{"id":5273,"date":"2022-09-07T12:42:34","date_gmt":"2022-09-07T11:42:34","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=5273"},"modified":"2022-09-27T14:43:13","modified_gmt":"2022-09-27T13:43:13","slug":"pojedynek-rewolucjonistow-komentarz-do-kolaudacji-dantona-andrzeja-wajdy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/pojedynek-rewolucjonistow-komentarz-do-kolaudacji-dantona-andrzeja-wajdy\/","title":{"rendered":"Pojedynek rewolucjonist\u00f3w. Komentarz do kolaudacji ,,Dantona” Andrzeja Wajdy"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.14<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Danton, <\/em>Autor: Andrzej P\u0105gowski, \u0179r\u00f3d\u0142o: GAPLA<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\n \tPosiedzenie Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych dotycz\u0105ce dzie\u0142a Andrzeja Wajdy odby\u0142o si\u0119 6 grudnia 1982 roku w czasie szczeg\u00f3lnym, w warunkach trwaj\u0105cego od roku stanu wojennego. Warto jednak\u017ce zauwa\u017cy\u0107, \u017ce pocz\u0105tkowe \u015bcis\u0142e ograniczenia w produkcji filmowej i dystrybucji rodzimego kina, zw\u0142aszcza o profilu artystycznym, z biegiem czasu zacz\u0119\u0142y by\u0107 rozlu\u017aniane. W 1982 roku umo\u017cliwiono bowiem powr\u00f3t do pracy filmowcom kontestuj\u0105cym komunistyczne status quo[1]<\/a><\/sup><\/sup>. Sytuacja polityczna wp\u0142yn\u0119\u0142a tak\u017ce na kszta\u0142t Komisji Kolaudacyjnej. Zdymisjonowano bowiem Daniel\u0119 Czarsk\u0105, zast\u0119pczyni\u0119 dyrektora departamentu programowego Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii, na jej stanowisko powo\u0142uj\u0105c Stanis\u0142awa Kuszewskiego. W kontek\u015bcie kolaudacji \u201eDantona\u201d pikanterii sytuacji dodawa\u0142 fakt, \u017ce usuni\u0119to j\u0105 ze stanowiska za sympatyzowanie z opozycyjnym w\u00f3wczas \u015brodowiskiem Andrzeja Wajdy[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Wspomniany Stanis\u0142aw Kuszewski przewodniczy\u0142 obradom Komisji oceniaj\u0105cej dzie\u0142o autora \u201eZiemi Obiecanej\u201d.\n<\/p>\n\n\n\n

\n \tZ pewno\u015bci\u0105 film wywar\u0142 du\u017ce wra\u017cenie na obraduj\u0105cych. Nie pojawi\u0142 si\u0119 bowiem \u017caden g\u0142os zdecydowanie krytyczny pod adresem polsko-francuskiej koprodukcji. Podkre\u015blano, \u017ce powsta\u0142o dzie\u0142o wybitne, kt\u00f3re trwale zajmie poczesne miejsce w historii polskiej kinematografii. Doceniono tak\u017ce fakt, \u017ce przy tworzeniu scenariusza, re\u017cyser si\u0119gn\u0105\u0142 po dramat polskiej pisarki Stanis\u0142awy Przybyszewskiej \u201eSprawa Dantona\u201d[3]<\/a><\/sup><\/sup>. Komisja zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce w odr\u00f3\u017cnieniu od autorki sztuki, Andrzej Wajda sympati\u0119 widza stara\u0142 si\u0119 ukierunkowa\u0107 na posta\u0107 Dantona[4]<\/a><\/sup><\/sup>. Zabieg ten kolaudanci przyj\u0119li z aprobat\u0105. Zwracano uwag\u0119, \u017ce re\u017cyserowi uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 odpowiedni\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 psychologiczn\u0105 konfliktu pomi\u0119dzy g\u0142\u00f3wnymi bohaterami filmu Dantonem (Gerard Depardieu) i Robespierre\u2019em[5]<\/a><\/sup><\/sup> (Wojciech Pszoniak). Ich starcie okaza\u0142o si\u0119 w istocie dominuj\u0105ce, wydarzenia rewolucji francuskiej stanowi\u0142y jedynie t\u0142o dla zmaga\u0144 pary rewolucjonist\u00f3w. Uda\u0142o si\u0119 tw\u00f3rcom filmu ukaza\u0107 dylematy g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w, walcz\u0105cych pocz\u0105tkowo o te same warto\u015bci, kt\u00f3re z biegiem czasu zacz\u0119li inaczej interpretowa\u0107, co musia\u0142o doprowadzi\u0107 do nieuchronnego konfliktu. Dopatrywano si\u0119 pewnego fatalizmu w przebiegu rewolucji, kt\u00f3rej tw\u00f3rcy stawali si\u0119 cz\u0119sto jej ofiarami. Podkre\u015blano jednocze\u015bnie, i\u017c film unikn\u0105\u0142 pseudoepicko\u015bci i sztampy, kt\u00f3re zazwyczaj by\u0142y grzechem ekranizacji wa\u017cnych wydarze\u0144 historycznych. \n<\/p>\n\n\n\n

\n W trakcie posiedzenia komisji nie oby\u0142o si\u0119 bez uwag nad tre\u015bci\u0105 filmu. Obecny na posiedzeniu kolaudacyjnym znawca historii Francji, profesor Jan Baszkiewicz zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce cho\u0107 fabu\u0142a w wielu miejscach odbiega\u0142a od prawdy historycznej, to broni\u0142a si\u0119 w realistycznym odwzorowaniu atmosfery rewolucyjnego Pary\u017ca, konflikt\u00f3w politycznych i folkloru epoki. Docenia\u0142 tak\u017ce odpowiednio pog\u0142\u0119biony rys psychologiczny g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w obrazu: (\u2026) Na og\u00f3\u0142 s\u0105 takie tendencje, \u017ce kiedy rozstrzygane s\u0105 konflikty personalne, to podchodzi si\u0119 do nich w spos\u00f3b zbyt powierzchowny, a tymczasem najcz\u0119\u015bciej za tym kryj\u0105 si\u0119 sprawy bardzo trudne, skomplikowane, konflikty warto\u015bci. To nie jest tak, \u017ce warto\u015bci reprezentowane przez Dantona<\/em> (\u2026) to s\u0105 te warto\u015bci, kt\u00f3rych dawniej broni\u0142 r\u00f3wnie\u017c Robespierre. Chodzi o to, \u017ce Danton zmieni\u0142 swoje pogl\u0105dy na te warto\u015bci, \u017ce w inny spos\u00f3b my\u015bli on obecnie o rewolucji, \u017ce jest reprezentantem innego systemu my\u015blenia i dlatego tak bardzo ich drogi si\u0119 rozesz\u0142y.<\/em> (\u2026) Wed\u0142ug mnie z tego filmu wynika, \u017ce nale\u017cy dostrzega\u0107 walory tych problem\u00f3w, \u017ce nale\u017cy widzie\u0107 te wielkie dylematy<\/em>(\u2026).[6]<\/a><\/sup><\/sup> Co wa\u017cne, jego oceny by\u0142y wystawiane z perspektywy konsultanta historycznego filmu, kt\u00f3ry z zadowoleniem ocenia\u0142 efekt ko\u0144cowy produkcji Andrzeja Wajdy. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Zastanawiano si\u0119 g\u0142\u00f3wnie, czy film b\u0119dzie zrozumia\u0142y dla przeci\u0119tnego widza. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Stanis\u0142aw Trepczy\u0144ski ocenia\u0142: (\u2026) mam troszk\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci co do komunikatywno\u015bci tego filmu, do jego za\u0142o\u017ce\u0144 tre\u015bciowych zar\u00f3wno politycznych, jak i ideowych, bo chodzi mi o komunikatywno\u015b\u0107 tego filmu w odniesieniu do tak zwanego przeci\u0119tnego widza, kt\u00f3ry nie zna ani historii Francji, ani historii francuskiej rewolucji, kt\u00f3ry wielu spraw mo\u017ce nie zrozumie\u0107. Rozumiem, \u017ce re\u017cyser nie postawi\u0142 sobie celu zilustrowania rewolucji, a pokaza\u0142 jeden z jej wielkich problem\u00f3w. Problem ten sprowadza si\u0119 do konfliktu pomi\u0119dzy dwoma rewolucjonistami, a mianowicie – pomi\u0119dzy Dantonem i Robespierrem. Ten konflikt jest zaprezentowany bardzo konsekwentnie, ma on miejsce na tle rozgrywaj\u0105cej si\u0119 rewolucji, ale nie wiem, na ile b\u0119dzie to czytelne dla widza nie znaj\u0105cego historii rewolucji francuskiej i nie wiem, czy ten widz odbierze ten konflikt jako wielki konflikt polityczny, czy jako konflikt postaw i pogl\u0105d\u00f3w. Mam te w\u0105tpliwo\u015bci, ale one absolutnie nie umniejszaj\u0105 walor\u00f3w tego filmu <\/em>(\u2026).<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Oczekiwano, \u017ce francuska publiczno\u015b\u0107 przyjmie film z \u017cyczliwo\u015bci\u0105. Co charakterystyczne, Jerzy Kawalerowicz i Jerzy Bossak byli przekonani, \u017ce interpretacja fabu\u0142y mo\u017ce by\u0107 pe\u0142na odniesie\u0144 tak\u017ce do \u00f3wczesnej polskiej, trudnej sytuacji politycznej. Nie pomylili si\u0119, gdy\u017c w poszukiwaniu inspiracji przy tworzeniu kreacji, Gerard Depardieu uda\u0142 si\u0119 w podr\u00f3\u017c do Polski gdzie spotka\u0142 si\u0119 z jednym z lider\u00f3w NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Zbigniewem Bujakiem.[7]<\/a><\/sup><\/sup> Komisyjne gremium dosz\u0142o wi\u0119c do wniosku, \u017ce skoro nie mo\u017cna by\u0142o unikn\u0105\u0107 podobnych por\u00f3wna\u0144, nale\u017ca\u0142o potraktowa\u0107 je ze zrozumieniem. Zw\u0142aszcza, \u017ce przewidywano, i\u017c obraz ten b\u0119dzie promocj\u0105 polskiej kultury na gruncie francuskim.\n<\/p>\n\n\n\n

Autor filmu odnosz\u0105c si\u0119 do uwag zasygnalizowanych na posiedzeniu stwierdzi\u0142, \u017ce \u015bwiadomie odszed\u0142 w scenariuszu od sympatii Stanis\u0142awy Przybyszewskiej do Robespierre\u2019a, gdy\u017c uwa\u017ca\u0142 posta\u0107 Dantona za o wiele ciekawsz\u0105 i oryginaln\u0105. By\u0142 on bowiem, zdaniem Andrzeja Wajdy, najbardziej \u015bwiadom\u0105 postaci\u0105 dramatu: (\u2026)Wed\u0142ug mnie, Danton by\u0142 najbardziej \u015bwiadom\u0105 postaci\u0105 tego dramatu i ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce uda\u0142o mi si\u0119 to przekaza\u0107 na ekranie. R\u00f3wnocze\u015bnie chcia\u0142em ukaza\u0107 przebieg tego procesu i mo\u017cliwe, \u017ce tutaj historycy doszukaj\u0105 si\u0119 pewnych nie\u015bcis\u0142o\u015bci, ale opiera\u0142em si\u0119 na znajomo\u015bci pe\u0142nych dossiers z tego okresu, stara\u0142em si\u0119, by te sprawy pozna\u0107 jak najg\u0142\u0119biej i to by\u0142 nie jeden wyrok, kt\u00f3ry zapad\u0142 niesprawiedliwie. To jest powodem dla kt\u00f3rego ta jawna niesprawiedliwo\u015b\u0107 musi budzi\u0107 emocje i to mnie poci\u0105ga\u0142o jako re\u017cysera tego filmu<\/em> (\u2026) Nie obawia\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c odbioru filmu we Francji, poniewa\u017c jego premiera zbieg\u0142a si\u0119 z popularyzacj\u0105 tematyki rewolucji francuskiej w\u015br\u00f3d tamtejszej opinii publicznej. Inicjatyw\u0119 t\u0105 mia\u0142 podj\u0105\u0107 podj\u0105\u0142 socjalistyczny gabinet prezydenta Francois Mitterranda.[8]<\/a><\/sup><\/sup> Re\u017cyser widzia\u0142 wi\u0119c szans\u0119 na dobre przyj\u0119cie filmu nad Sekwan\u0105. Jak twierdzi\u0142: (\u2026) Ta widownia b\u0119dzie mog\u0142a zobaczy\u0107 co\u015b dla niej oryginalnego, inny punkt widzenia na postacie historyczne, bo jest to niew\u0105tpliwie film historyczny, bo pokazuje on postaci, kt\u00f3re tworz\u0105 histori\u0119 i z takiego za\u0142o\u017cenia wychodzi\u0142em robi\u0105c ten film<\/em> (\u2026).[9]<\/a><\/sup><\/sup> Z kolei polscy widzowie, kt\u00f3rych uwa\u017ca\u0142 za bardziej \u201ewyrobionych\u201d mieli mie\u0107 jeszcze lepsze mo\u017cliwo\u015bci pozytywnej recepcji filmu. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojciech Pszoniak, Danton<\/em>, Autor: Renata Pajchel, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym ,,Zebra”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\n W podsumowaniu dyskusji nad filmem, zgodnie oceniono, i\u017c publiczno\u015b\u0107 b\u0119dzie mia\u0142a do czynienia z dzie\u0142em wybitnym, kt\u00f3ry stanie si\u0119 przyczynkiem do szerokiej debaty intelektualnej nad problematyk\u0105 rewolucji francuskiej. Przewidywano, \u017ce przyj\u0119te przez Komisj\u0119 dzie\u0142o filmowe zostanie zaliczone do grona wybitnych film\u00f3w historycznych. Nie mogli jedynie przewidzie\u0107, \u017ce w trudnym okresie produkcji filmu, przypadaj\u0105cym na czas stanu wojennego wybitni polscy aktorzy graj\u0105cy w Dantonie \u2013 Wojciech Pszoniak i Andrzej Seweryn nie powr\u00f3c\u0105 do kraju, ciesz\u0105c si\u0119 azylem w demokratycznej Francji. Historia po raz kolejny dogoni\u0142a filmow\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Interesuj\u0105cym jest, \u017ce zar\u00f3wno cz\u0142onkowie komisji kolaudacyjnej zwi\u0105zani z obozem w\u0142adzy komunistycznej, jak i osoby sprzyjaj\u0105ce opozycji solidarno\u015bciowej z zadowoleniem przyj\u0119li film Andrzeja Wajdy. W oczywisty spos\u00f3b wi\u0105\u017ce si\u0119 to z czas kiedy powsta\u0142a omawiana produkcja. Polski re\u017cyser bior\u0105c na warsztat wydarzenie historyczne kluczowe dla dziej\u00f3w nowoczesnej Europy, pokaza\u0142 uniwersalny problem przebiegu rewolucji. Pr\u00f3buj\u0105c wyzwoli\u0107 uciskane grupy spo\u0142eczne, w\u0142adze rewolucyjne cz\u0119sto tworz\u0105 w\u0142asn\u0105 form\u0119 dyktatury, kt\u00f3ra zwraca si\u0119 przeciwko im samym. Trudno o lepszy przyk\u0142ad tego mechanizmu, ni\u017c dzieje rewolucji francuskiej. Film by\u0142 wi\u0119c czytelnym odniesieniem do wydarze\u0144 pocz\u0105tku lat 80. w Polsce, gdzie chc\u0105cy si\u0119 wyzwoli\u0107 lud organizuj\u0105cy si\u0119 w niezale\u017cnych zwi\u0105zkach zawodowych, zostaje spacyfikowany przez w\u0142adze, kt\u00f3re przynajmniej w teorii mia\u0142y d\u0105\u017cy\u0107 do emancypacji spo\u0142ecznej. Ta zgodno\u015b\u0107 w uznaniu atrakcyjno\u015bci filmu pokazuje, z jakim wyczuciem chwili re\u017cyser podszed\u0142 do trudnego tematu historii europejskiej. \n<\/p>\n\n\n\n

  1. T. Lubelski, Historia kina polskiego. Tw\u00f3rcy, filmy, konteksty, <\/em>Videograf II, Chorz\u00f3w 2009, s. 441-445. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  2. E. Sowi\u0144ski, Utw\u00f3r autonomiczny. Komentarz do kolaudacji Konopielki, <\/em>\u201ePleograf. Kwartalnik historyczno-filmowy kwartalnik Filmoteki Narodowej\u201d 2022, nr 2 (dost\u0119p: 12.07.2022). Wi\u0119cej na temat stosunku czynnik\u00f3w partyjnych do Andrzeja Wajdy patrz w: Piotr Zwierzchowski, Spojrzenie z \u201edrugiej strony\u201d. Andrzej Wajda w dokumentach Wydzia\u0142u Kultury KC PZPR w latach 80.,<\/em> \u201eStudia Filmoznawcze\u201d 2018, nr 39, s. 93-106. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  3. S. Przybyszewska, Sprawa Dantona, <\/em>Wydawnictwo Universitas, Warszawa 2003 (Pierwsze wydanie 1929 r.). \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  4. Georges Danton (1759-1794) \u2013 francuski polityk, adwokat, jedna z czo\u0142owych postaci Rewolucji Francuskiej. W 1792 r. mianowany ministrem sprawiedliwo\u015bci, uznawany za faktycznego przyw\u00f3dc\u0119 rz\u0105du rewolucyjnego. Oskar\u017cony o antyrz\u0105dowy spisek zosta\u0142 stracony w 1794 r. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  5. Maksymilian Robespierre (1758-1794) \u2013 francuski polityk i adwokat, cz\u0142onek Stan\u00f3w Generalnych i Konstytuanty. Jeden z lider\u00f3w rewolucji francuskiej, przyw\u00f3dca stronnictwa Jakobin\u00f3w. Stracony z rozkazu Konwentu Narodowego w 1794 r. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  6. Wszystkie cytaty zamieszczone w tek\u015bcie pochodz\u0105 ze stenogramu kolaudacji zdeponowanego w archiwum FINA . Sygn. A-344, poz. 315. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  7. Francuski aktor chcia\u0142 podobno w trakcie tej wizyty poczu\u0107 \u201erewolucyjny nastr\u00f3j\u201d. S. Kandulski, Niebieska jak niebo, bia\u0142a jak wapno, czerwona jak krew. Ca\u0142a prawda o rewolucji francuskiej\u2026 Na podstawie filmu Danton w re\u017cyserii Andrzeja Wajdy, <\/em>\u201eCz\u0142owiek i Spo\u0142ecze\u0144stwo\u201d 2012, t. XXXIV, s. 168. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  8. Francois Mitterrand (1916-1996) \u2013 francuski polityk. Premier Francji w latach 1981-1995. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  9. Nie bez znaczenia na opini\u0119 Andrzeja Wajdy mia\u0142 fakt dofinansowania produkcji filmu przez francuskiego ministra kultury Jacka Langa. Interesuj\u0105cym jest tak\u017ce, \u017ce o ile francuska publiczno\u015b\u0107 przyj\u0119\u0142a film ciep\u0142o, to w\u015br\u00f3d reprezentant\u00f3w tamtejszej sceny politycznej stosunek to tego obrazu by\u0142 bardziej skomplikowany. Zdecydowanie ch\u0142odno potraktowa\u0142a film francuska lewica. Tam\u017ce, s. 173-176. \u2191<\/a> <\/p>Tomasz Romanowicz<\/strong> \u2013 historyk, muzealnik, doktor nauk humanistycznych, absolwent Wydzia\u0142u Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego. W kr\u0119gu jego zainteresowa\u0144 naukowych znajduje si\u0119 historia polskiego ruchu syndykalistycznego. Autor biografii historyka i ideologa prof. Kazimierza Zakrzewskiego. Bliskie s\u0105 mu tak\u017ce dzieje regionu \u0142\u00f3dzkiego, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem historii lokalnej. Autor monografii Dzieje spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w G\u0142ownie,<\/em> G\u0142owno 2014.<\/em> <\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.14 Posiedzenie Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych dotycz\u0105ce dzie\u0142a Andrzeja Wajdy odby\u0142o si\u0119 6 grudnia 1982 roku w czasie szczeg\u00f3lnym, w warunkach trwaj\u0105cego od roku stanu wojennego. Warto jednak\u017ce zauwa\u017cy\u0107, \u017ce pocz\u0105tkowe \u015bcis\u0142e ograniczenia w produkcji filmowej i dystrybucji rodzimego kina, zw\u0142aszcza o profilu artystycznym, z biegiem czasu zacz\u0119\u0142y by\u0107 rozlu\u017aniane. W 1982 roku umo\u017cliwiono… Czytaj wi\u0119cej »Pojedynek rewolucjonist\u00f3w. Komentarz do kolaudacji ,,Dantona” Andrzeja Wajdy<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1439,960],"tags":[72,1440,266,1441],"ppma_author":[1116],"class_list":["post-5273","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2","category-z-archiwum","tag-andrzej-wajda","tag-kino-historyczne","tag-kino-prl","tag-rewolucja-francuska"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t