{"id":5183,"date":"2022-09-06T17:39:57","date_gmt":"2022-09-06T16:39:57","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=5183"},"modified":"2022-09-27T14:40:27","modified_gmt":"2022-09-27T13:40:27","slug":"kobiece-formy-ekspresji-wobec-nierownosci-na-przykladzie-kobiety-samotnej-agnieszki-holland-i-krzyku-barbary-sass","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/kobiece-formy-ekspresji-wobec-nierownosci-na-przykladzie-kobiety-samotnej-agnieszki-holland-i-krzyku-barbary-sass\/","title":{"rendered":"Kobiece formy ekspresji wobec nier\u00f3wno\u015bci – na przyk\u0142adzie „Kobiety samotnej” Agnieszki Holland i „Krzyku” Barbary Sass"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.10<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Krzyk, <\/em>Autor: Andrzej P\u0105gowski, \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Czy od\u015bnie\u017canie mo\u017ce by\u0107 seksistowskie?<\/em> \u2013 pytanie to zada\u0142 w 2011 roku radny Karlskogi (Szwecja) w kontek\u015bcie badania spo\u0142ecznego przeprowadzonego przez aktywist\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na rzecz r\u00f3wnouprawnienia p\u0142ci. Postanowiono to sprawdzi\u0107. Analiza stanu faktycznego pozwoli\u0142a ustali\u0107, \u017ce Karlskoga, podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 innych samorz\u0105d\u00f3w od\u015bnie\u017ca w pierwszej kolejno\u015bci g\u0142\u00f3wne arterie komunikacyjne, a chodniki i \u015bcie\u017cki \u2013 na ko\u0144cu. Mia\u0142o to swoje konsekwencje zar\u00f3wno dla kobiet, jak i m\u0119\u017cczyzn[1]<\/a><\/sup><\/sup>. Caroline Criado Perez w swojej ksi\u0105\u017cce Niewidzialne kobiety<\/em> zbiera dane na temat przywo\u0142ywanego badania. Pisze: (…) M\u0119\u017cczy\u017ani na ca\u0142ym \u015bwiecie cz\u0119\u015bciej siadaj\u0105 za kierownic\u0105 i je\u015bli gospodarstwo domowe dysponuje samochodem, to przede wszystkim oni z niego korzystaj\u0105 \u2013 nawet w takiej feministycznej utopii, jak\u0105 jest Szwecja<\/em> (…)[2]<\/a><\/sup><\/sup>. R\u00f3\u017cnice dotycz\u0105 te\u017c powod\u00f3w i miejsc poruszania si\u0119 os\u00f3b r\u00f3\u017cnej p\u0142ci. (…) M\u0119\u017cczy\u017ani zwykle podr\u00f3\u017cuj\u0105 wed\u0142ug prostego schematu: codziennie do centrum i z powrotem<\/em> (…)[3]<\/a><\/sup><\/sup>. Modele podr\u00f3\u017cowania kobiet s\u0105 bardziej z\u0142o\u017cone: (…) Typowy schemat kobiecej podr\u00f3\u017cy obejmuje, na przyk\u0142ad, odstawienie dzieci do szko\u0142y przed dojazdem do pracy, zabranie starszego krewnego do lekarza i zakupy w supermarkecie po drodze do domu <\/em>(…)[4]<\/a><\/sup><\/sup>. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych zada\u0144 kobiety wykonuj\u0105, korzystaj\u0105c z komunikacji miejskiej. Na tej podstawie samorz\u0105d Karlskogi postanowi\u0142 zmieni\u0107 polityk\u0119 od\u015bnie\u017cania, pierwsze\u0144stwo daj\u0105c przestrzeniom ucz\u0119szczanym przez u\u017cytkownik\u00f3w komunikacji publicznej. Nie spodziewali si\u0119, \u017ce tym samym nie tylko przyczyni\u0105 si\u0119 do zmian na rzecz kobiet, ale tak\u017ce do poczynienia znacz\u0105cych oszcz\u0119dno\u015bci w publicznej s\u0142u\u017cbie zdrowia. Okaza\u0142o si\u0119 bowiem, \u017ce zmiana ta znacz\u0105co zmniejszy\u0142a urazy ko\u0144czyn zim\u0105, kt\u00f3re w 79 procentach wynika\u0142y z oblodzonych i nieod\u015bnie\u017conych miejsc ucz\u0119szczania pieszych. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Opisana sytuacja pokazuje, \u017ce dzia\u0142ania na rzecz r\u00f3wno\u015bci p\u0142ci mog\u0105 op\u0142aca\u0107 si\u0119 podw\u00f3jnie. Przywo\u0142ano j\u0105 jednak po to, by zestawi\u0107 z do\u015bwiadczeniem Polek, kt\u00f3rych droga po r\u00f3wno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 wygl\u0105da\u0142a (i wygl\u0105da) zgo\u0142a inaczej. \n<\/p>\n\n\n\n

\n W opublikowanym przez Europejski Instytut ds. R\u00f3wno\u015bci Kobiet i M\u0119\u017cczyzn (EIGE) raporcie z 2021 roku Polska zdoby\u0142a zaledwie 56,6 punkt\u00f3w (na 100) pod wzgl\u0119dem r\u00f3wnouprawnienia p\u0142ci. Plasuje j\u0105 to na 23. miejscu w\u015br\u00f3d kraj\u00f3w cz\u0142onkowskich, czyli du\u017co poni\u017cej europejskiej \u015bredniej[5]<\/a><\/sup><\/sup>. Mimo \u017ce cywilizacja Zachodu rozwija si\u0119 w coraz szybszym tempie, sytuacja przeci\u0119tnej Europejki wci\u0105\u017c nie nale\u017cy do wygodnych w \u017cadnym z sze\u015bciu kluczowych obszar\u00f3w, w jakich r\u00f3wno\u015b\u0107 p\u0142ci ma znaczenie, tj. w kwestii pracy, pieni\u0119dzy, wiedzy, wykszta\u0142cenia, w\u0142adzy i zdrowia[6]<\/a><\/sup><\/sup>. W niekt\u00f3rych krajach dochodz\u0105 do tego inne kwestie, np. polityczne dzia\u0142ania dotycz\u0105ce przepis\u00f3w aborcyjnych[7]<\/a><\/sup><\/sup>, znacznie oddalaj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne Polki od poczucia sprawiedliwo\u015bci p\u0142ciowej. A przecie\u017c droga kobiet do r\u00f3wno\u015bci w Polsce trwa ju\u017c od niemal wieku, po II wojnie \u015bwiatowej staj\u0105c si\u0119 nawet elementem systemowo deklarowanej zmiany spo\u0142ecznej. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Okres Polski Ludowej w odniesieniu do bada\u0144 nad histori\u0105 kobiet i my\u015bl\u0105 feministyczn\u0105 to jednak obszar wci\u0105\u017c niedostatecznie zg\u0142\u0119biony, pomijany milczeniem albo demonizowany poprzez ukazywanie go jako momentu odej\u015bcia polskich kobiet od przedwojennej my\u015bli emancypacyjnej i uznania pozornego r\u00f3wnouprawnienia, jaki oferowa\u0142 model \u017cycia kobiety w PRL-u[8]<\/a><\/sup><\/sup>. Pozornego, gdy\u017c za pogl\u0105dem tym sz\u0142o przekonanie, \u017ce PRL pozbawi\u0142 wiele kobiet nie tylko politycznej i spo\u0142ecznej sprawczo\u015bci, ale w wielu przypadkach te\u017c – podmiotowo\u015bci. Literatura tamtego okresu dostarcza wiedzy o pomys\u0142ach na \u201enow\u0105 kobieco\u015b\u0107\u201d, o przemianach zachodz\u0105cych w codziennym \u017cyciu, nowych rolach i funkcjach kobiet, realizuj\u0105cych oczekiwania rozwijaj\u0105cego si\u0119 systemu. Obowi\u0105zuj\u0105ce przed 1939 rokiem wzorce, wywodz\u0105ce si\u0119 z systemu patriarchalnego i konwenans\u00f3w klasy \u015bredniej, w powojennej rzeczywisto\u015bci przesta\u0142y dzia\u0142a\u0107[9]<\/a><\/sup><\/sup>. Do\u015bwiadczone wojn\u0105 pa\u0144stwa europejskie zmuszone odbudowa\u0107 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 na gruncie spo\u0142ecznym zacz\u0119\u0142y wymaga\u0107 aktualizacji norm kulturowych, stworzenia spo\u0142ecze\u0144stwa z nowoczesnym modelem ma\u0142\u017ce\u0144stwa, z zaanga\u017cowaniem kobiet w prac\u0119 zawodow\u0105 i zach\u0119caj\u0105cych je do podejmowania aktywno\u015bci, rekomendowanych przez rozwijaj\u0105ce si\u0119 idee socjalistyczne. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Ma\u0142gorzata Fidelis w ksi\u0105\u017cce Women, communism and industrialization in postwar
Poland[10]<\/a><\/sup><\/sup> <\/em>przedstawia wyniki bada\u0144, dotycz\u0105ce \u017cycia kobiet we wczesnym PRL-u. Koncentruj\u0105c si\u0119 przede wszystkim na latach 1945-1960, autorka stawia tezy, kt\u00f3rymi charakteryzuje wiele \u00f3wczesnych przemian w powojennych, spo\u0142ecznych rolach kobiet. Wed\u0142ug niej w stalinizmie, tj. w najbardziej represyjnym politycznie okresie PRL-u, kobiety zyska\u0142y spo\u0142eczny presti\u017c i niezale\u017cno\u015b\u0107 ekonomiczn\u0105, podwa\u017caj\u0105c tym samym zarzucan\u0105 tamtemu czasowi pozorno\u015b\u0107 zachodz\u0105cych w Polsce proces\u00f3w emancypacyjnych. Kobiety zapewni\u0142y sobie miejsce w dotychczasowo m\u0119skich \u015bwiatach. Migracje, zdobywanie wykszta\u0142cenia, dost\u0119pno\u015b\u0107 nietypowych dot\u0105d dla kobiet zawod\u00f3w (g\u00f3rnik, spawacz, kierowca), wynika\u0142y z potrzeb na nowo kszta\u0142tuj\u0105cej si\u0119 rzeczywisto\u015bci, by\u0142y nie tylko przyczyn\u0105 awansu spo\u0142ecznego, ale tak\u017ce naturaln\u0105 drog\u0105 feminizacji proces\u00f3w gospodarczych post\u0119puj\u0105cych w rodzimych warunkach[11]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Procesy aktywizacji zawodowej kobiet doczeka\u0142y si\u0119 \u2013 rzecz jasna \u2013 wielu opracowa\u0144, ale literatura naukowa cz\u0119\u015bciej podejmuje zagadnienia przemian pozycji kobiet w sferze publicznej oraz kwestie r\u00f3wno\u015bci ekonomicznej, rzadziej ukazuj\u0105c kobiet\u0119 jako jednostk\u0119, jako podmiot z okre\u015blonym zespo\u0142em cech, emocji, ze swoj\u0105 indywidualn\u0105 egzystencj\u0105, samotno\u015bci\u0105, intymno\u015bci\u0105\u2026 \n<\/p>\n\n\n\n

\n \u201eJa\u201d kobiety PRL-u usytuowane jest jednak mi\u0119dzy figur\u0105 bohaterki, odgrywaj\u0105c\u0105 donios\u0142\u0105 rol\u0119 we wsp\u00f3\u0142tworzeniu socjalistycznej rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej, a postaci\u0105 psychiczn\u0105, przypisan\u0105 do \u015bwiata podtrzymuj\u0105cego poczucie marnej egzystencji, uwik\u0142an\u0105 w jarzma poczucia winy, nier\u00f3wno\u015bci, odrzucenia i wszelkiego rodzaju ostracyzmy. Jego personifikacj\u0105 jest g\u0142\u00f3wna bohaterka \u201eKobiety samotnej\u201d, filmu w re\u017cyserii Agnieszki Holland z 1981 roku, kt\u00f3ry \u2013 jak pisze Daria Mazur \u2013 (…) nie zosta\u0142 przez cenzur\u0119 dopuszczony do dystrybucji, gdy\u017c zbyt radykalnie ukazywa\u0142 realia spo\u0142eczne prze\u0142omu lat 70. i 80. XX wieku, a kontekst spo\u0142eczny w owym czasie (tu\u017c przed wprowadzeniem stanu wojennego) \u015bci\u015ble wi\u0105za\u0142 si\u0119 z sytuacj\u0105 polityczn\u0105<\/em> (…)[12]<\/a><\/sup><\/sup>. Podobny los spotka\u0142 wiele produkcji tamtych czas\u00f3w. Weryzm \u00f3wczesnej egzystencji uwiera\u0142 tw\u00f3rc\u00f3w filmowych niezale\u017cnie od p\u0142ci, co niestety skazywa\u0142o ich filmy na cenzur\u0119 i\/lub konieczno\u015b\u0107 pogodzenia si\u0119 z brakiem dystrybucji. Przyk\u0142adami mog\u0105 tu by\u0107: ,,Przypadek\u201d Krzysztofa Kie\u015blowskiego, ,,R\u0119ce do g\u00f3ry\u201d Jerzego Skolimowskiego, ,,Diabe\u0142\u201d Andrzeja \u017bu\u0142awskiego, ,,Przes\u0142uchanie\u201d Ryszarda Bugajskiego, ,,Dreszcze\u201d Wojciecha Marczewskiego i in. \u201eKobieta samotna\u201d nie jest tu ewenementem, tylko jednym z g\u0142os\u00f3w w t\u0142umie tw\u00f3rc\u00f3w rozczarowanych rzeczywisto\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105 PRL-u. \n<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Agnieszka Holland, Autor: Jerzy Ko\u015bnik, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny \/Jerzy Ko\u015bnik<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

\n Fabu\u0142a filmu Holland to opowie\u015b\u0107 o everymance polskiego PRL-u; o kim\u015b zupe\u0142nie innym ni\u017c ta rumiana dziewczyna z ulotki propagandowej, b\u0119d\u0105ca jednym z logotyp\u00f3w Polski Ludowej, utrwalonych w zbiorowej pami\u0119ci ikonograficznej. Film Agnieszki Holland to reporta\u017c spo\u0142eczny, ale stworzony w estetyce czerpi\u0105cej z kina egzystencjalnego. Trudne warunki przedstawicielek \u00f3wczesnej klasy robotniczej odbiorcy filmu poznaj\u0105 dzi\u0119ki sentymentalno-sensacyjnej fabule o losach przeci\u0119tnej kobiety, naznaczonej fatum systemu. Irena, grana przez Mari\u0119 Chwalib\u00f3g, to samotna matka w \u015brednim wieku. Z zawodu listonoszka w jednej z wroc\u0142awskich dzielnic, \u017cyje z ma\u0142oletnim synem, Bogusiem, w trudnych warunkach, w niewielkim, obskurnym mieszkaniu, z agresywnym pijakiem jako s\u0105siadem, kt\u00f3ry podziela los tysi\u0119cy takich biedak\u00f3w. Ka\u017cdego dnia walczy o byt; nie mo\u017ce liczy\u0107 na nikogo, gdy\u017c ani krewni, ani system PRL-owskiej sprawiedliwo\u015bci nie maj\u0105 jej niczego do zaoferowania. Samotna kobieta z nie\u015blubnym dzieckiem to \u2013 wed\u0142ug \u00f3wczesnych norm obyczajowych \u2013 dodatkowy pow\u00f3d spo\u0142ecznego wykluczenia. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Punktem zwrotnym dla Ireny staje si\u0119 poznanie m\u0142odszego od niej Jacka – kalekiego rencisty, granego przez Bogus\u0142awa Lind\u0119. W splocie los\u00f3w dwojga rozbitk\u00f3w PRL-u pozornie jest co\u015b romantycznego, ale toksycznie wdrukowane wzorce (Irena do\u015bwiadcza fizycznej i psychicznej przemocy w wi\u0119kszo\u015bci relacji, czemu poddaje si\u0119 bezrefleksyjnie, gdy\u017c w takim modelu wyros\u0142a) daj\u0105 o sobie zna\u0107. Zwi\u0105zek Ireny i Jacka sko\u0144czy si\u0119 dramatycznie. Ona, chc\u0105c spe\u0142ni\u0107 jego marzenie o podr\u00f3\u017cy na Zach\u00f3d, dopu\u015bci si\u0119 kradzie\u017cy i odda syna do domu dziecka. Jacek, po u\u015bwiadomieniu sobie beznadziei sytuacji, w jakiej kochankowie znale\u017ali si\u0119 po wyje\u017adzie, z frustracji zabije Iren\u0119. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Film Agnieszki Holland zosta\u0142 pokazany szerokiej publiczno\u015bci dopiero w 1987 roku[13]<\/a><\/sup><\/sup>. Dla polskiego odbiorcy jednak to wci\u0105\u017c by\u0142 w\u0142a\u015bciwy moment na ukazanie szaro\u015bci, turpizmu i beznadziei polskiej rzeczywisto\u015bci PRL-u. To opowie\u015b\u0107, kt\u00f3rej celem jest rozliczenie si\u0119 z mitu socjalistycznej r\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznej. Wa\u017cna tak\u017ce dla samej Agnieszki Holland i jej artystycznej drogi. \u201eKobieta samotna\u201d by\u0142a wszak\u017ce drugim filmem (po \u201eGor\u0105czce\u201d z 1980 roku), kt\u00f3ry zosta\u0142 zatrzymany przez cenzur\u0119. Po tych do\u015bwiadczeniach re\u017cyserka zdecydowa\u0142a si\u0119 na emigracj\u0119 polityczn\u0105. W kontek\u015bcie biograficznym zatem film, kt\u00f3ry z intencji tw\u00f3rczej mia\u0142 by\u0107 prezentacj\u0105 okre\u015blonej rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej, ostatecznie ulokowa\u0142 si\u0119 w paradygmacie kultury narodowej, staj\u0105c si\u0119 nie tylko narracj\u0105 o trudach \u017cycia kobiety PRL-u, ale tak\u017ce opowie\u015bci\u0105 o opresji wobec kobiety-re\u017cyserki[14]<\/a><\/sup><\/sup>. Przed tymi zdarzeniami, jak pisze Mariola Jankun-Dopartowa, kino Holland by\u0142o ,,czuj\u0105cym zwierciad\u0142em\u201d[15]<\/a><\/sup><\/sup>. P\u00f3\u017aniej, ju\u017c na emigracji, re\u017cyserka zacz\u0119\u0142a si\u0119ga\u0107 po nowe \u015brodki wyrazu, inny j\u0119zyk. Jak komentuje to S\u0142awomir Bobkowski \u2013 \u201ew warunkach wolno\u015bci tw\u00f3rczej pragnienie opisywania rzeczywisto\u015bci w szczeg\u00f3\u0142ach s\u0142abnie”[16]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maria Chwalib\u00f3g i Pawe\u0142 Witczak, Kobieta samotna<\/em>, Prawa: nieustalone, Autor: Wiktor Nitkiewicz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\n W \u201eKobiecie samotnej\u201d Holland zdecydowa\u0142a si\u0119 na fabu\u0142\u0119, kt\u00f3r\u0105 uznano za antysystemow\u0105, skazan\u0105 na cenzur\u0119, poniewa\u017c obna\u017ca codzienno\u015b\u0107 opart\u0105 na pracy dwojga \u017cywicieli i nieodp\u0142atnej pracy domowej kobiet[17]<\/a><\/sup><\/sup>. Macierzy\u0144stwo i gospodarstwo domowe wci\u0105\u017c pozosta\u0142y tylko sprawami przedstawicielek p\u0142ci \u017ce\u0144skiej. Po okresie stalinowskim \u2013 r\u00f3wnie\u017c w oficjalnym spo\u0142ecznym dyskursie[18]<\/a><\/sup><\/sup>. \u017bycie Ireny jest kieratem i wegetacj\u0105, z kt\u00f3rych nie s\u0105 w stanie jej wyzwoli\u0107 ani przynale\u017cno\u015b\u0107 do PZPR, ani rewolucyjne tchnienia \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Za takimi jak ona nie stoi nikt \u2013 kobieta na rozdro\u017cu system\u00f3w (PRL\/III RP), kt\u00f3re zaj\u0119te same sob\u0105, wypieraj\u0105 j\u0105 na margines egzystencji. Obci\u0105\u017cona potr\u00f3jn\u0105 prac\u0105 \u2013 matki, opiekunki i listonoszki, \u017cyje w ci\u0105g\u0142ym biegu i l\u0119ku, kt\u00f3re nie pozostaj\u0105 bez wp\u0142ywu na jej relacje z otoczeniem, na \u017cycie osobiste, seksualno\u015b\u0107. Jej jednostkowa biografia stanowi reprezentacj\u0119 PRL-owskiego projektu r\u00f3wnouprawnienia z forsowanym w nast\u0119pnych dekadach modelem, w kt\u00f3rym genderowe role i relacje pomi\u0119dzy p\u0142ciami w spo\u0142ecze\u0144stwie zn\u00f3w zacz\u0119\u0142y zwraca\u0107 si\u0119 ku systemom tradycyjnym[19]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Kobieta PRL-u, z jednej strony zach\u0119cana do pracy, z drugiej traktowana jako ma\u0142o warto\u015bciowa grupa robocza, wykorzystywana przez system, kt\u00f3ry stawia przed ni\u0105 tylko wymagania, kobieta bez prawa do pragnie\u0144, stanowi metafor\u0119 cz\u0142owieka znajduj\u0105cego si\u0119 na rozdro\u017cu starego i nowego porz\u0105dku; w momencie, gdy stary \u015bwiat nic ju\u017c nie oferuje, poniewa\u017c zawi\u00f3d\u0142, a nowy wci\u0105\u017c si\u0119 kszta\u0142tuje. Wynikaj\u0105ce z transformacji spo\u0142ecznej przeobra\u017cenia dotycz\u0105ce r\u00f3l p\u0142ciowych pokazuj\u0105 dynamik\u0119 zmian kulturowych, kt\u00f3re lokuj\u0105 kobiet\u0119 w wi\u0119zieniu spo\u0142ecznych oczekiwa\u0144 i nie pozwalaj\u0105 jej funkcjonowa\u0107 jako pe\u0142noprawne indywiduum. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Do z\u0142udzenia przypomina to nieczu\u0142o\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych system\u00f3w zorganizowanych cywilizacji, kt\u00f3re mimo \u017ce deklaruj\u0105 zaanga\u017cowanie w sprawy kobiet, wci\u0105\u017c pope\u0142niaj\u0105 wobec nich fundamentalne b\u0142\u0119dy. Janica Alvarez w 2013 roku chcia\u0142a pozyska\u0107 inwestor\u00f3w dla swojego rewolucyjnego technologicznie produktu. Spotka\u0142a si\u0119 z niewybrednymi \u017cartami i ca\u0142kowitym niezrozumieniem ze strony m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy reprezentowali interesy jej potencjalnych inwestor\u00f3w. Mia\u0142o to miejsce w Dolinie Krzemowej. Niekt\u00f3rzy \u201ebrzydzili si\u0119 produktu albo wymawiali niewiedz\u0105, a jeden z nich stwierdzi\u0142: Nie tkn\u0119 tego. To obrzydliwe.\u201d. Tym \u201eobrzydliwym\u201d, wy\u015bmiewanym produktem, lansowanym przez Janic\u0119 Alvarez, by\u0142 laktator[20]<\/a><\/sup><\/sup>. Przypadek przywo\u0142any powy\u017cej nie mo\u017ce by\u0107 reprezentacj\u0105 ca\u0142ego systemu, ale wiele m\u00f3wi o tym, ile wci\u0105\u017c w temacie r\u00f3wno\u015bci pozostaje do zrobienia w sferze spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci. Opowie\u015bci o filmowych bohaterkach Holland i Sass to g\u0142os zabrany w tej samej sprawie ponad trzydzie\u015bci lat wcze\u015bniej przez kobiety, kt\u00f3re ju\u017c wtedy widzia\u0142y konieczno\u015b\u0107 w budowaniu narracji sprzeciwu. \n<\/p>\n\n\n\n

\n O sytuacji r\u00f3wno\u015bciowej w odniesieniu do wsp\u00f3\u0142czesnych Polek trudno nadal m\u00f3wi\u0107. Otrzymywanie ni\u017cszego wynagrodzenia za t\u0119 sam\u0105 prac\u0119 wykonywan\u0105 przez kobiety (a nie m\u0119\u017cczyzn) cz\u0119sto staje si\u0119 powodem tego, \u017ce to m\u0119\u017cczyzna podejmuje prac\u0119, a kobieta decyduje si\u0119 na opiek\u0119 nad dzie\u0107mi czy innymi cz\u0142onkami rodziny[21]<\/a><\/sup><\/sup>. Brak odpowiednich zmian w tym zakresie sprawia, \u017ce nie tylko dyskryminuje si\u0119 przedstawicielki p\u0142ci \u017ce\u0144skiej, ale utrwala si\u0119 stereotypowe postrzeganie roli kobiety w rodzinie. By\u0107 mo\u017ce r\u00f3wno\u015bciowe traktowanie obu p\u0142ci w kwestiach kariery zawodowej, przyczyni\u0142oby si\u0119 do zmiany idealnego modelu rodziny na bardziej partnerski czy po prostu \u2013 zindywidualizowany i dostosowany do potrzeb spo\u0142ecznych \u2013 dywaguje Perez[22]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Widoczna zmiana, jaka dokona\u0142a si\u0119 w sytuacji polskich kobiet od czas\u00f3w PRL-u, jest jako\u015bciowa i dotyczy relacji spo\u0142ecznych. Na przestrzeni ostatnich lat powsta\u0142o wiele ruch\u00f3w i inicjatyw kobiecych o charakterze wsp\u00f3lnotowym, dzia\u0142aj\u0105cych w ramach wzajemnego wsparcia. Kobiety zmieniaj\u0105 cz\u0119sto swoje trudne losy za spraw\u0105 pomocy organizacji lub \u017cyczliwych os\u00f3b. W rzeczywisto\u015bci PRL-u nie by\u0142o to tak powszechne. Przejawy serdeczno\u015bci omijaj\u0105 Iren\u0119, bohaterk\u0119 filmu Agnieszki Holland. Z jej problemami nie sympatyzuj\u0105 ani krewni, ani znajomi, ani kochanek. Dodatkowo, poczucie osamotnienia Ireny pot\u0119guje fakt, \u017ce wszystko wok\u00f3\u0142 wydaje si\u0119 by\u0107 podszyte z\u0142em \u2013 metafizycznym, etycznym, klasowym. To \u015bwiat, w kt\u00f3rym s\u0142abszy zawsze jest w opresji. Po desperackich pr\u00f3bach zdobycia mieszkania, po pr\u00f3bie wyra\u017cenia buntu w postaci aktu kradzie\u017cy i daniu sobie prawa do utopijnych marze\u0144, bohaterka ostatecznie wybiera bierno\u015b\u0107. Swoj\u0105 osob\u0105, swoim wysi\u0142kiem i prac\u0105, zasila system \u2013 nowoczesny feudalizm, ukryty pod propagandowymi has\u0142ami r\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznej. Jest bierna i pos\u0142uszna. Nikt nie nauczy\u0142 jej postawy sprzeciwu czy walki wobec poni\u017caj\u0105cych uk\u0142ad\u00f3w, dlatego podejmowane przez ni\u0105 pr\u00f3by z g\u00f3ry skazane s\u0105 na pora\u017ck\u0119. Ze swojej drogi w Polsce wynios\u0142a, jak by\u0107 ofiar\u0105 przemocy. To pokolenie, na kt\u00f3rym wyrosn\u0105 przysz\u0142e ofiary kapitalistycznych form zniewolenia przedstawicielek p\u0142ci \u017ce\u0144skiej. Kobiet, kt\u00f3rych wstrz\u0105saj\u0105ce g\u0142osy otworz\u0105 p\u00f3\u017aniejszy dyskurs MeToo<\/em>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Wywodz\u0105c si\u0119 z tak nieczu\u0142ego \u015bwiata, jedynym punktem zaczepienia dla Ireny PRL-u s\u0105 pragnienia. Zaanga\u017cowanie emocjonalne bohaterki w Jacka, pokazuje, \u017ce wci\u0105\u017c jest ona kobiet\u0105 \u2013 z marzeniami, z naiwn\u0105 nadziej\u0105 na jakikolwiek w \u017cyciu happy end<\/em>. Gdy ten \u015bwiat, od pocz\u0105tku skazany na pora\u017ck\u0119, zaczyna wali\u0107 si\u0119 w posadach, Irena u\u015bwiadamia sobie, \u017ce nie ma ju\u017c nic. Nawet si\u0142y, by wydoby\u0107 z siebie t\u0142umiony latami krzyk. \n<\/p>\n\n\n\n

<\/a>\n Barbara Sass pokaza\u0142a jednak, \u017ce w tym \u015bwiecie krzyk niczego nie zmienia. W wyre\u017cyserowanym przez siebie filmie o takim tytule, z 1982 roku[23]<\/a><\/sup><\/sup>, protagonistk\u0105 czyni siln\u0105, energiczn\u0105, konfrontuj\u0105c\u0105 si\u0119 dosadnie z absurdami i trudami \u015bwiata PRL-u, kobiet\u0119. Sass buduje swoje postacie w konwencji realistycznej, wzbogacaj\u0105c je analiz\u0105 psychologiczn\u0105. Marianna, bohaterka \u201eKrzyku\u201d (brawurowa rola Doroty Stali\u0144skiej) to nowa ikona narracji feministycznej tamtych czas\u00f3w, to (…) kobieta, kt\u00f3ra m\u00f3wi wielkie NIE. M\u00f3wi je systemowi spo\u0142ecznemu, kt\u00f3ry odebra\u0142 jej g\u0142os, prawo do istnienia w przestrzeni publicznej, w\u0142asn\u0105 reprezentacj\u0119 kulturow\u0105, kt\u00f3ry ubezw\u0142asnowolni\u0142, a zbuntowan\u0105 \u2014 zamyka\u0142 w symbolicznej izdebce na poddaszu <\/em>(…)[24]<\/a><\/sup><\/sup>. To NIE Barbara Sass eksponuje na pocz\u0105tku filmu, w postaci ekspresji, krzyk Marianny w akustycznej przestrzeni domu opieki spo\u0142ecznej. Krzyk kryminalistki z Pragi, bez domu, bez ambicji, bez prawa do mi\u0142o\u015bci i poczucia bezpiecze\u0144stwa. (…) Spo\u0142eczna izolacja Marianny, a szczeg\u00f3lnie odmowa przyj\u0119cia jej do wsp\u00f3\u0142pracy przez ludzi \u201eSolidarno\u015bci”, oraz dwuznaczna relacja z partyjnym emerytem granym przez Stanis\u0142awa Igara <przyci\u0105ganie i odpychanie> oddaj\u0105 w jednostkowym dramacie symboliczny status kobiet <z marginesu!> <\/em>(…)[25]<\/a><\/sup><\/sup>. Kobiety, kt\u00f3ra ma wol\u0119 i moc, by nie by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 marginesu, ale system nie ma dla niej miejsca, nie daje jej szansy. Prawo do pracy to jedyna oferta systemu. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Monika Talarczyk-Guba\u0142a wskazuje na podobie\u0144stwo Marianny z definiowan\u0105 kulturowo przez Mari\u0119 Janion \u2013 rewolucjonistk\u0105. Aura hysterica<\/em> to kobieta bior\u0105ca udzia\u0142 w zbrojnej walce na barykadach; Furia gilotyny; amazonka Komuny Paryskiej[26]<\/a><\/sup><\/sup>. Rewolucjonistka pojmowana jako \u201einna\u201d, \u201eobca\u201d, \u201ewykluczona\u201d, z dramatyzmem wpisanym w przedstawienie wolno\u015bci w postaci kobiety: (…) Dwoisto\u015b\u0107, jaka kry\u0142a si\u0119 za ambiwalentnym obrazem Kobiety jako Wolno\u015bci, albo histerycznej Furii, albo pos\u0105gowej bogini (w zale\u017cno\u015bci od etapu rewolucji), zdaniem Janion wi\u0105za\u0142a si\u0119 ze stale obecnym w kulturze Europy przeciwstawieniem kurwy i Madonny <\/em>(…)[27]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Analizie kobiety jako rewolucji w interpretacji Janion towarzysz\u0105 ryciny[28]<\/a><\/sup><\/sup>. Jedna z nich do z\u0142udzenia przypomina uj\u0119cie otwieraj\u0105ce \u201eKrzyk\u201d Barbary Sass. Widok Marianny z do\u0142u, z uwag\u0105 skoncentrowan\u0105 na mimice, na ekspresji krzyku odsy\u0142a do mitologii, a konkretnie do renesansowego dzie\u0142a Caravaggia przedstawiaj\u0105cego Meduz\u0119 z w\u0119\u017cowymi w\u0142osami[29]<\/a><\/sup><\/sup>. Meduza to mitologiczna posta\u0107, kt\u00f3ra dozna\u0142a wielkiej krzywdy i sama sta\u0142a si\u0119 z\u0142a. Ta niegdy\u015b niezwykle pi\u0119kna kap\u0142anka Ateny zosta\u0142a zgwa\u0142cona przez Posejdona i przemieniona przez Aten\u0119 w posta\u0107 z w\u0119\u017cami zamiast w\u0142os\u00f3w. Ka\u017cdy, kto zbli\u017ca\u0142 si\u0119 do jej straszliwego oblicza, natychmiast zamienia\u0142 si\u0119 w kamie\u0144. Atena ukara\u0142a w ten spos\u00f3b Meduz\u0119 za zbezczeszczenie \u015bwi\u0105tyni[30]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Meduza zosta\u0142a ukarana za bycie ofiar\u0105. To pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego Barbara Sass si\u0119ga do tej w\u0142a\u015bnie postaci. Krzyk Meduzy to bunt przeciwko takiemu stanowi rzeczy, przeciwko byciu ofiar\u0105 bez prawa do dzia\u0142ania, gdy\u017c w ka\u017cdym dzia\u0142aniu a priori<\/em> zapisana jest pora\u017cka. Krzyk Meduzy to swoisty rewizjonizm mitu; pr\u00f3ba przekszta\u0142cenia do\u015bwiadczenia postaci w \u017ar\u00f3d\u0142o mocy; prezentacja niezgody i cierpienia doprowadzonego do szale\u0144stwa z powodu niemo\u017cno\u015bci wyzwolenia si\u0119 spod w\u0142adzy \u015bwiata zewn\u0119trznego. Taka interpretacja jest zgodna z tym, jak rozumia\u0142y mit Meduzy aktywistki tzw. rewizjonizmu feministycznego, ruchu z lat 60. XX wieku. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 poezja Ann Stanford[31]<\/a><\/sup><\/sup>. W wierszu \u201eMedusa\u201d (1977) \u017ce\u0144ski podmiot liryczny m\u00f3wi o swoim cierpieniu po do\u015bwiadczeniu gwa\u0142tu. W ten spos\u00f3b dostarcza brakuj\u0105cej w micie perspektywy kobiecej ofiary. Przemiana Meduzy w potwora to nie wynik nadprzyrodzonych mocy bog\u00f3w, ale efekt traumy. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Gaja Staro\u0144 zbiera to do\u015bwiadczenie Meduzy jako symbolu kobiety PRL-u w nast\u0119puj\u0105cej refleksji: (…) Wy\u0142\u0105czenie mitycznych mocy bog\u00f3w z opisanej transformacji Meduzy uwydatnia jej osobiste, ludzkie cierpienie, redukuje atak Posejdona do rangi ludzkiego aktu przemocy, sprowadzaj\u0105c zarazem gwa\u0142t do politycznego i spo\u0142ecznego wymiaru <\/em>(…)[32]<\/a><\/sup><\/sup>. Meduza zamienia si\u0119 w ko\u0144cu w kamie\u0144. To fina\u0142 jej cierpienia. Do\u015bwiadczenie gwa\u0142tu sprawi\u0142o, \u017ce cia\u0142o sta\u0142o si\u0119 dla niej wi\u0119zieniem, pustk\u0105, kt\u00f3re tak samo jest odizolowane od siebie, jak i od spo\u0142ecze\u0144stwa. Gwa\u0142t w odniesieniu do prozy \u017cycia takiej Marianny czy Ireny w systemie budowania PRL-owskiej r\u00f3wno\u015bci p\u0142ci staje si\u0119 synonimem opresji, z kt\u00f3rej \u015bwiadomo\u015b\u0107 mo\u017ce pr\u00f3bowa\u0107 si\u0119 wyzwoli\u0107 tylko krzykiem. To krzyk szale\u0144stwa istoty samotnej wobec \u015bwiata zewn\u0119trznego i w poczuciu obco\u015bci wzgl\u0119dem w\u0142asnego \u015bwiata wewn\u0119trznego. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Wsp\u00f3\u0142czesnym narz\u0119dziem w r\u0119kach walcz\u0105cych kobiet nadal jest krzyk. Sta\u0142 si\u0119 on sposobem wyra\u017cania buntu wobec decyzji politycznych. I to fakt, \u017ce jest to zbiorowy, kolektywny krzyk kobiet, sprawia, \u017ce jest on spo\u0142ecznie dono\u015bny. Jak pisze Jenny Gunnarsson Payne: (…) Jedn\u0105 z wielu manifestacji, skierowanych przeciwko antydemokratycznym i nieliberalnym reformom obecnego rz\u0105du, by\u0142y Czarne Protesty. Stanowi\u0105 one jeden z najpot\u0119\u017cniejszych ruch\u00f3w sprzeciwu wobec nieliberalnego populizmu \u2013 nie tylko w Polsce, ale i na \u015bwiecie. Sukces Czarnych Protest\u00f3w polega przede wszystkim na tym, \u017ce ich uczestniczki i uczestnicy najpierw bardzo wyra\u017anie sprzeciwili si\u0119 wykluczaj\u0105cej definicji \u201eludu\u201d, proponowanej przez re\u017cim nieliberalny i konserwatywne ruchy chrze\u015bcija\u0144skie, a potem pokazali alternatywny rodzaj to\u017csamo\u015bci zbiorowej \u2013 innej, feministycznej i ponadnarodowej wersji \u201eludu\u201d \u2013 kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 si\u0119 skutecznie organizowa\u0107 na poziomie krajowym i transnarodowym w sprawie szeroko poj\u0119tych kwestii demokratycznych, daleko wykraczaj\u0105cych poza zakres praw dotycz\u0105cych p\u0142ci i reprodukcji <\/em>(…)[33]<\/a><\/sup><\/sup>. Mo\u017cna si\u0119 nie zgadza\u0107 z takim sposobem interpretacji rzeczywisto\u015bci politycznej, jaki proponuje Payne, ale trudno zaprzeczy\u0107 temu, \u017ce krzyk niezgody kobiet w sprawie kwestii zaostrzenia przepis\u00f3w aborcyjnych us\u0142ysza\u0142 ca\u0142y \u015bwiat. Jego zasi\u0119g poszerzy\u0142 zakres sprzeciwu o inne zagadnienia lewicowe i feministyczne. Pokaza\u0142 jednocze\u015bnie, jaka jest si\u0142a wsp\u00f3lnoty kobiet walcz\u0105cej o swoje prawa. Uwolnienie d\u0142ugo t\u0142amszonego, zbiorowego kobiecego krzyku doprowadzi\u0142o w kr\u00f3tkim czasie do mobilizacji na poziomie ponadnarodowym \u2013 do wykszta\u0142cenia si\u0119 solidarnego i zjednoczonego ruchu walki feministycznej[34]<\/a><\/sup><\/sup>, z modelem komunikacji, jakim jest zbiorowy, emocjonalny wyraz sprzeciwu. \n<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Dorota Stali\u0144ska, Krzyk, <\/em>Autor: brak danych, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

\n Spos\u00f3b bycia i forma obecno\u015bci Doroty Stali\u0144skiej w filmie Barbary Sass maj\u0105 w sobie wiele cech, kt\u00f3re nasuwaj\u0105 skojarzenia z malarstwem ekspresjonistycznym, kt\u00f3rego estetycznym zwie\u0144czeniem w malarstwie by\u0142 \u201eKrzyk\u201d Edwarda Muncha. W odr\u00f3\u017cnieniu od Ireny, Marianna jest zbudowana na emocjach \u2013 wyrazisty ch\u00f3d, wyprostowana sylwetka, bezpo\u015brednie, pewne spojrzenie. Ka\u017cdy jej spos\u00f3b aktywno\u015bci obna\u017ca drzemi\u0105cy w dziewczynie temperament. Taki sam jest krzyk bohaterki \u2013 przerysowany, sugestywny, uwypuklaj\u0105cy brzydot\u0119, podkre\u015blaj\u0105cy antyestetyzm. Skojarzenia z ekspresjonizmem nasuwaj\u0105 si\u0119 tutaj nie bez powodu. Nurt ten wyrasta\u0142 bowiem z metafizyczno-mistycznej filozofii, z niepokoju spo\u0142ecznego, z niestabilno\u015bci politycznej oraz teorii psychologicznych Sigmunda Freuda. Tw\u00f3rcy ekspresjonistyczni po inspiracje si\u0119gali do weryzmu rzeczywisto\u015bci, by w efekcie przetworzy\u0107 go tak, aby pokaza\u0107 wymow\u0119 towarzysz\u0105cego do\u015bwiadczaniu prze\u017cycia[35]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Zamierzeniem Sass by\u0142o ukazanie emocji kobiety z PRL-u, a nie reporta\u017cowe utrwalenie \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyje. Agnieszka Osiecka, zaintrygowana postaci\u0105 Marianny, napisa\u0142a: (…) Dorota gra\u0142a dziewczyn\u0119 z ludu, niepogodzon\u0105 z \u017cyciem dziewczyn\u0119 z Pragi. Pali\u0142a papierosa jednego za drugim, nosi\u0142a kurtk\u0119 spod ciemnej gwiazdy i porusza\u0142a si\u0119 w niezwyk\u0142y spos\u00f3b: niby sz\u0142a, a w\u0142a\u015bciwie ta\u0144czy\u0142a. Jako\u015b mnie to uwodzi\u0142o, a jednocze\u015bnie z\u0142o\u015bci\u0142o. \u00bbPrzecie\u017c dziewczyny z Pragi tak nie chodz\u0105\u00ab \u2013 powiedzia\u0142am do kogo\u015b, ale na wszelki wypadek pojecha\u0142am sprawdzi\u0107: wszystkie tak chodzi\u0142y <\/em>(…)[36]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Ekspresjoni\u015bci demonstrowali ludzkie prze\u017cycia w chwilach ich najwi\u0119kszych napi\u0119\u0107, szukaj\u0105c ekstrem\u00f3w \u2013 ekstazy, rozpaczy, melancholii, metafizycznych l\u0119k\u00f3w. Dzi\u0119ki takim formom wyrazu poprzez \u015bwiat zewn\u0119trzny docierali do \u015bwiata wewn\u0119trznego postaci, do sfery jego psyche[37]<\/a><\/sup><\/sup>. (…) Widz\u0119 w Mariannie AD 1981 wcielenie Gorgony schy\u0142ku solidarno\u015bciowej rewolucji<\/em> (…)[38]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 pisze M. Talarczyk-Guba\u0142a. To rewolucja, w kt\u00f3rej tak\u017ce i Irena wzi\u0119\u0142aby udzia\u0142 oraz tysi\u0105ce \u00f3wczesnych i dzisiejszych polskich kobiet. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Irena nie wybiera krzyku. Jako posta\u0107 tragiczna, niczym w greckiej tragedii, poddaje si\u0119 fatum. Jej \u015bmier\u0107 jest zobrazowana jako odpodmiotowienie. Irena stopniowo oddaje wszystko, potem pozwala sobie wszystko odebra\u0107. Gdy na szali pozostaje ju\u017c tylko \u017cycie, nawet dla niej samej nie jest ono wystarczaj\u0105c\u0105 warto\u015bci\u0105. Nie walczy o nie, bo nigdy si\u0119 tego nie nauczy\u0142a, bo jest pos\u0142uszna i niezdolna do podejmowania odwa\u017cnych decyzji \u2013 niczym jednostka dotkni\u0119ta spo\u0142ecznym syndromem sztokholmskim. Egzystencja Ireny poddana jest procesowi odzierania z \u201eja\u201d \u2013 jak pisze D. Mazur \u2013 (…) od ideologicznej indoktrynacji, przez materialn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 degradacj\u0119 jej egzystencji, po przejawy fizycznej i psychicznej przemocy w rodzinie i relacjach intymnych<\/em> (…)[39]<\/a><\/sup><\/sup>. W przeciwie\u0144stwie do grymasu krzyku, b\u0119d\u0105cego ekspresj\u0105-kluczem w filmie Barbary Sass, w przypadku postaci wykreowanej przez Agnieszk\u0119 Holland mamy do czynienia z symbolik\u0105 odcz\u0142owieczenia. Irena umiera uduszona poduszk\u0105. Jej twarzy nie wida\u0107: (…) Tylko \u015bmier\u0107 mo\u017ce przynie\u015b\u0107 uwolnienie si\u0119 bohaterki z side\u0142 prze\u015bladuj\u0105cego j\u0105 z\u0142a i niesprawiedliwo\u015bci, a tym samym ods\u0142oni\u0107 metafizyczny i aksjologiczny horyzont <\/em>(…)[40]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Dorota Stali\u0144ska, Krzyk, <\/em>Autor: brak danych, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

\n Irena przegrywa, bo nie decyduje si\u0119 na bunt, ale czy krzyk Marianny rzeczywi\u015bcie niesie za sob\u0105 rewolucj\u0119? Patrz\u0105c z dzisiejszej perspektywy na los kobiet PRL-u, kt\u00f3rych reprezentacjami s\u0105 filmowe historie Ireny i Marianny, nasuwa si\u0119 smutna refleksja o tym, \u017ce ani ciche przyzwolenie, ani wrzask niezgody, same w sobie nie zmieniaj\u0105 rzeczywisto\u015bci. Narracja i j\u0119zyk walki, jakie id\u0105 za indywidualnym i zbiorowym buntem, jako narz\u0119dzia nie tylko si\u0119 zu\u017cy\u0142y, ale wielokrotnie zawiod\u0142y, pog\u0142\u0119biaj\u0105c spo\u0142eczne poczucie bezradno\u015bci. Emancypacja i feminizm wci\u0105\u017c negocjuj\u0105 ze znacznie starszym historycznie systemem, jakim jest patriarchat. Ten sam, kt\u00f3remu podporz\u0105dkowana jest w \u015bwiecie wi\u0119kszo\u015b\u0107. Za organizacj\u0105 wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego nie musi sta\u0107 z\u0142a intencja, ale pod\u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczna przywi\u0105za\u0142a si\u0119 do modelu funkcjonuj\u0105cego od tysi\u0119cy lat i \u2013 jak pokazuje przyk\u0142ad przywo\u0142any we wst\u0119pie \u2013 w XXI wieku wci\u0105\u017c nawet od\u015bnie\u017canie w najbardziej r\u00f3wno\u015bciowo nastawionych pa\u0144stwach zorganizowane jest tak, by odda\u0107 pierwsze\u0144stwo m\u0119skiemu porz\u0105dkowi \u015bwiata. Relacja patriarchatu i feminizmu nie jest spotkaniem r\u00f3wnego z r\u00f3wnym. Zmiany s\u0105 mo\u017cliwe (wszak istniej\u0105 kraje b\u0119d\u0105ce wzorcami przeprowadzanych, skutecznych reform wspieraj\u0105cych kobiety, jak Szwecja, Dania, Holandia), ale nie jako odg\u00f3rnie narzucana wola systemu, \u017cywcem zapo\u017cyczona np. z PRL-owskiej idei propaguj\u0105cej pozorn\u0105 r\u00f3wno\u015b\u0107 p\u0142ci. \n<\/p>\n\n\n\n

\n \tFilmy Barbary Sass i Agnieszki Holland pokazuj\u0105, \u017ce krzyk nie jest zmian\u0105, nie jest rewolucj\u0105, czasem nie jest nawet iskr\u0105, ale to za bierno\u015bci\u0105, za brakiem woli ekspresji, kryje si\u0119 pora\u017cka utraconego \u201eja\u201d. \n<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Bobowski S., W poszukiwaniu siebie<\/em>. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 filmowa Agnieszki Holland<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, Wroc\u0142aw 2001.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Criado Perez C., Niewidzialne kobiety<\/em>, Karakter, Krak\u00f3w 2020.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Czarnacka A., Dzia\u0142ania pa\u0144stw wobec kobiet<\/em>, [w:] Kobiety w Polsce w XXI wieku<\/em>, Centrum Praw Kobiet, Warszawa 2020.\n<\/p>\n\n\n\n

Feminizm a lewica, czyli kobiety \u017cyj\u0105 w PRL-u. Dyskusja z udzia\u0142em: Bo\u017ceny
Umi\u0144skiej, Agaty Araszkiewicz, Agnieszki Graff, Teresy Oleszczuk, Kazimiery Szczuki,
Kingi Dunin<\/em>, [w:] \u201eRes Publica Nowa\u201d, nr 1-2 (152-153)\/ 2000. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Fidelis A., Women, communism, and industrialization in postwar Poland<\/em>, Cambridge University Press, New York 2010.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Gunnarsson Payne J., Kobiety jako \u201elud\u201d. Czarne Protesty jako sprzeciw wobec
autorytarnego populizmu w perspektywie mi\u0119dzynarodowej, <\/em>[w:] E. Korolczuk i in. (red.) Bunt kobiet. Czarne Protesty i Strajki Kobiet<\/em>, Europejskie Centrum Solidarno\u015bci, Krak\u00f3w 2018.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Jankun-Dopartowa M., Gorzkie kino Agnieszki Holland<\/em>, S\u0142owo\/Obraz Terytoria, Gda\u0144sk 2000.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Janion M., <\/strong>Kobiety i duch inno\u015bci<\/em>, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2006. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Jarska N., Praca zawodowa kobiet a relacje ma\u0142\u017ce\u0144skie w powojennej Polsce. Analiza materia\u0142\u00f3w konkurs\u00f3w pami\u0119tnikarskich z lat 1963, 1964 i 1974<\/em>, \u017ar\u00f3d\u0142o: Polska 1944\/45\u20131989. Studia i Materia\u0142y XVIII\/2020, http:\/\/dx.doi.org\/10.12775\/Polska.2020.04<\/a> [dost\u0119p: 12.08.2022]\n<\/p>\n\n\n\n

\n Kraskowska E., Czytelnik jako kobieta. Wok\u00f3\u0142 literatury i teorii, <\/em>Wydawnictwo UAM, Warszawa 2007.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Kubalska-Sulkiewicz K. (red.), S\u0142ownik terminologiczny sztuk pi\u0119knych<\/em>, PWN, Warszawa 2002.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Mazur, Kobieta samotna – o sferach do\u015bwiadczania alienacji w filmie Agnieszki Holland<\/em>, [w:] J. <\/em>Pos\u0142uszna <\/em>(red.), Si\u0142a samotno\u015bci. Zjawisko kobiecej samotno\u015bci w kulturze i edukacji, <\/em>Aureus, Warszawa 2015.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Mi\u0142oszewska-Kie\u0142biewska D., Obraz kobiety XX i XXI wieku w wybranych polskich czasopismach i poradnikach dobrego wychowania<\/em>, Uniwersytet Warszawski, Wydzia\u0142 Dziennikarstwa i Nauk Politycznych, Warszawa 2015.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Mrozik N., Wywo\u0142a\u0107 z milczenia. Historia kobiet w PRL-u \u2013 kobiety w historii PRL-u<\/em>, Instytut Bada\u0144 Literackich, PAN, nr 4\/2011.\t\n<\/p>\n\n\n\n

\n Nasierowska Z., Osiecka A., Fotonostalgia. Znani i nieznani w obrazie i w anegdocie<\/em>, Pozna\u0144 2003.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Osi\u0144ska B., Sztuka i czas. Od klasycyzmu do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci<\/em>, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2005.\n<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnouprawnienie: Polska na 23 miejscu w UE<\/em>, [w:] \n<\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.dw.com\/pl\/r%C3%B3wnouprawnienie-polska-na-23-miejscu-w-ue\/a-59657176<\/a> [dost\u0119p: 18.08.2022]\n<\/p>\n\n\n\n

\n Ostrowska E., Duma i uprzedzenie \u2013 krytyczne dyslokacje filmu Zabi\u0107 ksi\u0119dza Agnieszki Holland<\/em>, [w:] \u201eKwartalnik Filmowy\u201d nr 116 (2021).\n<\/p>\n\n\n\n

\n Stanford A., Medusa, Holding Our Own: The Selected Poems of Ann Stanford<\/em>, Copper Canyon Press, Washington 2001. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Staro\u0144 G., Okiem Meduzy – niema podr\u00f3\u017c przez kultur\u0119<\/em>, [w:] E. Mamrot, Kapitol. Pitologia Filolog\u00f3w<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, nr 06\/2019.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Talarczyk-Guba\u0142a M., Krzyk, czyli Pere\u0142ka na dnie<\/em>, [w:] Wszystko o Ewie. Filmy Barbary Sass a kino kobiet w drugiej po\u0142owie XX wieku, <\/em>Szczecin 2013.\n<\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.rp.pl\/prawo-karne\/art306311-wyrok-ws-aborcji-jest-uzasadnienie-tk-do-wyroku-z-22-pazdziernika-2020-r<\/a> [dost\u0119p: 18.08.2022]\n<\/p>\n\n\n\n

  1. \n

    \n Przyk\u0142ad pochodzi z ksi\u0105\u017cki C. Criado Perez, Niewidzialne kobiety<\/em>, Karakter, Krak\u00f3w 2020, s. 45-46. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  2. \n

    \n Tam\u017ce. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  3. \n

    \n Tam\u017ce. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  4. \n

    \n Tam\u017ce. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  5. \n

    \n Por. R\u00f3wnouprawnienie: Polska na 23 miejscu w UE<\/em>, [w:] \n <\/p>\n

    https:\/\/www.dw.com\/pl\/r%C3%B3wnouprawnienie-polska-na-23-miejscu-w-ue\/a-59657176<\/a> [dost\u0119p: 18.08.2022] \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  6. \n

    \n Por. A. Czarnacka, Dzia\u0142ania pa\u0144stw wobec kobiet<\/em>, [w:] Kobiety w Polsce w XXI wieku<\/em>, Centrum Praw Kobiet, Warszawa 2020, s. 15. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  7. \n

    \n W pa\u017adzierniku 2020 roku Trybuna\u0142 Konstytucyjny orzek\u0142, \u017ce przepis ustawy antyaborcyjnej z 1993 r. zezwalaj\u0105cy na aborcj\u0119 w przypadku ci\u0119\u017ckiego i nieodwracalnego upo\u015bledzenia p\u0142odu albo nieuleczalnej choroby zagra\u017caj\u0105cej jego \u017cyciu jest niezgodny z konstytucj\u0105, za: https:\/\/www.rp.pl\/prawo-karne\/art306311-wyrok-ws-aborcji-jest-uzasadnienie-tk-do-wyroku-z-22-pazdziernika-2020-r<\/a> [dost\u0119p: 18.08.2022] \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  8. \n

    \n Por. Feminizm a lewica, czyli kobiety \u017cyj\u0105 w PRL-u. Dyskusja z udzia\u0142em: Bo\u017ceny Umi\u0144skiej, Agaty Araszkiewicz, Agnieszki Graff, Teresy Oleszczuk, Kazimiery Szczuki, Kingi Dunin<\/em>, [w:] \u201eRes Publica Nowa\u201d, nr 1-2 (152-153)\/ 2000. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  9. \n

    \n Por. A. Mi\u0142oszewska-Kie\u0142biewska, Obraz kobiety XX i XXI wieku w wybranych polskich czasopismach i poradnikach dobrego wychowania<\/em>, Uniwersytet Warszawski, Wydzia\u0142 Dziennikarstwa i Nauk Politycznych, Warszawa 2015, s. 6-7. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  10. \n

    \n Por. M. Fidelis Women, communism, and industrialization in postwar Poland<\/em>, Cambridge University Press, New York 2010. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  11. \n

    \n Tam\u017ce. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  12. \n

    \n D. Mazur, Kobieta samotna – o sferach do\u015bwiadczania alienacji w filmie Agnieszki Holland<\/em>, [w:] J. <\/em>Pos\u0142uszna <\/em>(red.), Si\u0142a samotno\u015bci. Zjawisko kobiecej samotno\u015bci w kulturze i edukacji, <\/em>Aureus, Warszawa 2015, s. 159. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  13. \n

    \n Film \u201eKobieta samotna\u201d w re\u017c. Agnieszki Holland zosta\u0142 nagrodzony w 1988 roku na Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni \u2013 Nagrod\u0105 Specjaln\u0105 Jury oraz nagrod\u0105 za g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 kobiec\u0105 i m\u0119sk\u0105. Zob. tam\u017ce, s. 149. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  14. \n

    \n Por. E. Ostrowska, Duma i uprzedzenie \u2013 krytyczne dyslokacje filmu Zabi\u0107 ksi\u0119dza Agnieszki Holland<\/em>, [w:] \u201eKwartalnik Filmowy\u201d nr 116 (2021), s. 158. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  15. \n

    \n Por. M. Jankun-Dopartowa, Gorzkie kino Agnieszki Holland<\/em>, S\u0142owo\/Obraz Terytoria, Gda\u0144sk 2000, s. 178. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  16. \n

    \n S. Bobowski, W poszukiwaniu siebie<\/em>. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 filmowa Agnieszki Holland<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, Wroc\u0142aw 2001, s. 157. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  17. \n

    \n N. Jarska, Praca zawodowa kobiet a relacje ma\u0142\u017ce\u0144skie w powojennej Polsce. Analiza materia\u0142\u00f3w konkurs\u00f3w pami\u0119tnikarskich z lat 1963, 1964 i 1974<\/em>, \u017ar\u00f3d\u0142o: Polska 1944\/45\u20131989. Studia i Materia\u0142y XVIII\/2020, http:\/\/dx.doi.org\/10.12775\/Polska.2020.04<\/a> [dost\u0119p: 12.08.2022] \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  18. \n

    \n Tam\u017ce. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  19. \n

    \n A. Mrozik, Wywo\u0142a\u0107 z milczenia. Historia kobiet w PRL-u \u2013 kobiety w historii PRL-u<\/em>, Instytut Bada\u0144 Literackich, PAN, nr 4\/2011, s. 117. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  20. \n

    \n C. Criado Perez, Niewidzialne kobiety<\/em>, dz. cyt., s. 217. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  21. \n

    \n Na podstawie Raportu Konfederacji Lewiatan, https:\/\/300gospodarka.pl\/news\/polska-europa-rynek-pracy-nierownosci<\/a> [dost\u0119p: 18.08.2022] \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  22. \n

    \n C. Criado Perez, Niewidzialne kobiety<\/em>, dz. cyt., s. 217. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  23. \n

    \n By\u0142 to trzeci z filmowego tryptyku Barbary Sass (obok Bez mi\u0142o\u015bci<\/em> z 1980 roku i Debiutantki<\/em> z 1981) film, kt\u00f3rego bohaterk\u0105 jest wsp\u00f3\u0142czesna kobieta, grana przez Dorot\u0119 Stali\u0144sk\u0105. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  24. \n

    \n E. Kraskowska, Czytelnik jako kobieta. Wok\u00f3\u0142 literatury i teorii, <\/em>Wydawnictwo UAM, Warszawa 2007, s. 210-211. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  25. \n

    <\/strong>M. Talarczyk-Guba\u0142a, Krzyk, czyli Pere\u0142ka na dnie<\/em>, [w:] Wszystko o Ewie. Filmy Barbary Sass a kino kobiet w drugiej po\u0142owie XX wieku, <\/em>Szczecin 2013, s. 205. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  26. \n

    \n Tam\u017ce, s. 209. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  27. \n

    \n Tam\u017ce, s. 210. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  28. \n

    \n Por. M. Janion, <\/strong>Kobiety i duch inno\u015bci<\/em>, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2006. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  29. \n

    \n M. Talarczyk-Guba\u0142a, Krzyk, czyli Pere\u0142ka na dnie<\/em>, dz. cyt., s. 210. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  30. \n

    \n Por. G. Staro\u0144, Okiem Meduzy – niema podr\u00f3\u017c przez kultur\u0119<\/em>, [w:] E. Mamrot, Kapitol. Pitologia Filolog\u00f3w<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, nr 06\/2019, s. 7. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  31. \n

    \n A. Stanford, Medusa, Holding Our Own: The Selected Poems of Ann Stanford<\/em>, Copper Canyon Press, Washington 2001, s. 14\u2013115. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  32. \n

    \n G. Staro\u0144, Okiem Meduzy – niema podr\u00f3\u017c przez kultur\u0119<\/em>, dz. cyt., s. 8. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  33. \n

    \n J. Gunnarsson Payne, Kobiety jako \u201elud\u201d. Czarne Protesty jako sprzeciw wobec autorytarnego populizmu w perspektywie mi\u0119dzynarodowej, <\/em>[w:] E. Korolczuk i in. (red.) Bunt kobiet. Czarne Protesty i Strajki Kobiet<\/em>, Europejskie Centrum Solidarno\u015bci, Krak\u00f3w 2018, s. 159. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  34. \n

    \n Tam\u017ce, s. 160. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  35. \n

    \n Por. \u0412. Osi\u0144ska, Sztuka i czas. Od klasycyzmu do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci<\/em>, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2005, s. 149. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  36. \n

    \n Z. Nasierowska, A. Osiecka, Fotonostalgia. Znani i nieznani w obrazie i w anegdocie<\/em>, Pozna\u0144 2003, s. 220. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  37. \n

    \n K. Kubalska-Sulkiewicz (red.), S\u0142ownik terminologiczny sztuk pi\u0119knych<\/em>, PWN, Warszawa 2002, s. 100. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  38. \n

    \n M. Talarczyk-Guba\u0142a, Krzyk, czyli Pere\u0142ka na dnie<\/em>, dz. cyt., s. 211. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  39. \n

    \n D. Mazur, Kobieta samotna – o sferach do\u015bwiadczania alienacji w filmie Agnieszki Holland<\/em>, dz. cyt., s. 153. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li>

  40. \n

    \n Tam\u017ce, s. 154. \u2191<\/a>\n <\/p>\n<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Patrycja Babicka <\/strong>– Dramatur\u017cka i dramatopisarka. <\/strong>Absolwentka Polonistyki i Teatrologii na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim; Laboratorium Dramatu Tadeusza S\u0142obodzianka; Public Relations w Wy\u017cszej Szkole Europejskiej; Kryminalistyki i Kryminologii na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie oraz Zarz\u0105dzania O\u015bwiat\u0105. Jej praca magisterska pt. Striptiz jako widowisko<\/em> zosta\u0142a opublikowana w Lekturach dramatyczno\u015bci<\/em> pod red. Dariusza Kosi\u0144skiego. <\/strong>Debiutowa\u0142a na \u0142amach \u201eDialogu\u201d w 2008 roku Dramatem sensacyjnym<\/em>. Zwi\u0105zana ze scen\u0105 jako tek\u015bciarka w spektaklach muzycznych \u2013 Sprawca,<\/em> re\u017c. B. Porczyk (Teatr Polski we Wroc\u0142awiu); Pitawal. Historie kryminalne Krakowa<\/em> w piosenkach<\/em>, re\u017c. A. Rokita (Teatr Bagatela); OZ. Remix<\/em>, re\u017c. D. \u017bakowski (Teatr Maska, Stowarzyszenie Sztuka Nowa). Wsp\u00f3\u0142autorka (razem z Magdalen\u0105 Zar\u0119bsk\u0105-W\u0119grzyn) dw\u00f3ch dramat\u00f3w o Wandzie Rutkiewicz: Pod stopami niebo i nad g\u0142ow\u0105 niebo<\/em>, re\u017c. J\u00f3zef Opalski (Teatr Polskiego Radia) oraz Ostatnie 300 metr\u00f3w. Historia inspirowana \u017cyciem Wandy Rutkiewicz<\/em>, re\u017c. Bartosz Kulas (nagrodzonej w Konkursie Inicjatyw Teatralnych \u201eGie\u0142da Teatralna\u201d 2017). Wraz z kompozytorem Atanasem Valkovem zdoby\u0142a wyr\u00f3\u017cnienie w konkursie Stowarzyszenia Autor\u00f3w ZAiKS oraz Teatru Wielkiego \u2013 Opery Narodowej na libretto i muzyk\u0119 opery dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, Zimne dzieci<\/em> (2019). Autorka s\u0142uchowisk (Teatr Polskiego Radia\/Rzesz\u00f3w) \u2013 Biuro Cytadela<\/em> (re\u017c. M. Wiktor), Polio<\/em> (re\u017c. M. Wiktor) oraz cyklu Pitawal rzeszowski<\/em> (re\u017c. M. Wiktor). Dramatur\u017cka w spektaklach: FeFerdydurke<\/em>, re\u017c. D. \u017bakowski (Stowarzyszenie Sztuka Nowa), IV RP Sn\u00f3w,<\/em> re\u017c. D. \u017bakowski (Stowarzyszenie Sztuka Nowa), Przestrzenie Kobro<\/em>, re\u017c. D. \u017bakowski, Jeste\u015bmy wspaniali<\/em>, re\u017c. D. \u017bakowski, (Teatr Maska, Stowarzyszenie Sztuka Nowa), Kitchen Symphony<\/em>, re\u017c. E. Ruci\u0144ska (Rezydencja Talents Lab w Luksemburgu), Hamlet.motion<\/em>, re\u017c. D. \u017bakowski (Stowarzyszenie Sztuka Nowa, premiera na Festiwalu Szekspirowskim 2022).  Autorka artyku\u0142\u00f3w, promotorka teatru wsp\u00f3\u0142czesnego. Autorka wielu publikowanych w r\u00f3\u017cnych mediach rozm\u00f3w z lud\u017ami kultury. <\/p>\n\n\n\n

    Streszczenie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Kobieta w PRL-u to kobieta; to temat spo\u0142eczny, kt\u00f3rego kontynuacj\u0119 nie bez powodu podejmuje wiele wsp\u00f3\u0142czesnych dyskurs\u00f3w feministycznych. Bohaterki przedstawione w filmach Agnieszki Holland (\u201eKobieta samotna\u201d) i Barbary Sass (\u201eKrzyk\u201d) to przeci\u0119tne kobiety tamtych czas\u00f3w. Przedstawione z reporta\u017cow\u0105 uwag\u0105 reprezentuj\u0105 \u015bwiat odarty z podmiotowo\u015bci, za co bezpo\u015bredni\u0105 win\u0119 ponosi system komunistyczny, kt\u00f3ry za deklaracj\u0105 inicjowania \u015bwiata r\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznej buduje opresyjny system zniewolenia, z kt\u00f3rego ucieczka staje si\u0119 niemo\u017cliwa. Tekst podejmuje te kwestie w kontek\u015bcie filmowych bohaterek, wskazuj\u0105c zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z postawy bierno\u015bci i podejmuj\u0105c rozwa\u017cania na temat mocy krzyku jako formy komunikacji spo\u0142ecznej. <\/p>\n\n\n\n

    Summary<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    A woman in the People’s Republic of Poland is a woman and a topic of social issues, the continuation of which is taken up, for a reason, by many contemporary feminist discourses. The heroines presented in the films by Agnieszka Holland („The Lonely Woman”) and Barbara Sass („The Scream”) are average women of those times. Being presented with reportage attention they reflect a world devoid of subjectivity, for which the direct fault lies within the communist system which, following the declaration of initiating the world of social equality, builds an oppressive system of enslavement from which it becomes impossible to escape. The text addresses these issues in the context of the film characters, pointing to the dangers of passive attitude and reflecting on the power of screaming as a form of social communication. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.10 Czy od\u015bnie\u017canie mo\u017ce by\u0107 seksistowskie? \u2013 pytanie to zada\u0142 w 2011 roku radny Karlskogi (Szwecja) w kontek\u015bcie badania spo\u0142ecznego przeprowadzonego przez aktywist\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na rzecz r\u00f3wnouprawnienia p\u0142ci. Postanowiono to sprawdzi\u0107. Analiza stanu faktycznego pozwoli\u0142a ustali\u0107, \u017ce Karlskoga, podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 innych samorz\u0105d\u00f3w od\u015bnie\u017ca w pierwszej kolejno\u015bci g\u0142\u00f3wne arterie komunikacyjne, a chodniki i \u015bcie\u017cki… Czytaj wi\u0119cej »Kobiece formy ekspresji wobec nier\u00f3wno\u015bci – na przyk\u0142adzie „Kobiety samotnej” Agnieszki Holland i „Krzyku” Barbary Sass<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":5373,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1439],"tags":[244,218,1477,1465,1478,1474,1476,1473,1475],"ppma_author":[1046],"class_list":["post-5183","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2","tag-agnieszka-holland","tag-barbara-sass","tag-feminism","tag-nierownosc","tag-shouting","tag-single-woman","tag-social-equality","tag-woman","tag-woman-in-the-peoples-republic-of-poland"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t