{"id":5287,"date":"2022-09-07T13:40:07","date_gmt":"2022-09-07T12:40:07","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=5287"},"modified":"2022-09-27T14:35:39","modified_gmt":"2022-09-27T13:35:39","slug":"d","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/","title":{"rendered":"Dzieci Saturna"},"content":{"rendered":"\n<pre class=\"wp-block-preformatted\"><strong>DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.01<\/strong><\/pre>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>                                         \u201e<\/strong>Dawniej rewolucja by\u0142a weselsza. Teraz sta\u0142a si\u0119 ponura i nudna<strong>\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-1\" id=\"post-5287-footnote-ref-1\">[1]<\/a><\/sup><\/sup><\/strong><em>.<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>                                                                                     <\/em>Stanis\u0142awa Przybyszewska, <em>Sprawa Dantona<\/em> \n<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"863\" src=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1-Danton_4-1024x863-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5289\" srcset=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1-Danton_4-1024x863-1.png 1024w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1-Danton_4-1024x863-1-300x253.png 300w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1-Danton_4-1024x863-1-768x647.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Wojciech Pszoniak, <em>Danton, <\/em>Autor: Renata Pajchel, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym &#8222;Zebra&#8221;\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">   \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz \u2013 Dantona czy Robespierre\u2019a?\u201d. Stanis\u0142awa Przybyszewska uwa\u017ca\u0142a si\u0119 wr\u0119cz za kochank\u0119 Robespierre\u2019a. Andrzej Wajda te\u017c by\u0142 jego stronnikiem, lecz w \u201eKarnawale Solidarno\u015bci\u201d przeni\u00f3s\u0142 sw\u0105 sympati\u0119 na Dantona. Jan Klata kilka lat temu zadeklarowa\u0142, \u017ce bli\u017cej mu do postawy \u201eNieprzekupnego\u201d. \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz?\u201d \u2013 autor tekstu zapytuje sam siebie i jest w rozterce, gdy\u017c obaj wielcy rewolucjoni\u015bci wpinali w klapy surdut\u00f3w znaczek \u201eSolidarno\u015bci\u201d\u2026 <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  W 1787 roku hrabia Jan Potocki \u2013 niestrudzony podr\u00f3\u017cnik, kt\u00f3rego unie\u015bmiertelni\u0142 <em>R\u0119kopis znaleziony w Saragossie <\/em>\u2013 znalaz\u0142 si\u0119 w ogarni\u0119tej rewolucj\u0105 Holandii. Przez miesi\u0105c bytno\u015bci hrabia \u015bledzi\u0142 burzliwe wydarzenia i opisywa\u0142 je w sze\u015bciu listach do anonimowego adresata (kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce nigdy nie istnia\u0142). W <em>Li\u015bcie III <\/em>datowanym na 20 wrze\u015bnia 1787 roku zapisa\u0142 znamienne spostrze\u017cenie: \u201eNigdy cudzoziemiec nie jest bardziej obcy w kraju ni\u017c w czasie rewolucji. Widzi wielkie poruszenie, kt\u00f3rego cel i przyczyny s\u0105 mu nieznane. Osoby, kt\u00f3rym zosta\u0142 polecony, cz\u0119stokro\u0107 same nie wiedz\u0105, a je\u015bli wiedz\u0105, maj\u0105 co\u015b innego do roboty ni\u017c poucza\u0107 niewtajemniczonych. Wiadomo\u015bci, jakie o stosunkach w kraju posiada, jeszcze bardziej wprowadzaj\u0105 go w b\u0142\u0105d: cudzoziemiec szuka w\u0142adzy tam, gdzie jej nie ma, i znajduje ludzi, kt\u00f3rzy rozkazuj\u0105, nie za\u015b tych, kt\u00f3rzy rz\u0105dz\u0105. Szuka prawa i rozs\u0105dku, a znajduje tylko nieroztropno\u015b\u0107 i zawzi\u0119to\u015b\u0107; na koniec widzi biegaj\u0105cych i nie wie, dlaczego biegaj\u0105; widzi gromadz\u0105ce si\u0119 posp\u00f3lstwo i nie wie, dlaczego si\u0119 gromadzi\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-2\" id=\"post-5287-footnote-ref-2\">[2]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Czy\u017c wi\u0119c Andrzej Wajda nie podj\u0105\u0142 si\u0119 rzeczy niemo\u017cliwej realizuj\u0105c dla Francuz\u00f3w film o Wielkiej Rewolucji Francuskiej<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-3\" id=\"post-5287-footnote-ref-3\">[3]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ra wywo\u0142ywa\u0142a i wci\u0105\u017c wywo\u0142uje nad Sekwan\u0105 polemiki i spory nie tylko historyczne, lecz r\u00f3wnie\u017c polityczne?<strong> <\/strong>Do tego adaptuj\u0105c na scenariusz nie dzie\u0142o francuskiego autora, ale dramat rodaczki, Stanis\u0142awy Przybyszewskiej? Pytany o to Andrzej Wajda odpowiada\u0142 \u015bmia\u0142o dziennikarzom, \u017ce jest bardziej ni\u017c inni predestynowany do kr\u0119cenia filmu o Rewolucji Francuskiej, gdy\u017c by\u0142 \u015bwiadkiem wydarze\u0144 rewolucyjnych w Polsce i czuje rewolucyjn\u0105 atmosfer\u0119. Potwierdza\u0142 jego s\u0142owa odtw\u00f3rca roli Dantona, Grard Depardieu, kt\u00f3rego Wajda jesieni\u0105 1981 roku przywi\u00f3z\u0142 do Polski, by zobaczy\u0142 kraj ogarni\u0119ty wrzeniem rewolucyjnym. Obaj odwiedzili mi\u0119dzy innymi siedzib\u0119 Regionu Mazowsze \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Tu francuski gwiazdor obserwowa\u0142 zm\u0119czonego Zbigniewa Bujaka, odpowiadaj\u0105cego przez wiele godzin na pytania ludzi zaniepokojonych pog\u0142oskami o szykowanych przez w\u0142adze represjach. To jego zachrypni\u0119ty i coraz cichszy g\u0142os Depardieu na\u015bladowa\u0142 w scenach rozprawy s\u0105dowej dantonist\u00f3w.  \n<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"726\" src=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2-Danton_1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5292\" srcset=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2-Danton_1.jpg 1024w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2-Danton_1-300x213.jpg 300w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/2-Danton_1-768x545.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Gerard Depardieu, <em>Danton, <\/em>Autor: Renata Pajchel; Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym &#8222;Zebra&#8221;\/ <\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Zgni\u0142e bo\u017cyszcze<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Andrzej Wajda by\u0142 r\u00f3wnie wybitnym re\u017cyserem teatralnym co filmowym i niekt\u00f3re jego filmy poprzedza\u0142y wpierw adaptacje teatralne. Tak by\u0142o mi\u0119dzy innymi w wypadku <em>Wesela<\/em>, <em>Bies\u00f3w<\/em> i w\u0142a\u015bnie <em>Dantona<\/em>. Por\u00f3wnywano oczywi\u015bcie sztuki teatralne z filmami i zgadzano si\u0119, \u017ce <em>Biesy <\/em>wystawiane na deskach Starego Teatru w Krakowie w 1971 roku to arcydzie\u0142o niepowtarzalne, kt\u00f3remu film z 1988 roku (podobnie jak w wypadku <em>Dantona<\/em> \u2013 koprodukcja z francuskim Gaumontem) nie dor\u00f3wna\u0142. Znowu\u017c filmowe<em> Wesele <\/em>z 1973 roku zgodnie okrzykni\u0119to niedo\u015bcig\u0142ym arcydzie\u0142em. A wi\u0119c albo \u2013 albo. W wypadku <em>Dantona <\/em>by\u0142o inaczej, gdy\u017c zar\u00f3wno adaptacja teatralna, jak i filmowa okaza\u0142y si\u0119 artystycznym wydarzeniem entuzjastycznie przyjmowanym przez krytyk\u00f3w i publiczno\u015b\u0107. <em>Sprawa Dantona <\/em>to jedna z najwa\u017cniejszych sztuk teatralnych w dorobku re\u017cysera, grana nieprzerwanie przez pi\u0119\u0107 sezon\u00f3w od dnia swej premiery, czyli 25 stycznia 1975 roku. To sztuka, kt\u00f3ra ewoluowa\u0142a pod wp\u0142ywem aktualnych wydarze\u0144 politycznych. Wi\u0119cej, dzie\u0142o Przybyszewskiej o Rewolucji Francuskiej sta\u0142o si\u0119 komentarzem do Rewolucji \u201eSolidarno\u015bci\u201d w Polsce, a jednocze\u015bnie pod wp\u0142ywem tych wydarze\u0144 Wajda przesuwa\u0142 akcenty w swej adaptacji. Efektem ko\u0144cowym tej metamorfozy <em>Sprawy Dantona<\/em> by\u0142 w\u0142a\u015bnie film <em>Danton<\/em><sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-4\" id=\"post-5287-footnote-ref-4\">[4]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 \u201estan wojenny Dantona i Robespierre\u2019a\u201d. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Nie ma przesady w stwierdzeniu, \u017ce Stanis\u0142awa Przybyszewska zosta\u0142a mentaln\u0105 kochank\u0105 Maksymiliana Robespierre\u2019a. Tak postrzega\u0142a si\u0119 sama. Ko\u0144cz\u0105c pisanie <em>Sprawy Dantona<\/em>, wyzna\u0142a w jednym z list\u00f3w: \u201eNikomu, ani \u017cywemu, ani fikcyjnemu, nie dotrzyma\u0142am wierno\u015bci tak d\u0142ugo\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-5\" id=\"post-5287-footnote-ref-5\">[5]<\/a><\/sup><\/sup>. Georges Danton by\u0142 antagonist\u0105 \u201ejej\u201d Maksymiliana, a wi\u0119c \u2013 wrogiem. W pierwszej wersji sztuka mia\u0142a nawet nosi\u0107 wymowny tytu\u0142 <em>Zgni\u0142e bo\u017cyszcze<\/em><sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-6\" id=\"post-5287-footnote-ref-6\">[6]<\/a><\/sup><\/sup>, ale autorka uzna\u0142a, \u017ce to jednak zbyt p\u0142aska metafora. Demaskowa\u0142a Dantona jako demagoga, kt\u00f3ry idea\u0142y rewolucji zaprzeda\u0142 dla \u201emamony\u201d \u2013 osobistych korzy\u015bci i bogactwa, wskazywa\u0142a, \u017ce by\u0142 zdrajc\u0105 \u2013 agentem op\u0142acanym przez Anglik\u00f3w, ale przy tym wszystkim nie odmawia\u0142a mu geniuszu politycznego. By\u0142 dla niej \u201erenegatem powo\u0142ania\u201d, tego samego rewolucyjnego powo\u0142ania, kt\u00f3remu Robespierre odda\u0142 si\u0119 bez reszty\u2026 Nie oznacza to jednak, \u017ce patrzy\u0142a na swego kochanka zupe\u0142nie bezkrytycznie, a w Dantonie widzia\u0142a jedynie potwora. Nie czyni\u0142oby to jej sztuki wybitnej. Olbrzymy rewolucji pozostaj\u0105 u niej lud\u017ami. O ukochanym Maksymilianie pisa\u0142a mi\u0119dzy innymi:\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  \u201e<em>opuszcza g\u0142ow\u0119 na r\u0119ce; szeptem, z przera\u017ceniem<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Wielki Bo\u017ce\u2026 jak\u017cem jest bezsilny\u2026\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-7\" id=\"post-5287-footnote-ref-7\">[7]<\/a><\/sup><\/sup>    \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n   I ko\u0144czy\u0142a ca\u0142o\u015b\u0107 znamienn\u0105 uwag\u0105 Robespierre\u2019a do Saint-Justa:\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  \u201eNie mo\u017cna przezwyci\u0119\u017cy\u0107 \u015bmierci! Mylisz si\u0119, Antoine. To tylko ja nie mog\u0119. Ja tylko jestem wobec przysz\u0142o\u015bci bezsilny. Przysz\u0142o\u015b\u0107 jest pod znakiem dzisiaj zmar\u0142ego Dantona\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-8\" id=\"post-5287-footnote-ref-8\">[8]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>St\u00f3\u0142 Robespierre\u2019a \u2013 \u0142o\u017ce Dantona<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Sprawa Dantona <\/em>wystawiana w Teatrze Powszechnym w Warszawie stanowi\u0142a w teatralnym dorobku Andrzeja Wajdy sztuk\u0119 prze\u0142omow\u0105<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-9\" id=\"post-5287-footnote-ref-9\">[9]<\/a><\/sup><\/sup>. Ograniczy\u0142 w niej to, dzi\u0119ki czemu by\u0142 dotychczas w teatrze i filmie rozpoznawalny \u2013 wizualne efekty, \u201eekspresyjno\u015b\u0107 obrazu\u201d, jak m\u00f3wili krytycy, na rzecz s\u0142owa. Antagonizmy polityczne, konfrontacje r\u00f3\u017cnych pogl\u0105d\u00f3w na istot\u0119 rewolucji rozgrywa\u0142y si\u0119 przede wszystkim w dyskursie dw\u00f3ch oponent\u00f3w politycznych, a ich przem\u00f3wienia sta\u0142y si\u0119 \u201ekulminacj\u0105 akcji\u201d. Dzi\u0119ki temu Wajda zachowa\u0142 ducha sztuki Przybyszewskiej, kt\u00f3ra jest dramatem racji intelektualnych, historiozoficznych i etycznych. Istotne w inscenizacji by\u0142o te\u017c to, \u017ce re\u017cyser zdecydowa\u0142, by akcj\u0119 sceniczn\u0105 wprowadzi\u0107 mi\u0119dzy widz\u00f3w, czyni\u0105c ich nie tylko obserwatorami wydarze\u0144, ale r\u00f3wnie\u017c ich wsp\u00f3\u0142uczestnikami. Dzi\u0119ki temu siedz\u0105cy po obu stronach p\u0142aszczyzny gry widzowie \u201ewtapiali\u201d si\u0119 w sztuk\u0119, niepostrze\u017cenie pe\u0142nili r\u00f3\u017cne funkcje: przysi\u0119g\u0142ych w Trybunale, deputowanych w Konwencie do kt\u00f3rych bezpo\u015brednio zwracali si\u0119 w swoich przem\u00f3wieniach Robespierre, Saint-Just czy Bourdon. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Niebagateln\u0105 rol\u0119 w powodzeniu przedstawienia mia\u0142 tak\u017ce dob\u00f3r aktor\u00f3w. <em>Sprawa Dantona <\/em>wymaga\u0142a posiadania w zespole przynajmniej kilkunastu aktor\u00f3w o silnej osobowo\u015bci, kt\u00f3rzy ju\u017c samym swoim pojawieniem si\u0119 na scenie emanowaliby charyzm\u0105 i si\u0142\u0105, tak niezb\u0119dnych do wyniesienia  na szczyty rewolucji. Nieprzypadkowo wi\u0119c Andrzej Wajda realizowa\u0142 ten projekt w\u0142a\u015bnie w Teatrze Powszechnym, kt\u00f3ry mia\u0142 opini\u0119 jednego z najbardziej \u201eaktorskich\u201d w Warszawie. Kierownik artystyczny teatru, Zygmunt H\u00fcbner zaanga\u017cowa\u0142 w tym czasie grono najlepszych aktor\u00f3w w Polsce. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a te\u017c ju\u017c wcze\u015bniej z Wajd\u0105 (na przyk\u0142ad przy <em>Ziemi obiecanej<\/em>), co bardzo u\u0142atwi\u0142o prac\u0119. Pr\u00f3cz Bronis\u0142awa Pawlika w roli Dantona i Wojciecha Pszoniaka jako Robespierre\u2019a w sztuce zagrali mi\u0119dzy innymi W\u0142adys\u0142aw Kowalski (Saint-Just), Olgierd \u0141ukaszewicz (Camille Desmoulins), Gra\u017cyna Marzec (Lucille Desmoulins), Franciszek Pieczka (genera\u0142 Westermann), Edmund Fetting (Philippeaux), Stanis\u0142aw Zaczyk (Delacroix), Leszek Herdegen (Collot), Gustaw Lutkiewicz (Legendre), El\u017cbieta K\u0119pi\u0144ska (\u00c9l\u00e9onore Duplay) i Joanna \u017b\u00f3\u0142kowska (Louison Danton). Jak wida\u0107, lepszej obsady nie mo\u017cna by\u0142o sobie w\u00f3wczas wymarzy\u0107<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-10\" id=\"post-5287-footnote-ref-10\">[10]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"721\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/3-Sprawa-Dantona-I-721x1024-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5293\" srcset=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/3-Sprawa-Dantona-I-721x1024-1.jpg 721w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/3-Sprawa-Dantona-I-721x1024-1-211x300.jpg 211w\" sizes=\"auto, (max-width: 721px) 100vw, 721px\" \/><figcaption><em>Sprawa Dantona<\/em>, Autor: Piotr Korczy\u0144ski, Prawa: Piotr Korczy\u0144ski<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Aktorskie kreacje wybrzmiewa\u0142y jeszcze mocniej w surowej \u2013 \u201erewolucyjnej\u201d scenerii. Wajda, jak ju\u017c wspomniano, ograniczy\u0142 efekty wizualne do minimum. W ca\u0142ym przedstawieniu nie by\u0142o ani jednego taktu muzyki, ani jednego d\u017awi\u0119ku wzmacnianego mechanicznie, nie u\u017cyto \u017cadnych mikrofon\u00f3w. Podobnie by\u0142o ze \u015bwiat\u0142em \u2013 wykorzystywanym bardzo oszcz\u0119dnie i bez \u201eefektu\u201d. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce re\u017cyser nie wprowadzi\u0142 w tekst dramatu \u017cadnych aktualizacji. Scenografia, zaprojektowana przez Wajd\u0119 wsp\u00f3lnie z Krystyn\u0105 Zachwatowicz by\u0142a bardzo prosta i surowa: wszystko zosta\u0142o podporz\u0105dkowane maksymalnemu uwypukleniu gry aktorskiej, \u201ewspomaganej\u201d przez wsp\u00f3\u0142uczestnictwo publiczno\u015bci. Jak wspomina Maciej Karpi\u0144ski, w\u00f3wczas asystent re\u017cysera: \u201eWidzowie znajdowali si\u0119 w pi\u0119ciu miejscach sali teatru \u2013 na widowni w\u0142a\u015bciwej, sk\u0105d usuni\u0119to kilka pierwszych rz\u0119d\u00f3w; na tradycyjnej scenie, gdzie siedzieli na wspinaj\u0105cym si\u0119 podwy\u017cszeniu, oddzieleni od p\u0142aszczyzny scenicznej nisk\u0105 barier\u0105; po obu stronach prostok\u0105tnego pola gry oraz w pierwszym rz\u0119dzie balkonu. Natomiast pole gry sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z w\u0105skiej p\u0142aszczyzny na poziomie tradycyjnej sceny, kilku schod\u00f3w, wiod\u0105cych ku p\u0142aszczy\u017anie ni\u017cszej, b\u0119d\u0105cej podestem, umieszczonym w miejsce usuni\u0119tych pierwszych rz\u0119d\u00f3w widowni\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-11\" id=\"post-5287-footnote-ref-11\">[11]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Wszystkie elementy architektury scenicznej wykonane zosta\u0142y z surowego drewna. \u015aciany teatru i wn\u0119trza scen, czyli tam gdzie siedzieli widzowie, zawieszono olbrzymimi malowanymi p\u0142achtami przedstawiaj\u0105cymi monumentaln\u0105 architektur\u0119. Nie kryto przy tym ich \u201eoperowego fa\u0142szu\u201d \u2013 p\u0142\u00f3tna marszczy\u0142y si\u0119, jakby by\u0142y umy\u015blnie niedbale zawieszone. Barwne akcenty wprowadza\u0142y jedynie tr\u00f3jkolorowe sztandary i rewolucyjne rozety, porozmieszczane w r\u00f3\u017cnych punktach Sali i przyozdabiaj\u0105ce drewnian\u0105 trybun\u0119, przeznaczon\u0105 dla m\u00f3wc\u00f3w w Konwencie. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Podstawowym rekwizytem u\u017cywanym na scenie by\u0142 du\u017cy, ci\u0119\u017cki, d\u0119bowy st\u00f3\u0142. W zale\u017cno\u015bci od tego, czym by\u0142 przykryty, spe\u0142nia\u0142 r\u00f3\u017cne funkcje: przykryty bia\u0142ym, prostym obrusem by\u0142 sto\u0142em w mieszkaniu Robespierre\u2019a; za\u015bcielony bogat\u0105 materi\u0105 i wschodnimi poduszkami stawa\u0142 si\u0119 \u0142o\u017cem lubuj\u0105cego si\u0119 w przepychu Dantona; udekorowany tr\u00f3jkolorowym sztandarem pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 prezydialnego sto\u0142u w Konwencie; okryty zielonym suknem s\u0142u\u017cy\u0142 s\u0119dziom Trybuna\u0142u Rewolucyjnego; przy tym samym stole obradowali r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onkowie Komitet\u00f3w. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Kontrasty jakie tworzy\u0142y rekwizyty w ascetycznej scenografii podkre\u015bla\u0142y dobitnie istot\u0119 ideologicznego konfliktu: przepych sypialni Dantona \u201ebi\u0142 si\u0119\u201d z programowym ub\u00f3stwem gabinetu Robespierre\u2019a. Tak\u017ce spos\u00f3b bycia obu wielkich antagonist\u00f3w by\u0142 odmienny: Danton \u2013 gadatliwy i wybuchowy, lubi\u0142 chowa\u0107 si\u0119 za mask\u0105 prostactwa \u201eludowego trybuna\u201d. \u201eNieprzekupny\u201d przeciwnie \u2013 pow\u015bci\u0105gliwy i osch\u0142y, m\u00f3wi\u0142 powoli i precyzyjnie dobiera\u0142 s\u0142owa, by uderza\u0107 nimi jak sztyletem. \u201eRobespierre \u2013 pisze Karpi\u0144ski \u2013 reprezentuje pryncypialno\u015b\u0107, kt\u00f3ra w ka\u017cdej chwili mo\u017ce si\u0119 przerodzi\u0107 w niebezpieczny dogmatyzm, nios\u0105cy samozag\u0142ad\u0119 \u2013 mimo czysto\u015bci pobudek, z jakich si\u0119 pocz\u0105\u0142; Danton jest zwolennikiem rewolucyjnego kompromisu, kt\u00f3ry wprawdzie jest bli\u017cej u\u0142omnej naturze ludzkiej, lecz za to nieuchronnie kala moraln\u0105 czysto\u015b\u0107 idei\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-12\" id=\"post-5287-footnote-ref-12\">[12]<\/a><\/sup><\/sup>.  \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Rewolucja jako karnawa\u0142<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  W\u0142a\u015bnie ten sp\u00f3r mi\u0119dzy \u201enieludzkim\u201d \u2013 czy jak chcia\u0142a Przybyszewska: \u201eosobowo\u015bci\u0105 mentaln\u0105\u201d \u2013 obro\u0144c\u0105 czysto\u015bci rewolucji a realist\u0105 sk\u0142onnym do kompromis\u00f3w i taktycznych politycznych sojuszy musieli w swych sumieniach oceni\u0107 widzowie, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych toczy\u0142a si\u0119 akcja dramatu. Andrzej Wajda stworzy\u0142 dla ludzi przyby\u0142ych na przedstawienie swoist\u0105 szko\u0142\u0119 polityczn\u0105. Widzowie, do kt\u00f3rych zwracali si\u0119 w swych mowach \u201eprzyw\u00f3dcy Rewolucji\u201d musieli rozstrzygn\u0105\u0107, po czyjej stronie stan\u0105. By\u0142o to tym trudniejsze, \u017ce re\u017cyser zdecydowanie by\u0142 w swej adaptacji <em>Sprawy Dantona <\/em>stronnikiem\u2026 Robespierre\u2019a! Nawet bardziej od autorki sztuki. Wajda odebra\u0142 Dantonowi to, co  Przybyszewska mimo ca\u0142ej niech\u0119ci do niego, mocno podkre\u015bla\u0142a \u2013 geniusz polityczny. Jak zauwa\u017cy\u0142a Marta Fik, Danton w przedstawieniu Wajdy to \u201eMa\u0142y gracz, kabotyn, histeryk, \u0142garz i egoista. Nie jest tu \u017cadnym partnerem do rozmowy. Nie tylko dla Robespierre\u2019a \u2013 chyba nawet dla dozorcy wi\u0119zienia. Bronis\u0142aw Pawlik gra t\u0119 rol\u0119 naprawd\u0119 z oddaniem. Ale rola ustawiona jest fa\u0142szywie. Demaskuje (zgodnie z Przybyszewsk\u0105) mit o czysto\u015bci Dantona, ale tak\u017ce (z Przybyszewsk\u0105 w niezgodzie) przekonanie o jego inteligencji, instynkcie oratorskim, jakiejkolwiek ponadprzeci\u0119tno\u015bci. Racje Dantona w spektaklu nie istniej\u0105: cz\u0142owiek tej rangi nie mo\u017ce mie\u0107 innych racji ni\u017c korzy\u015bci materialne. A przecie\u017c u Dantona wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 one tylko z zach\u0142anno\u015bci\u0105 \u017cycia, tak odmienn\u0105 od ascetyczno\u015bci Robespierre\u2019a. Nie istnieje wi\u0119c u Wajdy \u017cadna tragedia Dantona, kt\u00f3ry nie dla kpiny m\u00f3wi: \u00abWstyd i smutek samotno\u015bci podci\u0119\u0142y mi rozp\u0119d\u00bb\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-13\" id=\"post-5287-footnote-ref-13\">[13]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"699\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/4-Robespierre-699x1024-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5294\" srcset=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/4-Robespierre-699x1024-1.jpg 699w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/4-Robespierre-699x1024-1-205x300.jpg 205w\" sizes=\"auto, (max-width: 699px) 100vw, 699px\" \/><figcaption><em>Robespierre, <\/em>Autor: Piotr Korczy\u0144ski, Prawa: Piotr Korczy\u0144ski<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Opini\u0119 krytyczki teatralnej potwierdza\u0142o wyznanie odtw\u00f3rcy roli Dantona, Bronis\u0142awa Pawlika:  \u201eTo by\u0142a dla mnie bardzo trudna rola, niezbyt przylegaj\u0105ca do mojej fizyczno\u015bci. [&#8230;] Przybyszewska nie oszcz\u0119dzi\u0142a Dantona, skre\u015bli\u0142a posta\u0107 stronniczo i w okre\u015blonym tonie. Bardzo mi to przeszkadza\u0142o. Chcia\u0142em przecie\u017c tak\u017ce z tego Dantona wyci\u0105gn\u0105\u0107 cz\u0142owieka, a nie tylko z\u0142o\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-14\" id=\"post-5287-footnote-ref-14\">[14]<\/a><\/sup><\/sup>. W takiej sytuacji Robespierre, zw\u0142aszcza w kreacji Wojciecha Pszoniaka jawi\u0142 si\u0119 jako prawdziwy (i jedyny) \u201eolbrzym Rewolucji\u201d. Bronis\u0142aw Pawlik by\u0142 zbyt wybitnym aktorem, by zupe\u0142nie odda\u0107 mu pole, lecz jak wynika z jego s\u0142\u00f3w, nie mia\u0142 \u017cadnych szans. W filmie <em>Danton <\/em>by\u0142o ju\u017c zupe\u0142nie inaczej \u2013 tam na scenie \u015bcierali si\u0119 dwaj r\u00f3wnorz\u0119dni tytani rewolucji. W tym miejscu warto si\u0119 zastanowi\u0107, co si\u0119 sta\u0142o, \u017ce Andrzej Wajda sta\u0142 si\u0119 stronnikiem Dantona, tym razem wbrew Przybyszewskiej. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  O Andrzeju Wajdzie m\u00f3wi si\u0119, \u017ce mia\u0142 intuicj\u0119 do realizacji wielkich film\u00f3w w momentach prze\u0142omowych, kt\u00f3re z czasem stawa\u0142y si\u0119 ich symbolem. M\u00f3wi\u0105c inaczej, chwyta\u0142 i zamyka\u0142 w nich ducha historii. Tak by\u0142o z <em>Kana\u0142em<\/em>, <em>Popio\u0142em i diamentem <\/em>po pa\u017adziernikowej Odwil\u017cy, <em>Cz\u0142owiekiem z marmuru<\/em> w 1976 roku oraz <em>Cz\u0142owiekiem z \u017celaza <\/em>zaraz przed ko\u0144cem \u201eKarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d<em>. <\/em>Filmy historyczne Wajdy rezonowa\u0142y wi\u0119c z bie\u017c\u0105cymi wydarzeniami czy wr\u0119cz stawa\u0142y si\u0119 ich komentarzem. Z filmem <em>Danton <\/em>i poprzedzaj\u0105cymi go teatralnymi adaptacjami <em>Sprawy Dantona<\/em> te\u017c tak by\u0142o i na ich przyk\u0142adzie znakomicie wida\u0107, jakim Wajda by\u0142 wytrawnym obserwatorem, jak dostrzega\u0142 zmiany, kt\u00f3re powodowa\u0142y nast\u0119pnie polityczn\u0105 lawin\u0119. Czy\u017c eksponowanie doktrynera Robespierre\u2019a w dobie \u201eSolidarno\u015bci\u201d przed \u201eludowym trybunem\u201d Dantonem mia\u0142oby sens? Nie! I Andrzej Wajda zobaczy\u0142 to znacznie wcze\u015bniej ni\u017c po przyst\u0105pieniu z G\u00e9rardem Depardieu do realizacji <em>Dantona<\/em>. Mi\u0119dzy adaptacj\u0105 <em>Sprawy Dantona <\/em>w Teatrze Powszechnym a koprodukcj\u0105 <em>Danton <\/em>by\u0142a jeszcze <em>Sprawa Dantona <\/em>wystawiana w Teatrze Wybrze\u017ce w Gda\u0144sku, kt\u00f3ra sw\u0105 premier\u0119 mia\u0142a 9 listopada 1980 roku. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Andrzej Wajda do Gda\u0144ska przyjecha\u0142 wraz z \u017con\u0105, Krystyn\u0105 Zachwatowicz, pod koniec sierpnia 1980 roku. Zd\u0105\u017cy\u0142 zobaczy\u0107 sam koniec strajk\u00f3w w Stoczni Gda\u0144skiej, a 29 sierpnia odebra\u0142 od strajkuj\u0105cych robotnik\u00f3w \u201ezam\u00f3wienie\u201d na kontynuacj\u0119 historii Mateusza Birkuta. Jak g\u0142osi legenda, to cz\u0142onkowie stra\u017cy stoczniowej podsun\u0119li re\u017cyserowi jej tytu\u0142 \u2013 <em>Cz\u0142owiek z \u017celaza<\/em><sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-15\" id=\"post-5287-footnote-ref-15\">[15]<\/a><\/sup><\/sup>. Pr\u00f3cz b\u0142yskawicznych prac nad filmem, ma\u0142\u017ce\u0144stwo zaanga\u017cowa\u0142o si\u0119 te\u017c mocno w prace Spo\u0142ecznego Komitetu Budowy Pomnika Poleg\u0142ych Stoczniowc\u00f3w 1970. I to nie by\u0142o jeszcze wszystko, gdy\u017c w Teatrze Wybrze\u017ce rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 pr\u00f3by do <em>Sprawy Dantona<\/em>. Wajda zaproponowa\u0142 wystawienie sztuki nowo mianowanemu w\u00f3wczas kierownikowi artystycznemu teatru Maciejowi Prusowi, a ten przyj\u0105\u0142 propozycj\u0119 entuzjastycznie<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-16\" id=\"post-5287-footnote-ref-16\">[16]<\/a><\/sup><\/sup>. Z racji prac nad <em>Cz\u0142owiekiem z \u017celaza<\/em>, re\u017cyseri\u0119 spektaklu Wajda powierzy\u0142 swemu dotychczasowemu asystentowi, Maciejowi Karpi\u0144skiemu. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Scenografi\u0105 jak dotychczas zaj\u0119\u0142a si\u0119 Krystyna Zachwatowicz, a przestrze\u0144 do zagospodarowania scenicznego otrzyma\u0142a szczeg\u00f3ln\u0105, gdy\u017c nie by\u0142a to scena teatru, lecz pusta hala Wielkiego M\u0142yna. \u201ePrzestrze\u0144 \u2013 wspomina\u0142a Krystyna Zachwatowicz-Wajda \u2013 pustej hali dawa\u0142a wielkie mo\u017cliwo\u015bci. W teatrze zastaje si\u0119 przestrze\u0144, do kt\u00f3rej trzeba si\u0119 dostosowa\u0107, tam sami j\u0105 tworzyli\u015bmy. Najwa\u017cniejszym zadaniem by\u0142o, \u017ceby zagospodarowa\u0107 widowni\u0119. Widownia amfiteatralnie okala\u0142a miejsce akcji ze wszystkich stron\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-17\" id=\"post-5287-footnote-ref-17\">[17]<\/a><\/sup><\/sup>. Scenografia by\u0142a jeszcze bardziej ascetyczna ni\u017c ta w Teatrze Powszechnym \u2013 scen\u0119 i widowni\u0119 zbudowano z surowego drewna, ale szczeg\u00f3ln\u0105 wymow\u0119 nabra\u0142y kuluary, przez kt\u00f3re publiczno\u015b\u0107 wchodzi\u0142a na przedstawienie i z niego wychodzi\u0142a. Tam rozwieszona by\u0142a wystawa zdj\u0119\u0107 strajku w Stoczni Gda\u0144skiej autorstwa Zbigniewa Trybka, Ryszarda Weso\u0142owskiego i Stanis\u0142awa Ossowskiego \u2013 fotoreporter\u00f3w tygodnika \u201eCzas\u201d. Otwarcie wystawy odby\u0142o si\u0119 w antrakcie premiery <em>Sprawy Dantona<\/em>, a jej go\u015bciem specjalnym by\u0142a Anna Walentynowicz. Na wprost wej\u015bcia do hali zmienionej w przestrze\u0144 sceniczn\u0105 powieszono wielki portret zamy\u015blonego Lecha Wa\u0142\u0119sy.\n<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"694\" src=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/5-Danton-w-Gdansku.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5297\" srcset=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/5-Danton-w-Gdansku.jpg 1024w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/5-Danton-w-Gdansku-300x203.jpg 300w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/5-Danton-w-Gdansku-768x521.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><em>Sprawa Dantona<\/em> <em>w Gda\u0144sku<\/em>, Autor: Piotr Korczy\u0144ski, Prawa: Piotr Korczy\u0144ski<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Gor\u0105czka rewolucyjna<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  W programie premiery <em>Sprawy Dantona <\/em>jej re\u017cyser Maciej Karpi\u0144ski pisa\u0142 mi\u0119dzy innymi: \u201eAktualno\u015b\u0107 tej sztuki nie polega przecie\u017c na \u0142atwych aluzjach \u2013 cho\u0107 ich wychwytywanie by\u0142o niedawno ulubionym sportem polskiej publiczno\u015bci \u2013 lecz na wnikliwym ukazaniu mechanizm\u00f3w rz\u0105dz\u0105cych histori\u0105 i uwik\u0142anymi w ni\u0105 lud\u017ami. W\u0142a\u015bciw\u0105 tre\u015bci\u0105 tej sztuki jest bowiem nie tylko dramat rewolucji, jest ni\u0105 dramat cz\u0142owieka postawionego wobec rewolucji i jej cel\u00f3w [\u2026]. Przedstawia on bowiem nie fakty \u2013 lecz nieuchronne mechanizmy, nie ludzi \u2013 lecz nosicieli idei\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-18\" id=\"post-5287-footnote-ref-18\">[18]<\/a><\/sup><\/sup>. Mimo tej asekuracji re\u017cysera, publiczno\u015b\u0107 \u201ezach\u0142ysn\u0119\u0142a si\u0119\u201d t\u0105 sztuk\u0105 w\u0142a\u015bnie przez jej analogie do tego co dzia\u0142o si\u0119 na gda\u0144skich ulicach. Aleksandra Paprocka pisa\u0142a w \u201eDzienniku Ba\u0142tyckim\u201d po premierze: \u201ePierwsza scena dramatu \u2013 scena uliczna w kolejce po chleb \u2013 zdaje si\u0119 nam, \u017ce to ta rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 znamy z autopsji [\u2026]. Nie mamy pewno\u015bci, czy to Pary\u017c wiosn\u0105 1794 roku, czy Polska Anno Domini 1980\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-19\" id=\"post-5287-footnote-ref-19\">[19]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  W gda\u0144skiej adaptacji sztuki Robespierre\u2019a gra\u0142 Henryk Bista, Dantonem by\u0142 Stanis\u0142aw Michalski. I to on mia\u0142 za sob\u0105 widowni\u0119 Wielkiego M\u0142yna. Robespierre Bisty by\u0142  ch\u0142odny, precyzyjny, wynios\u0142y i budzi\u0142 strach\u2026 Widownia bra\u0142a stron\u0119 \u201eSzlachetnego Dzikusa\u201d jak wsp\u00f3\u0142cze\u015bni nazywali Dantona. Dorota Lulka by\u0142a w 1980 roku studentk\u0105 Studium Aktorskiego i jedn\u0105 ze statystek w <em>Sprawie Dantona<\/em>. Wspomina\u0142a to tak: \u201eSiedzieli\u015bmy mi\u0119dzy publiczno\u015bci\u0105 podczas obrad Konwentu. Kiedy Henryk Bista jako Robespierre przemawia\u0142, ja krzycza\u0142am \u00abPrecz z dyktatur\u0105!\u00bb, pami\u0119tam jak dzi\u015b. Kt\u00f3rego\u015b razu przyjecha\u0142a na przedstawienie moja siostra, dziecko lat siedem, usiad\u0142a obok mnie. M\u00f3wi\u0119: \u00abMagdalenka, krzykniesz: Precz z dyktatur\u0105\u00bb. W odpowiednim momencie szturcham j\u0105, ona wstaje i wo\u0142a: \u00abPrecz z\u2026\u00bb. I odwracaj\u0105c si\u0119 do mnie, pyta: \u00abPrecz z czym?\u00bb\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-20\" id=\"post-5287-footnote-ref-20\">[20]<\/a><\/sup><\/sup>. Gdyby Andrzej Wajda zna\u0142 t\u0119 relacj\u0119 w czasie kr\u0119cenia <em>Dantona<\/em>, kto wie, czy nie znalaz\u0142aby si\u0119 ona w scenach, gdy Danton stara\u0142 si\u0119 przeci\u0105gn\u0105\u0107 t\u0142um na swoj\u0105 stron\u0119 podczas procesu przed Trybuna\u0142em.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Zar\u00f3wno Bista, jak i Michalski oraz kilku innych aktor\u00f3w po zako\u0144czeniu przedstawienia, wychodzi\u0142o by pok\u0142oni\u0107 si\u0119 publiczno\u015bci ze znaczkami \u201eSolidarno\u015bci\u201d w klapach surdut\u00f3w. Wymowna manifestacja, \u017ce obaj adwersarze sceniczni w rzeczywisto\u015bci s\u0105 po tej samej stronie barykady\u2026 Jerzy Kiszkis, odtw\u00f3rca roli dantonisty Delacroixa<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-21\" id=\"post-5287-footnote-ref-21\">[21]<\/a><\/sup><\/sup>, m\u00f3wi\u0142, \u017ce z powodu tych wpi\u0119tych znaczk\u00f3w \u201eNiekt\u00f3rzy mieli obawy i l\u0119ki. Inni byli niezadowoleni, \u017ce to jest \u0142\u0105czenie w spos\u00f3b jawny zdarzenia artystycznego z bie\u017c\u0105c\u0105 polityk\u0105, a to nie wychodzi na zdrowie. By\u0142y te\u017c pesymistyczne g\u0142osy, \u017ce ta nasza rewolucja jest skazana na niepowodzenie. Obawy, zgorszenie miesza\u0142y si\u0119 z poczuciem niezale\u017cno\u015bci\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-22\" id=\"post-5287-footnote-ref-22\">[22]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 jak\u017ce to wsp\u00f3\u0142gra z nastrojami spo\u0142ecznymi w Rewolucyjnej Francji!  \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Stan wojenny Dantona i Robespierre\u2019a<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Tak wi\u0119c Danton po gda\u0144skim spektaklu sta\u0142 si\u0119 postaci\u0105 wiod\u0105c\u0105 dramatu Przybyszewskiej. Paradoksalnie, w mie\u015bcie, w kt\u00f3rym Przybyszewska pokocha\u0142a \u201eNieprzekupnego\u201d \u017carliw\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105, dosz\u0142o do jego detronizacji i demaskacji jako totalitarnego tyrana\u2026 Andrzejowi Wajdzie, mimo \u017ce by\u0142 w gor\u0105czce realizacji <em>Cz\u0142owieka z \u017celaza<\/em>, nie mog\u0142o umkn\u0105\u0107, jak jego sztuka ewoluowa\u0142a w gda\u0144skim Wielkim M\u0142ynie, czyj\u0105 stron\u0119 w sporze rewolucjonist\u00f3w wzi\u0105\u0142 \u201elud\u201d, czyli publiczno\u015b\u0107. Re\u017cyser zyska\u0142 pewno\u015b\u0107, \u017ce w filmowej adaptacji dzie\u0142a Przybyszewskiej on stanie po stronie Dantona, ale inaczej ni\u017c by\u0142o w Teatrze Powszechnym, nie zdeprecjonuje zupe\u0142nie jego antagonisty \u2013 Robespierre b\u0119dzie w nim politykiem wielkiego formatu. W filmie, podobnie jak na warszawskiej scenie, \u201eNieprzekupnego\u201d b\u0119dzie gra\u0142 Wojciech Pszoniak; Dantonem za\u015b zosta\u0142 G\u00e9rard Depardieu, a wi\u0119c do pojedynku przed kamer\u0105 mieli stan\u0105\u0107 dwaj wybitni aktorzy. Pszoniak za rol\u0119 \u201eNieprzekupnego\u201d w Teatrze Powszechnym zbiera\u0142 \u015bwietne recenzje, natomiast Depardieu ju\u017c przez sam\u0105 sw\u0105 postur\u0119 i fizjonomi\u0119 by\u0142 wykapanym \u201eSzlachetnym Dzikusem\u201d albo \u201eTytanem Rewolucji\u201d, bo r\u00f3wnie\u017c i tak przezywano Dantona<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-23\" id=\"post-5287-footnote-ref-23\">[23]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Depardieu pozna\u0142 Wajd\u0119 w lutym 1980 roku, kiedy ten wystawia\u0142 w Maison de la Culture w Nanterre <em>Onych<\/em> Witkacego<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-24\" id=\"post-5287-footnote-ref-24\">[24]<\/a><\/sup><\/sup>. Sztuka mia\u0142a we Francji wielkie powodzenie i wzbudza\u0142a ostre polemiki<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-25\" id=\"post-5287-footnote-ref-25\">[25]<\/a><\/sup><\/sup>, a Depardieu sta\u0142 si\u0119 wielkim admiratorem talentu polskiego re\u017cysera. Nie dziwi wi\u0119c, \u017ce nie tylko z entuzjazmem przyj\u0105\u0142 propozycj\u0119 zagrania Dantona, ale za\u0142atwi\u0142 tak\u017ce spor\u0105 dotacj\u0119 z francuskiego Ministerstwa Kultury. Co wi\u0119cej, uczyni\u0142 swego brata Alaina producentem filmu. <em>Danton <\/em>mia\u0142 by\u0107 koprodukcj\u0105 polsko-francusk\u0105, kt\u00f3r\u0105 pod swe skrzyd\u0142a wzi\u0119\u0142a uznana i jedna z najstarszych na \u015bwiecie wytw\u00f3rni filmowych, czyli Gaumont. Jednocze\u015bnie film postanowiono w ca\u0142o\u015bci zrealizowa\u0107 w Polsce, jako kraju \u201erewolucyjnej atmosfery\u201d. Te plany jednak pokrzy\u017cowa\u0142o kolejne zawirowanie historii \u2013 wprowadzenie stanu wojennego w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Ostatecznie film powsta\u0142 we Francji z udzia\u0142em polskich aktor\u00f3w, kt\u00f3rym pozwolono wyjecha\u0107 wraz z ekip\u0105 Andrzeja Wajdy na czas realizacji<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-26\" id=\"post-5287-footnote-ref-26\">[26]<\/a><\/sup><\/sup>. Re\u017cyser tak podzieli\u0142 obsad\u0119, \u017ce stronnikami Robespierre\u2019a byli Polacy, a Dantona Francuzi<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-27\" id=\"post-5287-footnote-ref-27\">[27]<\/a><\/sup><\/sup>. W filmie Wajda m\u00f3g\u0142 pozwoli\u0107 sobie na zr\u00f3\u017cnicowanie plener\u00f3w \u2013 pokazanie ulic i wn\u0119trz Pary\u017ca i wprowadzenie \u201etrzeciego bohatera\u201d dramatu \u2013 rewolucyjnego ludu. Racj\u0119 ma Stanis\u0142aw Kandulski, kiedy w swej analizie <em>Dantona <\/em>pisze: \u201ePrzybyszewska narzuci\u0142a [swemu] dzie\u0142u posta\u0107 kroniki, czyli w sumie pewnego \u00abdokumentu\u00bb maj\u0105cego odtworzy\u0107 realia polityczne i spo\u0142eczne opisywanej epoki. Ca\u0142o\u015b\u0107 napisano jako dramat sceniczny, czyli form\u0119, kt\u00f3rej przekaz realizuje si\u0119 bardziej w s\u0142owie ni\u017c w czynach bohater\u00f3w. Mo\u017cna zatem \u0142atwo stworzy\u0107 z tego dzie\u0142o filmowe, ale przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce jedno od drugiego by\u0142oby co do formy w zasadzie nierozr\u00f3\u017cnialne. Ekranizacja sztuki mo\u017cliwa by\u0142a tylko poprzez wprowadzenie do akcji trzeciej strony konfliktu, a w zasadzie nie tyle strony, co \u017cywio\u0142u, jaki mocno o\u017cywi\u0142by i zelektryzowa\u0142 film\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-28\" id=\"post-5287-footnote-ref-28\">[28]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Zastan\u00f3wmy si\u0119 teraz czy lud Pary\u017ca ma w filmie \u2013 jak podkre\u015bla Stanis\u0142aw Kandulski \u2013 rzeczywi\u015bcie r\u00f3wnorz\u0119dn\u0105 pozycj\u0119 do dw\u00f3ch wielkich antagonist\u00f3w \u2013 Dantona i Robespierre\u2019a? Czy ci ludzie zgn\u0119bieni g\u0142odem (brak chleba!), wojn\u0105, widmem aresztowa\u0144 s\u0105 zdolni do kolejnych rewolucyjnych poryw\u00f3w? Wszak sam Danton przekonuje si\u0119, \u017ce nie; entuzjazm witaj\u0105cych go pary\u017can po jego powrocie z prowincji trwa kr\u00f3tko\u2026 W istocie lud ma ju\u017c przetr\u0105cony kr\u0119gos\u0142up terrorem i wojn\u0105 i bardzo trudno jest \u2013 nawet Dantonowi \u2013 rozerwa\u0107 okowy strachu, jakim jest sp\u0119tany. Przesilenie nast\u0105pi dopiero po zgilotynowaniu Robespierre\u2019a.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Artysta w cieniu gilotyny<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Mimo inscenizacyjnego bogactwa, <em>Danton <\/em>zachowuje kameralno\u015b\u0107 swego pierwowzoru<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-29\" id=\"post-5287-footnote-ref-29\">[29]<\/a><\/sup><\/sup>. Jego osi\u0105 jest te\u017c to co u Przybyszewskiej by\u0142o najwa\u017cniejsze \u2013 s\u0142owo, czyli nami\u0119tny dyskurs polityczny mi\u0119dzy dwiema wielkimi indywidualno\u015bciami. Ca\u0142a reszta \u2013 wspomniany lud w czapkach sankiulot\u00f3w, \u017co\u0142nierze, wi\u0119\u017aniowie, a nawet stronnicy Robespierre\u2019a z Komitet\u00f3w Ocalenia Publicznego i Bezpiecze\u0144stwa Powszechnego, s\u0119dziowie Trybuna\u0142u Rewolucyjnego oraz dantoni\u015bci \u2013 oni wszyscy s\u0105 statystami w pojedynku \u201eolbrzym\u00f3w\u201d. Jedno tylko nad nimi g\u00f3ruje \u2013 szafot z gilotyn\u0105.\n<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/6-Danton-pod-gilotyna-1024x703-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5298\" width=\"819\" height=\"562\" srcset=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/6-Danton-pod-gilotyna-1024x703-1.jpg 1024w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/6-Danton-pod-gilotyna-1024x703-1-300x206.jpg 300w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/6-Danton-pod-gilotyna-1024x703-1-768x527.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 819px) 100vw, 819px\" \/><figcaption><em>Danton pod gilotyn\u0105, <\/em>Autor: Piotr Korczy\u0144ski, Prawa: Piotr Korczy\u0144ski<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Jest w <em>Dantonie<\/em> tak\u017ce kilka scen, kt\u00f3rymi Wajda wzbogaci\u0142 sztuk\u0119 Przybyszewskiej<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-30\" id=\"post-5287-footnote-ref-30\">[30]<\/a><\/sup><\/sup>, bardzo wymownie podkre\u015blaj\u0105c staczanie si\u0119 wolno\u015bciowych idea\u0142\u00f3w w otch\u0142a\u0144 totalitaryzmu. Mi\u0119dzy innymi na pocz\u0105tku filmu kochanka Robespierre\u2019a, \u00c9l\u00e9onore Duplay k\u0105pi\u0105c ma\u0142ego ch\u0142opca uczy go <em>Deklaracji Praw Cz\u0142owieka i Obywatela<\/em>; za ka\u017cd\u0105 pomy\u0142k\u0119 ch\u0142opiec dostaje klapsa. W finale widzimy efekty tej nauki, kiedy ch\u0142opiec deklamuje przed Robespierre\u2019em jej poszczeg\u00f3lne paragrafy, a ten prze\u017cywa rozterki po zgilotynowaniu Dantona. Deklamacja dziecka u\u015bwiadamia mu jeszcze bole\u015bniej, jak daleko odszed\u0142 od idea\u0142\u00f3w Rewolucji. Innym fragmentem r\u00f3\u017cni\u0105cym si\u0119 wzgl\u0119dem dramatu jest chwila przygotowa\u0144 Dantona i jego ludzi do spotkania z Robespierre\u2019em w jednym z paryskich lupanar\u00f3w. Danton dba o ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142: kwiaty maj\u0105 by\u0107 tylko niebieskie \u2013 w ulubionym kolorze \u201eNieprzekupnego\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-31\" id=\"post-5287-footnote-ref-31\">[31]<\/a><\/sup><\/sup>, a zestaw da\u0144 i win wprost osza\u0142amia (pami\u0119tajmy \u2013 w sklepach brakuje chleba i jest on reglamentowany!). Danton rozkazuje te\u017c Bourdonowi oczy\u015bci\u0107 wszystkie pokoje wok\u00f3\u0142. Widzimy z jak\u0105 ochot\u0105 ten nikczemnik (koncertowo zosta\u0142o to zagrane przez Andrzeja Seweryna) przerywa schadzk\u0119 pary kochank\u00f3w przy akompaniamencie muzyk\u00f3w z Haiti (by\u0142ych niewolnik\u00f3w, kt\u00f3rym Rewolucja darowa\u0142a wolno\u015b\u0107<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-32\" id=\"post-5287-footnote-ref-32\">[32]<\/a><\/sup><\/sup>) i seans spirytystyczny. W tej jednej scenie Andrzej Wajda po mistrzowsku odda\u0142 atmosfer\u0119 epoki \u2013 terroru, wojny i towarzysz\u0105cego im dekadentyzmu\u2026\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  W tym miejscu nale\u017cy wspomnie\u0107 o najwi\u0119kszym novum w filmie <em>Danton <\/em>\u2013 nie jest nim ani wprowadzenie rewolucyjnego t\u0142umu, ani polifoniczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy Robespierre\u2019em i Dantonem, ani nawet wybielenie tego ostatniego z ci\u0119\u017ckich grzech\u00f3w korupcji i zdrady, lecz wprowadzenie do dramatu przez Andrzeja Wajd\u0119 swego alter ego \u2013 malarza i wizualnego kronikarza Wielkiej Rewolucji Francuskiej Jacquesa-Louisa Davida. Zagra\u0142 go wyrazi\u015bcie aktor niezawodowy, lecz znakomity malarz, grafik i rysownik Franciszek Starowieyski. David \u2013 najwi\u0119kszy malarz Rewolucji Francuskiej, wybitny przedstawiciel klasycyzmu i \u2013 co istotne \u2013 przyjaciel Robespierre\u2019a, z jednej strony budzi\u0142 w\u015br\u00f3d Francuz\u00f3w rewolucyjne nastroje aluzjami do republika\u0144skiej historii staro\u017cytnego Rzymu, a z drugiej tworzy\u0142 dzie\u0142a nieomal dokumentalne. <em>Przysi\u0119ga Horacjusz\u00f3w<\/em><sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-33\" id=\"post-5287-footnote-ref-33\">[33]<\/a><\/sup><\/sup><em> <\/em>i  <em>\u015amier\u0107 Marata<\/em> to pierwsze z brzegu wymowne tego przyk\u0142ady. Ten drugi obraz zaprezentowany jest w <em>Dantonie <\/em>w kolejnej  scenie dodanej przez Wajd\u0119. Oto David-Starowieyski werniksuje le\u017c\u0105cy na stole wizerunek \u015bmierci wielkiego rewolucjonisty. Utrwala dla potomno\u015bci wizerunek m\u0119czennika Rewolucji<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-34\" id=\"post-5287-footnote-ref-34\">[34]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Widzimy te\u017c pozuj\u0105cego Robespierre\u2019a do obrazu przedstawiaj\u0105cego Najwy\u017csz\u0105 Istot\u0119 \u2013 b\u00f3stwo wymy\u015blone przez niego, by jednocze\u015bnie zast\u0105pi\u0107 nim katolickiego Boga i wyrugowa\u0107 ateizm (kt\u00f3ry Robespierre jako deista zaciekle zwalcza\u0142). \u201eNieprzekupny\u201d ustawiony na wysokim pode\u015bcie i ubrany w d\u0142ug\u0105 pow\u0142\u00f3czyst\u0105 szat\u0119 nie musi tu stawa\u0107 na palcach n\u00f3g, jak w czasie przemowy w Konwencie. Malarz podaje mu ga\u0142\u0119zie palmy, lecz te Robespierre\u2019owi kojarz\u0105 si\u0119 z biblijn\u0105 scen\u0105 wjazdu Jezusa do Jerozolimy i je odrzuca: \u201eTo zbyt kojarzy si\u0119 z m\u0119cze\u0144stwem\u201d \u2013 stwierdza<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-35\" id=\"post-5287-footnote-ref-35\">[35]<\/a><\/sup><\/sup>. Znamienne te\u017c, \u017ce to w pracowni Davida, a nie na sali s\u0105dowej w istocie zapada decyzja o zgilotynowaniu Dantona i jego towarzyszy, kiedy Robespierre \u2013 pozuj\u0105c jako Najwy\u017csza Istota, przypomina oskar\u017cycielowi dantonist\u00f3w, Fouquierowi-Tinville\u2019owi (Roger Planchon), \u017ce jego obowi\u0105zkiem jest przede wszystkim niszczy\u0107 \u201ewrog\u00f3w Rewolucji\u201d, a nie trzyma\u0107 si\u0119 litery prawa (\u201eTo nie jest zwyk\u0142a rozprawa, to s\u0105d polityczny!\u201d \u2013 krzyczy Robespierre). W tej scenie powia\u0142o totalitaryzmem, by nie powiedzie\u0107 \u2013 stalinizmem, co podkre\u015bla dobitnie kadr, w kt\u00f3rym Robespierre poleca Davidowi usun\u0105\u0107 ze szkicu przygotowawczego do obrazu <em>Przysi\u0119ga rewolucjonist\u00f3w <\/em>(w istocie nigdy nieuko\u0144czonego) Fabre\u2019a d\u2019Eglantine\u2019a \u2013 sekretarza Dantona razem z nim s\u0105dzonego i straconego<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-36\" id=\"post-5287-footnote-ref-36\">[36]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"698\" src=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/7-David-i-Robespierre-przy-pracy-1024x698-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5300\" srcset=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/7-David-i-Robespierre-przy-pracy-1024x698-1.jpg 1024w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/7-David-i-Robespierre-przy-pracy-1024x698-1-300x204.jpg 300w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/7-David-i-Robespierre-przy-pracy-1024x698-1-768x524.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><em>David i Robespierre przy pracy<\/em>, Autor: Piotr Korczy\u0144ski, Prawa: Piotr Korczy\u0144ski<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  David jako stronnik \u201eNieprzekupnego\u201d jest uczestnikiem politycznych wydarze\u0144 roku 1794, ale nie przestaje by\u0107 artyst\u0105 \u2013 ich kronikarzem i jednocze\u015bnie interpretatorem, a wi\u0119c bierze udzia\u0142 w grze i jednocze\u015bnie tworzy jej obraz  z my\u015bl\u0105 o potomnych. To z jego perspektywy (okna, w kt\u00f3rym szkicuje) obserwujemy ostatni\u0105 drog\u0119 Dantona i jego towarzyszy na szafot oraz egzekucj\u0119. Tak wi\u0119c niezale\u017cnie od sympatii czy wybor\u00f3w politycznych artysty \u2013 w jego wykonywanych na gor\u0105co szkicach \u2013 reporta\u017cach graficznych \u2013 uchwycony zostaje dramat ludzi i \u201enieuchronne mechanizmy historii\u201d. Postawa bardzo bliska Andrzejowi Wajdzie. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Polacy znowu ratuj\u0105 \u201ejakobin\u00f3w\u201d<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Kiedy w Polsce w marcu 1794 roku wybuch\u0142a insurekcja ko\u015bciuszkowska, rz\u0105dy pa\u0144stw rozbiorowych okrzykn\u0119\u0142y j\u0105 \u201ejakobi\u0144sk\u0105 dywersj\u0105 i inspiracj\u0105\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-37\" id=\"post-5287-footnote-ref-37\">[37]<\/a><\/sup><\/sup>. To by\u0142a nieprawda, cho\u0107 w Polsce, upokorzonej drugim rozbiorem, Rewolucja Francuska wywo\u0142ywa\u0142a \u017cywe zainteresowanie (tak\u017ce na dworze kr\u00f3lewskim) i otwarcie liczono na pomoc rewolucyjnej armii w walce z Rosj\u0105 i Prusami. Niestety, mimo przychylno\u015bci, a nawet czynionych przez francuskich dyplomat\u00f3w nadziei, Komitet Ocalenia Publicznego nie zdecydowa\u0142 si\u0119 interweniowa\u0107 na rzecz walcz\u0105cych Polak\u00f3w. Robespierre i jego jakobini nie ufali powstaniu \u2013 rewolucji, kt\u00f3ra oszcz\u0119dza\u0142a kr\u00f3la i wspiera\u0142a si\u0119 mocno na szlachcie (ch\u0142opi uzbrojeni w kosy tak\u017ce nie kojarzyli si\u0119 zbyt dobrze po rebelii w Wandei). Naczelnik Tadeusz Ko\u015bciuszko uchodzi\u0142 w Pary\u017cu za polskiego La Fayette\u2019a, a wi\u0119c kojarzy\u0142 si\u0119 nie najlepiej, jako kandydat na wojskowego dyktatora. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Faktem jest jednak, \u017ce po wybuchu powstania w Polsce, Prusacy zmuszeni zostali do wycofania z francuskiego frontu cz\u0119\u015bci wojsk i to w momencie, kiedy armia rewolucyjna przesz\u0142a do ofensywy i zacz\u0119\u0142a odnosi\u0107 zwyci\u0119stwa. Na dworach Austrii, Prus i Rosji zacz\u0119to oswaja\u0107 si\u0119 z my\u015bl\u0105 o negocjacjach z \u201erewolucyjnym diab\u0142em\u201d (rozmowy rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 od lipca 1794 roku). S\u0142owem \u201eZa cen\u0119 swej niepodleg\u0142o\u015bci Polska przyczyni\u0142a si\u0119 do ocalenia rewolucji\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-38\" id=\"post-5287-footnote-ref-38\">[38]<\/a><\/sup><\/sup> i ocali\u0142a rz\u0105dy Robespierre\u2019a \u2013 wi\u0119cej, pozwoli\u0142a mu zwyci\u0119\u017ca\u0107 wroga zewn\u0119trznego i wewn\u0119trznego (mi\u0119dzy innymi dantonist\u00f3w). Tak wi\u0119c Polska mimo znacznego oddalenia geograficznego odegra\u0142a istotn\u0105 rol\u0119 w burzliwych dziejach Rewolucji Francuskiej. Na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych XX wieku to Polska pogr\u0105\u017cona by\u0142a w rewolucyjnym wrzeniu, a nast\u0119pnie sp\u0119tana stanem wojennym, a we Francji do w\u0142adzy doszli socjali\u015bci \u201espadkobiercy jakobin\u00f3w\u201d.      \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Gdy Andrzej Wajda przyjecha\u0142 z sw\u0105 ekip\u0105 do Francji kr\u0119ci\u0107 <em>Dantona, <\/em>jej prezydentem by\u0142 lewicowy polityk Fran\u00e7ois Mitterrand<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-39\" id=\"post-5287-footnote-ref-39\">[39]<\/a><\/sup><\/sup> i to on jako pierwszy na pocz\u0105tku stycznia 1983 roku<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-40\" id=\"post-5287-footnote-ref-40\">[40]<\/a><\/sup><\/sup> obejrza\u0142 <em>Dantona <\/em>na specjalnie zorganizowanym dla niego pokazie. Pono\u0107 wyszed\u0142 przed napisami ko\u0144cowymi, a wielu socjalist\u00f3w zarzuci\u0142o Wajdzie, \u017ce wypaczy\u0142 \u201epi\u0119kno\u201d Rewolucji Francuskiej\u2026 Wbrew pozorom Andrzej Wajda ze swym filmem nie m\u00f3g\u0142 lepiej trafi\u0107 ni\u017c do Francji rz\u0105dzonej przez socjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy mienili si\u0119 stra\u017cnikami i dziedzicami tradycji rewolucyjnej. Mimo tych pocz\u0105tkowych reakcji prezydenta i jego otoczenia, sprawa odbioru <em>Dantona <\/em>przez francuski establishment polityczny wcale nie wygl\u0105da\u0142a tak jednoznacznie. Powo\u0142any przez Mitterranda lewicowy rz\u0105d z premierem Pierrem Mauroy\u2019em na czele wprowadza\u0142 wiele reform kojarzonych z socjalistycznym programem (mi\u0119dzy innymi skr\u00f3cenie czasu pracy, nacjonalizacj\u0119 niekt\u00f3rych ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u czy pa\u0144stwow\u0105 kontrol\u0119 \u015brodk\u00f3w przekazu), ale jednocze\u015bnie ju\u017c wtedy zacz\u0105\u0142 szuka\u0107 nowego modelu rz\u0105d\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 w przysz\u0142o\u015bci Tony Blair nazwie \u201etrzeci\u0105 drog\u0105\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-41\" id=\"post-5287-footnote-ref-41\">[41]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Nie wchodz\u0105c zbytnio w polityczne meandry, wystarczy powiedzie\u0107, \u017ce Mauroy i jego ministrowie coraz bardziej zgadzali si\u0119 z maksym\u0105 Georgesa Dantona: \u201eTo przez zamo\u017cno\u015b\u0107 przywi\u0105zuje si\u0119 cz\u0142owieka do jego ojczyzny\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-42\" id=\"post-5287-footnote-ref-42\">[42]<\/a><\/sup><\/sup>. Niebagatelna by\u0142a te\u017c tutaj sympatia wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa francuskiego do \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Nie by\u0142o \u017cadnej sprzeczno\u015bci (kt\u00f3rej dzi\u015b staraj\u0105 si\u0119 doszukiwa\u0107 u nas niekt\u00f3rzy publicy\u015bci) w tym, \u017ce socjalistyczny rz\u0105d na Zachodzie wyra\u017ca\u0142 aprobat\u0119 zwi\u0105zkowi zawodowemu d\u0142awionemu przez komunistyczn\u0105 dyktatur\u0119 za \u017celazn\u0105  kurtyn\u0105. Nale\u017cy te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce Andrzej Wajda odznaczony zosta\u0142 przez Mitteranda w 1982 roku Legi\u0105 Honorow\u0105, a socjalistyczny minister kultury Jack Lange przyzna\u0142 na jego film znaczn\u0105 dotacj\u0119, m\u00f3wi\u0105c kolokwialnie \u2013 z pe\u0142n\u0105 premedytacj\u0105, \u017ce film Polaka wywo\u0142a intelektualny ferment<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-43\" id=\"post-5287-footnote-ref-43\">[43]<\/a><\/sup><\/sup>.    \n<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"761\" src=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Danton_2-1-1024x761.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5476\" srcset=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Danton_2-1-1024x761.png 1024w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Danton_2-1-300x223.png 300w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Danton_2-1-768x571.png 768w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/Danton_2-1.png 1250w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Wojciech Pszoniak i Bogus\u0142aw Linda, <em>Danton<\/em>, Autor: Renata Pajchel, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym &#8222;Zebra&#8221;\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Natomiast francuskie \u015brodowisko filmowe przyj\u0119\u0142o w wi\u0119kszo\u015bci dzie\u0142o Wajdy z uznaniem \u2013 potwierdzaj\u0105c to mi\u0119dzy innymi Cezarem za re\u017cyseri\u0119, aczkolwiek z zastrze\u017ceniem. Jak pisano w \u201eLe Monde\u201d: \u201eWajda zrobi\u0142 film \u015bwietny, a odtw\u00f3rcy r\u00f3l pierwszo- i drugoplanowych dobrze przys\u0142u\u017cyli si\u0119 temu pi\u0119knemu dzie\u0142u. Tym lepiej dla kina, ale tym gorzej dla historii, gdy\u017c im lepszy jest film, tym bardziej narzuca si\u0119 jego historia. <strong>Lecz historia w tym filmie nie jest nasz\u0105 <\/strong>[podkre\u015blenie \u2013 PK]\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-44\" id=\"post-5287-footnote-ref-44\">[44]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Krytycy zauwa\u017cyli wi\u0119c, \u017ce konflikt mi\u0119dzy dwoma \u201eolbrzymami\u201d ich Wielkiej Rewolucji \u2013 mi\u0119dzy dwoma koncepcjami w\u0142adzy \u2013 odnosi si\u0119 w uj\u0119ciu polskiego re\u017cysera przede wszystkim do \u00f3wczesnej sytuacji w Polsce ni\u017c burzliwej i prze\u0142omowej historii ich kraju. Oczywi\u015bcie, znale\u017ali si\u0119 te\u017c we Francji zdeklarowani krytycy <em>Dantona <\/em>\u2013 przede wszystkim komuni\u015bci i inni radyka\u0142owie lewej strony politycznej. Jak podkre\u015bla Zofia Kozimior, pisarka i t\u0142umaczka od wielu lat mieszkaj\u0105ca we Francji, film Wajdy nie zosta\u0142 a\u017c tak jednog\u0142o\u015bnie przyj\u0119ty pozytywnie, jakby si\u0119 to mog\u0142o wydawa\u0107 po powy\u017cej cytowanych laudacjach: \u201eNajcz\u0119\u015bciej zarzucano Wajdzie, \u017ce wzi\u0105\u0142 si\u0119 za histori\u0119 Francji, nie b\u0119d\u0105c Francuzem. Film reklamowano jako historyczny, wi\u0119c historyczni specjali\u015bci od \u00abszkie\u0142ka i oka\u00bb zacz\u0119li wylicza\u0107 wszystkie nie\u015bcis\u0142o\u015bci i przek\u0142amania<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-45\" id=\"post-5287-footnote-ref-45\">[45]<\/a><\/sup><\/sup>. Ale przede wszystkim film ten okaza\u0142 si\u0119 nie tyle filmem historycznym, co politycznym i przebranym w historyczny kostium. Dusz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnej Francji jest idea\u0142 republika\u0144ski, a Rewolucja Francuska jest mitem za\u0142o\u017cycielskim Republiki. O Rewolucji wi\u0119c u nas nie m\u00f3wi si\u0119 \u017ale. W dodatku, we Francji, gdzie prawie ca\u0142a lewica by\u0142a (i w du\u017cej cz\u0119\u015bci jest do dzi\u015b) prorosyjska, trockistowska, marksistowska, leninowska. Film, kt\u00f3ry nie s\u0142awi Wielkiej Rewolucji i rewolucji w og\u00f3le, lecz pokazuje totalitarny terror, nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 zaakceptowany. Najlepiej przyj\u0119to go na prawicy i w kr\u0119gach tej lewicy, kt\u00f3ra potrafi dostrzec walory psychologiczne, filozoficzne i artystyczne filmu. Ludzie tak my\u015bl\u0105cy zrozumieli, \u017ce film Wajdy pokazuje, i\u017c to nie cz\u0142owiek \u2013 na wz\u00f3r boskiego kreatora \u2013 tworzy histori\u0119 wed\u0142ug w\u0142asnej my\u015bli i w\u0142asnych utopii, lecz \u017ce historia po\u017cera i niszczy cz\u0142owieka\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-46\" id=\"post-5287-footnote-ref-46\">[46]<\/a><\/sup><\/sup>. Polski re\u017cyser przypomnia\u0142 wi\u0119c Francuzom, \u017ce ich Rewolucja to nie tylko <em>Marsylianka<\/em> i szczytne idea\u0142y o\u015bwiecenia, a has\u0142o: \u201eR\u00f3wno\u015b\u0107, wolno\u015b\u0107 i braterstwo\u201d ko\u0144czy\u0142o si\u0119 z\u0142owieszczo \u2013 \u201e\u2026 albo \u015bmier\u0107\u201d. Przez takich zwolennik\u00f3w terroru jak Robespierre Rewolucja grz\u0119z\u0142a w totalitaryzmie<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-47\" id=\"post-5287-footnote-ref-47\">[47]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Jak Wajda odpowiada\u0142 na zarzuty, \u017ce jako nie Francuz o\u015bmieli\u0142 si\u0119 realizowa\u0107 film o Wielkiej Rewolucji Francuskiej ju\u017c zosta\u0142o napisane<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-48\" id=\"post-5287-footnote-ref-48\">[48]<\/a><\/sup><\/sup>. Ca\u0142kowicie odrzuca\u0142 te\u017c analogie, \u017ce w istocie jego Robespierre to genera\u0142 Wojciech Jaruzelski, a Danton \u2013 to Lech Wa\u0142\u0119sa, \u017ce pierwszy reprezentuje Wsch\u00f3d, a wi\u0119c Zwi\u0105zek Sowiecki z totalitarn\u0105 tendencj\u0105 podporz\u0105dkowania wszystkiego ideologii, a drugi to oczywi\u015bcie uosobienie demokratycznego Zachodu. Andrzej Wajda zdecydowanie zaprzecza\u0142 tym analogiom, podkre\u015blaj\u0105c w ka\u017cdym z wywiad\u00f3w, \u017ce \u201eDanton to nie Lech Wa\u0142\u0119sa, a Robespierre to nie Jaruzelski\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-49\" id=\"post-5287-footnote-ref-49\">[49]<\/a><\/sup><\/sup>. Dzi\u015b nie ma si\u0119 co dziwi\u0107 tej asekuracji re\u017cysera, kt\u00f3ry chcia\u0142, by jego film zobaczy\u0142a r\u00f3wnie\u017c polska publiczno\u015b\u0107 i ogl\u0105da\u0142a go \u2013 mimo cenzury \u2013 \u201emi\u0119dzy wierszami\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-50\" id=\"post-5287-footnote-ref-50\">[50]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Horror Saturna<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Abstrahuj\u0105c od dyskusji politycznych i artystycznych o interpretacji Wielkiej Rewolucji Francuskiej w dziele Andrzeja Wajdy<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-51\" id=\"post-5287-footnote-ref-51\">[51]<\/a><\/sup><\/sup>, zgodnie podkre\u015blano znakomit\u0105 gr\u0119 aktorsk\u0105 tandemu Depardieu \u2013 Pszoniak. Obaj aktorzy wspominaj\u0105c prac\u0119 na planie filmowym <em>Dantona<\/em> podkre\u015blali, \u017ce nie tyle grali, co stawali si\u0119 Robespierre\u2019em i Dantonem. Wojciech Pszoniak w jednym z wywiad\u00f3w radiowych m\u00f3wi\u0142 tak: \u201eNie gra si\u0119 zawodu, nie mo\u017cna zagra\u0107 polityka, lekarza, in\u017cyniera, bo to nic nie znaczy, nawet si\u0119 nie gra kr\u00f3la. Gra si\u0119 cz\u0142owieka. Wcielaj\u0105c si\u0119 w Robespierre\u2019a, poczu\u0142em, co taki cz\u0142owiek czuje, nie mog\u0142em go udawa\u0107, na\u015bladowa\u0107. Poczu\u0142em w pewnym momencie, na czym polega jego \u015bwiat. Jego zachowania s\u0105 logiczne, s\u0105 wynikiem jego osobistych do\u015bwiadcze\u0144, wra\u017cliwo\u015bci, jego sposobu my\u015blenia. On nie by\u0142 zimnym, cynicznym, wyrachowanym cz\u0142owiekiem. W pewnym momencie on mo\u017ce nie dozna\u0142 ol\u015bnienia, ale zrozumia\u0142. Musia\u0142 przej\u015b\u0107 tak tragiczn\u0105, dramatyczn\u0105 drog\u0119, \u017ceby co\u015b zrozumie\u0107. I bywa i tak w \u017cyciu\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-52\" id=\"post-5287-footnote-ref-52\">[52]<\/a><\/sup><\/sup>. Natomiast G\u00e9rard Depardieu tak wspomina\u0142 fina\u0142owy monolog w <em>Dantonie<\/em>: \u201eNakr\u0119cili\u015bmy go jako jedno uj\u0119cie. Czu\u0142em si\u0119 jak op\u0119tany przez posta\u0107, mia\u0142em pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, co si\u0119 dzia\u0142o, ale niczego nie kontrolowa\u0142em. Wszystko przysz\u0142o samo, bez wysi\u0142ku, tak jakby Danton m\u00f3wi\u0142 przeze mnie. Zachowywa\u0142em si\u0119 jak w p\u00f3\u0142\u015bnie, opanowany s\u0142odk\u0105 niemoc\u0105\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-53\" id=\"post-5287-footnote-ref-53\">[53]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"695\" height=\"1000\" src=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/8-P19607-1000x1000-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5302\" srcset=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/8-P19607-1000x1000-1.jpg 695w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/8-P19607-1000x1000-1-209x300.jpg 209w\" sizes=\"auto, (max-width: 695px) 100vw, 695px\" \/><figcaption>Plakat promuj\u0105cy film <em>Danton, <\/em>Autor: Wies\u0142aw Wa\u0142uski, \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Scenariusz na motywach sztuki Stanis\u0142awy Przybyszewskiej, maestria re\u017cyserii Andrzeja Wajdy, wyj\u0105tkowy czas polityczny, jak wida\u0107 po powy\u017cszym zar\u00f3wno w Polsce, jak i we Francji oraz biografie dw\u00f3ch wielkich postaci historycznych \u2013 to wszystko rzeczywi\u015bcie mog\u0142o aktor\u00f3w wprowadza\u0107 w trans. Depardieu-Danton z pe\u0142nym przekonaniem m\u00f3g\u0142 krzycze\u0107 w stron\u0119 domu Robespierre\u2019a z katowskiego w\u00f3zka: \u201eRobespierre, p\u00f3jdziesz za mn\u0105!\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-54\" id=\"post-5287-footnote-ref-54\">[54]<\/a><\/sup><\/sup>. A kiedy stan\u0105\u0142 przed gilotyn\u0105, powiedzia\u0142 do kata: \u201eNie zapomnij tylko pokaza\u0107 mej g\u0142owy ludowi: warta jest tego\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-55\" id=\"post-5287-footnote-ref-55\">[55]<\/a><\/sup><\/sup>. Wojciech Pszoniak mia\u0142 trudniejsze zadanie \u2013 jego posta\u0107 pozornie nie by\u0142a tak wyrazista jak \u201eTytan Rewolucji\u201d \u2013 osch\u0142y doktryner, niesympatyczny i zarozumia\u0142y, bez przyjaci\u00f3\u0142\u2026 Lecz Pszoniak-Robespierre chwilami budzi sympati\u0119, a nawet wsp\u00f3\u0142czucie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry tak bardzo po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 sprawie, \u017ce nie zauwa\u017ca, i\u017c jest kochany przez oddan\u0105 mu kobiet\u0119. \u201eBez przyjaci\u00f3\u0142\u2026\u201d \u2013 ale przecie\u017c daje jej dowody, kiedy pragnie uratowa\u0107 swego by\u0142ego przyjaciela Desmoulinsa, nie jest oboj\u0119tny na b\u0142agania jego \u017cony \u2013 Lucilli\u2026 Cytowany by\u0142 Danton, zacytujmy i \u201eNieprzekupnego\u201d, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 w Konwencji 8 termidora: \u201eNie, \u015bmier\u0107 nie jest wiecznym snem. \u015amier\u0107 jest pocz\u0105tkiem nie\u015bmiertelno\u015bci\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-56\" id=\"post-5287-footnote-ref-56\">[56]<\/a><\/sup><\/sup> lub \u201eJedynym usprawiedliwieniem, kt\u00f3re by mi przysta\u0142o, by\u0142oby ca\u0142e moje \u017cycie\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-57\" id=\"post-5287-footnote-ref-57\">[57]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>S\u0142owo za s\u0142owo<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  W tym miejscu powr\u00f3\u0107my do pytania, kt\u00f3re autor postawi\u0142 sam sobie: \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz \u2013 Robespierre\u2019a czy Dantona\u201d? Bardzo trudne pytanie i historia niewiele tu pomaga. Bo je\u015bli nawet chcia\u0142oby si\u0119 oceni\u0107 obydwu adwersarzy poprzez histori\u0119 Wielkiej Rewolucji Francuskiej, to nie mo\u017cemy tego uczciwie zrobi\u0107. Jak przyznawa\u0142 profesor Baszkiewicz \u2013 tak\u017ce w swych syntezach historii Francji oraz biografiach Dantona i Robespierre\u2019a \u2013 zbyt ma\u0142o wiemy, by z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 oskar\u017ca\u0107 na przyk\u0142ad Dantona o zdrad\u0119, a Robespierre\u2019a o ch\u0119\u0107 wymordowania wszystkich oponent\u00f3w politycznych. Ocena \u201eolbrzym\u00f3w\u201d rewolucji z punktu widzenia dzie\u0142 artystycznych b\u0119dzie jeszcze mocniej subiektywna \u2013 trzymaj\u0105c si\u0119 litery sztuki Przybyszewskiej, b\u0119dziemy sk\u0142ania\u0107 si\u0119 ku \u201eNieprzekupnemu\u201d, po filmie Wajdy uznamy si\u0119 za dantonist\u00f3w. W istocie s\u0142uszno\u015b\u0107 ma Ren\u00e9 Levasseur de la Sarthe, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce Dantona mo\u017cna podziwia\u0107 jedynie jako trybuna; jako cz\u0142owiek mo\u017ce budzi\u0107 jeszcze wi\u0119ksz\u0105 odraz\u0119 ni\u017c Robespierre, je\u015bli we\u017amie si\u0119 pod uwag\u0119 okres jego wcze\u015bniejszej dzia\u0142alno\u015bci, nim zacz\u0105\u0142 g\u0142osi\u0107 has\u0142a zgody narodowej i zosta\u0142 nazwany \u201epob\u0142a\u017cliwym\u201d. To przecie\u017c on by\u0142 inicjatorem Trybuna\u0142u Rewolucyjnego\u2026 Czy Robespierre wiosn\u0105 1794 roku m\u00f3g\u0142 wierzy\u0107 w dobre intencje Dantona, powracaj\u0105cego do Pary\u017ca z dobrowolnego \u201ezes\u0142ania na wsi\u201d, kiedy rz\u0105d zacz\u0105\u0142 przezwyci\u0119\u017ca\u0107 chaos wewn\u0119trzny i zwyci\u0119\u017ca\u0107 na froncie z antyrewolucyjn\u0105 koalicj\u0105? Wszak to ostatni moment do przej\u0119cia w\u0142adzy nim zostanie ona przypiecz\u0119towana triumfem!&#8230; W g\u0142o\u015bnym filmie Francesca Rosi <em>R\u0119ce nad miastem <\/em>(1963) pada znamienna kwestia: \u201eW polityce moralno\u015b\u0107 si\u0119 nie przydaje. Jest w niej tylko jeden ci\u0119\u017cki grzech: da\u0107 si\u0119 pokona\u0107\u201d. W filmie Wajdy obaj wielcy adwersarze ponosz\u0105 kl\u0119sk\u0119 \u2013 Robespierre wie, \u017ce proroctwo Dantona wykrzyczane z katowskiego w\u00f3zka nied\u0142ugo si\u0119 zi\u015bci, \u017ce w politycznym pojedynku nie ma zwyci\u0119zc\u00f3w, je\u015bli chce si\u0119 zachowa\u0107 cho\u0107by resztki cz\u0142owiecze\u0144stwa \u2013 i to jest najmocniejsze i jak\u017ce dzi\u015b aktualne przes\u0142anie <em>Dantona <\/em>Andrzeja Wajdy<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-58\" id=\"post-5287-footnote-ref-58\">[58]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"632\" height=\"895\" src=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/9-Danton_3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5303\" srcset=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/9-Danton_3.png 632w, https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/9-Danton_3-212x300.png 212w\" sizes=\"auto, (max-width: 632px) 100vw, 632px\" \/><figcaption>Andrzej Wajda i Igor Luther, <em>Danton, <\/em>Autor: Renata Pajchel, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym &#8222;Zebra&#8221;\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Po egzekucji Robespierre\u2019a jeden z jego wrog\u00f3w i przeciwnik\u00f3w Rewolucji w og\u00f3le stwierdzi\u0142 z melancholi\u0105: \u201eNie ma ju\u017c we Francji ludzi, s\u0105 tylko okoliczno\u015bci\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-59\" id=\"post-5287-footnote-ref-59\">[59]<\/a><\/sup><\/sup>. To zdanie mog\u0142oby by\u0107 mottem dla ostatniej g\u0142o\u015bnej adaptacji teatralnej <em>Sprawy Dantona<\/em> w re\u017cyserii Jana Klaty, kt\u00f3ra sw\u0105 premier\u0119 mia\u0142a w Teatrze Powszechnym we Wroc\u0142awiu w 2008 roku. Tu Klata zr\u00f3wna\u0142 wszystkich \u2013 Dantona, Robespierre\u2019a, kordelier\u00f3w, jakobin\u00f3w, \u017cyrondyst\u00f3w, herbetyst\u00f3w, dantonist\u00f3w \u2013 rewolucjonist\u00f3w i kontrrewolucjonist\u00f3w \u2013 w groteskowe, \u017ca\u0142osne marionetki; jak napisa\u0142 jeden z recenzent\u00f3w: \u201eW spektaklu walka nie idzie o przysz\u0142o\u015b\u0107 Francji, ani o idee. <em>Sprawa Dantona <\/em>skomponowana jest raczej jako gra RPG. Zachowanie postaci i ich ruchy umieszczone s\u0105 w fikcyjnej sytuacji. Wydaje si\u0119, \u017ce bohaterowie napr\u0119dce wymy\u015blaj\u0105 swoje teksty i przerysowane gesty. To nie ludzie panuj\u0105 nad rewolucj\u0105, ale ona nad nimi\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-60\" id=\"post-5287-footnote-ref-60\">[60]<\/a><\/sup><\/sup>. W jednym z wywiad\u00f3w re\u017cyser zapytany, po kt\u00f3rej stronie by si\u0119 opowiedzia\u0142, wskaza\u0142 na Robespierre\u2019a. Co odpowiedzia\u0142by dzisiaj? Czy rewolucja w jego przedstawieniu by\u0142aby nadal lewiatanem po\u017ceraj\u0105cym w\u0142asny ogon?\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  ***\n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  Tyle\u017c razy powtarzano stwierdzenie, \u017ce rewolucja jest Saturnem po\u017ceraj\u0105cym w\u0142asne dzieci, \u017ce sta\u0142o si\u0119 to \u2013 jeszcze w czasach Wielkiej Rewolucji \u2013 truizmem i frazesem. Ale zawsze warto przypomnie\u0107 sobie obraz Francisca Goi <em>Saturn<\/em> \u2013 jeden z \u201eCzarnych Obraz\u00f3w\u201d namalowanych przez artyst\u0119 u schy\u0142ku \u017cycia w swej \u201epustelni\u201d pod Madrytem. Na obrazie Goi cia\u0142o po\u017ceranego przez ojca dziecka ma proporcje doros\u0142ego cz\u0142owieka, a on sam jest ow\u0142adni\u0119ty szale\u0144stwem, kt\u00f3rego \u017ar\u00f3d\u0142em by\u0142a przepowiednia, \u017ce w\u0142a\u015bni synowie odbior\u0105 mu w\u0142adz\u0119. Synowie rewolucji. Profesor Jan Baszkiewicz w swej biografii Dantona przyznaje, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 pierwszoplanowych rewolucjonist\u00f3w \u017cy\u0142a intensywnie i ko\u0144czy\u0142a swe \u017cycie m\u0142odo pod no\u017cem gilotyny, ale profesor radzi, by spojrze\u0107 na to z innej jeszcze strony: \u201eOwszem, mo\u017cna rzec, \u017ce rewolucja francuska rozrzutnie marnowa\u0142a \u015bwietne polityczne talenty; ale przecie\u017c to ona, i dopiero ona pozwoli\u0142a im si\u0119 w og\u00f3le ujawni\u0107! To dzi\u0119ki niej z obd\u0142u\u017conych adwokat\u00f3w, z lekarzy bez klienteli, z publicyst\u00f3w bez czytelnik\u00f3w, z inteligenckiej bohemy \u2013 wyrastali m\u0119\u017cowie stanu i trybunowie ludowi, kt\u00f3rych nazwiska przesz\u0142y do historii. Te mo\u017cliwo\u015bci kariery, niebezpiecznej, lecz fascynuj\u0105cej, budzi\u0142y zawi\u015b\u0107 m\u0142odych, kt\u00f3rym wypad\u0142o \u017cy\u0107 i dzia\u0142a\u0107 po roku 1815. \u00abCzym by\u0142by dzisiaj Danton? \u2013 pyta\u0142 ambitny Julian Sorel w <em>Czerwonym i czarnym <\/em>Stendhala. \u2013 Nie by\u0142by nawet substytutem prokuratora kr\u00f3lewskiego!\u00bb\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-61\" id=\"post-5287-footnote-ref-61\">[61]<\/a><\/sup><\/sup>. Czy\u017c to nie wci\u0105\u017c powtarzaj\u0105cy si\u0119 schemat? Czy\u017c \u2013 odnosz\u0105c si\u0119 do naszego kraju \u2013 \u201eheroiczna epoka\u201d rewolucji lat osiemdziesi\u0105tych nie budzi zazdro\u015bci m\u0142odych i nie ma wp\u0142ywu na tera\u017aniejszo\u015b\u0107\u2026 I biada rewolucjonistom, kt\u00f3rzy do\u017cywaj\u0105 s\u0119dziwego wieku \u2013 gdy\u017c ich zachowania, machinacje, kompromisy podlegaj\u0105 ocenie kolejnych pokole\u0144 i najcz\u0119\u015bciej nie wychodzi im to na dobre i nie mog\u0105 powt\u00f3rzy\u0107 za Dantonem: \u201eDo\u015b\u0107 d\u0142ugo \u017cyli\u015bmy tak, aby m\u00f3c teraz odej\u015b\u0107 w sen w\u015br\u00f3d s\u0142awy\u201d<sup><sup><a href=\"#post-5287-footnote-62\" id=\"post-5287-footnote-ref-62\">[62]<\/a><\/sup><\/sup>.   \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n  No dobrze, czas by autor tego tekstu tak\u017ce postawi\u0142 sobie pytanie: \u201ePo czyjej stronie stoisz w konflikcie Robespierre\u2019a i Dantona?\u201d. Zrobi to  s\u0142owami Siergieja \u201ePolaka\u201d Kowalskiego \u2013 bohatera spaghetti westernu Sergia Corbucciego <em>Zawodowiec <\/em>(1968). Ten wynaj\u0119ty przez meksyka\u0144skich rewolucjonist\u00f3w rewolwerowiec zapytany przez nich po czyjej stronie stoi \u2013 rewolucji czy kontrrewolucji, odpowiedzia\u0142: \u201eZawsze po swojej\u201d. \n<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li id=\"post-5287-footnote-1\">\n  <p>\n     S. Przybyszewska, <em>Sprawa Dantona<\/em>, Krak\u00f3w 2003, s. 13 <a href=\"#post-5287-footnote-ref-1\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-2\">\n  <p>\n     J. Potocki, <em>Podr\u00f3\u017c do Holandii podczas rewolucji w roku 1787<\/em>, prze\u0142o\u017cy\u0142a Maryna Ochab za Julianem Ursynem Niemcewiczem, \u201eLiteratura na \u015bwiecie\u201d 2014  nr 11\u201312, s. 11.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-2\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-3\">\n  <p>\n     Na potrzeby tego tekstu, powr\u00f3\u0107my do starej pisowni akcentuj\u0105cej wydarzenia z lat 1789\u20131799 jako prze\u0142omowe nie tylko dla Francji.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-3\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-4\">\n  <p>\n     Jak s\u0142usznie zauwa\u017ca Maria Janion, ju\u017c sama zmiana tytu\u0142u ze <em>Sprawy Dantona <\/em>na <em>Danton <\/em>jednoznacznie wskazuje, kto jest w filmie faworytem. Zob. Maria Janion, <em>Znajd\u017acie ten punkt, gdzie zacz\u0105\u0142 si\u0119 b\u0142\u0105d (wypowied\u017a w trakcie dyskusji w DKF &#8222;Hybrydy&#8221; w Warszawie w 1985; oprac. Ewa Awdziejczyk, Dorota Roszkowska)<\/em>, \u201eKino\u201d 1989, nr 10, s. 17-25.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-4\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-5\">\n  <p>\n     S. Przybyszewska, <em>Listy<\/em>, tom 1, Gda\u0144sk 1978, s. 394.   <a href=\"#post-5287-footnote-ref-5\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-6\">\n  <p>\n     Co zreszt\u0105 by\u0142o zapo\u017cyczeniem z przem\u00f3wienia Robespierre\u2019a w Konwencie 31 marca 1794 roku, kt\u00f3re przes\u0105dzi\u0142o o aresztowaniu Dantona i jego towarzyszy. Robespierre krzycza\u0142 (w filmie, w znakomitej interpretacji Pszoniaka, unosz\u0105c si\u0119 na palcach zza m\u00f3wnicy): \u201eZobaczymy dzi\u015b czy Konwencja zdo\u0142a obali\u0107 dawno ju\u017c <strong>przegni\u0142e bo\u017cyszcze <\/strong>[podkre\u015blenie PK], czy te\u017c swoim upadkiem zmia\u017cd\u017cy ono Konwencj\u0119 i lud francuski. Cyt. za: J. Baszkiewicz, <em>Robespierre<\/em>, Wroc\u0142aw 1989, s. 262.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-6\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-7\">\n  <p>\n     S. Przybyszewska, <em>Sprawa Dantona<\/em>, s. 311. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-7\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-8\">\n  <p>\n     Tam\u017ce, s. 312.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-8\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-9\">\n  <p>\n     Nim do pracy nad przedstawieniem przyst\u0105pi\u0142 Wajda, dramat Przybyszewskiej mia\u0142 ju\u017c do\u015b\u0107 d\u0142ug\u0105 histori\u0119 sceniczn\u0105. Pierwszy, kt\u00f3ry doceni\u0142 warto\u015b\u0107 jej dzie\u0142a by\u0142 Leon Schiller, ale nie m\u00f3g\u0142 go zrealizowa\u0107 jako re\u017cyser. Wystawi\u0142 je dopiero, kiedy zosta\u0142 dyrektorem Teatru we Lwowie w 1931 roku, a sztuk\u0119 t\u0119 wyre\u017cyserowa\u0142 Edmund Wierci\u0144ski. Dwa lata p\u00f3\u017aniej na deskach Teatr Polskiego w Warszawie sw\u0105 adaptacj\u0119 przedstawi\u0142 Aleksander Zelwerowicz. Po wojnie <em>Sprawa Dantona <\/em>wystawiona zosta\u0142a dopiero w 1967 roku \u2013 na deskach Teatru Polskiego we Wroc\u0142awiu w re\u017cyserii Jerzego Krasowskiego. Ten sam tw\u00f3rca zrealizowa\u0142 zreszt\u0105 dla Teatru Telewizji tak\u017ce dwie inne sztuki Przybyszewskiej: <em>Dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105ty trzeci<\/em> (1969) i <em>Thermidor<\/em> (1984).  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-9\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-10\">\n  <p>\n     Nawet w rolach epizodycznych pojawi\u0142y si\u0119 wielkie dzi\u015b nazwiska \u2013 mi\u0119dzy innymi Anna Seniuk, Mariusz Benoit czy Kazimierz Kaczor.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-10\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-11\">\n  <p>\n     M. Karpi\u0144ski, <em>Andrzej Wajda \u2013 teatr<\/em>, Warszawa 1980, s. 60.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-11\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-12\">\n  <p>\n     Tam\u017ce, s. 66.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-12\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-13\">\n  <p>\n     M. Fik, <em>Przeciw, czyli za<\/em>, \u201ePolityka\u201d 1975 nr 7, s. 16.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-13\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-14\">\n  <p>\n     Cyt. za: M. Smolis, <em>Aktorski Nikifor. O kilku rolach teatralnych Bronis\u0142awa Pawlika<\/em>, \u201eTeatr\u201d 202, nr 6, <a href=\"https:\/\/teatr-pismo.pl\/4190-aktorski-nikifor-o-kilku-rolach-teatralnych-bronislawa-pawlika\/\">https:\/\/teatr-pismo.pl\/4190-aktorski-nikifor-o-kilku-rolach-teatralnych-bronislawa-pawlika\/<\/a> (dost\u0119p: 15  lipca 2022). <a href=\"#post-5287-footnote-ref-14\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-15\">\n  <p>\n     Andrzej Wajda w czasie kr\u0119cenia <em>Cz\u0142owieka z \u017celaza <\/em>spotka\u0142 si\u0119 te\u017c osobi\u015bcie z Wojciechem Jaruzelskim. Zabiega\u0142 u genera\u0142a o wynaj\u0119cie od wojska czo\u0142g\u00f3w, kt\u00f3re zagra\u0142yby w scenach Grudnia 70. Jaruzelski odm\u00f3wi\u0142. Zob. T. Zacharczuk, <em>Filmowe Tr\u00f3jmiasto: Od Nowej Huty do Stoczni Gda\u0144skiej<\/em>, https:\/\/rozrywka.trojmiasto.pl\/Filmowe-Trojmiasto-Od-Nowej-Huty-do-Stoczni-Gdanskiej-n93433.html (dost\u0119p 3 sierpnia 2022).  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-15\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-16\">\n  <p>\n     Akurat wtedy Maciej Prus zaplanowa\u0142 w repertuarze Teatru Wybrze\u017ce \u201ecykl rewolucyjny\u201d, w kt\u00f3rym pr\u00f3cz <em>Sprawy Dantona <\/em>znalaz\u0142o si\u0119 <em>Sto r\u0105k, sto sztylet\u00f3w <\/em>Jerzego \u017burka (premiera 29 listopada 1980) i <em>Knia\u017a Patiomkin <\/em>Tadeusza Mici\u0144skiego (premiera 21 marca 1981).  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-16\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-17\">\n  <p>\n     Cyt. za: K. \u017belazek, <em>Sprawa Dantona. 40 lat od rewolucyjnej premiery w Wielkim M\u0142ynie w Gda\u0144sku<\/em>, Europejskie Centrum Solidarno\u015bci, <a href=\"https:\/\/old2022.ecs.gda.pl\/danton-40-rocznica\">https:\/\/old2022.ecs.gda.pl\/danton-40-rocznica<\/a> (dost\u0119p: 15  lipca 2022).  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-17\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-18\">\n  <p>\n     Cyt. za: tam\u017ce.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-18\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-19\">\n  <p>\n     A. Paprocka, <em>Postawieni wobec historii<\/em>, \u201eDziennik Ba\u0142tycki\u201d z 13 listopada 1980. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-19\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-20\">\n  <p>\n     Cyt. za: K. \u017belazek, <em>Sprawa Dantona. 40 lat od rewolucyjnej premiery w Wielkim M\u0142ynie w Gda\u0144sku, <\/em>https:\/\/old2022.ecs.gda.pl\/danton-40-rocznica (dost\u0119p 3 sierpnia 2022).  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-20\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-21\">\n  <p>\n     W czasie strajku w Stoczni Gda\u0144skiej w aktor by\u0142 recytatorem niepodleg\u0142o\u015bciowych wierszy dla stoczniowc\u00f3w. Zagra\u0142 te\u017c epizod w <em>Cz\u0142owieku z \u017celaza<\/em> Andrzeja Wajdy.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-21\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-22\">\n  <p>\n     Tam\u017ce.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-22\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-23\">\n  <p>\n     Jak zauwa\u017ca Stanis\u0142aw Kandulski, we wcze\u015bniejszych adaptacjach sztuki Przybyszewskiej jej re\u017cyserzy tak\u017ce odmiennie ni\u017c autorka wskazywali g\u0142\u00f3wnego bohatera dramatu. U Wierci\u0144skiego to lud Pary\u017ca jest g\u0142\u00f3wnym, zbiorowym bohaterem; Zelwerowicz pozosta\u0142 wierny Przybyszewskiej i Robespierre jest u niego na pierwszym planie. Natomiast Krasowski jako pierwszy wyre\u017cyserowa\u0142 sztuk\u0119 o charakterze polifonicznym, gdzie Danton i Robespierre s\u0105 r\u00f3wnorz\u0119dnymi przeciwnikami. Zob. S. Kandulski, <em>Niebieska jak niebo, bia\u0142a jak wapno, czerwona jak krew. Ca\u0142a prawda o Rewolucji Francuskiej\u2026 Na podstawie filmu <\/em>Danton <em>w re\u017cyserii Andrzeja Wajdy<\/em>, \u201eCz\u0142owiek i Spo\u0142ecze\u0144stwo\u201d 2012, t. XXXIV, s. 164-165. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-23\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-24\">\n  <p>\n     Zreszt\u0105 przy tej okazji spotka\u0142 si\u0119 tak\u017ce z Wojciechem Pszoniakiem, kt\u00f3ry w <em>Onych <\/em>gra\u0142 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l (Ba\u0142andaszka).  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-24\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-25\">\n  <p>\n     Jak pisz\u0105 autorzy strony Witkacologia: \u201eONI \u2013 to by\u0142 umundurowany oddzia\u0142 feministek pod wodz\u0105 Anny Alvaro (Banga Tefuan). Ta zmiana p\u0142ci zrobi\u0142a najwi\u0119ksze wra\u017cenie na publiczno\u015bci francuskiej. Jedni upatrywali w tym pr\u00f3b\u0119 zaatakowania rzeczywisto\u015bci francuskiej, w kt\u00f3rej piel\u0119gnuje si\u0119 tradycyjne porz\u0105dki w \u015bwiecie kobieta \u2013 m\u0119\u017cczyzna. Inni uznali to za przejaw mizoginistycznego stosunku do kobiet Wajdy, kt\u00f3ry jednak odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do s\u0142\u00f3w autora: \u00abNie uznajemy \u017cadnego rozgraniczenia p\u0142ci!\u00bb. Jedna z recenzentek, omawiaj\u0105c reakcj\u0119 krytyki francuskiej, pisa\u0142a: \u00abZamieniaj\u0105c role Wajda poruszy\u0142 ciekawy problem z\u0142o\u017cono\u015bci natury ludzkiej, iluzyjno\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w, jakie istniej\u0105 mi\u0119dzy m\u0119\u017cczyzn\u0105 i m\u0119\u017cczyzn\u0105, kobiet\u0105 i m\u0119\u017cczyzn\u0105 oraz mi\u0119dzy kobiet\u0105 i kobiet\u0105\u00bb\u201d. Cyt. za: <a href=\"https:\/\/witkacologia.eu\/teatr\/Witkacy_na_scenach_swiata_2.html\">https:\/\/witkacologia.eu\/teatr\/Witkacy_na_scenach_swiata_2.html<\/a> (dost\u0119p: 15  lipca 2022). <a href=\"#post-5287-footnote-ref-25\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-26\">\n  <p>\n     Nie wszyscy wr\u00f3cili, we Francji zostali mi\u0119dzy innymi Wojciech Pszoniak i Andrzej Seweryn.  Ten ostatni zagra\u0142 Robespierre\u2019a w wielkiej koprodukcji europejskiej <em>Rewolucja Francuska <\/em>(re\u017cyseria Richard T. Heffron i Robert Enrico) z 1989 roku.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-26\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-27\">\n  <p>\n     Cho\u0107 nie do ko\u0144ca, gdy\u017c Fran\u00e7oisa Louisa Bourdona \u2013 dantonist\u0119, kt\u00f3ry przeszed\u0142 do obozu Robespierre\u2019a gra\u0142 Andrzej Seweryn. Na marginesie mo\u017cna doda\u0107, \u017ce nast\u0119pnie Bourdon zdradzi\u0142 Robespierre\u2019a i znacznie przyczyni\u0142 si\u0119 do jego upadku.   <a href=\"#post-5287-footnote-ref-27\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-28\">\n  <p>\n     S. Kandulski, <em>Niebieska jak niebo, bia\u0142a jak wapno, czerwona jak krew. Ca\u0142a prawda o Rewolucji Francuskiej\u2026<\/em>, s. 166.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-28\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-29\">\n  <p>\n     Prawdziwie du\u017ce sceny masowe Andrzej Wajda planowa\u0142 w wersji, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 kr\u0119cona w Polsce \u2013 stan wojenny pokrzy\u017cowa\u0142 ten projekt.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-29\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-30\">\n  <p>\n     Sztuk\u0119 Przybyszewskiej na francuski przet\u0142umaczy\u0142 Daniel Beauvois, a to t\u0142umaczenie zaadoptowa\u0142 na scenariusz Jean-Claude Carri\u00e8re. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-30\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-31\">\n  <p>\n     Kolory maj\u0105 w filmie Wajdy wielkie znaczenie. Jak pami\u0119tamy, kolor niebieski na tr\u00f3jkolorowym francuskim sztandarze symbolizowa\u0142 szlacht\u0119, a wi\u0119c Danton niebieskimi kwiatami przypomina\u0142 \u201etrybunowi ludowemu\u201d Robespierre\u2019owi jego \u201ede\u201d przed nazwiskiem (szlachectwo rodziny Robespierre\u2019a potwierdzone by\u0142o od XV wieku), cho\u0107 sam przed rewolucj\u0105 tytu\u0142owa\u0142 si\u0119 oficjalnie: \u201emecenas Georges d\u2019Anton\u201d, sugeruj\u0105c klientom swej kancelarii szlacheckie pochodzenie, a nie ch\u0142opskie jak by\u0142o w istocie. Warto te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce scena zgilotynowania Dantona rozgrywa si\u0119 w trzech barwach: niebieskiego nieba, bieli koszul skaza\u0144c\u00f3w i czerwieni sankiulockich czapek oraz katowskiego kosza na \u015bci\u0119te g\u0142owy. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-31\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-32\">\n  <p>\n     Haita\u0144czyk\u00f3w powt\u00f3rnie w niewolnik\u00f3w zmieni\u0142 Napoleon Bonaparte i wys\u0142a\u0142 do t\u0142umienia ich buntu mi\u0119dzy innymi polskich legionist\u00f3w.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-32\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-33\">\n  <p>\n     Paradoksalnie ten obraz budz\u0105cy rewolucyjnego ducha powsta\u0142 w 1784 roku na zam\u00f3wienie kr\u00f3la Ludwika XVI.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-33\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-34\">\n  <p>\n     Danton nie znosi\u0142 Jeana-Paula Marata z tego samego powodu co Robespierre\u2019a \u2013 za radykalizm i brak politycznej elastyczno\u015bci (kt\u00f3ra u niego znowu\u017c by\u0142a posuni\u0119ta do granic przyzwoito\u015bci \u2013 a cz\u0119sto i te granice przekracza\u0142a). Danton m\u00f3wi\u0142 o Maracie tak: \u201eNie \u017cywi\u0119 nadmiernej sympatii do tego indywiduum; nie brak mu talentu, ale jego k\u0142\u00f3tliwy charakter odbiera ca\u0142y wdzi\u0119k rozmowie, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by z nim nawi\u0105za\u0107\u201d. Cyt. za: J. Baszkiewicz, <em>Danton<\/em>, Warszawa 1990, s. 37. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-34\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-35\">\n  <p>\n     Ta scena koreluje z wcze\u015bniejszym filmem Andrzeja Wajdy zatytu\u0142owanym <em>Pi\u0142at i inni <\/em>(1973), gdzie Wojciech Pszoniak zagra\u0142 Bu\u0142hakowskiego Jeszu\u0119 Ha-Nocri. Warto \u2013 w kontek\u015bcie Rewolucji Francuskiej \u2013 przypomnie\u0107 otwieraj\u0105cy ten film \u201ewywiad Andrzeja Wajdy z baranem (m\u00f3wi\u0105cym g\u0142osem Franciszka Pieczki) prowadz\u0105cym swe stado do rze\u017ani\u201d. <em> <\/em> <a href=\"#post-5287-footnote-ref-35\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-36\">\n  <p>\n     Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce dla Stanis\u0142awy Przybyszewskiej inspiracj\u0105 do napisania <em>Sprawy Dantona <\/em>by\u0142a tak\u017ce rewolucja rosyjska i dyskusje na jej temat w \u0142onie Komunistycznej Partii Polski. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-36\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-37\">\n  <p>\n     J. Baszkiewicz, <em>Historia Francji<\/em>, Wroc\u0142aw 1974, s. 449.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-37\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-38\">\n  <p>\n     Tam\u017ce. Ta sytuacja powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 i przed wybuchem powstania listopadowego, kiedy sytuacja w Kr\u00f3lestwie Polskim odci\u0105gn\u0119\u0142a rosyjsk\u0105 interwencj\u0119 w Europie Zachodniej po Rewolucji Lipcowej we Francji w 1830 roku.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-38\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-39\">\n  <p>\n     Pierwszy socjalistyczny prezydent V Republiki obj\u0105\u0142 sw\u00f3j urz\u0105d 21 maja 1981 roku. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-39\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-40\">\n  <p>\n     Oficjalna premiera kinowa we Francji mia\u0142a miejsce 12 stycznia 1983 roku. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-40\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-41\">\n  <p>\n     W chwili wchodzenia do francuskich kin <em>Dantona <\/em>rz\u0105d Mauroy\u2019a przyjmowa\u0142 kierunek, kt\u00f3ry w wielu aspektach przypomina\u0142 polityk\u0119 Margaret Thatcher i swego oponenta politycznego \u2013 Raymonda Barre, premiera Francji w latach 1976\u20131981. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-41\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-42\">\n  <p>\n     Cyt. za: P. Korczy\u0144ski, <em>\u015aladami Szeli, czyli diab\u0142y polskie<\/em>, Warszawa 2020, s. 235. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-42\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-43\">\n  <p>\n     Pr\u00f3cz fermentu politycznego i artystycznego film wywo\u0142ywa\u0142 oczywi\u015bcie polemiki tak\u017ce w \u015brodowisku francuskich historyk\u00f3w, jak chocia\u017cby dyskusje Fran\u00e7oisa Fureta i Claude\u2019a Mancerona \u2013 historyka Rewolucji, kt\u00f3rego Mitterrand wyznaczy\u0142 odpowiedzialnym za przygotowanie obchod\u00f3w jej dwustulecia.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-43\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-44\">\n  <p>\n     Cyt. za: tam\u017ce, s. 231.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-44\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-45\">\n  <p>\n     W wypadku <em>Dantona<\/em> okre\u015blenie \u201eszkie\u0142ko i oko\u201d nie jest przesad\u0105. Zarzucano mi\u0119dzy innymi Wajdzie, \u017ce okno pokoju Robespierre\u2019a nie wychodzi\u0142o na ulic\u0119, lecz na podw\u00f3rze, \u017ce Saint-Just (Bogus\u0142aw Linda) nie m\u00f3g\u0142 ze zdenerwowania ciska\u0107 kapelusza w ogie\u0144 kominka (i tu akurat si\u0119 mylili, jak dowodzi\u0142 profesor Jan Baszkiewicz), \u017ce Desmoulins nie by\u0142 tak tch\u00f3rzliwy, a Danton nie nadu\u017cywa\u0142 tak bardzo alkoholu itd.   <a href=\"#post-5287-footnote-ref-45\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-46\">\n  <p>\n     Korespondencja autora z Zofi\u0105 Kozimior, lipiec 2022.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-46\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-47\">\n  <p>\n     Znamienne, \u017ce we Francji prawie wcale nie ma ulic czy plac\u00f3w, kt\u00f3re nosi\u0142yby imi\u0119 Robespierre\u2019a, w odr\u00f3\u017cnieniu od Dantona. Jedynie w rodzinnym mie\u015bcie \u201eNieprzekupnego\u201d \u2013 Arras \u2013 znajduje si\u0119 szko\u0142a jego imienia. W Pary\u017cu \u2013 mie\u015bcie politycznej aktywno\u015bci i \u015bmierci wybitnego jakobina dopiero na g\u0142\u0119bokich robotniczych przedmie\u015bciach \u2013 w Montreuil-sous-Bois \u2013 mo\u017cna z metra wysi\u0105\u015b\u0107 na stacji Robespierre i wyj\u015b\u0107 na ulic\u0119 jego imienia. To \u015bwiadczy o tym jak mocno Francuzi wyparli ze swej \u015bwiadomo\u015bci postacie i fakty zwi\u0105zane z rewolucyjnym terrorem, podobnie zreszt\u0105 jak fakt kolaboracji w II wojnie \u015bwiatowej z Niemcami.    <a href=\"#post-5287-footnote-ref-47\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-48\">\n  <p>\n     Jak dzi\u015b, po latach odbierany jest przez widz\u00f3w <em>Danton<\/em>? Na og\u00f3\u0142 bardzo dobrze i bez tych emocji, kt\u00f3re towarzyszy\u0142y filmowi po premierze. Jak podkre\u015bla Zofia Kozimior, wci\u0105\u017c jest on emitowany we francuskiej telewizji, a w programach telewizyjnych najcz\u0119\u015bciej ma pe\u0142n\u0105 pul\u0119 gwiazdek przy om\u00f3wieniu (czyli pi\u0119\u0107 jako arcydzie\u0142o). Pisarka zacytowa\u0142a tak\u017ce kilka najnowszych wpis\u00f3w internaut\u00f3w francuskich po obejrzeniu dzie\u0142a Wajdy. Na przyk\u0142ad: \u201eDanton u Sowiet\u00f3w. Przez pryzmat rewolucji 1789 Wajda rozlicza si\u0119 z w\u0142asn\u0105 epok\u0105 i wykazuje mechanizm dyktatury. Depardieu genialny\u201d; \u201eNajmocniejszy film ze wszystkich na temat tego okresu francuskiej historii. Aktorzy, Depardieu, Pszoniak i inni, \u015bwietni, zdj\u0119cia doskona\u0142e, historia zasugerowana z talentem\u201d. Korespondencja autora z Zofi\u0105 Kozimior, lipiec 2022. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-48\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-49\">\n  <p>\n     Cyt. za S. Kandulski, <em>Niebieska jak niebo, bia\u0142a jak wapno, czerwona jak krew\u2026<\/em>, s. 170\u2013171. Wajda radzi\u0142 dziennikarzom, by szukali analogi w znacznie wcze\u015bniejszych czasach. Co re\u017cyser sugerowa\u0142? M\u00f3g\u0142 mie\u0107 na my\u015bli czasy wielkiej czystki w Zwi\u0105zku Sowieckim lat trzydziestych XX wieku i stalinizm w Polsce, kt\u00f3rego do\u015bwiadczy\u0142 na w\u0142asnej sk\u00f3rze jako m\u0142ody cz\u0142owiek.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-49\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-50\">\n  <p>\n     Polska premiera kinowa odby\u0142a si\u0119 31 stycznia 1983 roku. Tak wspomina j\u0105 historyk, profesor Andrzej Nowak: \u201eOgl\u0105da\u0142em ten film, nie\u015bwiadomy jego ocenzurowania, z wypiekami na twarzy. Podziwia\u0142em kunszt re\u017cyserski Wajdy i geniusz jego pracy z aktorami, bo wielko\u015b\u0107 wielu film\u00f3w Wajdy polega na wykorzystaniu tego co najlepsze w aktorach. Tak jest i w tym przypadku, gdzie jest G\u00e9rard Depardieu z Wojciechem Pszoniakiem w koncertowym pojedynku Dantona i Robespierre\u2019a\u201d. Zob. <em>Rozmowa Doroty Truszczak z Andrzejem Nowakiem w Polskim Radiu<\/em>, 2017, <a href=\"https:\/\/www.polskieradio.pl\/39\/156\/Artykul\/2669871,Danton-Polacy-pokazali-Francuzom-jak-wyglada-rewolucja\">https:\/\/www.polskieradio.pl\/39\/156\/Artykul\/2669871,Danton-Polacy-pokazali-Francuzom-jak-wyglada-rewolucja<\/a> (dost\u0119p:  15  lipca 2022).  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-50\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-51\">\n  <p>\n     Podkre\u015blmy, \u017ce konsultantem historycznym filmu by\u0142 mi\u0119dzy innymi wybitny znawca dziej\u00f3w Francji, profesor Jan Baszkiewicz, kt\u00f3ry wyrazi\u0142 opini\u0119, \u017ce film historyczny nie musi, a nawet nie powinien by\u0107 wiern\u0105 rekonstrukcj\u0105 wydarze\u0144. Profesor w dyskusji kolaudacyjnej zacytowa\u0142 stwierdzenie Petera Brooka, \u017ce cztery pi\u0105te film\u00f3w historycznych, gdyby by\u0142y zrobione \u015bci\u015ble z prawd\u0105 historyczn\u0105, by\u0142yby nie do ogl\u0105dania na ekranach. Zob. <em>Stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych odbytego w dniu 6 grudnia 82 r.<\/em>, Archiwum FINA, sygn. A-344, poz. 315. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-51\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-52\">\n  <p>\n     <em>Rozmowa Anny Fuksiewicz z Wojciechem Pszoniakiem w Polskim Radiu<\/em>, 2011, <a href=\"https:\/\/www.polskieradio.pl\/39\/156\/Artykul\/2669871,Danton-Polacy-pokazali-Francuzom-jak-wyglada-rewolucja\">https:\/\/www.polskieradio.pl\/39\/156\/Artykul\/2669871,Danton-Polacy-pokazali-Francuzom-jak-wyglada-rewolucja<\/a> (dost\u0119p:  15  lipca 2022). <a href=\"#post-5287-footnote-ref-52\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-53\">\n  <p>\n     <a href=\"https:\/\/encyklopediateatru.pl\/artykuly\/22897\/wajda-od-a-do-zet\">https:\/\/encyklopediateatru.pl\/artykuly\/22897\/wajda-od-a-do-zet<\/a> [stan na lipiec 2022]. Warto zacytowa\u0107 jeszcze wypowied\u017a Depardieu o jego do\u015bwiadczeniu z gilotyn\u0105: \u201eDwa razy przeszed\u0142em przez gilotyn\u0119: w pierwszym dniu zdj\u0119\u0107, \u017ceby mie\u0107 to ju\u017c za sob\u0105, i w ostatnim [&#8230;]. Za drugim razem cz\u0142owiek naprawd\u0119 ma pietra\u201d, Tam\u017ce (dost\u0119p:  15  lipca 2022). <a href=\"#post-5287-footnote-ref-53\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-54\">\n  <p>\n     Istotnie, poszed\u0142, a raczej pojecha\u0142 nied\u0142ugo \u2013 dok\u0142adnie po stu czternastu dniach. Cyt. za: J. Baszkiewicz, <em>Danton<\/em>, s. 344.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-54\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-55\">\n  <p>\n     Tam\u017ce.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-55\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-56\">\n  <p>\n     J. Baszkiewicz, <em>Robespierre<\/em>, s. 312. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-56\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-57\">\n  <p>\n     Tam\u017ce, s. 5. <a href=\"#post-5287-footnote-ref-57\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-58\">\n  <p>\n     O tragicznym finale sporu Robespierre \u2013 Danton pisze trafnie profesor Maria Janion: \u201eDanton zostaje \u015bci\u0119ty na naszych oczach, Robespierre na ko\u0144cu filmu okrywa si\u0119 ca\u0142unem \u015bmiertelnym dla siebie i dla rewolucji. Oczywi\u015bcie, gdyby nawet nie by\u0142o w finale napisu, \u017ce w trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej Robespierre zgin\u0105\u0142 wraz ze swoimi towarzyszami, to i tak byliby\u015bmy przekonani, \u017ce musi on zgin\u0105\u0107. Takie jest bowiem napi\u0119cie tego filmu, chocia\u017c oczywi\u015bcie nie wynika ono z tego, \u017ce nie wiemy, jaki b\u0119dzie koniec bohater\u00f3w i akcji. Bo wiemy sk\u0105din\u0105d \u2013 i to bardzo dobrze. Wi\u0119c idzie o co\u015b zupe\u0142nie innego: o efekt wzmagaj\u0105cego si\u0119 a\u017c do \u015bmierci bohater\u00f3w \u2013 i wyzwalaj\u0105cego napi\u0119cia tragicznego, kt\u00f3re powoduje rodzaj oczyszczenia, budzi \u00ablito\u015b\u0107 i trwog\u0119\u00bb \u2013 tak jak to si\u0119 dzieje podczas odbioru tragedii. I tak dzisiaj oddzia\u0142a\u0142 na mnie <em>Danton<\/em> Wajdy, wzmagaj\u0105c, ale i cz\u0119\u015bciowo roz\u0142adowuj\u0105c napi\u0119cie tragiczne\u201d. M. Janion, <em>Znajd\u017acie ten punkt, gdzie zacz\u0105\u0142 si\u0119 b\u0142\u0105d<\/em>, s. 19.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-58\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-59\">\n  <p>\n     J. Baszkiewicz, <em>Robespierre<\/em>, s. 308.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-59\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-60\">\n  <p>\n     M. Sulecki, <em>\u201eSprawa Dantona\u201d, czyli nieoczywista rewolucja<\/em>, <a href=\"http:\/\/www.dziennikteatralny.pl\/artykuly\/kontakt-sprawa-dantona-czyli-nieoczywista-rewolucja.html\">http:\/\/www.dziennikteatralny.pl\/artykuly\/kontakt-sprawa-dantona-czyli-nieoczywista-rewolucja.html<\/a> (dost\u0119p: 15 lipca 2022).  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-60\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-61\">\n  <p>\n     J. Baszkiewicz, <em>Danton<\/em>, s. 21.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-61\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><li id=\"post-5287-footnote-62\">\n  <p>\n     Tam\u017ce, s. 22.  <a href=\"#post-5287-footnote-ref-62\">\u2191<\/a>\n  <\/p>\n<\/li><\/ol>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Piotr Korczy\u0144ski<\/strong> \u2013 zast\u0119pca redaktora naczelnego \u201ePolski Zbrojnej Historia\u201d, historyk i publicysta; autor ksi\u0105\u017cek, m.in. <em>Dawno temu na Dzikim Zachodzie<\/em>; <em>\u015aladami Szeli, czyli diab\u0142y polskie<\/em>; <em>Prze\u017cy\u0142em wojn\u0119\u2026 Ostatni \u017co\u0142nierze Walcz\u0105cej Polski<\/em>; <em>Zapomniani. Ch\u0142opi w Wojsku Polskim<\/em>; wsp\u00f3\u0142autor w tomie 2 i 3 <em>Europejskiego Kina Gatunk\u00f3w <\/em>oraz <em>1000 film\u00f3w, kt\u00f3re tworz\u0105 histori\u0119 kina<\/em>. W \u201eM\u00f3wi\u0105 Wieki\u201d i w \u201ePolsce Zbrojnej Historia\u201d prowadzi sta\u0142e cykle o kinie historycznym i wojennym.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Streszczenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W styczniu 1983 roku najpierw w kinach francuskich, a nast\u0119pnie w polskich mia\u0142 premier\u0119 <em>Danton <\/em>w re\u017cyserii Andrzeja Wajdy. Ta polsko-francuska koprodukcja opowiada\u0142a o burzliwym pocz\u0105tku 1794 roku, kiedy to rewolucyjna Francja zagro\u017cona przez wrog\u00f3w zewn\u0119trznych i wewn\u0119trznych pogr\u0105\u017ca\u0142a si\u0119 coraz bardziej w terrorze. Te dramatyczne chwile ukazane zosta\u0142y poprzez polityczny pojedynek dw\u00f3ch przyw\u00f3dc\u00f3w Rewolucji \u2013 Maksymiliana Robespierre\u2019a i Georgesa Dantona. Scenariusz filmu oparty zosta\u0142 na g\u0142o\u015bnym dramacie Stanis\u0142awy Przybyszewskiej <em>Sprawa Dantona <\/em>z 1929 roku. By\u0142 on z wielkim powodzeniem wystawiany przez Wajd\u0119 od 1975 roku na scenie Teatru Powszechnego w Warszawie, a w czasie \u201eKarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d jesieni\u0105 1980 roku w Teatrze Wybrze\u017ce w Gda\u0144sku. Autorka sztuki pierwszoplanow\u0105 i pozytywn\u0105 postaci\u0105 uczyni\u0142a Robespierre\u2019a i pocz\u0105tkowo Wajda by\u0142 temu wierny, lecz w gda\u0144skiej inscenizacji to nie zimny doktryner, lecz trybun ludowy Danton staje si\u0119 wiod\u0105c\u0105 postaci\u0105 dramatu, jako g\u0142osiciel amnestii i zaprzestania terroru. Tak te\u017c dzieje si\u0119 w filmie, kt\u00f3rego realizacja z powodu stanu wojennego zostaje ca\u0142kowicie przeniesiona do Francji. Dantona gra G\u00e9orges Depardieu, Robespierre\u2019a \u2013 podobnie jak w Teatrze Powszechnym \u2013 Wojciech Pszoniak. Dzi\u0119ki nim i pozosta\u0142ym aktorom francuskim i polskim jest to aktorski majstersztyk, do dzi\u015b podziwiany przez widz\u00f3w. Film wywo\u0142a\u0142 we Francji wiele dyskusji i kontrowersji, a w Polsce widziano w nim analogie do burzliwych wydarze\u0144 z pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych. W obu krajach twierdzono, \u017ce jest to zaanga\u017cowany film polityczny w kostiumie historycznym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a id=\"post-5287-_heading=h.gjdgxs\"><\/a><strong>Summary<\/strong><br>The premiere of <em>Danton<\/em>, directed by Andrzej Wajda, was placed in November 1983, firstly in French cinemas, next in polish too. This Polish \u2013 French coproduction is about stormy start 1794, when revolutionary France, endangered by external and internal enemies, sank in terror. These dramatic moments were showed by political competition of two leaders of revolution \u2013 Maksymilian Robespierre and Georges Danton. Film was based on famous Stanis\u0142awa Przybyszewska\u2019s drama <em>Sprawa Dantona <\/em>from 1929. It was successfully presenting by Wajda from 1975 on Teatr Powszechny\u2019s scene in Warsaw and in the time of <em>Karnawa\u0142 Solidarno\u015bci <\/em>on autumn 1980 in Teatr Wybrze\u017ce in Gda\u0144sk. Art\u2019s author made Robespierre main and positive hero and, on the start, Wajda was accurate to this but in Gda\u0144sk\u2019s stage version not cold doctrinaire, but popular tribune Danton becomes main drama\u2019s hero as proclaimer of amnesty and the end of terror. This is similar to film which realization due to martial law was completely transported to France. Danton was starred by G\u00e9orges Depardieu, Robespierre \u2013 similarly as in Powszechny Theatre \u2013 by Wojciech Pszoniak. Thank to them and the others French and polish actors, it is acting masterpiece which is adored by the audience up to today. The film caused in France many discussions and controversies. In Poland was seen in this film analogies to stormy events from eighties start. In both countries told that it is an involved political film in historic costume.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.01 \u201eDawniej rewolucja by\u0142a weselsza. Teraz sta\u0142a si\u0119 ponura i nudna\u201d[1]. Stanis\u0142awa Przybyszewska, Sprawa Dantona \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz \u2013 Dantona czy Robespierre\u2019a?\u201d. Stanis\u0142awa Przybyszewska uwa\u017ca\u0142a si\u0119 wr\u0119cz za kochank\u0119 Robespierre\u2019a. Andrzej Wajda te\u017c by\u0142 jego stronnikiem, lecz w \u201eKarnawale Solidarno\u015bci\u201d przeni\u00f3s\u0142 sw\u0105 sympati\u0119 na Dantona. Jan Klata kilka lat temu zadeklarowa\u0142, \u017ce bli\u017cej mu&hellip;&nbsp;<a href=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/\" class=\"\" rel=\"bookmark\">Czytaj wi\u0119cej &raquo;<span class=\"screen-reader-text\">Dzieci Saturna<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":5289,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1439],"tags":[72,1469,1468,1430,1467,1470,1466,909],"ppma_author":[1161],"class_list":["post-5287","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2","tag-andrzej-wajda","tag-french-revolution","tag-saturn","tag-sprawa-dantona","tag-terror","tag-war","tag-wielka-rewolucja-francuska","tag-wojna"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t<!-- All in One SEO 5.0.5.1 - aioseo.com -->\n\t<meta name=\"description\" content=\"DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.01 \u201eDawniej rewolucja by\u0142a weselsza. Teraz sta\u0142a si\u0119 ponura i nudna\u201d[1]. Stanis\u0142awa Przybyszewska, Sprawa Dantona \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz \u2013 Dantona czy Robespierre\u2019a?\u201d. Stanis\u0142awa Przybyszewska uwa\u017ca\u0142a si\u0119 wr\u0119cz za kochank\u0119 Robespierre\u2019a. Andrzej Wajda te\u017c by\u0142 jego stronnikiem, lecz w \u201eKarnawale Solidarno\u015bci\u201d przeni\u00f3s\u0142 sw\u0105 sympati\u0119 na Dantona. Jan Klata kilka lat temu zadeklarowa\u0142, \u017ce bli\u017cej mu\" \/>\n\t<meta name=\"robots\" content=\"max-image-preview:large\" \/>\n\t<meta name=\"author\" content=\"Piotr Korczy\u0144ski\"\/>\n\t<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/\" \/>\n\t\t<meta name=\"generator\" content=\"All in One SEO (AIOSEO) 5.0.5.1\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:site_name\" content=\"pleograf.pl -\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:title\" content=\"Dzieci Saturna - pleograf.pl\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:description\" content=\"DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.01 \u201eDawniej rewolucja by\u0142a weselsza. Teraz sta\u0142a si\u0119 ponura i nudna\u201d[1]. Stanis\u0142awa Przybyszewska, Sprawa Dantona \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz \u2013 Dantona czy Robespierre\u2019a?\u201d. Stanis\u0142awa Przybyszewska uwa\u017ca\u0142a si\u0119 wr\u0119cz za kochank\u0119 Robespierre\u2019a. Andrzej Wajda te\u017c by\u0142 jego stronnikiem, lecz w \u201eKarnawale Solidarno\u015bci\u201d przeni\u00f3s\u0142 sw\u0105 sympati\u0119 na Dantona. Jan Klata kilka lat temu zadeklarowa\u0142, \u017ce bli\u017cej mu\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:secure_url\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"568\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"567\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-09-07T12:40:07+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-09-27T13:35:39+00:00\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:title\" content=\"Dzieci Saturna - pleograf.pl\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:description\" content=\"DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.01 \u201eDawniej rewolucja by\u0142a weselsza. Teraz sta\u0142a si\u0119 ponura i nudna\u201d[1]. Stanis\u0142awa Przybyszewska, Sprawa Dantona \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz \u2013 Dantona czy Robespierre\u2019a?\u201d. Stanis\u0142awa Przybyszewska uwa\u017ca\u0142a si\u0119 wr\u0119cz za kochank\u0119 Robespierre\u2019a. Andrzej Wajda te\u017c by\u0142 jego stronnikiem, lecz w \u201eKarnawale Solidarno\u015bci\u201d przeni\u00f3s\u0142 sw\u0105 sympati\u0119 na Dantona. Jan Klata kilka lat temu zadeklarowa\u0142, \u017ce bli\u017cej mu\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png\" \/>\n\t\t<script type=\"application\/ld+json\" class=\"aioseo-schema\">\n\t\t\t{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"BlogPosting\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#blogposting\",\"name\":\"Dzieci Saturna - pleograf.pl\",\"headline\":\"Dzieci Saturna\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/izabela-tomczyk-jarzyna\\\/#author\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#organization\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/09\\\/1-Danton_4-1024x863-1.png\",\"width\":1024,\"height\":863},\"datePublished\":\"2022-09-07T13:40:07+01:00\",\"dateModified\":\"2022-09-27T14:35:39+01:00\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#webpage\"},\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#webpage\"},\"articleSection\":\"\\\"Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej\\\", nr 3\\\/2022, Andrzej Wajda, French Revolution, Saturn, Sprawa Dantona, terror, war, Wielka Rewolucja Francuska, wojna, Piotr Korczy\\u0144ski\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#breadcrumblist\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#listItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2\\\/#listItem\",\"name\":\"\\\"Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej\\\", nr 3\\\/2022\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2\\\/#listItem\",\"position\":2,\"name\":\"\\\"Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej\\\", nr 3\\\/2022\",\"item\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#listItem\",\"name\":\"Dzieci Saturna\"},\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#listItem\",\"name\":\"Home\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#listItem\",\"position\":3,\"name\":\"Dzieci Saturna\",\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/category\\\/pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2\\\/#listItem\",\"name\":\"\\\"Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej\\\", nr 3\\\/2022\"}}]},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#organization\",\"name\":\"pleograf.pl\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/04\\\/PLEOGRAF.png\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#organizationLogo\",\"width\":568,\"height\":567},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#organizationLogo\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/izabela-tomczyk-jarzyna\\\/#author\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/izabela-tomczyk-jarzyna\\\/\",\"name\":\"Piotr Korczy\\u0144ski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#authorImage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/f427f46dccf4e9d022b4b6a8f606ae8a5ad2777528bbf47f3cf6356b42e08534?s=96&d=mm&r=g\",\"width\":96,\"height\":96,\"caption\":\"Piotr Korczy\\u0144ski\"}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#webpage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/\",\"name\":\"Dzieci Saturna - pleograf.pl\",\"description\":\"DOI: 10.56351\\\/PLEOGRAF.2022.3.01 \\u201eDawniej rewolucja by\\u0142a weselsza. Teraz sta\\u0142a si\\u0119 ponura i nudna\\u201d[1]. Stanis\\u0142awa Przybyszewska, Sprawa Dantona \\u201eCzyj\\u0105 stron\\u0119 trzymasz \\u2013 Dantona czy Robespierre\\u2019a?\\u201d. Stanis\\u0142awa Przybyszewska uwa\\u017ca\\u0142a si\\u0119 wr\\u0119cz za kochank\\u0119 Robespierre\\u2019a. Andrzej Wajda te\\u017c by\\u0142 jego stronnikiem, lecz w \\u201eKarnawale Solidarno\\u015bci\\u201d przeni\\u00f3s\\u0142 sw\\u0105 sympati\\u0119 na Dantona. Jan Klata kilka lat temu zadeklarowa\\u0142, \\u017ce bli\\u017cej mu\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#website\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#breadcrumblist\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/izabela-tomczyk-jarzyna\\\/#author\"},\"creator\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/author\\\/izabela-tomczyk-jarzyna\\\/#author\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/09\\\/1-Danton_4-1024x863-1.png\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#mainImage\",\"width\":1024,\"height\":863},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/index.php\\\/d\\\/#mainImage\"},\"datePublished\":\"2022-09-07T13:40:07+01:00\",\"dateModified\":\"2022-09-27T14:35:39+01:00\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/\",\"name\":\"pleograf.pl\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/pleograf.pl\\\/#organization\"}}]}\n\t\t<\/script>\n\t\t<!-- All in One SEO -->\n\n","aioseo_head_json":{"title":"Dzieci Saturna - pleograf.pl","description":"DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.01 \u201eDawniej rewolucja by\u0142a weselsza. Teraz sta\u0142a si\u0119 ponura i nudna\u201d[1]. Stanis\u0142awa Przybyszewska, Sprawa Dantona \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz \u2013 Dantona czy Robespierre\u2019a?\u201d. Stanis\u0142awa Przybyszewska uwa\u017ca\u0142a si\u0119 wr\u0119cz za kochank\u0119 Robespierre\u2019a. Andrzej Wajda te\u017c by\u0142 jego stronnikiem, lecz w \u201eKarnawale Solidarno\u015bci\u201d przeni\u00f3s\u0142 sw\u0105 sympati\u0119 na Dantona. Jan Klata kilka lat temu zadeklarowa\u0142, \u017ce bli\u017cej mu","canonical_url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/","robots":"max-image-preview:large","keywords":"","webmasterTools":{"miscellaneous":""},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"BlogPosting","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#blogposting","name":"Dzieci Saturna - pleograf.pl","headline":"Dzieci Saturna","author":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/izabela-tomczyk-jarzyna\/#author"},"publisher":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#organization"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1-Danton_4-1024x863-1.png","width":1024,"height":863},"datePublished":"2022-09-07T13:40:07+01:00","dateModified":"2022-09-27T14:35:39+01:00","inLanguage":"pl-PL","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#webpage"},"isPartOf":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#webpage"},"articleSection":"\"Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej\", nr 3\/2022, Andrzej Wajda, French Revolution, Saturn, Sprawa Dantona, terror, war, Wielka Rewolucja Francuska, wojna, Piotr Korczy\u0144ski"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#breadcrumblist","itemListElement":[{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#listItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/pleograf.pl\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2\/#listItem","name":"\"Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej\", nr 3\/2022"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2\/#listItem","position":2,"name":"\"Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej\", nr 3\/2022","item":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#listItem","name":"Dzieci Saturna"},"previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#listItem","name":"Home"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#listItem","position":3,"name":"Dzieci Saturna","previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2\/#listItem","name":"\"Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej\", nr 3\/2022"}}]},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#organization","name":"pleograf.pl","url":"https:\/\/pleograf.pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#organizationLogo","width":568,"height":567},"image":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#organizationLogo"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/izabela-tomczyk-jarzyna\/#author","url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/izabela-tomczyk-jarzyna\/","name":"Piotr Korczy\u0144ski","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#authorImage","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f427f46dccf4e9d022b4b6a8f606ae8a5ad2777528bbf47f3cf6356b42e08534?s=96&d=mm&r=g","width":96,"height":96,"caption":"Piotr Korczy\u0144ski"}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#webpage","url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/","name":"Dzieci Saturna - pleograf.pl","description":"DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.01 \u201eDawniej rewolucja by\u0142a weselsza. Teraz sta\u0142a si\u0119 ponura i nudna\u201d[1]. Stanis\u0142awa Przybyszewska, Sprawa Dantona \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz \u2013 Dantona czy Robespierre\u2019a?\u201d. Stanis\u0142awa Przybyszewska uwa\u017ca\u0142a si\u0119 wr\u0119cz za kochank\u0119 Robespierre\u2019a. Andrzej Wajda te\u017c by\u0142 jego stronnikiem, lecz w \u201eKarnawale Solidarno\u015bci\u201d przeni\u00f3s\u0142 sw\u0105 sympati\u0119 na Dantona. Jan Klata kilka lat temu zadeklarowa\u0142, \u017ce bli\u017cej mu","inLanguage":"pl-PL","isPartOf":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#website"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#breadcrumblist"},"author":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/izabela-tomczyk-jarzyna\/#author"},"creator":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/author\/izabela-tomczyk-jarzyna\/#author"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/1-Danton_4-1024x863-1.png","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#mainImage","width":1024,"height":863},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/#mainImage"},"datePublished":"2022-09-07T13:40:07+01:00","dateModified":"2022-09-27T14:35:39+01:00"},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#website","url":"https:\/\/pleograf.pl\/","name":"pleograf.pl","inLanguage":"pl-PL","publisher":{"@id":"https:\/\/pleograf.pl\/#organization"}}]},"og:locale":"pl_PL","og:site_name":"pleograf.pl -","og:type":"article","og:title":"Dzieci Saturna - pleograf.pl","og:description":"DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.01 \u201eDawniej rewolucja by\u0142a weselsza. Teraz sta\u0142a si\u0119 ponura i nudna\u201d[1]. Stanis\u0142awa Przybyszewska, Sprawa Dantona \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz \u2013 Dantona czy Robespierre\u2019a?\u201d. Stanis\u0142awa Przybyszewska uwa\u017ca\u0142a si\u0119 wr\u0119cz za kochank\u0119 Robespierre\u2019a. Andrzej Wajda te\u017c by\u0142 jego stronnikiem, lecz w \u201eKarnawale Solidarno\u015bci\u201d przeni\u00f3s\u0142 sw\u0105 sympati\u0119 na Dantona. Jan Klata kilka lat temu zadeklarowa\u0142, \u017ce bli\u017cej mu","og:url":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/","og:image":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png","og:image:secure_url":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png","og:image:width":568,"og:image:height":567,"article:published_time":"2022-09-07T12:40:07+00:00","article:modified_time":"2022-09-27T13:35:39+00:00","twitter:card":"summary_large_image","twitter:title":"Dzieci Saturna - pleograf.pl","twitter:description":"DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.01 \u201eDawniej rewolucja by\u0142a weselsza. Teraz sta\u0142a si\u0119 ponura i nudna\u201d[1]. Stanis\u0142awa Przybyszewska, Sprawa Dantona \u201eCzyj\u0105 stron\u0119 trzymasz \u2013 Dantona czy Robespierre\u2019a?\u201d. Stanis\u0142awa Przybyszewska uwa\u017ca\u0142a si\u0119 wr\u0119cz za kochank\u0119 Robespierre\u2019a. Andrzej Wajda te\u017c by\u0142 jego stronnikiem, lecz w \u201eKarnawale Solidarno\u015bci\u201d przeni\u00f3s\u0142 sw\u0105 sympati\u0119 na Dantona. Jan Klata kilka lat temu zadeklarowa\u0142, \u017ce bli\u017cej mu","twitter:image":"https:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/PLEOGRAF.png"},"aioseo_meta_data":{"post_id":"5287","title":null,"description":null,"keywords":null,"keyphrases":null,"primary_term":null,"canonical_url":null,"og_title":null,"og_description":null,"og_object_type":"default","og_image_type":"default","og_image_url":null,"og_image_width":null,"og_image_height":null,"og_image_custom_url":null,"og_image_custom_fields":null,"og_video":null,"og_custom_url":null,"og_article_section":null,"og_article_tags":null,"twitter_use_og":false,"twitter_card":"default","twitter_image_type":"default","twitter_image_url":null,"twitter_image_custom_url":null,"twitter_image_custom_fields":null,"twitter_title":null,"twitter_description":null,"schema":{"blockGraphs":[],"customGraphs":[],"default":{"data":{"Article":[],"Course":[],"Dataset":[],"FAQPage":[],"Movie":[],"Person":[],"Product":[],"ProductReview":[],"Car":[],"Recipe":[],"Service":[],"SoftwareApplication":[],"WebPage":[]},"graphName":"","isEnabled":true},"graphs":[]},"schema_type":"default","schema_type_options":null,"pillar_content":false,"robots_default":true,"robots_noindex":false,"robots_noarchive":false,"robots_nosnippet":false,"robots_nofollow":false,"robots_noimageindex":false,"robots_noodp":false,"robots_notranslate":false,"robots_max_snippet":null,"robots_max_videopreview":null,"robots_max_imagepreview":"large","priority":null,"frequency":null,"local_seo":null,"breadcrumb_settings":null,"limit_modified_date":false,"ai":null,"created":"2023-01-24 13:12:01","updated":"2025-06-04 19:34:50","seo_analyzer_scan_date":null,"focus_keyword":null,"additional_keywords":null,"truseo_locale":null},"aioseo_breadcrumb":"<div class=\"aioseo-breadcrumbs\"><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/pleograf.pl\/\" title=\"Home\">Home<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2\/\" title=\"&quot;Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej&quot;, nr 3\/2022\">&quot;Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej&quot;, nr 3\/2022<\/a>\n\t\t<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t\t\tDzieci Saturna\n\t\t<\/span><\/div>","aioseo_breadcrumb_json":[{"label":"Home","link":"https:\/\/pleograf.pl\/"},{"label":"\"Pleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej\", nr 3\/2022","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/category\/pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2\/"},{"label":"Dzieci Saturna","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/d\/"}],"authors":[{"term_id":1161,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"piotr-korczynski","display_name":"Piotr Korczy\u0144ski","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&r=g","avatar_alt":"","avatar_decorative":"","author_category":"","user_url":"","last_name":"","first_name":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5287","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5287"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5287\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5534,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5287\/revisions\/5534"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5287"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5287"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5287"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=5287"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}