si\u0119 chce wraca\u0107 do tej definicji. To jest liczba, kt\u00f3ra jest sum\u0105 swoich dzielnik\u00f3w, ale to w zasadzie jest bez znaczenia. To jedna z dziwnych pasji matematyk\u00f3w, kt\u00f3rzy odkrywaj\u0105, \u017ce znowu w porz\u0105dku liczb s\u0105 jakie\u015b zagadki, tajemnice. Ta numerologia wielu ludzi fascynuje, wielu widzi w niej wyraz tajemnicy albo jakiej\u015b innej rzeczywisto\u015bci i to jest po prostu intryguj\u0105ce, czasem niezrozumia\u0142e, ale wydawa\u0142o mi si\u0119 warte przypomnienia.<\/p>\n\n\n\n MD: Czy jest szansa, \u017ceby Liczba doskona\u0142a<\/em> trafi\u0142a do kin i na festiwale jeszcze w 2022 roku?<\/p>\n\n\n\n KZ: My\u015bl\u0119, \u017ce jest, ale niestety nie b\u0119d\u0105c producentem, nie mam na to wp\u0142ywu. Dawniej, jak by\u0142em szefem \u201eToru\u201d, mia\u0142em pe\u0142en tytu\u0142, by zabiega\u0107 o los mojego filmu, a dzisiaj musz\u0119 liczy\u0107, \u017ce zrobi\u0105 to moi dyrektorzy.<\/p>\n\n\n\n MD: Czy pa\u0144ski film b\u0119dzie mo\u017cna obejrze\u0107 na tegorocznym 47 Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni?<\/p>\n\n\n\n KZ: To nie jest moja decyzja. Kr\u0119puje mnie troch\u0119, \u017ce ju\u017c kiedy\u015b dosta\u0142em jakie\u015b Platynowe Lwy, wi\u0119c m\u00f3g\u0142bym sobie oszcz\u0119dzi\u0107 tego festiwalu, ale to by krzywdzi\u0142o wszystkich moich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy w ten spos\u00f3b nie mieliby szansy zosta\u0107 rozpoznani. Niekt\u00f3rzy z nich pracowali ze mn\u0105 kilkakrotnie, wymieni\u0142 pan Piotra Niemyjskiego. Tu dla mnie nowym wsp\u00f3\u0142pracownikiem by\u0142 animator Andrzej Jobczyk i bym si\u0119 cieszy\u0142, gdyby zosta\u0142 zauwa\u017cony, bo to bardzo interesuj\u0105cy artysta. No i oczywi\u015bcie ca\u0142e grono moich scenograf\u00f3w, z kt\u00f3rymi si\u0119 \u015bwietnie pracuje. Jednym s\u0142owem ca\u0142y ten zesp\u00f3\u0142 ludzki, bez kt\u00f3rego ten film by nie istnia\u0142.<\/p>\n\n\n\n MD: Zak\u0142ada pan, \u017ce Liczba doskona\u0142a<\/em> mo\u017ce by\u0107 ostatnim pana filmem?<\/p>\n\n\n\n KZ: Nie wiem tego. Jak stary cz\u0142owiek robi plany, to podobno pan B\u00f3g si\u0119 \u015bmieje. Wi\u0119c plan\u00f3w nie robi\u0119, ale ch\u0119ci mam jeszcze, jeszcze bym co\u015b pa\u0144stwu opowiedzia\u0142. Mo\u017ce si\u0119 uda.<\/p>\n\n\n\n MD: Ridley Scott, rocznik 1937, pracuje nad drug\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Gladiatora<\/em>, Francis Ford Coppola, tak jak pan urodzony w 1939 roku, zapowiedzia\u0142 Megapolis<\/em>. Gdyby pan mia\u0142 tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, to kt\u00f3ry ze swoich scenariuszy by pan wyre\u017cyserowa\u0142?<\/p>\n\n\n\n KZ: Najch\u0119tniej zrealizowa\u0142bym ten, kt\u00f3rego chyba fizycznie bym ju\u017c nie uni\u00f3s\u0142, ale bym pewnie ryzykowa\u0142. To jest Lokaj z Sch\u00f6nbrunnu<\/em>[1]<\/a><\/sup><\/sup>, taki m\u00f3j epicki szeroki historyczny film z filozoficzn\u0105 my\u015bl\u0105. I troszk\u0119 pokrewny do niego, tocz\u0105ce si\u0119 na Rodos Oko diab\u0142a<\/em>[2]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 film, kt\u00f3ry ju\u017c by\u0142 kiedy\u015b w przygotowaniach i ma t\u0105 sam\u0105 natur\u0119, to znaczy jest filozoficzn\u0105 przypowie\u015bci\u0105 w kostiumie historycznym, jak to kiedy\u015b bywa\u0142y, \u017ce pewn\u0105 histori\u0119 traktowa\u0142o si\u0119 jako model do opisania wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci.<\/p>\n\n\n MD: Jest pan po pierwszych pokazach filmu dla wybranych widz\u00f3w. Z jakimi reakcjami si\u0119 pan spotyka?<\/p>\n\n\n\n KZ: Nie umiem jeszcze powiedzie\u0107. To s\u0105 reakcje do\u015b\u0107 dyskretne. W\u0142a\u015bciwie najbardziej cieszy\u0142a mnie reakcja ludzi nie zwi\u0105zanych z filmem. Zaintrygowa\u0142y ich pytania, czy jest jakie\u015b potem, to znaczy czy po \u015bmierci mo\u017cna w og\u00f3le wyobrazi\u0107 sobie co\u015b jeszcze. Czy jest \u201eco\u015b\u201d, czy \u201enie ma nic\u201d \u2013 takie bardzo podstawowe pytanie, przypomniane przez Barucha Spinoz\u0119, Gottfrieda Wilhelma Leibniza i wielu innych znanych filozof\u00f3w, a dzi\u015b jakby troch\u0119 zapomniane. Jakby ludzie pr\u00f3bowali nie zadawa\u0107 sobie tego pytania, chocia\u017c kiedy co\u015b z\u0142ego si\u0119 dzieje, to wracaj\u0105 natychmiast do obrz\u0119d\u00f3w religijnych i do tradycji. A potem, kiedy \u015bwiat si\u0119 troch\u0119 uspokoi, to znowu wierz\u0105, \u017ce materia to ca\u0142a rzeczywisto\u015b\u0107 i przestaj\u0105 si\u0119 przejmowa\u0107 Tajemnic\u0105, kt\u00f3ra przecie\u017c w moim przekonaniu istnieje i nigdy jej nie przenikniemy. Nauka rozwi\u0105zuje zagadki, ale Tajemnica pozostaje nieprzenikniona i zostawia nam \u015bwiadomo\u015b\u0107 czego\u015b, co nas po prostu przerasta.<\/p>\n\n\n\n Laski, maj 2022 roku<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Rozmowa z re\u017cyserem Krzysztofem Zanussim po\u015bwi\u0119cona jego najnowszemu filmowi \u2013 Liczbie doskona\u0142ej<\/em>. Tw\u00f3rca opowiada o historii projektu, jego produkcji, obsadzie oraz pytaniach, kt\u00f3re stawia sobie oraz widzom. Artysta wpisuje Liczb\u0119 doskona\u0142\u0105<\/em> we wcze\u015bniejsz\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, podkre\u015blaj\u0105c rol\u0119 fascynuj\u0105cych go temat\u00f3w. Istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rozmowy stanowi refleksja nad filmow\u0105 form\u0105, zdj\u0119ciami Piotra Niemyjskiego, muzyk\u0105 Jana Sebastiana Bacha oraz wplecionymi w film animacjami. Wywiad zosta\u0142 przeprowadzony w maju 2022 roku, jeszcze przed premier\u0105 filmu, jest pr\u00f3b\u0105 uchwycenia portretu tw\u00f3rcy w chwili, gdy Liczb\u0119 doskona\u0142\u0105 <\/em>widzia\u0142o jedynie w\u0105skie grono odbiorc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Summary:<\/strong><\/p>\n\n\n\n A conversation with director Krzysztof Zanussi dedicated to his latest film, Perfect Number<\/em>. The filmmaker talks about the history of the project, its production, the cast and the questions he poses to himself and the audience. The artist includes Perfect Number<\/em> in his earlier work, emphasizing the role of the themes that fascinate him. An important part of the conversation is a reflection on the film form, Piotr Niemyjski’s cinematography, the music of Jan Sebastian Bach and the animations woven into the film. The interview was conducted in May 2022, before the film’s release, and is an attempt to capture a portrait of the filmmaker at a time when The Perfect Number was seen only by a narrow audience.<\/p>\n\n\n\n Micha\u0142 Dondzik \u2013 filmoznawca, cz\u0142onek redakcji \u201ePleografu\u201d, przygotowuje dysertacj\u0119 W kadrze i poza nim. Fabularne filmy Grzegorza Kr\u00f3likiewicza<\/em>. Interesuje si\u0119 kinem polskim oraz filmem dokumentalnym. Publikowa\u0142 w \u201eKwartalniku Filmowym\u201d, \u201ePleografie\u201d, \u201ePanoptikum\u201d oraz tomach zbiorowych. Jest autorem ksi\u0105\u017cek Leszek Wronko. D\u017awi\u0119k filmu polskiego<\/em> (2013) oraz Elementarz Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych<\/em> (2018; wraz z K. Jajk\u0105 i E. Sowi\u0144skim).<\/p>\n\n\n\n Rozmowa z re\u017cyserem Krzysztofem Zanussim po\u015bwi\u0119cona jego najnowszemu filmowi \u2013 Liczbie doskona\u0142ej. Tw\u00f3rca opowiada o historii projektu, jego produkcji, obsadzie oraz pytaniach, kt\u00f3re stawia sobie oraz widzom. Artysta wpisuje Liczb\u0119 doskona\u0142\u0105 we wcze\u015bniejsz\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107, podkre\u015blaj\u0105c rol\u0119 fascynuj\u0105cych go temat\u00f3w. Istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rozmowy stanowi refleksja nad filmow\u0105 form\u0105, zdj\u0119ciami Piotra Niemyjskiego, muzyk\u0105 Jana Sebastiana Bacha oraz wplecionymi w film animacjami. Wywiad zosta\u0142 przeprowadzony w maju 2022 roku, jeszcze przed premier\u0105 filmu, jest pr\u00f3b\u0105 uchwycenia portretu tw\u00f3rcy w chwili, gdy Liczb\u0119 doskona\u0142\u0105 widzia\u0142o jedynie w\u0105skie grono odbiorc\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":5706,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1534,1029],"tags":[1528,75,1529,1524,1525,1523,38,668,1522,1677,1678,1526,1527],"ppma_author":[1323],"class_list":["post-5703","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-4-2022","category-wywiad","tag-andrzej-pagowski","tag-andrzej-seweryn","tag-barwy-ochronne","tag-jan-marczewski","tag-jan-nowicki","tag-julia-latosinska","tag-kino-polskie","tag-krzysztof-zanussi","tag-liczba-doskonala","tag-perfect-number","tag-perfect-number-zanussi","tag-piotr-niemyjski","tag-wfdif"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/Obraz1-WFDiF.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/1-P-23-9-1500x-689x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/Obraz2-WFDiF-1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/Obraz3-WFDiF-1024x445.jpg\")
![\"Krzysztof](\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/IMG_8103-731x1024.jpg\")
\n