{"id":4983,"date":"2022-09-05T10:01:52","date_gmt":"2022-09-05T09:01:52","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=4983"},"modified":"2022-09-27T14:38:51","modified_gmt":"2022-09-27T13:38:51","slug":"re","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/re\/","title":{"rendered":"Recepcja filmu ,,Konopielka” Witolda Leszczy\u0144skiego w dobie stanu wojennego"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.06<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Anna Seniuk, Tomasz Jarosi\u0144ski, Krzysztof Majchrzak, Jerzy Block, Konopielka<\/em>, Autor: Tomasz Weso\u0142owski, Prawa: WFDIF \/po Studiu Filmowym ,,Zebra”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Nie to dobre co dobre, ale co polubisz, powiadajo Domin<\/em>[1]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Edward Redli\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

Badania widowni filmowej nie s\u0105 novum<\/em> w takich dziedzinach nauki jak socjologia czy psychologia. Natomiast w badaniach filmoznawczych zauwa\u017calny jest deficyt z zakresu audience studies<\/em>. W\u015br\u00f3d znawc\u00f3w kina dostrzec mo\u017cna predylekcj\u0119 do analizowania g\u0142\u00f3wnie samego dzie\u0142a filmowego, w dodatku najcz\u0119\u015bciej pod k\u0105tem estetycznym. T\u0119 sk\u0142onno\u015b\u0107 odnotowali ju\u017c wcze\u015bniej Konrad Klejsa i Magdalena Saryusz-Wolska: (…) Polskie prace filmoznawcze nadal zdominowane s\u0105 przez orientacj\u0119 tekstocentryczn\u0105 (analizuj\u0105c estetyczne walory dzie\u0142a filmowego), co oznacza tak\u017ce, \u017ce problem widowni filmowej pojawia si\u0119 w nich raczej rzadko <\/em>(…)[2]<\/a><\/sup><\/sup>. O tej tendencji wspominali r\u00f3wnie\u017c Piotr Zwierzchowski i Krzysztof Kornacki w swoim postulacie opublikowanym na \u0142amach \u201eKwartalnika Filmowego\u201d w 2014 roku. Autorzy zarzucaj\u0105 polskiemu \u015brodowisku filmoznawczemu liczne zaniechania, jak np. brak uwzgl\u0119dnienia kontekst\u00f3w produkcyjno-dystrybucyjnych czy instytucjonalnych, a tak\u017ce pomijanie og\u00f3lnodost\u0119pnych archiwali\u00f3w. Wyra\u017caj\u0105 (…) niepok\u00f3j o ahistorycyzm w badaniach dziej\u00f3w rodzimego kina <\/em>(…)[3]<\/a><\/sup><\/sup>. Apelowali te\u017c do redakcji czasopism filmoznawczych o zwracanie wi\u0119kszej uwagi na polsk\u0105 kinematografi\u0119. Postulat najwyra\u017aniej przyni\u00f3s\u0142 skutek, bowiem obecnie coraz wi\u0119ksze zainteresowanie badaczy wzbudzaj\u0105 tzw. konkrety. Badania widowni, produkcji i dystrybucji filmowej ciesz\u0105 si\u0119 popularno\u015bci\u0105 i jest to dzi\u015b metoda cz\u0119\u015bciej eksploatowana[4]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Tadeusz Lubelski wskazuje, \u017ce na pocz\u0105tku 1982 roku G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Statystyczny odnotowa\u0142 wzrost kinowej widowni o dwa i p\u00f3\u0142 miliona widz\u00f3w. Badacz przytacza tak\u017ce wypowied\u017a Bo\u017ceny Janickiej z Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku, kt\u00f3ra wyra\u017ca aprobat\u0119 dla \u00f3wczesnej kondycji polskiego kina[5]<\/a><\/sup><\/sup>. 13 grudnia 1981 roku wprowadzono w Polsce stan wojenny co zako\u0144czy\u0142o okres \u201eKarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d, b\u0119d\u0105cego tak\u017ce czasem sprzyjaj\u0105cym rozwojowi rodzimej kinematografii. Dekretem stanu wojennego odwo\u0142ano wszelkie wydarzenia masowe, Stowarzyszenie Filmowc\u00f3w Polskich zosta\u0142o rozwi\u0105zane, produkcj\u0119 i dystrybucj\u0119 film\u00f3w ograniczono, a coroczny festiwal w Gda\u0144sku nie odby\u0142 si\u0119. W konkursie winny znale\u017a\u0107 si\u0119 np. takie tytu\u0142y jak: Kobieta samotna<\/em> (1981) Agnieszki Holland, Przypadek<\/em> (1981) Krzysztofa Kie\u015blowskiego, Znachor<\/em> (1981) Jerzego Hoffmana, Niech ci\u0119 odleci mara<\/em> (1982) Andrzeja Bara\u0144skiego czy Konopielka<\/em> (1981) Witolda Leszczy\u0144skiego. (…) W \u017cadnym prawdziwym konkursie, przedtem i potem \u2013<\/em> podkre\u015bla Lubelski \u2013 nie znalaz\u0142o si\u0119 tyle wa\u017cnych tytu\u0142\u00f3w <\/em>(…)[6]<\/a><\/sup><\/sup>. Z dzisiejszej perspektywy mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce s\u0105 to dzie\u0142a istniej\u0105ce w powszechnej \u015bwiadomo\u015bci i dostatecznie opisane, zw\u0142aszcza pod k\u0105tem estetycznym. Natomiast kwestia widowni i odbioru owych film\u00f3w we wspomnianych warunkach spo\u0142eczno-politycznych wci\u0105\u017c wymaga przestudiowania.<\/p>\n\n\n\n

Niniejszy artyku\u0142 ma zatem na celu analiz\u0119 recepcji[7]<\/a><\/sup> filmu Konopielka<\/em> w dobie stanu wojennego. Praca poparta jest badaniem jako\u015bciowym na pr\u00f3bie 80 tekst\u00f3w prasowych (recenzji, notek, artyku\u0142\u00f3w i wywiad\u00f3w) z lat 1981-1984 z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w Polski (Bia\u0142ystok, Bydgoszcz, Gda\u0144sk, Katowice, Kielce, Krak\u00f3w, Lublin, \u0141\u00f3d\u017a, Olsztyn, Opole, Pozna\u0144, Rzesz\u00f3w, Toru\u0144, Warszawa, Zielona G\u00f3ra). Warto zastrzec, \u017ce s\u0105 to artyku\u0142y krytyczno-filmowe i dziennikarskie. R\u00f3wnie\u017c na ich podstawie zosta\u0142a zrekonstruowana reakcja widowni. Z pewno\u015bci\u0105 nie s\u0105 to wszystkie archiwalia, aczkolwiek zbi\u00f3r ten potraktowa\u0107 mo\u017cna jako reprezentatywny. Obejmuje on zar\u00f3wno okres przed premier\u0105 (1981), jak i czas dystrybucji (1982-1983) oraz p\u00f3\u017aniejszy festiwalowy obieg (1983-1984). Co nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, tekst stanowi pr\u00f3b\u0105 realizacji postulatu Piotra Zwierzchowskiego i Krzysztof Kornacki oraz spojrzenie na znany film z innej perspektywy.<\/p>\n\n\n\n

Konopielka <\/em>Witolda Leszczy\u0144skiego jest ekranizacj\u0105 g\u0142o\u015bnej powie\u015bci z ch\u0142opskiego nurtu pi\u00f3ra Edwarda Redli\u0144skiego z 1973 roku o tym samym tytule. Akcja rozgrywa si\u0119 we wsi Taplary, do kt\u00f3rej przybywaj\u0105 (…) wys\u0142annicy nowoczesno\u015bci <\/em>(…)[8]<\/a><\/sup><\/sup>, stopniowo d\u0105\u017c\u0105cy do ca\u0142kowitego ucywilizowania miejscowej spo\u0142eczno\u015bci. Pierwszym etapem jest za\u0142o\u017cenie szko\u0142y, w kt\u00f3rej wyk\u0142ada\u0107 b\u0119dzie miastowa \u201euczycielka\u201d Jola (Joanna Sienkiewicz). M\u0142oda kobieta zostaje lokatork\u0105 w domu g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w: ch\u0142opa Kaziuka Bartoszewicza (Krzysztof Majchrzak) i jego \u017cony Handzi (Anna Seniuk). Jola zaburza spok\u00f3j wioski nie tylko usi\u0142uj\u0105c wprowadzi\u0107 w niej zmiany, ale r\u00f3wnie\u017c swoj\u0105 atrakcyjn\u0105 \u2013 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 si\u0119 na tle wiejskich kobiet \u2013 cielesno\u015bci\u0105, o kt\u00f3rej nieustannie fantazjuje Kaziuk. Pragnienie m\u0119\u017cczyzny urzeczywistnia si\u0119, gdy zostaje sam z wyzwolon\u0105 seksualnie nauczycielk\u0105. Bohater kolejno profanuje wioskowe \u015bwi\u0119to\u015bci. Dopuszcza si\u0119 zdrady, dementuje legend\u0119 o zakopanym z\u0142otym koniu, \u015bcina drzewo uto\u017csamiane z ludzkim \u017cyciem. W ko\u0144cu, podczas \u017cniw, zbiera plon w braku poszanowania do panuj\u0105cych obrz\u0119d\u00f3w i dopuszcza si\u0119 bratob\u00f3jstwa przy pomocy kosy. Rzeczywisto\u015b\u0107 ulega rozpadowi, rodzinne drzewo staje w p\u0142omieniach, a Kaziuk odcina si\u0119 od starego \u015bwiata. Film ukazuje wi\u0119c cen\u0119 jak\u0105 musi zap\u0142aci\u0107 pokolenie, kt\u00f3re wkracza w sfer\u0119 post\u0119pu.<\/p>\n\n\n\n

Ch\u0119\u0107 filmowej adaptacji powie\u015bci Witold Leszczy\u0144ski wyrazi\u0142 nied\u0142ugo po jej publikacji. W 1974 roku \u2013 we wsp\u00f3\u0142pracy z Edwardem Redli\u0144skim \u2013 napisa\u0142 scenariusz, kt\u00f3ry z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w nie zosta\u0142 skierowany do realizacji[9]<\/a><\/sup><\/sup>. Dopiero okres \u201eKarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d otworzy\u0142 furtk\u0119 do wszcz\u0119cia zawieszonego projektu i jego realizacji. Pierwsza wzmianka na temat produkcji Konopielki<\/em> pojawi\u0142a si\u0119 w styczniu 1981 roku na \u0142amach czasopisma \u201eFilm\u201d w kolumnie Aktualno\u015bci produkcyjne<\/em>. Przypomniano w\u00f3wczas o bestsellerze Redli\u0144skiego, fabule powie\u015bci oraz oznajmiono: (…) Trwa okres przygotowawczy; realizacja zdj\u0119\u0107 rozpocznie si\u0119 w po\u0142owie lutego <\/em>(…)[10]<\/a><\/sup><\/sup>. Kolejna informacja prasowa ukaza\u0142a si\u0119 dopiero w lipcu. Zawiera\u0142a ju\u017c szczeg\u00f3\u0142y przedsi\u0119wzi\u0119cia: w jakim zespole filmowym powstaje adaptacja, kto jest operatorem, scenografem, kierownikiem produkcji oraz kto w filmie zagra[11]<\/a><\/sup><\/sup>. Kolaudacja mia\u0142a miejsce w listopadzie 1981 roku, wkr\u00f3tce potem wprowadzono stan wojenny, a film w konsekwencji mia\u0142 znacznie op\u00f3\u017anion\u0105 premier\u0119[12]<\/a><\/sup><\/sup>. Do promocji Konopielki<\/em> powr\u00f3cono dopiero w czerwcu 1982 roku. Opublikowano w\u00f3wczas wywiad z Witoldem Leszczy\u0144skim, w kt\u00f3rym re\u017cyser ujawni\u0142 prawdopodobny pow\u00f3d wcze\u015bniejszego wys\u0142ania scenariusza na \u201ep\u00f3\u0142k\u0119\u201d oraz wyja\u015bni\u0142 podj\u0119te przez siebie tw\u00f3rcze decyzje, jak np. u\u017cycia czarno-bia\u0142ej ta\u015bmy[13]<\/a><\/sup><\/sup>. T\u0119 rozmow\u0119 przedrukowano w sierpniowym wydaniu \u201eFilmowego Serwisu Prasowego\u201d wraz z wywiadem z Edwardem Redli\u0144skim z 1973 roku oraz podstawowymi informacjami o filmie[14]<\/a><\/sup><\/sup>. We wrze\u015bniu 1982 roku na \u0142amach \u201eEkran\u00f3w\u201d ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 Na planie \u201eKonopielki\u201d<\/em>, omawiaj\u0105cy trud ekranizacji tekst\u00f3w nurtu ch\u0142opskiego i problem polityki finansowania kinematografii[15]<\/a><\/sup><\/sup>. Pokaz przedpremierowy odby\u0142 si\u0119 na Festiwalu Film\u00f3w Rolniczych w Ciechanowcu, na dwa miesi\u0105ce przed wej\u015bciem filmu na ekrany kin. W sierpniu g\u0142osy prasy ucich\u0142y i wr\u00f3ci\u0142y<\/strong> tu\u017c przed premier\u0105. Na pocz\u0105tku wrze\u015bnia ukaza\u0142o si\u0119 kilka wzmianek informacyjnych promuj\u0105cych film. Koncentrowano si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na utworze Edwarda Redli\u0144skiego oraz obsadzie, czyli Annie Seniuk, Krzysztofie Majchrzaku, Joannie Sienkiewicz i Franciszku Pieczce, kt\u00f3ry zagra\u0142 epizodyczn\u0105 rol\u0119 w\u0119drownego dziada symbolizuj\u0105cego Pana Boga[16]<\/a><\/sup><\/sup>. Premiera mia\u0142a miejsce 13 wrze\u015bnia 1982 roku w Warszawie[17]<\/a><\/sup><\/sup>. Jako \u017ce re\u017cyser zdecydowa\u0142 si\u0119 na ekranizacj\u0119 znanej i kontrowersyjnej powie\u015bci, w prasie zawrza\u0142o. Prezentowano r\u00f3\u017cne strategie oceny filmu Witolda Leszczy\u0144skiego. Przede wszystkim powr\u00f3ci\u0142a kwestia (znana ju\u017c z kolaudacji), jakoby Konopielka<\/em> by\u0142a tworem na srebrny ekran nie przek\u0142adalnym[18]<\/a><\/sup><\/sup>. W konsekwencji podstawowe kryterium oceny filmu, uzale\u017cnione by\u0142o od powodzenia lub niepowodzenia zekranizowania powie\u015bci. Cz\u0119\u015b\u0107 dziennikarzy przekonywa\u0142a: (…) Niewiele, naprawd\u0119, osta\u0142o si\u0119 w filmie z literackiego pierwowzoru: jaka\u015b scena z poszukiwaniem zagubionego jajka, \u00abzagazowanie\u00bb delegat\u00f3w z powiatu, niedzielny obiad, przygotowany przez nauczycielk\u0119, podgl\u0105danie przez Kaziuka tzw. moment\u00f3w, lecz s\u0105 to okruszki z biesiadnego sto\u0142u <\/em>(…)[19]<\/a><\/sup><\/sup>. Konkluzje kilku recenzji mia\u0142y taki oto wyd\u017awi\u0119k: (…) A nie m\u00f3wi\u0142em? M\u00f3wi\u0142em, \u017ce tego Redli\u0144skiego nie da si\u0119 sfilmowa\u0107 i tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o <\/em>(…)[20]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 pisa\u0142 Tomasz \u015arutkowski. Przy tej okazji od\u017cy\u0142 temat \u201eartystycznej kl\u0119ski\u201d dw\u00f3ch poprzednich tytu\u0142\u00f3w. Stanis\u0142aw Wyszomirski pisa\u0142: (…) autentyczny j\u0119zyk, humor s\u0142owny, monolog wewn\u0119trzny jako forma konstrukcji \u2013 wszystkie te cechu sprawia\u0142y wra\u017cenie barier ograniczaj\u0105cych mo\u017cliwo\u015bci ekranizacji<\/em>(…)[21]<\/a><\/sup><\/sup>. Wypominano re\u017cyserowi przesz\u0142o\u015b\u0107 artystyczn\u0105 i nazywano autorem jednego przeboju: (…) Pami\u0119tam jak Leszczy\u0144ski, owiany legend\u0105 nie kochanego przez \u0142\u00f3dzk\u0105 szko\u0142\u0119 filmow\u0105 krn\u0105brnego studenta (zarwa\u0142 rok i pop\u0142yn\u0105\u0142 jako marynarz w \u015bwiat), odpychany przez producent\u00f3w artysta (zlitowa\u0142a si\u0119 nad nim dopiero Wanda Jakubowska), w aureoli sensacji sezonu kulturalnego rozdawa\u0142 autografy podczas spaceru na sopockim deptaku <\/em>(…)[22]<\/a><\/sup><\/sup>. Ironizowano: (…) Zdaje si\u0119, \u017ce nasza kinematografia ma w osobie operatora i re\u017cysera Witolda Leszczy\u0144skiego swojego Wojciecha Fortun\u0119. Arty\u015bcie temu bowiem, uda\u0142 si\u0119 tylko jeden \u00abskok\u00bb w 1968 roku\u2026<\/em>(…)[23]<\/a><\/sup><\/sup>. Czasem zarzucano mu wykorzenienie: (…) Ekranizacji podj\u0105\u0142 si\u0119 Witold Leszczy\u0144ski, tw\u00f3rca pami\u0119tnego \u201e\u017bywota Mateusza\u201d (1967 r.) cz\u0119\u015bciej realizuj\u0105cy filmy w krajach skandynawskich ni\u017c w Polsce, gdzie praktycznie od czasu \u201e\u017bywota Mateusza\u201d zrealizowa\u0142 jeszcze samodzielnie w 1977 r. nieudane \u201eRekolekcje\u201d <\/em>(…)[24]<\/a><\/sup><\/sup>. A gdy zabrak\u0142o innych argument\u00f3w, posuwano si\u0119 nawet do komentarzy na temat aparycji artysty: (…) Spo\u015br\u00f3d t\u0142umu wyr\u00f3\u017cnia\u0142a go \u0142ysina \u00e0 la Yul Brynner, zachowana zreszt\u0105 do dzi\u015b <\/em>(…)[25]<\/a><\/sup><\/sup>. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na pojawiaj\u0105ce si\u0119 w\u00f3wczas przypadkowe (?) b\u0142\u0119dy w nazwisku re\u017cysera. Witold Leszczy\u0144ski figurowa\u0142 w prasie jako Zbigniew<\/em>[26]<\/a><\/sup><\/sup> lub Deszczy\u0144ski<\/em>[27]<\/a><\/sup><\/sup>. Mog\u0142o by\u0107 to pok\u0142osiem poprzedzaj\u0105cych Konopielk\u0119<\/em> produkcji i ich w\u0105skiego rozpowszechniania. Powy\u017cej przytoczone fragmenty recenzji by\u0142y raczej argumentum ad personam<\/em> i nie odnosi\u0142y si\u0119 bezpo\u015brednio do samego dzie\u0142a filmowego. W samej Konopielce<\/em> recenzentom nie przypad\u0142a do gustu tytu\u0142owa posta\u0107 Joli. Joannie Sienkiewicz zarzucano (…) zbyt ma\u0142o zdecydowania w tym portrecie kusicielki <\/em>(…)[28]<\/a><\/sup><\/sup>, dla innych nie mia\u0142a \u017cadnego wyrazu lub nie by\u0142a wiarygodna[29]<\/a><\/sup><\/sup>. (…) Zbyt sztywna, osch\u0142a i nie do\u015b\u0107\u2026 pon\u0119ta jak na m\u0142od\u0105 kobiet\u0119, kt\u00f3ra nam\u00f3wi\u0142a upartego, g\u0142\u0119boko religijnego i wiernego \u017conie Kaziuka do grzechu <\/em>(…)[30]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krzysztof Majchrzak i Joanna Sienkiewicz, Konopielka, <\/em>Autor: Tomasz Weso\u0142owski, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym ,,Zebra”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Aspekty techniczne tak\u017ce budzi\u0142y zastrze\u017cenia, przede wszystkim czarno-bia\u0142a ta\u015bma i ud\u017awi\u0119kowienie. Autorem zdj\u0119\u0107 by\u0142 Zbigniew Napi\u00f3rkowski, kt\u00f3ry zadebiutowa\u0142 fabularnie przy Konopielce<\/em>. Witold Leszczy\u0144ski w jednym z wywiad\u00f3w wyznawa\u0142, i\u017c decyzj\u0119 odno\u015bnie u\u017cycia takiej ta\u015bmy podj\u0119li wsp\u00f3lnie: (…) Wie\u015b w barwnych zdj\u0119ciach to niebezpiecze\u0144stwo \u0142adnych, sielankowych poczt\u00f3wek <\/em>(…)[31]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 stwierdzi\u0142 re\u017cyser. Do tej koncepcji nie wszyscy si\u0119 przekonali: (…) Jak mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, re\u017cyser usi\u0142owa\u0142 zdystansowa\u0107 si\u0119 wobec opiewanej rzeczywisto\u015bci, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 przy tym komicznymi dialogami, nieupi\u0119kszaj\u0105c\u0105 czarno-bia\u0142\u0105 ta\u015bm\u0105 filmow\u0105, statycznymi uj\u0119ciami <\/em>(…)[32]<\/a><\/sup><\/sup>. Niekt\u00f3rzy obwiniali realizator\u00f3w o ograniczenie w ten spos\u00f3b dystrybucji w zagranicznej telewizji[33]<\/a><\/sup><\/sup>. W rzeczywisto\u015bci dla stacji telewizyjnych taki film uchodzi\u0142by za anachroniczny czy te\u017c niekomercyjny niezale\u017cnie od barwy ta\u015bmy. Dla zagranicznego widza m\u00f3g\u0142 by\u0107 niezrozumia\u0142y, gdy\u017c odnosi\u0142 si\u0119 do tematyki lokalnej i nie posiada\u0142 chocia\u017cby angloj\u0119zycznej wersji d\u017awi\u0119kowej. Aczkolwiek byli i tacy, co w czerni i bieli pok\u0142adali nadziej\u0119 na zwi\u0119kszon\u0105 ilo\u015b\u0107 kopii filmowych[34]<\/a><\/sup><\/sup>. Natomiast kwestia \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowej postrzegana by\u0142a jednoznacznie. Reakcje by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce: (…) To, co by\u0142o zabawne w ksi\u0105\u017cce, jest do\u015b\u0107 ponure w filmie, zreszt\u0105 czarno-bia\u0142ym i fatalnie ud\u017awi\u0119kowionym <\/em>(…)[35]<\/a><\/sup><\/sup>, (…) \u201eKonopielka\u201d ud\u017awi\u0119kowiona jest najhaniebniej, jak to sobie tylko mo\u017cna wyobrazi\u0107 <\/em>(…)[36]<\/a><\/sup><\/sup>, (…) Szkoda, \u017ce d\u017awi\u0119kowa warstwa w filmie posiada pewne skazy bo przecie\u017c s\u0142owo u Redli\u0144skiego znaczy tak wiele, wi\u0119cej czasami ni\u017c obraz <\/em>(…)[37]<\/a><\/sup><\/sup>. Nie mniejsze emocje wzbudza\u0142 portret wsi. By\u0142a krytykowana ju\u017c w powie\u015bci Edwarda Redli\u0144skiego. Zdaniem niekt\u00f3rych, ksi\u0105\u017ckowy jak i filmowy obraz zaprzecza\u0142 pozytywnemu wizerunkowi ch\u0142opstwa propagowanego w PRL-u. \u201eSztandar M\u0142odych\u201d pisa\u0142: (…) Wiemy, \u017ce to byli ostatni Mohikanie strasznego zacofania, \u017ce ju\u017c wtedy byli egzotyczni, wreszcie, \u017ce \u201eKonopielka\u201d nie jest filmem dos\u0142ownym \u2013 ale co powiedz\u0105 widzowie bezkrytyczni, dla kt\u00f3rych b\u0119dzie to po prostu wie\u015b budz\u0105ca \u015bmiech pogardy <\/em>(\u2026)[38]<\/a><\/sup><\/sup>. Przyk\u0142ady takich reakcji opisali krytycy jednocze\u015bnie przyr\u00f3wnuj\u0105c Konopielk\u0119 <\/em>do komedii Sylwestra Ch\u0119ci\u0144skiego pt. Sami swoi<\/em> (1967)[39]<\/a><\/sup><\/sup>. Oba filmy rozgrywaj\u0105 si\u0119 na wsi, a bohaterami s\u0105 ch\u0142opi. Pojawi\u0142 si\u0119 przy tym zarzut nieumiej\u0119tnego przeniesienie komizmu z tekstu Redli\u0144skiego. (…) Film<\/em> \u2013 jak podkre\u015bla\u0142a Renata Sas \u2013 jednak pozostaje daleki od ciep\u0142a swoistego humoru, w\u0142a\u015bciwego powie\u015bci <\/em>(…)[40]<\/a><\/sup><\/sup>. A rozemocjonowanie niekt\u00f3rych widz\u00f3w, zdaniem cz\u0119\u015bci recenzent\u00f3w, wyklucza\u0142o produkcj\u0119 z kina ambitnego: (\u2026) z sal kinowych dobiega\u0142y w czasie projekcji \u201eKonopielki\u201d Witolda Leszczy\u0144skiego nieustanny rechot publiki, radosne wycie przedstawicieli sfer gimnazjalno-licealnych, kt\u00f3re wali\u0142y t\u0142umnie na seans, \u017ceby ubawi\u0107 si\u0119 po pachy \u00abtaaakimi jajami\u00bb dziej\u0105cymi si\u0119 na ekranie <\/em>(…)[41]<\/a><\/sup><\/sup>. Ponadto, zdaniem niekt\u00f3rych krytyk\u00f3w, z kina ambitnego mog\u0142a eliminowa\u0107 Konopielk\u0119<\/em> obecno\u015b\u0107 scen erotycznych. (…) Dodajmy<\/em> \u2013 relacjonowa\u0142 krytyk \u2013 \u017ce jeszcze przed projekcj\u0105 (film by\u0142 ju\u017c wy\u015bwietlany w Sopocie) powsta\u0142a wok\u00f3\u0142 niego niezdrowa atmosfera sensacji\u2026 seksualnej. Tego typu \u2013 zamierzona lub nie \u2013 reklama, czy te\u017c szeptana opinia, mo\u017ce tylko zrazi\u0107 widz\u00f3w zainteresowanych kinem ambitnym <\/em>(…)[42]<\/a><\/sup><\/sup>. Niew\u0105tpliwie nago\u015b\u0107 i erotyzm by\u0142y wpisane w zabiegi promocyjne filmu, kt\u00f3rych jednym z element\u00f3w by\u0142 plakat Andrzeja P\u0105gowskiego. Bowiem widnieje na nim drzewo z piersiami kobiety. Mimo, \u017ce nie jest to produkcja erotyczna i nie tego dotyczy fabu\u0142a, to grafika i fama przyci\u0105gn\u0119\u0142y \u2013 jak wynika z relacji \u015bwiadk\u00f3w historii \u2013 rzesz\u0119 zainteresowanych widz\u00f3w: (…) Publiczno\u015b\u0107 \u2013 co odczuwa si\u0119 wyra\u017anie \u2013 oczekuje przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 projekcji na s\u0142ynne konopielskie sceny erotyczne. U Redli\u0144skiego s\u0105 one na sw\u00f3j spos\u00f3b mocne, grubia\u0144skie, mo\u017ce, bliskie obscenii, ale jest to integralny element celowych zabieg\u00f3w pisarza. Sp\u0142ycenie tego wszystkiego do niegro\u017anych scen godnych oczu pensjonarek jest pomys\u0142em wr\u0119cz niezrozumia\u0142ym. Przecie\u017c \u201eKonopielka\u201d mog\u0142a by\u0107 doskona\u0142ym kinem dla doros\u0142ych, dozwolonym od lat osiemnastu, a nie pi\u0119tnastu<\/em> (…)[43]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 pisa\u0142 \u015arutkowski.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat filmu Konopielka<\/em>, Autor: Andrzej P\u0105gowski, \u0179r\u00f3d\u0142o: GAPLA<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W podobnym tonie wypowiada\u0142 si\u0119 np. Henryk Tronowicz: (…) Leszczy\u0144ski pow\u015bci\u0105gliwie dozuje napi\u0119cia. Mo\u017ce nawet \u2013 szczeg\u00f3lnie w epizodzie kluczowym, gdy Kaziuk podgl\u0105da nauczycielk\u0119 w sytuacji intymnej \u2013 pow\u015bci\u0105gliwie nazbyt, jak na obyczaje wsp\u00f3\u0142czesnego kina <\/em>(…)[44]<\/a><\/sup><\/sup>. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce Konopielka<\/em> zrealizowana zosta\u0142a jeszcze przed stanem wojennym, na tzw. fali wolno\u015bci Natomiast nieco p\u00f3\u017aniejszy okres lat 80. w polskim kinie obfitowa\u0142 w filmy z gatunku erotycznego (Thais<\/em>, re\u017c. Ryszard Ber, 1983; Och, Karol<\/em>, re\u017c. Roman Za\u0142uski, 1985; \u0141uk Erosa<\/em>, re\u017c. Jerzy Domaradzki, 1987). W\u0142adze odci\u0105ga\u0142y w ten spos\u00f3b uwag\u0119 obywateli od otaczaj\u0105cej ich ponurej rzeczywisto\u015bci. Erotyzm u Witolda Leszczy\u0144skiego wynika\u0142 z adaptacji. Pojawia\u0142 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce i wykorzystany zosta\u0142 przy okazji dystrybucji. Natomiast ustalaj\u0105c tak nisk\u0105 granic\u0105 wieku najprawdopodobniej starano si\u0119 rozszerzy\u0107 grup\u0119 potencjalnych widz\u00f3w. Poprzez to kryterium, liczba odbiorc\u00f3w by\u0142a wi\u0119ksza, za to niezadowolenie niekt\u00f3rych krytyk\u00f3w ros\u0142o. Aczkolwiek takie opinie stanowi\u0142y mniejszo\u015b\u0107. O seksie w Konopielce<\/em> w og\u00f3le nie pisano tak du\u017co jak mo\u017cna by by\u0142o przypuszcza\u0107. Powodem tego m\u00f3g\u0142 by\u0107 tak\u017ce opisany przez J\u00f3zefa Barecia incydent z maja 1983 roku. Tre\u015b\u0107 tekstu brzmia\u0142a tak: (…) Po p\u00f3\u0142nocy z 14 na 15 kwietnia wys\u0142ucha\u0142em na fali I Polskiego Radia audycji po\u015bwi\u0119conej tematyce kulturalnej, w kt\u00f3rej podano bezprzyk\u0142adny fakt zniekszta\u0142cenia filmu \u201eKonopielka\u201d. Ot\u00f3\u017c w filmie tym wy\u015bwietlanym w Starych Juchach, operator z Pr\u00f3chlanek wyci\u0105\u0142 5 m ta\u015bmy z pikantn\u0105 acz nieodzown\u0105 dla zrozumienia tre\u015bci scen\u0105, kiedy to bohater podpatruje z drzewa nauczycielk\u0119 w scenie erotycznej. Wandal \u2013 kinooperator, kt\u00f3ry wyci\u0105\u0142 ta\u015bm\u0119 dla potrzeb w\u0142asnych zosta\u0142 s\u0142usznie zwolniony z pracy. Nie potrzeba jednak jecha\u0107 do Starych Juch \u2013 film na pocz\u0105tku roku ogl\u0105da\u0142em w warszawskim kinie \u00abT\u0119cza\u00bb, te\u017c bez tej sceny. Ba, poszed\u0142em na\u0144 dwukrotnie, zdawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce by\u0107 mo\u017ce za pierwszym razem scen\u0119 t\u0119 przeoczy\u0142em. Niestety. Zachodzi pytanie, kto okaleczy\u0142 ta\u015bm\u0119 w Warszawie, bo chyba nie kinooperator z Juch. Czy\u017cby jaki\u015b Katon z Centrali Rozpowszechniania Film\u00f3w? <\/em>(…)[45]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Seks u Leszczy\u0144skiego zdaniem wi\u0119kszo\u015bci \u2013 kt\u00f3ra mia\u0142a okazj\u0119 owe sceny zobaczy\u0107 \u2013 wynosi\u0142 film ponad powie\u015b\u0107. Oto przyk\u0142ad takiej opinii: (…) By\u0142o w ksi\u0105\u017cce przecie\u017c par\u0119 szalenie atrakcyjnych moment\u00f3w, podczas kt\u00f3rych osobi\u015bcie \u017ca\u0142owa\u0142em, \u017ce nie ogl\u0105dam w tej chwili w\u0142a\u015bnie filmu. Szczeg\u00f3lnie my\u015bl\u0119 tu o postaci nauczycielki o tym, w jak atrakcyjny spos\u00f3b potrafi\u0142a ona zabija\u0107 nud\u0119 d\u0142ugich zimowych wieczor\u00f3w z pewnym m\u0119\u017cczyzn\u0105. Tak\u017ce ciekaw jestem, jak film pokazywa\u0142 rozstanie Kaziuka z odje\u017cd\u017caj\u0105c\u0105 do miasta nauczycielk\u0105, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 w lesie na wozie. Niestety recenzenci wspominaj\u0105c o wielu rozwi\u0105zaniach szczeg\u00f3\u0142owych, kt\u00f3re adaptacj\u0119 ksi\u0105\u017cki w ich poj\u0119ciu uczyni\u0142y nieszcz\u0119\u015bliw\u0105, ani s\u0142owa nie wspominaj\u0105 o tych momentach, w kt\u00f3rych wy\u017cszo\u015b\u0107 filmu nad ksi\u0105\u017ck\u0105 jest niew\u0105tpliwa dla odbiorc\u00f3w rodzaju m\u0119skiego<\/em>(…)[46]<\/a><\/sup><\/sup>. Podobnie by\u0142o z humorem Konopielki<\/em>, kt\u00f3ry przewa\u017caj\u0105cej ilo\u015bci widz\u00f3w jednak przypad\u0142 do gustu. Film ten pe\u0142ni\u0142 jak najbardziej funkcj\u0119 rozrywkow\u0105. Trafi\u0142 do dystrybucji po wakacjach, u schy\u0142ku stanu wojennego: (…) Szczery \u015bmiech po wielokro\u0107 rozbrzmiewaj\u0105cy na widowni stanowi dow\u00f3d porozumienia realizator\u00f3w filmu z publiczno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra \u015bwietnie si\u0119 bawi<\/em> (…)[47]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 relacjonowa\u0142a recenzentka. <\/em>T\u0119 obserwacj\u0119 podzielali inni: (…) Film jest wi\u0119c weso\u0142y i wzbudzaj\u0105cy co chwil\u0119 \u015bmiech na widowni <\/em>(…)[48]<\/a><\/sup><\/sup>, (…) Jest za to do\u015b\u0107 du\u017co humoru, charakterystycznego klimatu i atmosfery, jak\u0105 znamy z tradycyjnego spojrzenia na ch\u0142op\u00f3w i wie\u015b, wreszcie do\u015b\u0107 du\u017co ciep\u0142a i sympatii dla tych niezwyk\u0142ych postaci <\/em>(…)[49]<\/a><\/sup><\/sup>. Liczni krytycy dostrzegli w humorystycznej Konopielce<\/em> istotn\u0105 tematyk\u0119 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3ra sk\u0142ania do refleksji i bynajmniej nie przekre\u015bla ambitno\u015bci dzie\u0142a. (…) Straty w lokalnym kolorycie rekompensuje Witold Leszczy\u0144ski uog\u00f3lnieniem wymowy spo\u0142ecznej filmu, jego niejako uniwersalizmem. Nigdy nie wiemy, jak\u0105 drog\u0119 i za jak\u0105 cen\u0119 dokonuje si\u0119 prawdziwy przewr\u00f3t spo\u0142eczno-obyczajowy \u2013 powiada przes\u0142anie filmu. I zmusza tym samym widza do my\u015blenia <\/em>(…)[50]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 wyrazi\u0142 Zenon Wawrzyniak. Niepodwa\u017calny sukces \u2013 zdaniem recenzent\u00f3w \u2013 Witold Leszczy\u0144ski odni\u00f3s\u0142 w doborze aktor\u00f3w. Poza wspomnian\u0105, negatywnie przyj\u0119t\u0105 rol\u0105 Joanny Sienkiewicz, ca\u0142a reszta obsady zosta\u0142a doceniona. Zw\u0142aszcza Anna Seniuk i Krzysztof Majchrzak. Prasa opisywa\u0142a ich w taki spos\u00f3b: (…) Najwa\u017cniejsze i najefektowniejsze<\/em> \u2013 podkre\u015bla\u0142a Maria Malaty\u0144ska \u2013 jest to, \u017ce w obraz wpisano j\u0119drne postacie, z kt\u00f3rych dwie s\u0105 rzeczywistym osi\u0105gni\u0119ciem aktorskim. To posta\u0107 Kaziuka w \u015bwietnym wykonaniu Krzysztofa Majchrzaka i posta\u0107 jego \u017cony Handzi, czyli znakomitej Anny Seniuk <\/em>(…)[51]<\/a><\/sup><\/sup>, (…) Trzeba rzec <\/em>\u2013 potwierdza\u0142 Zbigniew Klaczy\u0144ski \u2013 \u017ce na licznie zbierane pochwa\u0142y recenzent\u00f3w i wzi\u0119ciem u publiczno\u015bci film zas\u0142u\u017cy\u0142 sobie urod\u0105 i kreacyjn\u0105 wyobra\u017ani\u0105 a tak\u017ce \u015bwietnym aktorstwem Krzysztofa Majchrzaka (Kaziuk), Anny Seniuk (Handzia Kaziukowa), nie licz\u0105c wielu mniejszych r\u00f3l ze wspania\u0142ym Franciszkiem Pieczk\u0105 na czele <\/em>(…)[52]<\/a><\/sup><\/sup>, (…) I jeszcze jedno: warto by\u0142o czeka\u0107 z ekranizacj\u0105 \u201eKonopielki\u201d tyle lat. Bo w tym czasie pojawi\u0142 si\u0119 aktor Krzysztof Majchrzak, kto\u015b doprawdy stworzony do zagrania roli Kaziuka. Natomiast Anna Seniuk w roli Handzi jest po prostu wspania\u0142a! <\/em>(…)[53]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 zachwyca\u0142 si\u0119 Feliks Netz. R\u00f3wnie\u017c koncepcja estetyczna przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 recenzent\u00f3w zosta\u0142a odczytania pozytywnie i zgodnie z intencj\u0105 re\u017cysera ujawnion\u0105 w trakcie wywiadu. (…) W filmowej \u201eKonopielce\u201d<\/em> \u2013 pisa\u0142a Malaty\u0144ska \u2013 widoczna jest dba\u0142o\u015b\u0107 o atrakcyjne filmowo wra\u017cenie g\u0142\u00f3wnych my\u015bli powie\u015bciowych. Temu podporz\u0105dkowana zosta\u0142a przede wszystkim koncepcja plastyczna i barwna filmu. A wi\u0119c fakt, \u017ce film jest czarno-bia\u0142y ju\u017c stanowi wst\u0119pn\u0105 informacj\u0119 na temat ub\u00f3stwa wsi i na temat \u00abnadawcy\u00bb owej opowie\u015bci <\/em>(…)[54]<\/a><\/sup><\/sup>. Krytycy dopatrywali si\u0119 w Konopielce<\/em> drugiego \u017bywota Mateusza<\/em>. Nie tylko pod k\u0105tem estetycznym, ale tematycznym i warsztatowym. (…) Tak\u017ce spos\u00f3b filmowania monotonnej, surowej i smutnej przyrody przypomina momentami \u201e\u017bywot Mateusza\u201d <\/em>(…)[55]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 zauwa\u017cy\u0142 recenzent. Po dw\u00f3ch nieudanych filmach Witold Leszczy\u0144ski odzyska\u0142 form\u0119 z czas\u00f3w \u201e\u017bywota Mateusza\u201d<\/em>[56]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 napisano w \u201eSztandarze M\u0142odych\u201d, Po \u201eKonopielce\u201d mo\u017cemy ju\u017c jednak pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce w osobie Leszczy\u0144skiego mamy bodaj jednego z najlepszych naszych specjalist\u00f3w od problematyki wiejskiej w kinie<\/em>[57]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 skonstatowa\u0142 Cezary Prasek. \u201eKonopielka\u201d <\/em>\u2013 stwierdzi\u0142 Wyszomirski \u2013 przy uwzgl\u0119dnieniu najsurowszych kryteri\u00f3w jest filmem bardzo poprawnym. Rzadki przyk\u0142ad surowego prze\u0142amania impasu tw\u00f3rczego<\/em>\u201d[58]<\/a><\/sup><\/sup>, wt\u00f3rowa\u0142 mu Jerzy G\u00f3rza\u0144ski: (…)\u201eKonopielka\u201d to pr\u00f3ba wyj\u015bcia Leszczy\u0144skiego z impasu tw\u00f3rczego. Tak potraktowana budzi nadzieje na przysz\u0142o\u015b\u0107 <\/em>(…)[59]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c wy\u017cej om\u00f3wione aspekty filmu by\u0142y wt\u00f3rne wobec umiej\u0119tnego (b\u0105d\u017a nie) prze\u0142o\u017cenia ksi\u0105\u017cki na ekran, nale\u017cy odnotowa\u0107 ostateczny werdykt znacznej cz\u0119\u015bci recenzent\u00f3w: (…) Witold Leszczy\u0144ski, zrobi\u0142, jak do tej pory, dzie\u0142o swojego \u017cycia i pokaza\u0142 wszystkim nieudacznikom filmowym, jak mo\u017cna z ksi\u0105\u017cki o wsi zrobi\u0107 wielkie dzie\u0142o filmowe <\/em>(…)[60]<\/a><\/sup><\/sup>, (…) Warto zobaczy\u0107 \u201eKonopielk\u0119\u201d Witolda Leszczy\u0144skiego <\/em>\u2013 przekonywa\u0142a Ma\u0142gorzata Dipont – Dla przyjemno\u015bci obcowania z dobrym kinem, kt\u00f3re nie tylko bawi <\/em>(…)[61]<\/a><\/sup><\/sup>. Kolejny recenzent przekonywa\u0142: (…) A przecie\u017c \u201eKonopielka\u201d jest dzie\u0142em pi\u0119knym i g\u0142\u0119boko dojrza\u0142ym. Jest to film wybitny, w kt\u00f3rym tre\u015b\u0107 idealnie przylega do formy. Je\u015bli kto\u015b mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci czy tak przecie\u017c literacka \u201eKonopielka\u201d jest w og\u00f3le mo\u017cliwa do sfilmowania, bez zadania jej gwa\u0142tu, przyzna teraz, \u017ce niemo\u017cliwe okaza\u0142o si\u0119 mo\u017cliwym <\/em>(…)[62]<\/a><\/sup><\/sup>. (…) Nie wiem dlaczego uda\u0142 si\u0119 film, kt\u00f3ry uda\u0107 si\u0119 nie mia\u0142 prawa<\/em> \u2013 dziwi\u0142 si\u0119 Jacek Artowski. – Ale ciesz\u0119 si\u0119 rado\u015bci\u0105 dziecka, \u017ce gdzie\u015b mi\u0119dzy \u00abBo\u0142dynem\u00bb a \u00abCzwartkami ubogich\u00bb i magazynem z pe\u0142nymi p\u00f3\u0142kami, mo\u017cna p\u00f3j\u015b\u0107 do zreformowanego kina i za 40 z\u0142otych zobaczy\u0107 co\u015b, co si\u0119 lubi <\/em>(…)[63]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Joanna Sienkiewicz, Konopielka, <\/em>Autor: Tomasz Weso\u0142owski, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym ,,Zebra”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Spo\u015br\u00f3d 80 analizowanych tekst\u00f3w, 42 to recenzje \u2013 pozytywne, negatywne lub neutralne. 73,8% stanowi\u0105 teksty krytyczne, oceniaj\u0105ce Konopielk\u0119<\/em> Witolda Leszczy\u0144skiego jako dzie\u0142o udane, 14,2% jako adaptacj\u0119 nad wyraz nietrafion\u0105, a 11,9% to teksty ostatecznie nieoceniaj\u0105ce. Wydaje si\u0119, \u017ce re\u017cyser osi\u0105gn\u0105\u0142 zamierzony cel[64]<\/a><\/sup>i stworzy\u0142 dzie\u0142o uniwersalne daj\u0105ce pole do interpretacji i atrakcyjne dla publiczno\u015bci. Widzowie mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru, mogli przyj\u015b\u0107 na rozweselaj\u0105c\u0105 komedi\u0119, refleksyjn\u0105 tematyk\u0119, a jeszcze inni na wysmakowane i estetyczne obrazy. Niezadowolenie kilku recenzent\u00f3w, wynika\u0107 mog\u0142o faktycznie z ud\u017awi\u0119kowienia (pomimo kt\u00f3rego widownia dobrze si\u0119 bawi\u0142a) i subiektywnych oczekiwa\u0144 co do wizji \u015bwiata pi\u00f3ra Edwarda Redli\u0144skiego. Trafnie spuentowa\u0142 to jeden z dziennikarzy: (…) Trzeba si\u0119 jednak liczy\u0107 z tym, i\u017c b\u0119d\u0105 tacy, kt\u00f3rzy rozmi\u0142owani w Redli\u0144skim in statu nascendi, og\u0142osz\u0105 \u015bwiatu sw\u00f3j protest, spostponuj\u0105 zuchwa\u0142ego re\u017cysera \u2013 kt\u00f3ry czego\u015b zaniedba\u0142, co\u015b przegapi\u0142, nie dopowiedzia\u0142, opu\u015bci\u0142. Dla tych niezadowolonych mamy jednak gotowe usprawiedliwienie. Kochani, p\u00f3\u0142toragodzinny \u201ebryk\u201d filmowi musi pozostawi\u0107 uczucie niedosytu, ka\u017cdy z nas bowiem nosi w sobie sw\u00f3j w\u0142asny wizerunek Taplar, \u00abKaziuka\u00bb, \u00abHandzi\u00bb, \u00abuczycielki Joli\u00bb <\/em>(…)[65]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/em> Relacje obserwator\u00f3w i notki prasowe \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce widzowie podzielali opini\u0119 wi\u0119kszo\u015bci zadowolonych krytyk\u00f3w i t\u0142umnie chodzili do kin. Co relacjonowa\u0142y lokalne gazety: (…) Komplety na seansach od chwili premiery w O\u015brodku Kultury Filmowej (14 wrze\u015bnia). Podobnie dzieje si\u0119 w \u00abWyzwoleniu\u00bb \u2013 na rannych seansach frekwencja wynosi ponad 50 proc. co w tym kinie oznacza 400 widz\u00f3w. Tak du\u017cej liczby ju\u017c od dawna nie notowano. W godzinach popo\u0142udniowych i wieczornych pe\u0142na sala. Film mia\u0142 by\u0107 wy\u015bwietlany do dzisiaj, na \u017cyczenie widz\u00f3w b\u0119dzie grany w \u00abWyzwoleniu\u00bb do 4 pa\u017adziernika, a kto wie czy nie d\u0142u\u017cej. S\u0142owem \u2013 przeb\u00f3j sezonu, je\u015bli chodzi o filmy rodzimej produkcji <\/em>(…)[66]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 pisano w \u201eKurierze Lubelskim\u201d 28 wrze\u015bnia 1982 roku. Co wa\u017cne, we Wroc\u0142awiu, w przegl\u0105dzie polskich film\u00f3w fabularnych Konopielka<\/em> otrzyma\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 g\u0142os\u00f3w w plebiscycie publiczno\u015bci[67]<\/a><\/sup><\/sup>. Z zestawienia informacyjnego wynik\u00f3w rozpowszechniania film\u00f3w produkcji polskiej z 1983 roku wynika, \u017ce Konopielka<\/em> maj\u0105c 30 kopii filmowych osi\u0105gn\u0119\u0142a frekwencj\u0119 924,074 widz\u00f3w przy 5.903 seansach[68]<\/a><\/sup><\/sup>. By\u0142a to spora liczba por\u00f3wnuj\u0105c na przyk\u0142ad z filmem Mi\u0142o\u015b\u0107 ci wszystko wybaczy<\/em> (re\u017c. Janusz Rzeszewski, 1981), kt\u00f3ry przy liczbie 60 kopii i 9,402 seans\u00f3w, mia\u0142 mniejsz\u0105 ogl\u0105dalno\u015b\u0107. Konopielka<\/em> cieszy\u0142a si\u0119 tak\u017ce aprobat\u0105 widowni festiwalowej, g\u0142\u00f3wnie skandynawskiej. Otrzyma\u0142a nagrod\u0119 publiczno\u015bci na III Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Film\u00f3w Komediowych w Vevey w Szwajcarii. Krzysztof Majchrzak zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c w\u00f3wczas wyr\u00f3\u017cniony jako najlepszy aktor[69]<\/a><\/sup><\/sup>. Na festiwalu filmowym w Hangesund w Norwegii film otrzyma\u0142 nagrod\u0119 im. Gjesta B\u00e5rdsena[70]<\/a><\/sup><\/sup> – (…) W uzasadnieniu werdyktu jury okre\u015bli\u0142o \u201eKonopielk\u0119\u201d jako dzie\u0142o o wysokich walorach artystycznych, w spos\u00f3b zdyscyplinowany \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 elementy mistyczne, religijne i polityczne, nacechowane g\u0142\u0119bokim szacunkiem dla \u017cycia i sztuki filmowej <\/em>(…)[71]<\/a><\/sup><\/sup>. Zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c wys\u0142any na VI Festiwal Film\u00f3w \u015awiata w Montrealu[72]<\/a><\/sup><\/sup>. Jako \u017ce 9. i 10. edycja Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku nie odby\u0142y si\u0119, Konopielka<\/em> nie mia\u0142a wtenczas mo\u017cliwo\u015bci stan\u0105\u0107 w konkursie o g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119. Dla Leszczy\u0144skiego by\u0142a to analogiczna sytuacja co z \u017bywotem Mateusza<\/em>, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 powalczy\u0107 Grand Prix<\/em> w Cannes, ale z uwagi na wydarzenia 1968 roku wydarzenie zosta\u0142o przerwane. Z\u0142a passa festiwalowa zako\u0144czy\u0142a si\u0119, gdy w 1984 roku FPFF odby\u0142 si\u0119, a w konkursie zalaz\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tytu\u0142y sprzed dw\u00f3ch lat. Konopielka<\/em> koniec ko\u0144c\u00f3w otrzyma\u0142a Srebrne Lwy, a Witold Leszczy\u0144ski zosta\u0142 doceniony jako tw\u00f3rca filmowy, ju\u017c nie tylko za granic\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

  1. E. Redli\u0144ski, Konopielka<\/em>, Ludowa Sp\u00f3\u0142dzielnia Wydawnicza, Warszawa 1973, s. 24. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  2. K. Klejsa, M. Saryusz-Wolska, Badania widowni filmowej: historia i metody<\/em>, [w:] Badania widowni filmowej. Antologia przek\u0142ad\u00f3w, red. Konrad Klejsa, Magdalena Saryusz-Wolska, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2014, s. 27. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  3. P. Zwierzchowski, K. Kornacki, Metodologiczne problemy badania kina PRL-u<\/em>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2014, nr 85. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  4. W 2019 roku ukaza\u0142 si\u0119 nawet osobny numer \u201eKwartalnika Filmowego\u201d po\u015bwi\u0119conego tematyce produkcji i dystrybucji filmowej: \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2019, nr 108. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  5. T. Lubelski, Historia Kina Polskiego 1895-2014<\/em>, Towarzystwo Autor\u00f3w i Wydawc\u00f3w Prac Naukowych Universitas, Krak\u00f3w 2015, s. 494. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  6. Tam\u017ce, s. 495. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  7. Mo\u017cliwe jest tak\u017ce szersze rozumienie kategorii \u201erecepcji\u201d, poprzez tzw. recepcj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105, np. ministerialne kolaudacje film\u00f3w fabularnych. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  8. Tam\u017ce, s. 481. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  9. M. Malaty\u0144ska, \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201eEcho Krakowa\u201d 1982, nr 137, s. 2. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  10. Brak autora, Aktualno\u015bci produkcyjne<\/em>, \u201eFilm\u201d 1981, nr 03, s. 02. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  11. Brak autora, Filmy<\/em>, \u201eFilm\u201d 1981, nr 29, s. 02. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  12. E. Sowi\u0144ski, Utw\u00f3r autonomiczny. Komentarz do kolaudacji \u201eKonopielki\u201d<\/em>, \u201ePleograf\u201d 2022, nr 2, https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/utwor-autonomiczny\/<\/a> [dost\u0119p: 13.08.2022]. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  13. B. Zagroba, Utracony \u0142ad<\/em>, \u201eFilm\u201d 1982, nr 14, s. 10. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  14. Brak autora, Konopielka<\/em>, \u201eFilmowy Serwis Prasowy\u201d, 1982, nr 10, s. 2. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  15. M. B., Na planie \u201eKonopielki\u201d<\/em>, \u201eEkran\u201d 1981, nr 38, s. 9. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  16. Wzmianki zapowiadaj\u0105ce Konopielk\u0119<\/em> w kinach pojawia\u0142y si\u0119 w prasie mi\u0119dzy 5 a 12 wrze\u015bnia 1982. Zob. B. Osi\u0144ski, Tydzie\u0144 w kinach<\/em>, \u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d 1982, nr 178, Brak autora, W kinach<\/em>, \u201eFilm\u201d 1982, Albuk, W kinie<\/em>, \u201eGazeta Pomorska\u201d 1982, nr 173, Brak autora, Filmy wrze\u015bnia<\/em>, \u201eG\u0142os Pomorza\u201d 1982, nr 173. Brak autora, brak tytu\u0142u, \u201ePrzekr\u00f3j\u201d 1982, nr 1944. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  17. J. S\u0142odkowski, Leksykon polskich film\u00f3w fabularnych. XX wiek<\/em>, Wydawnictwo Wiedza i \u017bycie, Warszawa 1996, s. 352. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  18. E. Sowi\u0144ski, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  19. W. Bara\u0144ski, \u201eKonopielka\u201d czyli jak zrobi\u0107 nic z czego\u015b<\/em>, \u201ePrzemiany\u201d 1982, nr 4, s. 31. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  20. W. Cybulski, \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201eDziennik Polski\u201d 1982, nr 178, s. 10. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  21. S. Wyszomirski, Rehabilitacja<\/em>, \u201eEkspress Wieczorny\u201d 1982, nr 173. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  22. T. \u015arutkowski, \u201eSami swoi\u201d z \u201eKonopielki\u201d<\/em>, \u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d 1982, nr 184. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  23. Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  24. J. Orlicz, \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201eIlustrowany Kurier Polski\u201d 1982, nr 116. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  25. T. \u015arutkowski, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  26. M. B., dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  27. T. Hellen, Ofiara post\u0119pu<\/em>, \u201eFakty\u201d 1982, nr 28. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  28. M. Dipont, Drzewo wiadomo\u015bci<\/em>, \u201e\u017bycie Warszawy\u201d 1982, nr 219. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  29. W. Cybulski, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  30. B. G\u0142owacki, \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201eZielony Sztandar\u201d 1982, nr 74, s. 7. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  31. Wywiad Bohdana Zagroby z Witoldem Leszczy\u0144skim, \u0141ad utracony<\/em>, \u201eFilm\u201d 1982, nr 14, s. 11. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  32. T. Krywow, Strzyga i seks<\/em>, \u201ePerspektywy\u201d 1982, nr 39. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  33. T. Hellen, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  34. JSW, \u201eKonopielka\u201d na ekranie<\/em>, \u201eGazeta Wsp\u00f3\u0142czesna\u201d 1982, nr 148. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  35. W. Bara\u0144ski, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  36. J. Artowski, Du\u017co mi\u0119sa i jaj<\/em>, \u201eTu i Teraz\u201d 1982, nr 19. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  37. J. \u0141., \u201eKonopielka<\/em>\u201d, \u201eNowiny\u201d 1982, nr 127, s. 5. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  38. C. Wi\u015bniewski, \u201eKonopielka<\/em>\u201d, \u201eSztandar M\u0142odych\u201d 1982, nr 158. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  39. \u201eR\u00f3wnie w\u0105tpliwym zabiegiem jest zrobienie z rodziny Kaziuk\u00f3w czego\u015b na wz\u00f3r Pawlak\u00f3w i Kargul\u00f3w z filmu Sami swoi<\/em>\u201d, T. \u015arutkowski, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  40. R. Sas, \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201eDziennik \u0141\u00f3dzki\u201d 1982, nr 152. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  41. M. D., Na odwyrtk\u0119<\/em>, \u201eKamena\u201d 1982, nr 19, s. 15. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  42. E. Mos., Od dzi\u015b w Sopocie<\/em>, \u201eG\u0142os Wybrze\u017ca\u201d 1982, nr 184. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  43. T. \u015arutkowski, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  44. H. Tronowicz, Perswazja pozytywna<\/em>, \u201eEkrany\u201d 1982, nr 2. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  45. J. Bare\u0107, Samoobs\u0142uga<\/em>, \u201eSzpilki\u201d 1982, nr 20. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  46. Brak autora, Recenzuj\u0105c \u201eKonopielk\u0119\u201d<\/em>, \u201eTygodnik Kulturalny\u201d 1982, nr 29. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  47. B. Sierszula, Kaziuk i inni<\/em>, \u201eTygodnik Demokratyczny\u201d 1982, nr 34, s. 16. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  48. T. \u015arutkowski, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  49. T. Hellen, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  50. Z. Wawrzyniak, \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201eKurier Polski\u201d 1982, nr 180. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  51. M. Malaty\u0144ska, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  52. Z. Klaczy\u0144ski, Wygnanie z raju<\/em>, \u201eTrybuna Ludu\u201d 1982, nr 245. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  53. F. Netz, \u201eKonopielk<\/em>a\u201d<\/em>, \u201ePogl\u0105dy\u201d 1982, nr 22. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  54. M. Malaty\u0144ska, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  55. U. G., \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201ePrzyjaci\u00f3\u0142ka\u201d 1982, nr 28, s. 11. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  56. Brak autora, \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201eSztandar M\u0142odych\u201d, nr 158. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  57. C. Prasek, \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201eKobieta i \u017bycie\u201d 1982, nr 28, s. 7. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  58. S. Wyszomirski, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  59. J. G\u00f3rza\u0144ski, Raz jeszcze o \u201eKonopielce\u201d<\/em>, \u201eFilm\u201d 1982, nr 32, s. 11. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  60. Z. W\u00f3jcik, M\u0142odzie\u017cowe \u201eIskry\u201d i dobra \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201eZielony Sztandar\u201d 1982, nr 78, s. 4. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  61. M. Dipont, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  62. F. Netz, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  63. J. Artowski, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  64. Wywiad Bohdana Zagroby, dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  65. J. \u0141., dz. cyt. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  66. Sok, \u201eKonopielka<\/em>\u201d, \u201eKurier Lubelski\u201d 1982, nr 152. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  67. Brak autora, \u201eKonopielka\u201d i \u201eDolina Issy\u201d najpopularniejsze<\/em>, \u201eFilm\u201d 1982, nr 30. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  68. Zestawienie informacyjne z rozpowszechniania film\u00f3w fabularnych produkcji polskiej. Rok 1982, Archiwum Akt Nowych, zesp. NZK, sygn. 5\/65. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  69. Brak autora, Mi\u0119dzynarodowy sukces filmu \u201eKonopielka\u201d<\/em>, \u201eEkspress Wieczorny\u201d 1983, nr 179. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  70. Brak autora, Nagroda dla \u201eKonopielki\u201d<\/em>, \u201eFakty\u201d 1982, nr 37. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  71. Brak autora, Coctail filmowy<\/em>, \u201eGazeta Lubuska\u201d 1982, nr 203. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  72. ISW, Nasi za granic\u0105<\/em>, \u201eGazeta Wsp\u00f3\u0142czesna\u201d 1982, nr 193. \u2191<\/a><\/p> <\/li><\/ol>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Anna Krakowiak<\/strong> \u2013 absolwentka filmoznawstwa na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim. Interesuje si\u0119 kinem polskim, w szczeg\u00f3lno\u015bci tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 dokumentaln\u0105. Jest autork\u0105 pracy licencjackiej pt. Trylogia Witajcie w\u2026 Henryka Dederki. Przyczynek do monografii.<\/em><\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Konopielka<\/em> (1982) Witolda Leszczy\u0144skiego jest ekranizacj\u0105 powie\u015bci Edwarda Redli\u0144skiego z 1973 roku o tym samym tytule. Artyku\u0142 po\u015bwi\u0119cony jest badaniom recepcji owego filmu w kontek\u015bcie stanu wojennego. Autorka opiera si\u0119 na szerokiej kwerendzie prasowej, analizuje 80 tekst\u00f3w z lat 1981-1984. Opisuje zatem okres produkcji, dystrybucji i p\u00f3\u017aniejszego obiegu festiwalowego w Polsce i na \u015bwiecie. Wykazuje kryteria i strategie jakimi recenzenci kierowali si\u0119 przy ocenie filmu oraz stara si\u0119 zrekonstruowa\u0107 recepcj\u0119 widz\u00f3w. Artyku\u0142 jest pr\u00f3b\u0105 popularyzacji audience studies<\/em> w badaniach filmoznawczych.<\/p>\n\n\n\n

    Summary:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Konopielka<\/em> (1982) by Witold Leszczynski’s a film adaptation of Edward Redlinski’s 1973 novel of the same name. The article is dedicated to the reception studying of this film in the context of martial law. The author relies on an extensive press search and analyzes 80 texts from 1981-1984, thus describing the period of production, distribution and subsequent festival circulation in Poland and around the world. It shows the criteria and strategies that the reviewers used to evaluate the film and tries to reconstruct the audience’s reception. The article is an attempt to popularize audience studies in film studies.<\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.06 Nie to dobre co dobre, ale co polubisz, powiadajo Domin[1]. Edward Redli\u0144ski Badania widowni filmowej nie s\u0105 novum w takich dziedzinach nauki jak socjologia czy psychologia. Natomiast w badaniach filmoznawczych zauwa\u017calny jest deficyt z zakresu audience studies. W\u015br\u00f3d znawc\u00f3w kina dostrzec mo\u017cna predylekcj\u0119 do analizowania g\u0142\u00f3wnie samego dzie\u0142a filmowego, w dodatku najcz\u0119\u015bciej pod… Czytaj wi\u0119cej »Recepcja filmu ,,Konopielka” Witolda Leszczy\u0144skiego w dobie stanu wojennego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1439],"tags":[1479,1485,1415,1484,1480,1486,1317,1487,1482],"ppma_author":[1038],"class_list":["post-4983","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2","tag-edward-redlinski","tag-feliks-netz","tag-festiwal-polskich-filmow-fabularnych-w-gdansku","tag-malgorzata-dipont","tag-maria-malatynska","tag-polish-feature-film-festival-in-gdansk","tag-witold-leszczynski","tag-wladyslaw-cybulski","tag-zbigniew-napiorkowski"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t