{"id":4764,"date":"2022-09-02T18:18:25","date_gmt":"2022-09-02T17:18:25","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=4764"},"modified":"2022-09-27T14:45:31","modified_gmt":"2022-09-27T13:45:31","slug":"mowili-takiej-polski-nie-ma-z-agnieszka-holland-rezyserka-i-scenarzystka-rozmawia-joanna-lopat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/mowili-takiej-polski-nie-ma-z-agnieszka-holland-rezyserka-i-scenarzystka-rozmawia-joanna-lopat\/","title":{"rendered":"„M\u00f3wili: takiej Polski nie ma”"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.18<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Agnieszka Holland, Gor\u0105czka<\/em>, Autor: brak danych, Prawa: WFDIF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – \u201eCo to takiego, ta Polska?\u201d pyta Jacek w pani filmie, w Kobiecie samotnej <\/em>(1981). Co to takiego, ta Polska, do kt\u00f3rej wr\u00f3ci\u0142a pani z Pragi w 1971 roku?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – To by\u0142 czas renesansu politycznego. Szczeg\u00f3lnie dla mnie, bo przyjecha\u0142am z Czechos\u0142owacji, gdzie nast\u0119powa\u0142a wielka smuta polityczna, pocz\u0105tek normalizacji. Wypuszczono mnie z wi\u0119zienia i oskar\u017cono o \u201erozbijanie systemu \u015bwiatowego komunizmu\u201d[1]<\/a><\/sup><\/sup>. Przyjecha\u0142am do Polski, kt\u00f3ra by\u0142a po zmianie I sekretarza[2]<\/a><\/sup><\/sup> i wygl\u0105da\u0142o na to, \u017ce nast\u0119puje pewna liberalizacja, r\u00f3wnie\u017c w dziedzinie kinematografii. Niekt\u00f3rzy w ni\u0105 uwierzyli, inni byli nieco bardziej sceptyczni. Ale by\u0142a jaka\u015b dynamika. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – To by\u0142 czas, kiedy ludzie uwierzyli. Gierek pyta\u0142: Pomo\u017cecie? I ludzie odpowiedzieli: Pomo\u017cemy! Uwierzyli. Jak pani wspomina polityczno-spo\u0142eczn\u0105 atmosfer\u0119 tamtych czas\u00f3w?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – P\u00f3\u017any Gomu\u0142ka by\u0142 przygn\u0119biaj\u0105cy. Wystarczy wspomnie\u0107 1968 rok i jego konsekwencje oraz grudniowe wydarzenia. To wszystko spowodowa\u0142o, \u017ce jak przyszed\u0142 kto\u015b nowy i powiedzia\u0142, \u017ce b\u0119dzie inaczej, to chcia\u0142o mu si\u0119 wierzy\u0107. Chcia\u0142o si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce b\u0119dzie inaczej. Zreszt\u0105 by\u0142o inaczej. Nast\u0105pi\u0142a pewna liberalizacja. Znacznie mniejszy stopie\u0144 ideologizacji, ni\u017c za p\u00f3\u017anego Gomu\u0142ki. Wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 odgrywali pragmatyczni technokraci. Jako\u015b nie by\u0142o takiego zapa\u0142u \u017ceby cenzurowa\u0107 i \u017ceby prze\u015bladowa\u0107. Z wi\u0119zienia wyszli ludzie, kt\u00f3rych zna\u0142am. Kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 tam po marcu. Mieli k\u0142opoty z prac\u0105, ale da\u0142o si\u0119 funkcjonowa\u0107. Ja natomiast, po do\u015bwiadczeniu czechos\u0142owackim, by\u0142am ostro\u017cna i sceptyczna. Nie mia\u0142am wielkiej ufno\u015bci. Nie wierzy\u0142am, \u017ce ta zmiana b\u0119dzie g\u0142\u0119boka. Ale pojawi\u0142a si\u0119 nowa energia. Przy czym nie mieli\u015bmy wielkiego por\u00f3wnania. Ja nie zna\u0142am innych kraj\u00f3w i innego systemu. Podobnie, moi koledzy. Ich znajomo\u015b\u0107 innego \u015bwiata by\u0142a incydentalna. Niekt\u00f3rym \u2013 tym z lepszych dom\u00f3w \u2013 zdarza\u0142o si\u0119 pojecha\u0107 na wakacje na Zach\u00f3d. To wszystko by\u0142o relatywne. Cho\u0107 by\u0142 szereg sygna\u0142\u00f3w, \u017ce jako\u015b da si\u0119 \u017cy\u0107. I stopniowo opozycyjna dzia\u0142alno\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a nabiera\u0107 wigoru. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 pani?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Szybko zda\u0142am sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce je\u015bli zaanga\u017cuj\u0119 si\u0119 w dzia\u0142ania opozycyjne, to nie b\u0119d\u0119 mia\u0142a szans na robienie film\u00f3w. Zdecydowa\u0142am, \u017ce skupi\u0119 si\u0119 na robieniu film\u00f3w i dzia\u0142alno\u015bci w ramach \u015brodowiska filmowego. Synergia kilku wa\u017cnych osobowo\u015bci w polskim kinie \u2013 takich jak Andrzej Wajda[3]<\/a><\/sup><\/sup>, Krzysztof Zanussi[4]<\/a><\/sup><\/sup> i nabieraj\u0105cy coraz wi\u0119kszego autorytetu Krzysztof Kie\u015blowski[5]<\/a><\/sup><\/sup> oraz introwertyczny, ale z siln\u0105 moraln\u0105 obecno\u015bci\u0105, Stanis\u0142aw R\u00f3\u017cewicz[6]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 spowodowa\u0142a, \u017ce zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 organizowa\u0107 i robi\u0107 swego rodzaju sie\u0107 solidarno\u015bci w dzia\u0142aniach Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w. Zacz\u0119li\u015bmy broni\u0107 siebie nawzajem i pewnych warto\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – W \u015brodowisko filmowe wprowadzi\u0142 pani\u0105 Stanis\u0142aw Lata\u0142\u0142o.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Tak. Staszek[7]<\/a><\/sup><\/sup> by\u0142 m\u0119\u017cem mojej przyjaci\u00f3\u0142ki jeszcze z dzieci\u0144stwa. I to on zorganizowa\u0142 spotkanie z kolegami po \u0142\u00f3dzkiej szkole, kt\u00f3rzy wtedy pracowali g\u0142\u00f3wnie w dokumencie. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 Tomek Zygad\u0142o[8]<\/a><\/sup><\/sup>, Krzysztof Kie\u015blowski, Andrzej Titkow[9]<\/a><\/sup><\/sup>, Bohdan Kosi\u0144ski[10]<\/a><\/sup><\/sup>. Oni byli bardzo ciekawi moich praskich do\u015bwiadcze\u0144, a ja by\u0142am ciekawa, jak oni widz\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 i szanse, \u017ceby robi\u0107 co\u015b w miar\u0119 niezale\u017cnie. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tadeusz Sobolewski, Krzysztof Kie\u015blowski i Agnieszka Holland Agnieszka (ty\u0142em), Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku 1977, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Jak to widzieli?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Zygad\u0142o z Kie\u015blowskim byli w trakcie robienia dokumentu Robotnicy 71. Nic o nas bez nas<\/em> (1972), i zaczynali odczuwa\u0107, \u017ce mo\u017ce si\u0119 nie uda\u0107. Mimo gwarancji i obietnic, \u017ce monta\u017c, kt\u00f3ry przedstawi\u0105 b\u0119dzie monta\u017cem ostatecznym, to okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to zosta\u0142o zmanipulowane[11]<\/a><\/sup><\/sup>. My\u015bl\u0119, \u017ce dla nich to by\u0142o bardzo bolesne do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re spowodowa\u0142o, \u017ce zdecydowali nie robi\u0107 ju\u017c dokument\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y bezpo\u015brednio zaanga\u017cowane politycznie. To by\u0142y pierwsze sygna\u0142y, \u017ce nie b\u0119dzie tak pi\u0119knie. I to sta\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 wcze\u015bnie. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Jakie na pani zrobili wra\u017cenie?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Bardzo dobre. Byli szczerzy, otwarci, ciekawi. Najwi\u0119ksze wra\u017cenie zrobi\u0142 Kie\u015blowski. Pewnie dlatego, \u017ce najmniej si\u0119 odzywa\u0142. Ale jak tylko co\u015b powiedzia\u0142, to wszyscy zwracali g\u0142ow\u0119 w jego stron\u0119. Zorientowa\u0142am si\u0119, \u017ce to on jest najbardziej charyzmatyczn\u0105 osob\u0105. Agnieszka Holland: – Ale nasza przyja\u017a\u0144 zacz\u0119\u0142a si\u0119 troch\u0119 p\u00f3\u017aniej. Bo by\u0142 Staszek i Staszek w naszej przyja\u017ani by\u0142 do\u015b\u0107 zaborczy. Z Kie\u015blowskim pierwszy raz, tak prywatnie, spotka\u0142am si\u0119, jak by\u0142am w ci\u0105\u017cy. Jego c\u00f3rka by\u0142a kilka miesi\u0119cy starsza od mojej Kasi. Zaproponowa\u0142 mi jakie\u015b rzeczy dla dziecka i tak si\u0119 zacz\u0119\u0142o. Stopniowo coraz bli\u017cej by\u0142am z Krzy\u015bkiem. Tymczasem w zespole Wajdy[12]<\/a><\/sup><\/sup> zebra\u0142a si\u0119 grupa absolwent\u00f3w \u0142\u00f3dzkiej szko\u0142y \u2013 Feliks Falk[13]<\/a><\/sup><\/sup>, Janusz Kijowski[14]<\/a><\/sup><\/sup>, Jerzy Domaradzki[15]<\/a><\/sup><\/sup>, Janusz Zaorski[16]<\/a><\/sup><\/sup>, Pawe\u0142 K\u0119dzierski[17]<\/a><\/sup><\/sup>, Marcel \u0141ozi\u0144ski[18]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3rzy te\u017c mieli ambicje fabularne. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – By\u0142a pani jedyn\u0105 kobiet\u0105 w tej grupie?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Tak. I to by\u0142o do\u015b\u0107 komicznie. Krytycy m\u00f3wili, \u017ce w tym towarzystwie ja jestem najbardziej m\u0119ska i to ja nosz\u0119 spodnie. Dzisiaj to brzmi jak seksizm, ale wtedy traktowa\u0142am te s\u0142owa, jak komplement. A\u017c do momentu, kiedy sobie u\u015bwiadomi\u0142am, \u017ce nie jestem facetem i widz\u0119 \u015bwiat troch\u0119 inaczej. Chocia\u017c dla nas wszystkich wr\u00f3g by\u0142 ten sam: komuna i cenzura. I to si\u0119 nasila\u0142o. By\u0142o coraz bardziej jasne, \u017ce system jest opresyjny, niewydolny i \u017ce ingeruje w nasze wolno\u015bci tw\u00f3rcze, ale jednocze\u015bnie gra z tym \u2013 podchody, wyszukiwanie szczelin \u2013 by\u0142a do pewnego stopnia fascynuj\u0105ca. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Agnieszka Holland i Krzysztof Zanussi, Iluminacja<\/em>, Autor: Renata Pajchel, Prawa do zdj\u0119cia: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Tor”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Jak wygl\u0105da\u0142y te podchody z cenzur\u0105?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Na pocz\u0105tku scenariusz trafia\u0142 do Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii Ministerstwa Kultury i Sztuki[19]<\/a><\/sup><\/sup>. Tam by\u0142 zatwierdzony do realizacji lub nie. P\u00f3\u017aniej film robi\u0142o si\u0119 w pe\u0142nej wolno\u015bci, a\u017c do kolaudacji, na kt\u00f3rej pokazywano ostateczny monta\u017c. Na takim pokazie by\u0142 cenzor. I my\u015bmy mieli r\u00f3\u017cne strategie i taktyki, \u017ceby go zmyli\u0107. Taka najbardziej prosta \u2013 ale dzia\u0142a\u0142a \u2013 polega\u0142a na tym, \u017ce podsuwali\u015bmy co\u015b, na co cenzura od razu si\u0119 rzuca\u0142a, nie zauwa\u017caj\u0105c bardziej z\u0142o\u017conych sens\u00f3w. Zawsze by\u0142y ze dwie sceny, przy kt\u00f3rych w kieszeni cenzora otwiera\u0142 si\u0119 n\u00f3\u017c. I wtedy zaczyna\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 tego k\u0142\u00f3ci\u0107, dyskutowa\u0107, a reszta jako\u015b przechodzi\u0142a. Ale w gruncie rzeczy ta cenzura by\u0142a ograniczona do kilku g\u0142\u00f3wnych spraw dotycz\u0105cych Zwi\u0105zku Radzieckiego, czy Partii. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Trafi\u0142a pani do Zespo\u0142u Filmowego \u201eX\u201d. Ale to nie by\u0142o takie oczywiste. Na pocz\u0105tku chcia\u0142a pani pracowa\u0107 z Tadeuszem Konwickim[20]<\/a><\/sup><\/sup>, ale on powiedzia\u0142, \u017ce przeforsowanie pani rzeczy b\u0119dzie wymaga\u0142o du\u017cej si\u0142y. I odes\u0142a\u0142 do Wajdy. Nazwa\u0142 go \u201eszlachetnym draniem\u201d.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – On u\u017cy\u0142 nawet ostrzejszego wyra\u017cenia ni\u017c \u201edra\u0144\u201d. Konwicki powiedzia\u0142, \u017ce on jest taki sam skurwysyn jak wszyscy inni, tylko troch\u0119 bardziej wielkoduszny. Dlaczego tak powiedzia\u0142 \u2013 nie wiem. Konwicki by\u0142 bardzo kostyczny. Natomiast Wajda by\u0142 dla swoich koleg\u00f3w nierozpoznawalny. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce to taki kolorowy ptak, \u017ce my\u015bli tylko o swojej karierze. Traktowali go tak, jak dzisiaj traktuj\u0105 Go\u015bk\u0119 Szumowsk\u0105[21]<\/a><\/sup><\/sup>. Z mieszanin\u0105 zazdro\u015bci i nieufno\u015bci. Ostatecznie nie zg\u0142osili si\u0119 do niego \u017cadni jego r\u00f3wie\u015bnicy, a on w naturalny spos\u00f3b sta\u0142 si\u0119 patronem m\u0142odych. Jednak te sceptyczne i nieufne opinie na temat Wajdy si\u0119 nie sprawdzi\u0142y. On da\u0142 nam ogromnie du\u017co. Du\u017co konsekwentnego i odwa\u017cnego wsparcia. Ju\u017c nie m\u00f3wi\u0105c o tym, \u017ce by\u0142 bardzo inspiruj\u0105cym partnerem do rozm\u00f3w, analiz, lektur. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Kilka lat trwa\u0142o zanim w pani\u0105 uwierzy\u0142. Albo nie tyle w pani\u0105, co w szanse na pani zaistnienie. I tu nie chodzi o kompetencje tylko o co\u015b wi\u0119cej. O nazwisko.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – On we mnie uwierzy\u0142, kiedy zrobi\u0142am Emigrant\u00f3w<\/em> (1976) S\u0142awomira Mro\u017cka w Gorzowie Wielkopolskim[22]<\/a><\/sup><\/sup>. Wajda tam przyjecha\u0142 i mu si\u0119 szalenie podoba\u0142o. Nawet po\u017cyczy\u0142 kilka pomys\u0142\u00f3w inscenizacyjnych. Wtedy te\u017c zaproponowa\u0142 mi asystentur\u0119 przy Cz\u0142owieku z marmuru<\/em> (1976). Ja si\u0119 bardzo zapali\u0142am. Zrobi\u0142am zdj\u0119cia pr\u00f3bne. I wtedy przyszed\u0142 prikaz z Ministerstwa Kultury, \u017ce ma mnie wyrzuci\u0107. On powiedzia\u0142, \u017ce rozumie wszystko, ale to on ma decydowa\u0107 o tym, jakich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w sobie dobiera. Wraz z kierowniczk\u0105 produkcji Barbar\u0105 Pec-\u015alesick\u0105, podj\u0119li decyzj\u0119, \u017ce nie b\u0119d\u0105 kontynuowa\u0107 produkcji, dop\u00f3ki sprawa si\u0119 nie wyja\u015bni. Z tego zrobi\u0142 si\u0119 mini skandal. I wi\u0119kszo\u015b\u0107 koleg\u00f3w \u2013 \u0142\u0105cznie z Kawalerowiczem \u2013 si\u0119 za mn\u0105 uj\u0119\u0142a. Wajda by\u0142 wtedy w zwi\u0105zku z Krysi\u0105 Zachwatowicz[23]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ra by\u0142a zdecydowanie antyre\u017cimowa. Antyre\u017cimowa i bardzo \u015bwiadoma. I on zacz\u0105\u0142 dojrzewa\u0107 politycznie. My\u015bl\u0119, \u017ce istotny by\u0142 wp\u0142yw m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy nie prze\u017cyli wojny i inaczej ni\u017c on do\u015bwiadczali tej re\u017cimowej rzeczywisto\u015bci. W latach 70. nast\u0105pi\u0142a aktywizacja polityczna Wajdy. To by\u0142o wida\u0107 w sposobie, w jakim prowadzi\u0142 zesp\u00f3\u0142 i Stowarzyszenie Filmowc\u00f3w, kiedy zosta\u0142 jego prezesem. Potem by\u0142a jego wizyta w Stoczni. I stosunki z ruchem ,,Solidarno\u015bci\u201d. To by\u0142 proces. On zacz\u0105\u0142 otwiera\u0107 si\u0119 na spawy innych ludzi. I wtedy zaproponowa\u0142, \u017ce mnie adoptuje, bo zrozumia\u0142, \u017ce g\u0142\u00f3wnym moim problemem jest nazwisko zwi\u0105zane z histori\u0105 mojego ojca. A poza tym przez dwadzie\u015bcia lat by\u0142am Agnieszk\u0105 Holland i nie widzia\u0142am powodu, by to nagle zmienia\u0107 z powodu zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Ale ja mu jednak podzi\u0119kowa\u0142am. Bo przecie\u017c mog\u0142am zmieni\u0107 nazwisko w momencie, w kt\u00f3rym wysz\u0142am za m\u0105\u017c, ale nie zrobi\u0142am tego z oczywistych dla mnie przyczyn. M\u00f3j ojciec sta\u0142 si\u0119 ofiar\u0105 tego re\u017cimu[24]<\/a><\/sup><\/sup>. Zale\u017ca\u0142o mi, by si\u0119 od niego nie odcina\u0107, by zachowa\u0107 wierno\u015b\u0107 wobec jego pami\u0119ci. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Andrzej Wajda, Agnieszka Holland i Maciej Karpi\u0144ski, Zdj\u0119cia pr\u00f3bne<\/em>, Autor: Janusz Zachwajewski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Pe\u0142nometra\u017cowym filmem zadebiutowa\u0142a pani w 1976 roku<\/strong> wsp\u00f3lnym filmem z Paw\u0142em K\u0119dzierskim i Jerzym Domaradzkim Zdj\u0119cia pr\u00f3bne<\/em> (1976). Potem byli Aktorzy prowincjonalni <\/em>(1978), <\/em>a nast\u0119pnie zrealizowa\u0142a pani Gor\u0105czk\u0119 <\/em>(1980). Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce tymi filmami wyra\u017ca pani poczucie \u201e\u017ce niewiele mo\u017cna zrobi\u0107, co by od nas zale\u017ca\u0142o\u201d. Myl\u0119 si\u0119? Czy mia\u0142a pani \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce film i wasza aktywno\u015b\u0107 maj\u0105 sens?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Nasze filmy spotka\u0142y si\u0119 z ogromnym zainteresowaniem widz\u00f3w \u2013 nieproporcjonalnym do swojej atrakcyjno\u015bci komercyjnej \u2013 i mia\u0142y naprawd\u0119 ogromn\u0105 widowni\u0119. Mieli\u015bmy wiele spotka\u0144 z widzami. Widzieli\u015bmy, \u017ce to do ludzi trafia, uruchamia ca\u0142\u0105 sfer\u0119 dyskusji i rozm\u00f3w. Mieli\u015bmy poczucie, \u017ce po jednym odwa\u017cnym filmie cz\u0142owiek stawa\u0142 si\u0119 artyst\u0105 niemal\u017ce narodowym. My\u015bl\u0119, \u017ce to dodawa\u0142o nam skrzyde\u0142. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Czy w\u0142a\u015bnie taka atmosfera panowa\u0142a przy okazji premiery Aktor\u00f3w prowincjonalnych?<\/em><\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Pierwszy raz pokaza\u0142am ten film w Koszalinie, na festiwalu M\u0142odzi i Film[25]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3remu patronowa\u0142 Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Socjalistycznej. Widownia by\u0142a bardzo m\u0142oda. I oni filmem byli zachwyceni. Towarzyszy\u0142 mi wtedy Tadzio Huk, kt\u00f3ry w filmie zagra\u0142 g\u0142\u00f3wnego bohatera. Jego, tak samo jak mnie, zaskoczy\u0142a gor\u0105ca reakcja. Nie spodziewali\u015bmy si\u0119, \u017ce ten film \u2013 przecie\u017c \u015brodowiskowy \u2013 mo\u017ce mie\u0107 tak \u017cywe przyj\u0119cie. I, \u017ce dostaniemy tam G\u0142\u00f3wn\u0105 Nagrod\u0119[26]<\/a><\/sup><\/sup>. P\u00f3\u017aniej by\u0142o wiele spotka\u0144 z widowni\u0105 w Polsce. Ich atmosfera dawa\u0142a nam poczucia sensu. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Nie wiadomo czy g\u0142\u00f3wny bohater \u2013 aktor w prowincjonalnym teatrze \u2013 chce walczy\u0107 z systemem, czy tylko o siebie i swoj\u0105 karier\u0119. Ta niejednoznaczno\u015b\u0107 oddawa\u0142a nastroje spo\u0142eczne tamtego czasu?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Ta niejednoznaczno\u015b\u0107 jest u niego jeszcze bardziej z\u0142o\u017cona. Bo przecie\u017c nie wiemy, czy on jest naprawd\u0119 dobrym aktorem, czy tylko tak siebie widzi i chcia\u0142by nim by\u0107. Ale w gruncie rzeczy on bardzo ma\u0142o chce. Chce uczciwie wykona\u0107 swoj\u0105 prac\u0119. I to si\u0119 okazuje niemo\u017cliwe. Abstrahuj\u0105c od tw\u00f3rczych ambicji, on pragnie \u017ceby ten tekst i ta rola nie zosta\u0142y mu jako\u015b ukradzione, zmanipulowane i zmienione w kicz. Ale orientuje si\u0119, \u017ce polityka, oportunizm i konformizm \u2013 zar\u00f3wno re\u017cysera, jak i dyrektora \u2013 graj\u0105 tu kluczow\u0105 rol\u0119 i wtedy zaczyna si\u0119 szarpa\u0107. Okazuje si\u0119, \u017ce to jest system, z kt\u00f3rym nie mo\u017ce wygra\u0107, bo aktor jest uwa\u017cany za pionka, marionetk\u0119, kt\u00f3ra powinna wykonywa\u0107 to, co mu si\u0119 ka\u017ce. On si\u0119 buntuje. Zreszt\u0105 ten bunt jest chaotyczny. Ta niejednoznaczno\u015b\u0107 by\u0142a wpisana w g\u0142\u00f3wn\u0105 koncepcj\u0119 filmu. I wielu ludzi si\u0119 w tym odnajdywa\u0142o. Bo chcieliby, ale nie mog\u0105. Czuj\u0105, \u017ce co\u015b jest nie tak, ale nie wiedz\u0105 dok\u0142adnie co. Chcieliby jakiej\u015b swobody i sprawczo\u015bci, chcieliby jako\u015b wyzwoli\u0107 si\u0119 od tych p\u0119t konformizmu czy strachu, czy lenistwa, czy niewiary i na og\u00f3\u0142 im si\u0119 to nie udaje. W wielu tych filmach by\u0142 przekaz, \u017ce tylko razem co\u015b mo\u017cemy. \u017be gdyby\u015bmy nie byli tak sami, tak podzieleni, to mo\u017ce to by si\u0119 uda\u0142o. W jakim\u015b sensie to by\u0142a prefiguracja ,,Solidarno\u015bci\u201d. Na pewno te nasze intuicje antycypowa\u0142y co\u015b, co spo\u0142ecznie narasta\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Agnieszka Holland i Jerzy Domaradzki, Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku 1977, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Wspomina Pani ,,Solidarno\u015b\u0107\u201d, wi\u0119c przejd\u0119 do 1981 roku. Roku, w kt\u00f3rym na Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych pokazano pani Gor\u0105czk\u0119<\/em>. W tym samym czasie, te\u017c w Gda\u0144sku, trwa\u0142 Krajowy Zjazd ..Solidarno\u015bci\u201d. Bra\u0142a pani udzia\u0142 w obydwu wydarzeniach?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Tak. Pojecha\u0142am na ten zjazd. To by\u0142o bardzo ciekawe, ale w jaki\u015b spos\u00f3b te\u017c niejednoznaczne: zacz\u0119\u0142y si\u0119 ujawnia\u0107 tendencje nacjonalistyczne. Zacz\u0119li troch\u0119 si\u0119 \u0142ama\u0107. Oczywi\u015bcie, dzia\u0142o si\u0119 to w du\u017cym napi\u0119ciu i wiele sprzecznych przekaz\u00f3w wychodzi\u0142o z tych obrad i wybor\u00f3w. Uwa\u017ca\u0142am \u2013 i Gor\u0105czka<\/em> w pewnym sensie to pokazywa\u0142a \u2013 \u017ce to si\u0119 nie mo\u017ce uda\u0107, \u017ce zwyci\u0119stwo tej rewolucji nie jest mo\u017cliwe w tym systemie. Ale wspiera\u0142am to i obserwowa\u0142am. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Gor\u0105czka<\/em> by\u0142a wyrazem niewiary w rewolucj\u0119. Co spowodowa\u0142o ten krytyczny stosunek? Czeskie do\u015bwiadczenie czy obserwacja bie\u017c\u0105cych wydarze\u0144?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Jedno z drugim. Praska Wiosna, a w\u0142a\u015bciwie jej koniec \u2013 konformizacja i normalizacja, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y wyj\u0105tkowo szybko. Obserwowa\u0142am ten wzlot. I jak \u0142atwo mo\u017cna go z\u0142ama\u0107. W\u00f3wczas moja \u015bwiadomo\u015b\u0107 immanentnych cech rewolucji bardzo si\u0119 nasili\u0142a, a p\u00f3\u017aniej ugruntowa\u0142a poprzez lektury. My\u015bla\u0142am, \u017ce w Polsce wszystko potoczy si\u0119 podobnie, ale mimo tego mia\u0142am przekonanie, \u017ce \u2013 cytuj\u0105c Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego \u2013 \u201eMusimy co\u015b zrobi\u0107, co by od nas zale\u017ca\u0142o, zwa\u017cywszy, \u017ce dzieje si\u0119 tak du\u017co, co nie zale\u017cy od nikogo\u201d[27]<\/a><\/sup><\/sup>. To zdanie by\u0142o wtedy moim mottem. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – W tym czasie zosta\u0142a pani Przewodnicz\u0105c\u0105 Sekcji Fabularnej w Stowarzyszeniu Filmowc\u00f3w. Wierzy\u0142a pani, \u017ce jednak co\u015b od pani zale\u017cy?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – \u017b\u0105dali\u015bmy reformy kinematografii. Trwa\u0142y rozmowy, kt\u00f3rym przewodniczy\u0142am z ramienia Stowarzyszenia. D\u0142ugie i nudne. Do\u015b\u0107 szybko zorientowa\u0142am si\u0119, \u017ce to by\u0142a ze strony w\u0142adz pozorowana sytuacja. I \u017ce nic z tego nie wyniknie. \u017be oni graj\u0105 na zw\u0142ok\u0119. I powiedzia\u0142am im o tym, zaznaczaj\u0105c, \u017ce b\u0119dziemy nadal rozmawia\u0107. Atmosfer\u0119 tej sytuacji oddaje scena, kt\u00f3r\u0105 napisa\u0142am do Cz\u0142owieka z \u017celaza<\/em> (1981), jak ju\u017c Andrzej realizowa\u0142 ten film. Gdzie\u015b pod koniec filmu, posta\u0107 grana przez Franciszka Trzeciaka[28]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 notabl komunistyczny \u2013 wychyla si\u0119 z samochodu i m\u00f3wi do dziennikarza, kt\u00f3rego gra Marian Opania, \u017ce porozumienia podpisane pod przymusem si\u0119 nie licz\u0105. I jasne by\u0142o, \u017ce dla w\u0142adzy to tylko \u015bwistek papieru, kt\u00f3ry podrze, jak tylko b\u0119dzie okazja. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – By\u0142a pani osamotniona w tym sceptycyzmie?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Tylko z Krzy\u015bkiem Kie\u015blowskim mieli\u015bmy podobne odczucia. On te\u017c by\u0142 do\u015b\u0107 sceptyczny. My\u015bleli\u015bmy, \u017ce mo\u017ce doj\u015b\u0107 do interwencji sowieckiej i do rozlewu krwi. A potem my\u015bla\u0142am o jakim\u015b stanie wyj\u0105tkowym, \u017ce to te\u017c jest mo\u017cliwe. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Barbara Grabowska i Agnieszka Holland, Gor\u0105czka<\/em>, Autor: brak danych, Prawa: WFDIF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Pytaniem o osamotnienie wr\u00f3c\u0119 do Kobiety samotnej \u2013 <\/em>kolejnego filmu po Gor\u0105czce.<\/em><\/strong> Na temat Gor\u0105czki <\/em>m\u00f3wi\u0142a pani, \u017ce to filmowe \u201ewyj\u015bcie ze \u015bwiata zamkni\u0119tego mi\u0119dzy kuchni\u0105 a \u0142azienk\u0105\u201d. Tymczasem w Kobiecie samotnej<\/em> wraca pani do ciasnych przestrzeni. To obraz zrobiony bez epickiego rozmachu.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Zrobi\u0142am ten film zamiast du\u017cego epickiego filmu o getcie warszawskim. Chocia\u017c scenariusz, napisany przez Jerzego Stefana Stawi\u0144skiego[29]<\/a><\/sup><\/sup>, by\u0142 bardzo b\u0142yskotliwy i taki niemal \u201eameryka\u0144ski\u201d to jednak unika\u0142 pewnych wyj\u0105tkowo bolesnych prawd dotycz\u0105cych stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich. A ja nie chcia\u0142am ich unika\u0107, wiedz\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce widownia \u2013 ani \u017bydzi ani Polacy \u2013 nie jest na nie gotowa. Kobiet\u0119 samotn\u0105<\/em> zrobi\u0142am z potrzeby opowiadania rzeczywisto\u015bci bezpo\u015brednio i troch\u0119 na przek\u00f3r trendom. Dla mnie Cz\u0142owiek z \u017celaza<\/em> to by\u0142a tylko ma\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 prawdy. Mia\u0142am poczucie, \u017ce ci skrzywdzeni i poni\u017ceni nie dostaj\u0105 \u017cadnej nadziei, nawet od ruchu takiego, jak ,,Solidarno\u015b\u0107\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Albo od Boga. Pani pierwszy, dyplomowy film jeszcze z FAMU[30]<\/a><\/sup><\/sup>, to opowie\u015b\u0107 o kobiecie, o s\u0142u\u017c\u0105cej, kt\u00f3ra jest bita i poni\u017cana. Nawet w zaawansowanej ci\u0105\u017cy. I w pewnym momencie idzie na strych, gdzie spotka Pana Boga, kt\u00f3rego prosi o pomoc. Ten wysy\u0142a jej Anio\u0142a, pi\u0119knego i m\u0142odego. Id\u0105 razem do \u0142\u00f3\u017cka. Jest im dobrze, ale s\u0142u\u017c\u0105ca swoim ci\u0119\u017ckim brzuchem przyciska Anio\u0142a i ten si\u0119 dusi. Z cia\u0142em wraca do Boga i pyta: \u201eco\u015b zrobi\u0142, przecie\u017c tak nie wolno\u201d. Zawstydza Boga. Od razu pomy\u015bla\u0142am o Irenie Misiak, chocia\u017c w Kobiecie samotnej <\/em>to ona jest duszona i mam wra\u017cenie, nikomu nie jest wstyd.[31]<\/a><\/sup><\/sup><\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Gdy realizowa\u0142am Grzech Boga <\/em>(1969), m\u00f3j film dyplomowy, to nie mia\u0142am \u015bwiadomo\u015bci feministycznej, ale dzisiaj, gdy ogl\u0105dam ten obraz, to mam wra\u017cenie, \u017ce jest szalenie feministyczny i przejmuj\u0105cy z punktu widzenia kobiety. To film bior\u0105cy absolutnie jej stron\u0119. R\u00f3wnie\u017c przed Bogiem, kt\u00f3ry skazuje j\u0105 na udr\u0119k\u0119 i zniewolenie. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – W przypadku Kobiety samotnej<\/em> inspiracj\u0105 do scenariusza, kt\u00f3ry napisa\u0142a pani z Maciejem Karpi\u0144skim by\u0142y pami\u0119tniki, prawda? Jak pani do nich dotar\u0142a?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Moja mama bardzo d\u0142ugo by\u0142a naczeln\u0105 pisma o nazwie \u201eNowa wie\u015b\u201d. W nim dzia\u0142 kontaktu z czytelnikiem by\u0142 najwa\u017cniejszym dzia\u0142em. Ci\u0105gle organizowali konkursy na pami\u0119tniki i ci\u0105gle kobiety te pami\u0119tniki wysy\u0142a\u0142y. Czyta\u0142am je i nawet jeden podrobi\u0142am. Wcieli\u0142am si\u0119 w posta\u0107 wiejskiej dziewczyny, ale nie pami\u0119tam, czy pos\u0142a\u0142am go na konkurs. By\u0142am wtedy w liceum. Ale fascynacja t\u0105 form\u0105 zosta\u0142a we mnie. A do napisania Kobiety samotnej<\/em> g\u0142\u00f3wn\u0105 inspiracj\u0105 by\u0142y dwa konkretne \u2013 fryzjerki i listonoszki. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Agnieszka Holland, Maria Chwalib\u00f3g i Bogus\u0142aw Linda, Kobieta samotna<\/em>, Autor: Wiktor Nitkiewicz, Prawa do zdj\u0119cia: nieustalone<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Do tej pory w filmach nurtu tzw. moralnego niepokoju bohaterami byli zazwyczaj m\u0119\u017cczy\u017ani. To oni walczyli o spraw\u0119. Chocia\u017c w Kobiecie samotnej<\/em> bohaterk\u0105 jest kobieta, to w gruncie rzeczy jest ona antybohaterk\u0105, ofiar\u0105.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Tak, dlatego jest nielubiana przez \u017cycie i przez spo\u0142ecze\u0144stwo. Ale my chcieli\u015bmy, \u017ceby ta bohaterka by\u0142a proaktywna. Ona si\u0119 buntuje, walczy, szuka czego\u015b innego. Nie jest to z\u0142amana myszka, kt\u00f3ra akceptuje ten kawa\u0142ek rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ry zosta\u0142 jej przydzielony. Jest to kobieta, kt\u00f3ra ma w sobie jaki\u015b seksapil, jak\u0105\u015b kobiec\u0105 si\u0142\u0119. Budowali\u015bmy t\u0119 posta\u0107 tak, \u017ceby nie by\u0142a jednowymiarowa. Kobieta samotna<\/em> za granic\u0105 spotyka\u0142a si\u0119 ze \u015bwietnym przyj\u0119ciem. Film m\u00f3wi\u0142 o \u015bwiecie, w kt\u00f3rym by\u0142 pokazywany. Niezale\u017cnie od tego czy to by\u0142a Kanada, czy Szwecja. Nie by\u0142 tam odbierany jako co\u015b egzotycznego. Wtedy u\u015bwiadomi\u0142am sobie, \u017ce jest to opowie\u015b\u0107 ponadre\u017cimowa. \u017be wci\u0105\u017c \u017cyjemy w klasowych spo\u0142ecze\u0144stwach, w kt\u00f3rych los kobiety jest gorszy ni\u017c los klasowego odpowiednika m\u0119skiego. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Ten film by\u0142 czytany poza kontekstem politycznym?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Tak. Bardzo dobrze. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Nie by\u0142 to dla zagranicznych widz\u00f3w film w pewnym sensie antyfeministyczny? Przecie\u017c Irena – jak sama m\u00f3wi – niewiele mo\u017ce, bo nikt za ni\u0105 nie stoi. Jest zale\u017cna od \u0142aski partii, faceta, kt\u00f3ry si\u0119 pojawia w jej \u017cyciu.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Zgoda, ale feminizm nie polega na tym, \u017ceby robi\u0107 agitki, powtarza\u0107, \u017ce wszystkie kobiety s\u0105 niezale\u017cne. Ale na tym, aby rozpoznawa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 i szuka\u0107 jakiego\u015b rodzaju sprzeciwu i zmiany. Najwa\u017cniejsze jest opowiedzenie tego i potem zdiagnozowanie. Gdyby mia\u0142o si\u0119 wykorzysta\u0107 tego typu filmy do dzia\u0142a\u0144 proaktywnych, to tylko wtedy, kiedy one nie lukruj\u0105 rzeczywisto\u015bci. Taki feminizm propagandowy nigdy mnie nie interesowa\u0142 i nie wydawa\u0142 mi si\u0119 skuteczny. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Na ile z Iren\u0105 mog\u0105 uto\u017csamia\u0107 si\u0119 kobiety, kt\u00f3re nie znaj\u0105 \u00f3wczesnego kontekstu politycznego?<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Dla moich m\u0142odych kole\u017canek Kobieta samotna<\/em> jest filmem, kt\u00f3ry najbardziej je porusza. Odnajduj\u0105 si\u0119 w nim. Jego aspekt genderowy i klasowy niewiele si\u0119 zmieni\u0142. Ma\u0142o tego, w spo\u0142ecze\u0144stwach kapitalistycznych ten aspekt klasowy by\u0142 bardzo silny. Z czego my\u015bmy nie do ko\u0144ca zdawali sobie spraw\u0119. Nam si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce walka klas jest jakim\u015b ideologicznym konstruktem. Tymczasem ona jest czym\u015b rzeczywistym i teraz to wida\u0107 jeszcze wyra\u017aniej, ni\u017c si\u0119 to widzia\u0142o w okresie neoliberalizmu, czy w latach 70. i 80. Wtedy wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce to si\u0119 zmienia. \u017be spo\u0142ecze\u0144stwo si\u0119 egalitaryzuje. Ale teraz wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce s\u0105 r\u00f3wni i r\u00f3wniejsi w ka\u017cdym systemie. W systemie kapitalistycznym to jest bardzo wyra\u017ane, bo kobiety s\u0105 na ko\u0144cu drabinki. A je\u015bli do tego s\u0105 samotne \u2013 nie maj\u0105 wsparcia rodziny czy m\u0119\u017ca, to s\u0105 w sytuacji parias\u00f3w. Wystarczy zobaczy\u0107, jak traktuje si\u0119 samotne matki \u2013 chce si\u0119 je pozbawia\u0107 r\u00f3\u017cnych przywilej\u00f3w i dodatk\u00f3w. S\u0105 sytuacje, w kt\u00f3rych s\u0105 traktowane jako co\u015b gorszego. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maria Chwalib\u00f3g, Kobieta samotna<\/em>, Autor: Wiktor Nitkiewicz, Prawa do zdj\u0119cia: nieustalone<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Takie ca\u0142kowite osamotnienie jest dzisiaj mo\u017cliwe?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Zastanawia\u0142am si\u0119 ostatnio, czy w dzisiejszej Polsce bohaterka Kobiety samotnej<\/em> by\u0142aby tak ca\u0142kowicie osamotniona. Tak g\u0142\u0119boko, \u017ce ani rodzina, dla kt\u00f3rej ona mo\u017ce by\u0107 obci\u0105\u017ceniem, ani Partia, ani ,,Solidarno\u015b\u0107\u201d, ani ko\u015bci\u00f3\u0142 nie s\u0105 w stanie jej dostrzec, nie m\u00f3wi\u0105c o tym, \u017ceby co\u015b zaproponowa\u0107. I s\u0105dz\u0119, \u017ce taka Irena paradoksalnie znalaz\u0142aby poczucie wsp\u00f3lnoty w czym\u015b takim jak Rodzina Radia Maryja. W\u0142a\u015bnie takim ludziom ten ko\u015bci\u00f3\u0142 i te organizacje ofiarowa\u0142y jak\u0105\u015b \u2013 w naszym przekonaniu \u2013 namiastk\u0119 wsp\u00f3lnoty, ale w ich odczuciu, rzeczywist\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – To s\u0105 struktury, w kt\u00f3rych mog\u0142aby si\u0119 poczu\u0107 bezpieczniej, ale wci\u0105\u017c niewiele mo\u017ce od nich dosta\u0107 poza t\u0105 u\u0142ud\u0105 bezpiecze\u0144stwa. Albo u\u0142ud\u0105 przynale\u017cno\u015bci. Irena jest pragmatyczna. W filmie jest taka scena, kiedy kto\u015b z rodziny pyta Iren\u0119, dlaczego nie zapisze si\u0119 do ,,Solidarno\u015bci\u201d. W jej imieniu pada odpowied\u017a: przecie\u017c nie maj\u0105 mieszka\u0144 na przydzia\u0142.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Ale ju\u017c przynale\u017cno\u015b\u0107 do wsp\u00f3lnoty daje jak\u0105\u015b si\u0142\u0119, albo elementarne poczucie bezpiecze\u0144stwa. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – A jaki by\u0142 odbi\u00f3r tego filmu w\u015br\u00f3d pani koleg\u00f3w z zespo\u0142u \u201eX\u201d?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Oni byli wstrz\u0105\u015bni\u0119ci, byli zszokowani i uwa\u017cali, \u017ce przesadzi\u0142am, \u017ce nie ma takiej Polski. To tak nie wygl\u0105da. Wajda by\u0142 szczeg\u00f3lnie zbulwersowany. Jakby nie znali takiego \u015bwiata, kt\u00f3ry ja akurat zna\u0142am. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Dla mnie pani filmy z tego czasu by\u0142y takimi fabularyzowanymi dokumentami. Dotykaj\u0105 delikatnych obszar\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y tematem zainteresowania dokumentalist\u00f3w, ale przesta\u0142y by\u0107 tematem film\u00f3w fabularnych. Pani uda\u0142o si\u0119 t\u0119 dokumentaln\u0105 prawd\u0119 przemyci\u0107 do fabularnej opowie\u015bci.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Nigdy nie robi\u0142am dokument\u00f3w i nigdy nie chcia\u0142am robi\u0107 dokument\u00f3w. Zawsze mia\u0142am wra\u017cenie \u2013 to samo, kt\u00f3re w pewnym momencie podziela\u0142 Kie\u015blowski \u2013 \u017ce robi\u0105c dokumenty o prawdziwych ludziach mog\u0119 ingerowa\u0107 w ich \u017cycie. A to w konsekwencji mo\u017ce spowodowa\u0107 co\u015b, czego nie chcia\u0142abym spowodowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – To casus Z Punktu widzenia nocnego portiera<\/em> (1977) Krzysztofa Kie\u015blowskiego.<\/strong>[32]<\/a><\/sup><\/sup>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Ale my\u015bl\u0119, \u017ce Kie\u015blowski wcze\u015bniej m\u00f3g\u0142 czu\u0107, \u017ce nie ma pe\u0142nej swobody, kt\u00f3r\u0105 daje fikcja. Re\u017cyser mo\u017ce robi\u0107 z bohaterem fikcyjnym, co tylko sobie wymy\u015bli i nikt z tego powodu nie cierpi. Dla mnie j\u0119zyk fabularny i j\u0119zyk fikcji by\u0142y podstawowymi j\u0119zykami ekspresji. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – By\u0142y bezpieczniejsze?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Dzisiaj ju\u017c nie jestem tego pewna tak do ko\u0144ca. Ale my\u015bl\u0119, \u017ce fabu\u0142a ma wi\u0119ksz\u0105 skuteczno\u015b\u0107 emocjonaln\u0105. Dokumentom widz si\u0119 przygl\u0105da. Natomiast w przypadku filmu fabularnego \u0142atwiej nast\u0119puje proces identyfikacji i uto\u017csamienia si\u0119 z opowiadanym do\u015bwiadczeniem. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Kolaudacja Kobiety samotnej<\/em> w zespole odby\u0142a si\u0119 dzie\u0144 przed wyjazdem do Szwecji, z kt\u00f3rej wr\u00f3ci\u0142a pani dopiero po o\u015bmiu latach. Ale wtedy, w dniu pokazu, nie wiedzia\u0142a pani, \u017ce nie wr\u00f3ci.[33]<\/a><\/sup><\/sup><\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Nie, nie wiedzia\u0142am. Wyjecha\u0142am, \u017ceby promowa\u0107 Aktor\u00f3w prowincjonalnych<\/em>. M\u0105\u017c z c\u00f3reczk\u0105 mieli do mnie do\u0142\u0105czy\u0107 przed \u015bwi\u0119tami, kt\u00f3re mieli\u015bmy sp\u0119dzi\u0107 w Szwecji. To mia\u0142 by\u0107 czas oddechu. Zastanawiali\u015bmy si\u0119 jeszcze \u2013 przeczuwaj\u0105c katastrof\u0119 \u2013 czy nie zostawimy c\u00f3rki u ciotki. To by\u0142a opcja na wypadek, gdyby w Polsce zadzia\u0142o si\u0119 co\u015b krwawego. W pewnym momencie mia\u0142am coraz mocniejsze przeczucie, \u017ce co\u015b takiego jak stan wojenny zaraz si\u0119 wydarzy. I wydarzy\u0142o si\u0119. O czym dowiedzia\u0142am si\u0119 po po\u0142udniu 13 grudnia od kuzyna, kt\u00f3ry odebra\u0142 mnie na stacji w Goeteborgu. Zaraz po wej\u015bciu do mieszkania w\u0142\u0105czy\u0142 telewizor. Tak zobaczy\u0142am polskie czo\u0142gi na ulicach Warszawy. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Agnieszka Holland, Maria Chwalib\u00f3g Maria, Pawe\u0142 Witczak i Bogus\u0142aw Linda, Kobieta samotna<\/em>, Autor: Jerzy Ko\u015bnik, Prawa do zdj\u0119cia: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny \/ Jerzy Ko\u015bnik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Jaki by\u0142 ten ostatni dzie\u0144?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Pami\u0119tam go bardzo dobrze. Mia\u0142am mn\u00f3stwo spaw, a Kasi nie mog\u0142am zostawi\u0107 w szkole, wi\u0119c ca\u0142y dzie\u0144 j\u0105 ze sob\u0105 targa\u0142am. W Teatrze Ateneum zrobi\u0142am pr\u00f3b\u0119 zast\u0119pcz\u0105, z kt\u00f3rej pojecha\u0142am na kolaudacj\u0119 Kobiety samotnej<\/em>. Kasia siedzia\u0142a na tej kolaudacji, a ja w odpowiednich momentach zas\u0142ania\u0142am jej oczy. Po scenie, w kt\u00f3rej Jacek dusi Iren\u0119 i rozwala radio, Kasia nachyli\u0142a si\u0119 do mnie i powiedzia\u0142a: \u201eMam nadziej\u0119, \u017ce to radio by\u0142o ju\u017c zepsute.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Oficjalnego pokazu Kobiety samotnej<\/em> nie by\u0142o. Po wprowadzeniu stanu wojennego film trafi\u0142 \u201ena p\u00f3\u0142k\u0119\u201d. Odwo\u0142ano Festiwal w Gda\u0144sku, na kt\u00f3rym mia\u0142 by\u0107 pokazany. Gdyby jednak ten festiwal w 1982 roku si\u0119 odby\u0142, to jaki wed\u0142ug pani by\u0142by odbi\u00f3r Kobiety samotnej<\/em>?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Trudno mi powiedzie\u0107. To by\u0142 moment bardzo g\u0142\u0119bokiego kryzysu. Na pewno \u0142atwiej by\u0142oby zaakceptowa\u0107 Przes\u0142uchanie<\/em> (1982), bo Kobieta samotna<\/em> jest takim wyrzutem sumienia wobec spo\u0142ecze\u0144stwa lub wobec tej jego cz\u0119\u015bci, kt\u00f3ra by\u0142a uznawana za opozycj\u0119 wobec w\u0142adz, czyli ko\u015bcio\u0142a i ,,Solidarno\u015bci\u201d. To by\u0142o bardzo pod pr\u0105d zrobi\u0107 to w spos\u00f3b, w jaki ja to zrobi\u0142am. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Film zosta\u0142 pokazany siedem lat po jego realizacji. W 1988 roku, na Festiwalu Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni dosta\u0142a pani nagrod\u0119 specjaln\u0105[34]<\/a><\/sup><\/sup>. Jak wtedy zareagowa\u0142a publiczno\u015b\u0107? Film wci\u0105\u017c by\u0142 aktualny?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Nie wiem. Nie by\u0142o mnie wtedy w Polsce. Ale od powstania filmu do czasu jego oficjalnej dystrybucji, ludzie ogl\u0105dali kopie z kopii na VHS-ach w ramach dystrybucji podziemnej. Byli ciekawi tego obrazu. Kobieta samotna<\/em> zmieni\u0142a si\u0119 w ikon\u0119 zakazanego filmu. Filmu, kt\u00f3ry by\u0142 oskar\u017ceniem pod adresem re\u017cimu. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Od czasu wprowadzenia stanu wojennego bardzo zmieni\u0142y si\u0119 gusta widowni. Do dystrybucji wprowadzono rozrywkowe obrazy. Ludzie ch\u0119tniej wybierali Terminatora<\/em>, ni\u017c polskie filmy, kt\u00f3re wraca\u0142y z p\u00f3\u0142ek. W 1990 roku na 25 film\u00f3w w dystrybucji, tylko jeden by\u0142 polski \u2013 Ucieczka z kina wolno\u015b\u0107 <\/em>(1990) Wojciecha Marczewskiego. Zmieni\u0142y si\u0119 gusta, czy widzowie ju\u017c nie mieli ochoty przygl\u0105da\u0107 si\u0119 sobie?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Po 1981 roku praktycznie nie powsta\u0142y filmy o rzeczywisto\u015bci \u2013 mocne i krytyczne. Ca\u0142e pokolenie os\u00f3b, kt\u00f3re debiutowa\u0142o w latach 80, natrafi\u0142o na bojkot, a p\u00f3\u017aniej w latach 90. na komercjalizacj\u0119 i zanik polskiej produkcji. To by\u0142y czasy, kiedy takie filmy nie by\u0142y ju\u017c do zrobienia. Chocia\u017c pod koniec lat 80. to si\u0119 zacz\u0119\u0142o troch\u0119 zmienia\u0107. Marczewski zrobi\u0142 wspomnian\u0105 Ucieczk\u0119 z kina Wolno\u015b\u0107<\/em>, moja siostra Ostatni dzwonek <\/em>(1989),<\/em> kt\u00f3ry by\u0142 popularny w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy. Ale to by\u0142y rodzynki. Ta widownia nie mia\u0142a szansy szuka\u0107 luster, bo ich nie by\u0142o. Natomiast w latach 90. zacz\u0105\u0142 si\u0119 wy\u015bcig z ameryka\u0144skimi filmami i to by\u0142 pojedynek skazany na pora\u017ck\u0119, kt\u00f3ry wygra\u0142y tylko Psy<\/em> (1992). <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krystyna Janda (ty\u0142em) i Agnieszka Holland, Przes\u0142uchanie<\/em>, Autor: Renata Pajchel, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Zebra”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – W 1981 roku rozwa\u017ca\u0142a Pani powr\u00f3t do Polski?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Przez rok siedzia\u0142am na walizkach. W\u0142a\u015bciwie na jednej. Ale mia\u0142am ciekawo\u015b\u0107 \u2013 co b\u0119dzie, jak nie wr\u00f3c\u0119. Jak odnajd\u0119 si\u0119 w tym dziwnym, obcym \u015bwiecie. Bo jak wr\u00f3c\u0119 to wiedzia\u0142am, co b\u0119dzie. Wiedzia\u0142am, \u017ce zaanga\u017cuj\u0119 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycyjn\u0105 i mog\u0119 zapomnie\u0107 o robieniu film\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Joanna \u0141opat: – Wr\u00f3c\u0119 do pytania Jacka z Kobiety samotnej<\/em>: \u201eCo to takiego, ta Polska\u201d w 1981 roku?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Holland: – Taka typowo polska \u2013 najlepsza i najgorsza. Z jednej strony zryw, z drugiej trudno\u015bci w wytrwa\u0142o\u015bci. Niepotrzebne konflikty. Do pewnego momentu by\u0142o du\u017co nadziei w Polsce, ale zacz\u0119\u0142a dominowa\u0107 atmosfera zapas\u00f3w w b\u0142ocie. Ta Polska by\u0142a niejednoznaczna. Oczywi\u015bcie to, co si\u0119 dzia\u0142o, je\u015bli chodzi o ,,Solidarno\u015b\u0107\u201d, to by\u0142o pi\u0119kne. <\/p>\n\n\n\n

  1. W styczniu 1970 r. Agnieszka Holland zosta\u0142a oskar\u017cona o pomoc w przemycaniu nielegalnych wydawnictw do Polski. W praskim wi\u0119zieniu sp\u0119dzi\u0142a siedem tygodni. W tak zwanym \u201eProcesie taternik\u00f3w\u201d zosta\u0142a skazana przez S\u0105d Najwy\u017cszy Czechos\u0142owackiej Republiki Ludowej za \u201erozbijanie systemu \u015bwiatowego komunizmu\u201d. Zob. B. Kaliski, Kurierzy wolnego s\u0142owa (Pary\u017c – Praga – Warszawa 1968-1970)<\/em>, Wydawnictwo Instytut Historii PAN, Warszawa 2014. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  2. 20 grudnia 1970 r. Edward Gierek zast\u0105pi\u0142 W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119 na stanowisku I sekretarza KC PZPR. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  3. Andrzej Wajda (1926\u20132016) \u2013 re\u017cyser filmowy i teatralny, scenarzysta. W latach 1972\u20131983 tw\u00f3rca i kierownik Zespo\u0142u Filmowego \u201eX\u201d. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  4. Krzysztof Zanussi (1939) \u2013 re\u017cyser, scenarzysta, producent filmowy. W latach 1980\u20132019, kierownik Zespo\u0142u Filmowego \u201eTor\u201d. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  5. Krzysztof Kie\u015blowski (1941-1996) \u2013 re\u017cyser filmowy, zast\u0119pca kierownika Zespo\u0142u Filmowego \u201eTor\u201d. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  6. Stanis\u0142aw R\u00f3\u017cewicz (1924-2008) \u2013 re\u017cyser filmowy i teatralny, scenarzysta, pedagog. Wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel i kierownik Zespo\u0142u Filmowego \u201eTor\u201d (1967\u20131980). \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  7. Stanis\u0142aw Lata\u0142\u0142o (1945-1974) \u2013 operator filmowy, re\u017cyser, aktor i scenarzysta. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  8. Tomasz Zygad\u0142o (1947-2011) \u2013 re\u017cyser filmowy i teatralny, scenarzysta. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  9. Andrzej Titkow (1946) scenarzysta, re\u017cyser i producent film\u00f3w dokumentalnych oraz fabularnych. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  10. Bohdan Kosi\u0144ski (1922-2003) \u2013 re\u017cyser film\u00f3w dokumentalnych, scenarzysta, cz\u0142onek Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich i Komitetu Kultury Niezale\u017cnej, pedagog. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  11. Oryginalna wersja filmu Robotnicy 71. Nic o nas bez nas<\/em> nie zosta\u0142a publicznie pokazana. Po ci\u0119ciach i przemontowaniu powsta\u0142a wersja zatytu\u0142owana Gospodarze<\/em>, kt\u00f3ra mia\u0142a emisj\u0119 w telewizji. Autorzy dokumentu \u2013 Krzysztof Kie\u015blowski i Tomasz Zygad\u0142o \u2013 nie podpisali si\u0119 pod zmienion\u0105 wersj\u0105 filmu. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  12. Zesp\u00f3\u0142 Filmowy \u201eX\u201d \u2013 pa\u0144stwowa wytw\u00f3rnia filmowa aktywna w latach 1972-1983. Kierownikiem artystycznym studia by\u0142 Andrzej Wajda. Zob. A. Szczepa\u0144ska, Do granic negocjacji. Historia Zespo\u0142u Filmowego \u201eX\u201d Andrzeja Wajdy (1972-1983)<\/em>, Universitas, Krak\u00f3w 2021. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  13. Feliks Falk (1941) re\u017cyser filmowy i teatralny, scenarzysta, dramatopisarz \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  14. Janusz Kijowski (1948) re\u017cyser i nauczyciel akademicki \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  15. Jerzy Domaradzki (1943) re\u017cyser, scenarzysta \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  16. Janusz Zaorski (1947) re\u017cyser filmowy, telewizyjny i radiowy, scenarzysta i producent filmowy \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  17. Pawe\u0142 K\u0119dzierski (1946-2019) re\u017cyser film\u00f3w dokumentalnych \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  18. Marcel \u0141ozi\u0144ski (1940) re\u017cyser filmowy \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  19. W 1945 r. powsta\u0142o Przedsi\u0119biorstwo Pa\u0144stwowe Film Polski, nast\u0119pnie zosta\u0142o przekszta\u0142cone w Centralny Urz\u0105d Kinematografii, a w roku 1957 w Naczelny Zarz\u0105d Kinematografii Ministerstwa Kultury i Sztuki. Naczelny Zarz\u0105d Kinematografii obejmuje swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 ca\u0142okszta\u0142t problem\u00f3w kinematografii, a w szczeg\u00f3lno\u015bci polityki programowej w zakresie produkcji i rozpowszechniania film\u00f3w, produkcji sprz\u0119tu filmowego, zagadnie\u0144 inwestycji \u0142\u0105cznie z budownictwem kinowym, post\u0119pu techniki oraz proble\u00admatyki ekonomicznej. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  20. Tadeusz Konwicki (1926-2015) re\u017cyser filmowy, pisarz. W latach 1956-1968 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 kierownika literackiego Zespo\u0142u Filmowego \u201eKadr\u201d. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  21. Ma\u0142gorzata Szumowska (1973) re\u017cyserka filmowa, scenarzystka, producentka filmowa \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  22. Premiera Emigrant\u00f3w<\/em> wed\u0142ug dramatu S\u0142awomira Mro\u017cka, w re\u017cyserii Agnieszki Holland mia\u0142a miejsce 14 lutego 1976 r. w Teatrze im. Juliusza Osterwy, w Gorzowie Wielkopolskim. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  23. Krystyna Zachwatowicz (1930) \u2013 historyk sztuki, scenograf teatralna i filmowa, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rczyni i aktorka kabaretu \u201ePiwnica pod Baranami<\/a>\u201d \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  24. Henryk Holland (1920-1961) \u2013 partyjny dziennikarz, kt\u00f3ry wypad\u0142 z okna w\u0142asnego mieszkania podczas rewizji prowadzonej przez S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa. Godzin\u0119 wcze\u015bniej postawiono mu fa\u0142szywy zarzut szpiegostwa. Okoliczno\u015bci \u015bmierci Hollanda nasuwa\u0142y podejrzenie mordu politycznego. Jego pogrzeb sta\u0142 si\u0119 demonstracj\u0105 sprzeciwu \u015brodowisk inteligenckich wobec ograniczania przez W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119 swob\u00f3d wywalczonych przez spo\u0142ecze\u0144stwo w 1956 r. Zob. K. Persak, Sprawa Henryka Hollanda<\/em>, Warszawa 2006. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  25. Koszali\u0144ski Festiwal Debiut\u00f3w Filmowych \u201eM\u0142odzi i Film\u201d \u2013 to najstarszy i najwi\u0119kszy w Polsce festiwal m\u0142odego kina. Prezentuje pe\u0142nometra\u017cowe i kr\u00f3tkometra\u017cowe profesjonalne debiuty filmowe, przede wszystkim polskie. Tradycj\u0105 Festiwalu s\u0105 spotkania m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w z publiczno\u015bci\u0105 i krytykami, maj\u0105ce charakter szczerej wymiany opinii na temat film\u00f3w \u2013 st\u0105d ich nazwa: \u201eSzczero\u015b\u0107 za szczero\u015b\u0107\u201d. G\u0142\u00f3wnymi nagrodami Festiwalu s\u0105 Wielkie i Ma\u0142e Jantary. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  26. W 1979 r., na Koszali\u0144skim Festiwalu Debiut\u00f3w Filmowych \u201eM\u0142odzi i Film\u201d Aktorzy prowincjonalni<\/em> dostali nagrod\u0119 Grand Prix \u201eWielki Jantar\u201d za \u2013 <\/em>jak napisano w uzasadnieniu <\/em>\u2013\u201eszczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce przedstawienie problem\u00f3w naszej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u201d. <\/em>W wyniku plebiscytu publiczno\u015bci nagrod\u0119 za rol\u0119 kobiec\u0105 otrzyma\u0142a Halina \u0141abonarska. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  27. Cytat pochodzi z \u201eWyzwolenia\u201d Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  28. Franciszek Trzeciak (1942) \u2013 aktor filmowy i teatralny, tak\u017ce re\u017cyser. Jeden z ulubionych aktor\u00f3w Grzegorza Kr\u00f3likiewicza. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  29. Jerzy Stefan Stawi\u0144ski (1921-2010) \u2013 pisarz, scenarzysta, autor s\u0142uchowisk radiowych. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  30. Wydzia\u0142 Filmowy i Telewizyjny Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze, gdzie studenci ucz\u0105 si\u0119 zawod\u00f3w zwi\u0105zanych z filmem, telewizj\u0105, radiem i tradycyjnymi \u015brodkami masowego przekazu. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  31. Grzech Boga<\/em> (oryginalny tytu\u0142: \u201eHr\u00edch boha\u201d) to dyplomowy film Agnieszki Holland z 1969 r. Jego scenariusz powsta\u0142 na podstawie opowiadania \u201eGrzech Panajezusowy\u201d Izaaka Babla. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  32. Dokument Z punktu widzenia nocnego portiera<\/em> (1977) w re\u017cyserii Krzysztofa Kie\u015blowskiego to film o fabrycznym stra\u017cniku, kt\u00f3ry jest fanatykiem dyscypliny, bezwzgl\u0119dnym s\u0142u\u017cbist\u0105. Obraz pocz\u0105tkowo zatrzymany przez cenzur\u0119, w 1980 r. mia\u0142 by\u0107 pokazany w telewizji. Kie\u015blowski uniemo\u017cliwi\u0142 jego emisj\u0119, obawiaj\u0105c si\u0119 atak\u00f3w na swojego bohatera, kt\u00f3re mog\u0142yby wyrz\u0105dzi\u0107 mu krzywd\u0119. Publiczno\u015b\u0107 zobaczy\u0142a dokument dopiero w 1996 r., po \u015bmierci re\u017cysera. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  33. Agnieszka Holland wyjecha\u0142a do Szwecji na spotkanie autorskie tu\u017c przed wprowadzeniem stanu wojennego. Po 13 grudnia 1981 r. zdecydowa\u0142a, \u017ce nie wr\u00f3ci do Polski. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  34. Na 13 Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni w 1988 r. Kobieta samotna<\/em> otrzyma\u0142a \u201eNagrod\u0119 Specjaln\u0105 Jury\u201d, uhonorowani zostali tak\u017ce odtw\u00f3rcy g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l w filmie: Maria Chwalib\u00f3g i Bogus\u0142aw Linda. \u2191<\/a> <\/p> <\/li><\/ol>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Agnieszka Holland<\/strong> – re\u017cyserka filmowa, teatralna i telewizyjna, scenarzystka, aktorka, t\u0142umaczka. W 1971 uko\u0144czy\u0142a FAMU – szko\u0142\u0119 filmow\u0105 w Pradze. Po studiach powr\u00f3ci\u0142a do Polski. Debiutowa\u0142a filmem telewizyjnym Wiecz\u00f3r u Abdona <\/em>(1975), debiutem pe\u0142nometra\u017cowym by\u0142 film Aktorzy prowincjonalni<\/em> (1978), jeden ze sztandarowych obraz\u00f3w tzw. kina moralnego niepokoju, doceniony przez krytyk\u00f3w na Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes. W 1981 roku, po wprowadzeniu stanu wojennego, podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o emigracji. Kolejne jej filmy powsta\u0142y za granic\u0105. Do najwa\u017cniejszych film\u00f3w Holland z tego okresu nale\u017c\u0105 Gorzkie \u017cniwa <\/em>(1985, nominacja do Oscara), Europa, Europa <\/em>(1991, nagrodzony Z\u0142otym Globem), Olivier, Olivier <\/em>(1992), Tajemniczy ogr\u00f3d <\/em>(1993), Ca\u0142kowite za\u0107mienie <\/em>(1995), W ciemno\u015b\u0107 <\/em>(2011, nominacja do Oscara) i Pokot <\/em>(2017, Srebrny Nied\u017awied\u017a na MFF w Berlinie). W ostatnich latach re\u017cyserowa\u0142a odcinki ameryka\u0144skich seriali telewizyjnych, m.in. Prawo ulicy <\/em>(The Wire<\/em>), Dochodzenie <\/em>(The Killing<\/em>),  House of Cards, 1983 <\/em>oraz miniseriale Gorej\u0105cy krzew <\/em>(Ho\u0159\u00edc\u00ed ke\u0159<\/em>, 2013) i Dziecko Rosemary <\/em>(Rosemary\u2019s baby<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

    Joanna \u0141opat<\/strong> \u2013 dziennikarka, autorka reporta\u017cy telewizyjnych i prasowych. Wsp\u00f3\u0142pracuje z portalem Oko Press<\/em> oraz magazynem Du\u017cy Format<\/em> ,,Gazety Wyborczej\u201d. Autorka \u201eRozm\u00f3w NIEnormatywnych\u201d, kt\u00f3re prowadzi w ramach cyklu podcast\u00f3w \u201eLibert\u00e9 Talks\u201d. By\u0142a redaktorka telewizyjna w TVN24 Biznes i \u015awiat. Absolwentka fotografii w \u0142\u00f3dzkiej Szkole Filmowej oraz Kulturoznawstwa na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.18 Joanna \u0141opat: – \u201eCo to takiego, ta Polska?\u201d pyta Jacek w pani filmie, w Kobiecie samotnej (1981). Co to takiego, ta Polska, do kt\u00f3rej wr\u00f3ci\u0142a pani z Pragi w 1971 roku? Agnieszka Holland: – To by\u0142 czas renesansu politycznego. Szczeg\u00f3lnie dla mnie, bo przyjecha\u0142am z Czechos\u0142owacji, gdzie nast\u0119powa\u0142a wielka smuta polityczna, pocz\u0105tek normalizacji.… Czytaj wi\u0119cej »„M\u00f3wili: takiej Polski nie ma”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":4818,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1398,1029],"tags":[244,1425,763,86,1404,1424,41,1427,1426],"ppma_author":[1397],"class_list":["post-4764","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022","category-wywiad","tag-agnieszka-holland","tag-aktorzy-prowincjonalni","tag-goraczka","tag-kino-kobiet","tag-kino-moralnego-niepokoju","tag-kobieta-samotna","tag-prl","tag-solidarnosc-2","tag-zespol-filmowy-x"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t