{"id":4749,"date":"2022-09-02T17:40:57","date_gmt":"2022-09-02T16:40:57","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=4749"},"modified":"2022-09-27T14:45:58","modified_gmt":"2022-09-27T13:45:58","slug":"potrafilem-wyczuc-odpowiedni-czas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/potrafilem-wyczuc-odpowiedni-czas\/","title":{"rendered":"„Potrafi\u0142em wyczu\u0107 odpowiedni czas”"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.19<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Filip Bajon, Bal na dworcu w Koluszkach<\/em>, Autor: Roman Sumik, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Jaka panowa\u0142a atmosfera na festiwalach w Gda\u0144sku w newralgicznych latach 1979, 1980 i 1981[1]<\/a><\/sup><\/sup>? W tych latach obecne by\u0142y tam Pana filmy: pe\u0142nometra\u017cowa debiutancka Aria dla atlety<\/em> (1979), Wizja lokalna<\/em> (1980) i telewizyjne Wahade\u0142ko<\/em> (1981). Filmy zosta\u0142y dostrze\u017cone i nagradzane. Jak Pan pami\u0119ta specyficzn\u0105 atmosfer\u0119 tamtego czasu?<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Po pierwsze, przypominam sobie atmosfer\u0119 zafascynowania wolno\u015bci\u0105 i tym, \u017ce wszystko mo\u017cna. Druga rzecz, to \u017ce moje pokolenie mia\u0142o poczucie, \u017ce wstrzeli\u0142o si\u0119 w czas. \u017be to by\u0142 nasz czas. Po trzecie, z Kazimierzem Kutzem[2]<\/a><\/sup><\/sup> pojechali\u015bmy na otwarte zebranie \u201eSolidarno\u015bci\u201d z Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105, bo wiedzieli\u015bmy, \u017ce musimy w tym uczestniczy\u0107 i widzie\u0107, jak to wygl\u0105da, co si\u0119 rodzi z tego chaosu i zderzenia r\u00f3\u017cnych porz\u0105dk\u00f3w. To by\u0142o takie poczucie, \u017ce na naszych oczach dziej\u0105 si\u0119 rzeczy prze\u0142omowe, historyczne. Po czwarte, wiedzieli\u015bmy, \u017ce idziemy grup\u0105, kt\u00f3ra co prawda ze sob\u0105 konkuruje, ale m\u00f3wi wsp\u00f3lnym j\u0119zykiem i chce si\u0119 wypowiada\u0107 o \u015bwiecie, o sztuce, i chce tworzy\u0107 dzie\u0142a, kt\u00f3re nie b\u0119d\u0105 zapomniane. Tak\u017ce na tych trzech festiwalach panowa\u0142a atmosfera z jednej strony euforii, a z drugiej wsp\u00f3lnoty. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Pytam nie bez przyczyny, bo Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny a tak\u017ce \u201ePleograf\u201d rekonstruuj\u0105 gda\u0144ski festiwal z roku 1982[3]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry nie mia\u0142 szansy si\u0119 odby\u0107. Chcemy pokaza\u0107 filmy, kt\u00f3re tak samo jak festiwal zosta\u0142y zatrzymane przez wprowadzenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku. Jednym z nich jest Pana film Limuzyna Daimler-Benz <\/em>(1981). Tak jak poprzednie pa\u0144skie filmy, dotyczy on przesz\u0142o\u015bci. A przecie\u017c wtedy dominuj\u0105cym nurtem w polskim filmie by\u0142o tzw. \u201ekino moralnego niepokoju\u201d \u2013 spo\u0142eczne, interwencyjne, na wskro\u015b zanurzone we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Pan tego nie robi, dlaczego?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce je\u015bli opowiadam o przemilczanej przesz\u0142o\u015bci, to si\u0142\u0105 rzeczy robi\u0119 film odnosz\u0105cy si\u0119 do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Nigdy nie mia\u0142em poczucia, \u017ce nie robi\u0119 o niej film\u00f3w. Nie odpowiada\u0142o mi opowiadanie o mechanizmach wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142o w\u0142a\u015bnie \u201ekino moralnego niepokoju\u201d. Ba\u0142em si\u0119, \u017ce kr\u0119c\u0105c filmy o mechanizmach, opowiem o czym\u015b, co wszyscy znaj\u0105 i \u017ce takie filmy bardzo szybko si\u0119 zestarzej\u0105, zdezaktualizuj\u0105. A co do Limuzyny Daimler-Benz<\/em> to pokazanie dekadenckiego \u015bwiata, w moim Poznaniu, w przededniu II wojny \u015bwiatowej, uwa\u017cam za jeden z najbardziej osobistych film\u00f3w jakie zrobi\u0142em. Zreszt\u0105 nie jest to tylko obraz o przesz\u0142o\u015bci, jest tak\u017ce o pewnej rzeczywisto\u015bci poza czasem. Natomiast ja ten film robi\u0142em niejako w pierwszej osobie. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Filip Bajon, Limuzyna Daimler-Benz<\/em>, Autor: Jerzy Ko\u015bnik, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytutu Audiowizualny \/ Jerzy Ko\u015bnik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Czy m\u00f3g\u0142by Pan wi\u0119cej powiedzie\u0107 na temat tych w\u0105tk\u00f3w autobiograficznych? Bo na pierwszy rzut oka mamy do czynienia z obrazem Poznania w maju 1939 roku w przededniu wybuchu II wojny \u015bwiatowej, z megafon\u00f3w s\u0142ycha\u0107 s\u0142ynne przem\u00f3wienie szefa polskiej dyplomacji J\u00f3zefa Becka[4]<\/a><\/sup><\/sup>. Wszystko to pokazane przez pryzmat dorastaj\u0105cych m\u0142odzie\u0144c\u00f3w. Gdzie s\u0105 tu w\u0105tki autobiograficzne?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Przede wszystkim w postaci Micha\u0142a Hahna granego przez Micha\u0142a Bajora[5]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry jest pisarzem, a raczej m\u0142odzie\u0144cem, kt\u00f3ry chce zosta\u0107 pisarzem. To by\u0142o w momencie, kiedy mia\u0142em ju\u017c za sob\u0105 kilka wydanych ksi\u0105\u017cek[6]<\/a><\/sup><\/sup>. Dorasta\u0142em w Poznaniu w takim artystowskim \u015brodowisku i w filmie jest par\u0119 postaci, kt\u00f3re maj\u0105 konotacje rzeczywiste. Ten rodzaj dekadencji niedu\u017cego mieszcza\u0144skiego miasta, kl\u0119ska pewnego typu patrzenia na \u015bwiat, kl\u0119ska pewnej klasy spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra organizowa\u0142a od stulecia \u015bwiat w naszej cz\u0119\u015bci Europy, pokazanie tego odej\u015bcia, tej schy\u0142kowo\u015bci, tego jakby powolnego rozk\u0142adu: wszystko to wydawa\u0142o mi si\u0119 szalenie atrakcyjne. Zdecydowanie bardziej atrakcyjne od \u015bledzenia mechanizm\u00f3w upadaj\u0105cego komunizmu. Poza tym rozpadanie si\u0119 komunizmu i tych mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re dotyka\u0142y ludzi pokaza\u0142em ju\u017c w Wahade\u0142ku <\/em>i nie widzia\u0142em powodu, \u017ceby robi\u0107 o tym drugi film. Nie chcia\u0142em si\u0119 powtarza\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – W takim razie jak spojrze\u0107 na drugiego bohatera, brata Micha\u0142a \u2013 Andrzeja Hahna granego przez Piotra Bajora[7]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry stawa\u0142 si\u0119 takim ubermenschem zafascynowanym nietzschea\u0144sk\u0105 si\u0142\u0105 i nazizmem? <\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce Pozna\u0144 by\u0142 miastem bardzo endeckim, r\u00f3wnie\u017c moje \u015brodowisko nie by\u0142o od tego wolne. O Obozie Narodowo Radykalnym i Falandze[8]<\/a><\/sup><\/sup> s\u0142ysza\u0142em niejednokrotnie od do\u015b\u0107 prominentnych obywateli Poznania, kt\u00f3rzy chodzili z mieczykami Chrobrego. To by\u0142o drugie \u015brodowisko obok usi\u0142uj\u0105cego si\u0119 spe\u0142ni\u0107 w dzia\u0142aniach tw\u00f3rczych. To, \u017ce do tych odr\u0119bnych \u015brodowisk nale\u017celi dwaj bracia, jeszcze bardziej mi t\u0119 opowie\u015b\u0107 uwiarygodni\u0142o i wzmocni\u0142o. Dodatkowo, to \u017ce drogi braci w pewnym momencie tak bardzo si\u0119 rozje\u017cd\u017caj\u0105, \u015bwietnie budowa\u0142o moj\u0105 filmow\u0105 opowie\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: Szukaj\u0105c informacji o recepcji Pana filmu znalaz\u0142em taki fragment w miesi\u0119czniku \u201eFilm\u201d z pa\u017adziernika 1982 roku: \u201eDramat braci Hahn\u00f3w to dramat przenikania i wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci. Kiedy w fina\u0142owej scenie jeden z braci odkrywa w opisie literackim swoje s\u0142abo\u015bci, postanawia przezwyci\u0119\u017cy\u0107 je i dlatego zabija. Brat-autor, wstrz\u0105\u015bni\u0119ty tym faktem, pali w symbolicznym ge\u015bcie zeszyt z opowiadaniem\u201d[9]<\/a><\/sup><\/sup>. Czy mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to jest przede wszystkim film o dojrzewaniu i dorastaniu do pewnej roli, kt\u00f3r\u0105 ci ludzie sobie wyznaczaj\u0105?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Zdecydowanie o dojrzewaniu. Ale je\u015bli mam si\u0119 odnie\u015b\u0107 do recenzji filmu, to wol\u0119 inn\u0105, napisan\u0105 przez Zygmunta Ka\u0142u\u017cy\u0144skiego, bo jest g\u0142\u0119bsza[10]<\/a><\/sup><\/sup>. Szuka\u0142em w filmie r\u00f3\u017cnych wymiar\u00f3w, czego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 rozmowa o Europie, w kt\u00f3rej wszystko si\u0119 rozpada. W w\u0105tku konfliktu w obr\u0119bie rodziny jest jeszcze trzeci brat, kt\u00f3ry nie m\u00f3wi, bo ma wad\u0119 wymowy i w pewnym momencie jest zdolny powiedzie\u0107 bardzo pi\u0119knie niemieckie s\u0142owo Vater<\/em> czyli ojciec. <\/strong>To s\u0105 wszystko metaforyczne zabiegi opowiadaj\u0105ce o rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra si\u0119 ko\u0144czy – jak pisa\u0142 sugestywnie T.S. Eliot[11]<\/a><\/sup><\/sup> – \u201enie z hukiem, ale skomleniem\u201d[12]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Piotr Bajor i Micha\u0142 Bajor, Limuzyna Daimler-Benz<\/em>, Autor: Jerzy Ko\u015bnik, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytutu Audiowizualny \/ Jerzy Ko\u015bnik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – A jak zinterpretowa\u0107 scen\u0119 zab\u00f3jstwa konsula? Bo\u017cena Janicka pisze w jednej z recenzji[13]<\/a><\/sup><\/sup>, \u017ce zab\u00f3jstwo konsula jest inspirowane przez nazist\u00f3w, aby da\u0107 pretekst do wybuchu wojny. <\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Dok\u0142adnie tak. To powt\u00f3rzenie motywu prowokacji gliwickiej[14]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Czy mo\u017cna si\u0119 w tym doszuka\u0107 r\u00f3wnie\u017c tego, \u017ce jednak konsul jest Niemcem, reprezentuje pewien porz\u0105dek, \u0142ad prawny, stare pa\u0144stwo niemieckie? Jest zabijany przez pa\u0144stwowych nihilist\u00f3w, kt\u00f3rymi s\u0105 nazi\u015bci. To, \u017ce nazi\u015bci zabijaj\u0105 Niemca, cz\u0142owieka reprezentuj\u0105cego pewn\u0105 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 instytucjonaln\u0105, czyli deprawuj\u0105 porz\u0105dek prawny \u2013 czy Pan my\u015bla\u0142 o takim symbolicznym odczytaniu?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – S\u0105 \u015blady takiego mojego my\u015blenia, kiedy konsul w pierwszej po\u0142owie filmu siedzi i czyta ksi\u0105\u017ck\u0119, lekko zacina si\u0119 o kartk\u0119, kt\u00f3r\u0105 przewraca i m\u00f3wi: \u201eAlso Tonio Kr\u00f6ger\u201d (\u201eWi\u0119c, Tonio Kr\u00f6ger\u201d)[15]<\/a><\/sup><\/sup> i wprost odwo\u0142uje si\u0119 do Tomasza Manna[16]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3rego zreszt\u0105 cytuje w przem\u00f3wieniu, kt\u00f3rym si\u0119 pos\u0142uguje w liceum, gdy daje wyk\u0142ad na temat Ligi Narod\u00f3w[17]<\/a><\/sup><\/sup>. To te\u017c jest odwo\u0142anie si\u0119 do pewnej tradycji mieszcza\u0144skiej, do krachu tej tradycji. Oczywi\u015bcie ma Pan racj\u0119. Konsul nie jest cz\u0142onkiem NSDAP[18]<\/a><\/sup><\/sup>, jest przedstawicielem starego porz\u0105dku i dlatego musi zgin\u0105\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – W recenzji Janickiej jest te\u017c takie stwierdzenie, \u017ce pa\u0144ski film jest zbyt trudny, za bardzo literacko wysublimowany i ludzie, kt\u00f3rzy nie znaj\u0105 cho\u0107by tw\u00f3rczo\u015bci Tomasza Manna, \u201eCzarodziejskiej g\u00f3ry\u201d, nie odnajd\u0105 tych kontekst\u00f3w literackich, po prostu filmu nie zrozumiej\u0105. <\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – My\u015bl\u0119, \u017ce w pewnym momencie mog\u0142o tak by\u0107, ale uwa\u017ca\u0142em, \u017ce mam prawo kodowa\u0107 to, co chc\u0119 powiedzie\u0107 we w\u0142a\u015bciwy sobie spos\u00f3b. Ale za najbardziej ciekawe w tamtym czasie uwa\u017cam recenzje Zygmunta Ka\u0142u\u017cy\u0144skiego i Marii Kornatowskiej[19]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Chcia\u0142em jeszcze zapyta\u0107 o przedostatni\u0105 scen\u0119 w Limuzynie Daimler-Benz<\/em> \u2013 o te s\u0142ynne bia\u0142e kr\u00f3liki. Sk\u0105d one si\u0119 wzi\u0119\u0142y? Czy to surrealistyczny, bunuelowski pomys\u0142, czy te\u017c przypadek?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – To jest bli\u017cej Bunuela[20]<\/a><\/sup><\/sup>. Ale szczerze – nie potrafi\u0119 tego dok\u0142adnie wyt\u0142umaczy\u0107. Mo\u017ce przez kontrast: bia\u0142e kr\u00f3liczki i \u015bmier\u0107. Zreszt\u0105 w innej wcze\u015bniejszej scenie w tym filmie, na przyj\u0119ciu u konsula w ogr\u00f3dku, wida\u0107 kr\u00f3liki, kt\u00f3re chodz\u0105 po ogrodzie. To jest troch\u0119 t\u0142umaczenie nieprzeprowadzonego motywu. Ale mnie si\u0119 to strasznie podoba\u0142o. My\u015bl\u0119, \u017ce to by\u0142o intuicyjne. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – To jest bardzo filmowa scena, te kr\u00f3liki, kt\u00f3re chodz\u0105, gdzie chc\u0105, porzucone. To jakby metafora rozk\u0142adu.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – No tak. Wielokrotnie mnie o to pytano i zawsze mia\u0142em pewne trudno\u015bci z wyja\u015bnieniem tego pomys\u0142u. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojciech Pszoniak, Limuzyna Daimler-Benz<\/em>, Autor: Jerzy Ko\u015bnik, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytutu Audiowizualny \/ Jerzy Ko\u015bnik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – A pojedynczy \u017co\u0142nierz w mundurze polskim, grany przez Wirgiliusza Grynia[21]<\/a><\/sup><\/sup>, jedyny \u017co\u0142nierz, kt\u00f3ry maszeruje tamt\u0105 ulic\u0105?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – No to jest nauczyciel ze szko\u0142y g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w filmu barci Hahn\u00f3w. Wirgiliusz Gry\u0144 gra wuefist\u0119, kt\u00f3ry m\u00f3wi gwar\u0105 pozna\u0144sko-niemieck\u0105, nie wygl\u0105da na arcypatriot\u0119, a idzie na wojn\u0119 przeciwko Niemcom. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Ale jest jeden\u2026<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Jest jeden, bo wielu by\u015bmy nie zauwa\u017cyli. Jeden jest bardziej znacz\u0105cy. Pan te\u017c go od razu zauwa\u017cy\u0142. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – I zak\u0142adam, \u017ce pochodzi z mieszanej rodziny?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Tak. I o to mi w\u0142a\u015bnie chodzi\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Natomiast Andrzej Hahn\/Piotr Bajor jest tym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry wybiera nazistowskie Niemcy. Jest oczywi\u015bcie bod\u017acowany przez postaci grane przez Janusza Gajosa, Jerzego Kryszaka, kt\u00f3rzy s\u0105 takimi kusicielami\u2026<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – To tak\u017ce jest historia jak najbardziej prawdziwa. Ojciec mi opowiada\u0142, jak by\u0142 w Puszczykowie pod Poznaniem i k\u0105pa\u0142 si\u0119 ze znajomymi w Warcie. By\u0142 w\u015br\u00f3d nich pewien uroczy, sympatyczny m\u0119\u017cczyzna, a potem ojciec zobaczy\u0142 go w mundurze Abwehry[22]<\/a><\/sup><\/sup>. Tak\u017ce to si\u0119 wzi\u0119\u0142o r\u00f3wnie\u017c z opowie\u015bci rodzinnych. Zreszt\u0105 w pozna\u0144skim takie rzeczy si\u0119 zdarza\u0142y, nie by\u0142 jednostkowe. A taki moment przej\u015bcia jest tak\u017ce bardzo filmowy. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Kolaudacja filmu odbywa\u0142a si\u0119 w niezwyk\u0142ych okoliczno\u015bciach, 29 grudnia 1981 r., podczas trwaj\u0105cego stanu wojennego. Jak Pan wspomina to wydarzenie?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Jeden dzie\u0144 przed wprowadzeniem stanu wojennego wr\u00f3ci\u0142em do Polski z USA. Na kolaudacj\u0119 ubra\u0142em si\u0119 w str\u00f3j armii ameryka\u0144skiej, kt\u00f3ry mia\u0142em ze sob\u0105. Wiedzia\u0142em, jak to b\u0119dzie wygl\u0105da\u0107, bo w\u015br\u00f3d kolaudant\u00f3w w wi\u0119kszo\u015bci byli oficerowie Ludowego Wojska Polskiego, kt\u00f3rzy przej\u0119li wp\u0142yw na ocen\u0119 film\u00f3w. Atmosfera by\u0142a napi\u0119ta, niemi\u0142a i w pewnym momencie powiedzia\u0142em, \u017ce w tych warunkach nie b\u0119d\u0119 kolaudowa\u0142 filmu i wyszed\u0142em. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wirgiliusz Gry\u0144 i Piotr Bajor, Limuzyna Daimler-Benz<\/em>, Autor: Marcin Isajewicz, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Tor”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Mia\u0142em okazj\u0119 przeczyta\u0107 stenogram z kolaudacji i padaj\u0105 tam interesuj\u0105ce wypowiedzi[23]<\/a><\/sup><\/sup>. Na przyk\u0142ad Mieczys\u0142awa Wa\u015bkowskiego[24]<\/a><\/sup><\/sup>, cho\u0107 nie on by\u0142 najwi\u0119kszym krytykiem filmu, tylko Bohdan Por\u0119ba[25]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3rego nazwisko co ciekawe znikn\u0119\u0142o ze stenogramu. Wa\u015bkowski natomiast powiedzia\u0142: \u201eNa pocz\u0105tku chc\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 deklaracj\u0119, \u017ce jestem entuzjast\u0105 Filipa Bajona. Zachwyci\u0142em si\u0119 jego debiutem i jego Wahade\u0142kiem<\/em>. B\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142 od serca. Jak si\u0119 ogl\u0105da tego typu film, nie mo\u017cna pozosta\u0107 oboj\u0119tnym. To jest sytuacja, w kt\u00f3rej chcia\u0142oby si\u0119 zastanowi\u0107. Tw\u00f3rca tak chcia\u0142 skoncentrowa\u0107 moj\u0105 uwag\u0119, \u017ce on sam wpad\u0142 w te sid\u0142a. Te pewne fascynacje, tak wypieszczone, on si\u0119 tak na nich koncentruje, ta scena kopulacji zbiorowej, sprawa zamordowania konsula, scena ucieczki samochodem\u2026 Ca\u0142o\u015b\u0107 filmu traci na rzecz spraw, kt\u00f3re s\u0105 urzekaj\u0105ce. Cz\u0142owiek ulega pewnemu zamroczeniu i potem si\u0119 wymyka spod kontroli koncentracji, a potem nast\u0119puje zn\u00f3w fascynacja. Zauwa\u017cy\u0142em te\u017c brak zawarto\u015bci tragicznej w samym materiale literackim. Druga rzecz to niebywa\u0142a stylizacja, podporz\u0105dkowanie wszystkich \u015brodk\u00f3w inscenizacyjnych wspaniale zreszt\u0105 fotografowanych przez operatora, kt\u00f3ry nam tu pokaza\u0142, \u017ce jest jednym z lepszych operator\u00f3w. Ale to wszystko tylko utrudnia t\u0119 koncentracj\u0119\u201d[26]<\/a><\/sup><\/sup>. I po tych s\u0142owach, gdy sprawdzi\u0142em jak\u0105 kategori\u0119 artystyczn\u0105 da\u0142 Wa\u015bkowski, to by\u0142a to ocena oczywi\u015bcie nienajlepsza. <\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: Nie czyta\u0142em stenogramu z kolaudacji, oczywi\u015bcie Mieczys\u0142awa Wa\u015bkowskiego zna\u0142em i ta wypowied\u017a mnie nie zaskakuje. Nie a\u017c tak si\u0119 przejecha\u0142, jak m\u00f3g\u0142 si\u0119 przejecha\u0107 po moim filmie. Pami\u0119tajmy – on by\u0142 cz\u0142owiekiem partii, cz\u0142onkiem PZPR i m\u00f3g\u0142 m\u00f3wi\u0107 zdecydowanie gorzej. Tak jak zrobi\u0142 to Por\u0119ba, kt\u00f3ry powiedzia\u0142, \u017ce film jest antypolski. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Dlaczego tak si\u0119 wyrazi\u0142?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Uzasadnia\u0142, \u017ce w Polsce mi\u0119dzywojennej nie by\u0142o w og\u00f3le faszyzmu. I \u017ce co\u015b takiego jest kompletnie nie do pomy\u015blenia, by jeden z bohater\u00f3w chcia\u0142 si\u0119 faszyst\u0105 sta\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Podczas tej kolaudacji pada r\u00f3wnie\u017c i inne ciekawe por\u00f3wnanie, kt\u00f3re formu\u0142uje Les\u0142aw Bajer, \u00f3wczesny naczelny \u201eKina\u201d. Zestawia on Pana film ze Zmierzchem bog\u00f3w <\/em>(1969)<\/strong> Luchino Viscontiego[27]<\/a><\/sup><\/sup>. Pozwol\u0119 sobie zacytowa\u0107 ten fragment, bo p\u00f3\u017aniej krytycy por\u00f3wnywali do filmu Viscontiego raczej Magnata<\/em> (1986), a nie Limuzyn\u0119 Daimler-Benz<\/em>. Tym bardziej mnie zaskoczy\u0142a ta wypowied\u017a Bajera \u2013 wypowiedzia\u0142 te s\u0142owa na zamkni\u0119tym spotkaniu, wi\u0119c m\u00f3wi\u0142 szczerze. \u201eWiele w tym filmie miejsca zajmuj\u0105 sceny, kt\u00f3re s\u0105 jakby jak\u0105\u015b reminiscencj\u0105. Przypominaj\u0105 mi na przyk\u0142ad znany film \u201eZmierzch bog\u00f3w\u201d. Ja widz\u0119 tu du\u017ce odniesienie do filozofii. My\u015bl\u0119, \u017ce ten film odrealniony musia\u0142 by\u0107, bo jest to film o zderzeniu si\u0119 kultur, o dw\u00f3ch typach odbierania \u015bwiata i dw\u00f3ch typach wra\u017cliwo\u015bci. On nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 osadzony w realiach. Jest to film nie tylko o postawach, o wyborze \u015bwiatopogl\u0105du, jest to film o przegranej polskiej kultury, bo jest to film r\u00f3wnie\u017c o wyborze narodowo\u015bci\u201d[28]<\/a><\/sup><\/sup>. Jak Pan m\u00f3g\u0142by to skomentowa\u0107? Zgadza si\u0119 Pan z tym stwierdzeniem?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – U <\/strong>Viscontiego jest troszk\u0119 inny wymiar inscenizacyjny i r\u00f3\u017cny od mojego wymiar historycznego patrzenia. Bardziej jednak przez jednostkowe i, powiedzia\u0142bym, dychotomicznie zr\u00f3\u017cnicowane losy. Ale jakie\u015b podobie\u0144stwa zapewne mo\u017cna odnale\u017a\u0107. Zreszt\u0105 ja lubi\u0119 epicko\u015b\u0107 Viscontiego. Natomiast zgadzam si\u0119 z interpretacj\u0105 Bajera w kwestii szerszego, filozoficznego spojrzenia na m\u00f3j film. To jest zderzenie dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w i ten stary dziewi\u0119tnastowieczny porz\u0105dek w\u0142a\u015bnie ulega rozk\u0142adowi. Pe\u0142na zgoda. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zdzis\u0142aw Wardejn, Filip Bajon, Roman Wilhelmi, Krzysztof Majchrzak, Aria dla atlety<\/em>, Autor: Jerzy Ko\u015bnik, Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny \/ Jerzy Ko\u015bnik<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Jak pan my\u015bli, gdyby film m\u00f3g\u0142 si\u0119 pojawi\u0107 na festiwalu w Gda\u0144sku w 1982 r., a konkurowa\u0142by z takimi obrazami jak Danton<\/em> (1982) Andrzeja Wajdy, Austeria<\/em> (1982) Jerzego Kawalerowicza, Przes\u0142uchanie<\/em> (1982) <\/em>Ryszarda Bugajskiego, Prognoza pogody<\/em> (1982) <\/em>Antoniego Krauzego, Przypadek <\/em>(1981) Krzysztofa Kie\u015blowskiego, Kobieta samotna <\/em>(1981) Agnieszki Holland czy Wielki bieg <\/em>(1981) Jerzego Domaradzkiego \u2013 to czy losy Limuzyny Daimler-Benz<\/em> potoczy\u0142yby si\u0119 inaczej? Czy ma pan poczucie, \u017ce ten film zosta\u0142 zniszczony, czy mo\u017ce jednak potem mia\u0142 sw\u00f3j czas?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Nie mam poczucia, \u017ce film zosta\u0142 zniszczony. Wymuszono na mnie, \u017ceby du\u017c\u0105 scen\u0119 erotyczn\u0105 wyci\u0105\u0107 \u2013 nawet nie wymuszono, tylko ja sam powiedzia\u0142em, \u017ce je\u015bli ju\u017c co\u015b wycina\u0107, to t\u0119 scen\u0119 erotyczn\u0105, bo jak nie poka\u017c\u0119 jej w ca\u0142o\u015bci, to mog\u0119 j\u0105 tylko zasugerowa\u0107. Ale potem film by\u0142 pokazany w sekcji pozakonkursowej w Cannes[29]<\/a><\/sup><\/sup>, nast\u0119pnie by\u0142 prezentowany na kilku innych festiwalach. Dosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c Grand Prix na Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Filmowym Figueira da Foz w Portugalii[30]<\/a><\/sup><\/sup>. Mia\u0142 ca\u0142kiem niez\u0142\u0105 liczb\u0119 widz\u00f3w gdy wszed\u0142 na ekrany przed stanem wojennym. Przez te dwa czy trzy miesi\u0105ce to by\u0142o z tego co pami\u0119tam ok. 300 tys. widz\u00f3w. Dla nie tak \u0142atwego filmu to bardzo dobry wynik frekwencyjny. Nie czu\u0142em si\u0119 losami filmu zaniepokojony. Natomiast gdyby ten film poszed\u0142 na takiej fali, jak mia\u0142y p\u00f3j\u015b\u0107 te wszystkie nasze zatrzymane obrazy, to my\u015bmy mieli ju\u017c przygotowany pewien grunt w Los Angeles. Film mia\u0142 by\u0107 tam pokazany na festiwalu i mia\u0142em go zaprezentowa\u0107 poznanym przez siebie producentom. No, ale obraz by\u0142 wstrzymany, przele\u017ca\u0142 pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy na p\u00f3\u0142ce i potem ju\u017c nie by\u0142o takiego p\u0119du do robienia film\u00f3w o takiej tematyce \u2013 kontrowersyjnej, ale jednak wzbogacaj\u0105cej w jaki\u015b spos\u00f3b i troch\u0119 innych ni\u017c taki siermi\u0119\u017cny socjalistyczny film. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Rozwa\u017ca\u0142 Pan wyjazd z kraju tak, jak zrobili to Ryszard Bugajski czy Agnieszka Holland?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Oczywi\u015bcie, \u017ce rozwa\u017ca\u0142em, ka\u017cdy z nas to rozwa\u017ca\u0142. Ale poniewa\u017c nie by\u0142o takiej sytuacji, \u017ce kto\u015b mnie na Zachodzie wita\u0142 z otwartymi r\u0119koma, a poza tym wiedzia\u0142em, \u017ce film musz\u0119 sko\u0144czy\u0107 w Polsce, to odpowiedzia\u0142em sobie na to pytanie, \u017ce jednak zostaj\u0119 w kraju. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Wydaje si\u0119, \u017ce na festiwalu w 1984 roku i w kolejnych latach nast\u0105pi\u0142o wytracenie tego impetu, o kt\u00f3rym Pan m\u00f3wi\u0142.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Zdecydowanie tak. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Czym to by\u0142o spowodowane?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – To by\u0142a \u015bwiadoma dzia\u0142alno\u015b\u0107 w\u0142adz. Przede wszystkim dzia\u0142alno\u015b\u0107 Mieczys\u0142awa Rakowskiego[31]<\/a><\/sup><\/sup>. Pami\u0119tam festiwal w 1985 roku, tam si\u0119 odby\u0142a jaka\u015b narada, na kt\u00f3rej ostro wyst\u0105pi\u0142em. I on si\u0119 brutalnie przejecha\u0142 po mnie \u201ez butami\u201d, par\u0119 os\u00f3b wysz\u0142o wtedy. To by\u0142a taka cenzura a priori<\/em>. Bo przy cenzurze, kt\u00f3ra by\u0142a przedtem, zawsze mo\u017cna by\u0142o co\u015b ugra\u0107, co\u015b przemyci\u0107, czasami naprawd\u0119 bardzo du\u017co. Doskonale wyczu\u0142em t\u0119 zmian\u0119. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Filip Bajon i Jack Recknitz, Wizja lokalna 1901<\/em>, Autor: Marcin Isajewicz, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Tor”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – No ale w 1986 r. czyli ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej, robi Pan epickiego Magnata<\/em>. Czyli jednak mo\u017cna by\u0142o zrobi\u0107 taki film. <\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – No tak, ale zg\u0142aszano pewne niezadowolenie z zako\u0144czenia Magnata<\/em>. Ja my\u015bl\u0119, \u017ce wtedy oni ju\u017c czuli, \u017ce zbli\u017ca si\u0119 ich koniec. Tak\u0105 sytuacj\u0119 mo\u017cna by\u0142o wykorzysta\u0107 do zrobienia tak du\u017cego filmu. Bo rok p\u00f3\u017aniej bym go ju\u017c nie zrobi\u0142. Tak\u017ce wstrzeli\u0142em si\u0119 w odpowiedni moment. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – A czy w Magnacie<\/em> du\u017co jest rzeczy zmienionych pod naciskiem w\u0142adz? <\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Nie, nic. Tylko by\u0142y sugestie, \u017cebym wyci\u0105\u0142 ostatni\u0105 scen\u0119 przyjazdu hrabiego Konrada (w tej roli Jan Englert) do Polski po wojnie. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Ale jej pan nie wyci\u0105\u0142.<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Nie. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Z jakim odbiorem Magnat<\/em> spotka\u0142 si\u0119 w tamtym czasie? Czy to by\u0142 film kasowy?<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Oj, bardzo kasowy. Kina by\u0142y pe\u0142ne, przysz\u0142a olbrzymia ilo\u015b\u0107 widz\u00f3w. Dosta\u0142em tak\u017ce nagrody. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Nie mog\u0119 nie spyta\u0107 o aktor\u00f3w. W pana filmach pojawiaj\u0105 si\u0119 mocni, wyrazi\u015bci aktorzy, pocz\u0105wszy od Krzysztofa Majchrzaka, przez Tadeusza \u0141omnickiego, Gustawa Holoubka, Janusza Gajosa, po Jana Nowickiego, Bogus\u0142awa Lind\u0119, Olgierda \u0141ukaszewicza czy Jana Englerta. Kt\u00f3ry z tych aktor\u00f3w po latach najbardziej zapad\u0142 Panu w pami\u0119\u0107 albo jest nieodgadniony?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Nie chcia\u0142bym \u017cadnego dezawuowa\u0107, ale musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce aktorsko najwi\u0119ksz\u0105 tajemnic\u0105 by\u0142 dla mnie zawsze Tadeusz \u0141omnicki. A tak\u017ce aktor tak zupe\u0142nie inny od \u0141omnickiego, jak Janusz Gajos. O ile tajemnic\u0119 Tadeusza \u0141omnickiego by\u0142em w stanie nieco rozwi\u0105za\u0107, to tajemnicy Janusza Gajosa nie rozwi\u0105za\u0142em do dzisiaj. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Filip Bajon i Tadeusz \u0141omnicki, Wizja lokalna 1901<\/em>, Autor: Marcin Isajewicz, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Tor”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – A Jan Nowicki, Bogus\u0142aw Linda?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Janek Nowicki gra\u0142 w o\u015bmiu moich filmach. Jest wybitnym aktorem z charakterystycznym ironicznym spojrzeniem na \u015bwiat. Potrafi\u0142 to przekaza\u0107 w swoich rolach. Ci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 za nim ogon Stawrogina z \u201eBies\u00f3w\u201d[32]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3rego zagra\u0142 genialnie. Janek fantastycznie potrafi\u0142 gra\u0107 kogo\u015b z\u0142ego, ale jednocze\u015bnie potrafi\u0142 zagra\u0107 dwuznaczno\u015b\u0107 tego z\u0142a i czasami jego okrucie\u0144stwo. Tak wi\u0119c realizowa\u0142 si\u0119 na wielu p\u0142aszczyznach i bardzo du\u017co dawa\u0142 re\u017cyserowi. Natomiast Bogu\u015b Linda doskonale potrafi zagra\u0107 dystans wobec roli, tak\u0105 przestrze\u0144, kt\u00f3r\u0105 film bardzo dobrze przenosi, teatr troch\u0119 gorzej. Zreszt\u0105 wszyscy wymienieni przez Pana aktorzy to wspaniali arty\u015bci, daj\u0105cy re\u017cyserowi bardzo du\u017co r\u00f3\u017cnych mo\u017cliwo\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – A jakby Pan por\u00f3wna\u0142 aktor\u00f3w z lat 80. z tymi, kt\u00f3rzy teraz pracuj\u0105? Pracowa\u0142 Pan z m\u0142odymi aktorami cho\u0107by przy Kamerdynerze<\/em> (2018). Jakie s\u0105 r\u00f3\u017cnice?<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Nie ma \u017cadnych. Z zaznaczeniem pewnej unikalno\u015bci Gustawa Holoubka, w tym jego inteligenckim graniu, takim oddawaniu dwuznaczno\u015bci znaczenia tego, co on m\u00f3wi. Bardzo to by\u0142o fascynuj\u0105ce, ale nie wszystko co mog\u0142em zrobi\u0107 z Gustawem, zd\u0105\u017cy\u0142em zrobi\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Co to by\u0142y za projekty? <\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Gustaw Holoubek mia\u0142 zagra\u0107 g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 w moim filmie Pension Sonnenschein<\/em>[33]<\/a><\/sup><\/sup> (1990), nie mia\u0142 czasu i ostatecznie wyst\u0105pi\u0142 Tadeusz \u0141omnicki. Gustaw mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c zagra\u0107 rol\u0119 Rektora w przygotowywanym serialu Zaimki<\/em>. Mia\u0142 to by\u0107 o\u015bmiogodzinny serial dla telewizji publicznej. Z r\u00f3\u017cnych przyczyn niestety film nie powsta\u0142. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Filip Bajon, Gustaw Holoubek i El\u017cbieta Czy\u017cewska, Limuzyna Daimler-Benz<\/em>, Autor: Romuald Pie\u0144kowski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Chcia\u0142bym jeszcze zapyta\u0107 o aktorki? Bo to osobny rozdzia\u0142. Chocia\u017cby Maja Komorowska czy Gra\u017cyna Szapo\u0142owska?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Maja Komorowska to jest dla mnie fenomen aktorski, kt\u00f3ry pokocha\u0142em od pierwszego wejrzenia. Patrzy\u0142em zawsze zafascynowany, jak ona gra\u0142a niby nielogicznie, a fantastycznie, mimo \u017ce wielokrotnie nie dawa\u0142a mi doj\u015b\u0107 do s\u0142owa, ale jako\u015b to przecierpia\u0142em. A Gra\u017cyna Szapo\u0142owska wnosi\u0142a ten znany nam tajemniczy, demoniczny i do\u015b\u0107 dwuznaczny, czasami perwersyjny powab kusz\u0105cej kobieco\u015bci. Tego nie mo\u017cna zapomnie\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Dopytam o Tadeusza \u0141omnickiego, bo to mnie fascynuje. Byli wybitni aktorzy, kt\u00f3rzy bali si\u0119 z nim pracowa\u0107. Kazimierz Kutz opowiada\u0142 kiedy\u015b anegdot\u0119, \u017ce w ostatnim wyst\u0119pie \u0141omnickiego w Teatrze Telewizji w sztuce Stalin<\/em>[34]<\/a><\/sup><\/sup> Jerzy Trela ba\u0142 si\u0119 z nim gra\u0107. Czy \u0141omnicki naprawd\u0119 tak dominowa\u0142 na scenie?<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Uwielbiam Kazimierza Kutza, ale czasem Kaziu mia\u0142 tendencj\u0119 do koloryzowania. Nie wierz\u0119, \u017ceby Jerzy Trela si\u0119 ba\u0142. Ja nie zauwa\u017cy\u0142em, by \u0141omnicki by\u0142 tak dominuj\u0105cy na planie. Za\u015b Jerzy Trela, wspania\u0142y cho\u0107by w Magnacie,<\/em> by\u0142 bardzo, wr\u0119cz do b\u00f3lu realistycznym aktorem. By\u0142 bardzo prawdziwy. Niby tak samo realistyczny jak Gajos, ale jednak inny. <\/p>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – Wiele Pana film\u00f3w rozgrywa si\u0119 w Poznaniu. Jest Pan poznaniakiem, Pozna\u0144 jest dla Pana wa\u017cny, stanowi wspomnienie dzieci\u0144stwa. Te filmy, jak np. Pozna\u0144 \u201956<\/em> (1996) to znowu spojrzenie autobiograficzne. Czy jest jakie\u015b drugie miasto, o kt\u00f3rym chcia\u0142by pan opowiada\u0107 tak jak o Poznaniu?<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Zadaje Pan trudne pytanie, bo w tej chwili mo\u017ce co\u015b si\u0119 szykuje. I to jest inne miasto, Pozna\u0144 by\u0142 mniej wielokulturowy. Nie chc\u0119 na razie nic m\u00f3wi\u0107 \u017ceby nie zapeszy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Filip Bajon, Pozna\u0144 56<\/em>, Autor Marek Rajca, Prawa Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miko\u0142aj Mirowski: – A co jest wyj\u0105tkowego w Poznaniu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Filip Bajon: – Filmowo to by\u0142o dla mnie piekielnie interesuj\u0105ce miejsce, poniewa\u017c czu\u0142em na w\u0142asnych plecach odchodzenie \u015bwiata moich dziadk\u00f3w i rodzic\u00f3w \u2013 prawda jest taka, \u017ce p\u00f3\u0142 Je\u017cyc[35]<\/a><\/sup><\/sup> zbudowa\u0142a moja rodzina. Odchodzenie tego \u015bwiata filmowo mnie fascynowa\u0142o. Ale r\u00f3wnie\u017c Pozna\u0144 to jest miasto, z kt\u00f3rego jednego dnia ca\u0142\u0105 grup\u0105 towarzysk\u0105 wyjechali\u015bmy i nie wr\u00f3cili\u015bmy. I zawsze m\u00f3wi\u0142em, jak to si\u0119 dzieje, \u017ce 260 km na po\u0142udnie jest tak ciekawe artystycznie miasto jak Wroc\u0142aw. Dlaczego Pozna\u0144 nie mo\u017ce taki by\u0107? To jest bardzo trudny temat. Wykorzysta\u0142em Pozna\u0144 filmowo jak tylko mog\u0142em \u2013 kiedy\u015b Tadeusz Konwicki[36]<\/a><\/sup><\/sup> powiedzia\u0142, \u017ce Bajon ma swoje Kresy w Poznaniu. To prawda. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Sopot, sierpie\u0144 2022 <\/p>\n\n\n\n

\n . \n<\/p>\n\n\n\n

  1. Chodzi o 6, 7 i 8 Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych odbywaj\u0105cy si\u0119 w Gda\u0144sku. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  2. Kazimierz Kutz (1929-2018) by\u0142 wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 polskiego kina: wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 polskiej szko\u0142y filmowej, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich (1966) a tak\u017ce za\u0142o\u017cycielem i pierwszym kierownikiem Zespo\u0142u Filmowego \u201eSilesia\u201d (1972\u20131978). \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  3. Mowa o Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych, kt\u00f3ry mia\u0142 odby\u0107 si\u0119 w Gda\u0144sku we wrze\u015bniu 1982 r. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  4. 5 maja 1939 r., minister spraw zagranicznych J\u00f3zef Beck wyg\u0142osi\u0142 w Sejmie przem\u00f3wienie, w kt\u00f3rym m.in. zapowiedzia\u0142, \u017ce Polska nie zgodzi si\u0119 na \u017c\u0105dania terytorialne III Rzeszy. Deklaracje ministra Becka by\u0142y bezpo\u015bredni\u0105 odpowiedzi\u0105 na wypowiedzenie przez Hitlera polsko-niemieckiego paktu o nieagresji z 1934 r. Szef polskiej dyplomacji wypowiedzia\u0142 wtedy s\u0142ynne s\u0142owa: \u201eJest tylko jedna rzecz w \u017cyciu ludzi, narod\u00f3w i pa\u0144stw, kt\u00f3ra jest bezcenna, t\u0105 rzecz\u0105 jest honor\u201d. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  5. Micha\u0142 Bajor (1957) \u2013 aktor i piosenkarz. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  6. Filip Bajon debiutowa\u0142 jako prozaik w 1970 r. na \u0142amach \u201eMiesi\u0119cznika Literackiego\u201d. Za wydan\u0105 w 1971 r. powie\u015b\u0107 \u201eBia\u0142e nied\u017awiedzie nie lubi\u0105 s\u0142onecznej pogody\u201d otrzyma\u0142 nagrod\u0119 im. Wilhelma Macha za najlepszy debiut. Opublikowa\u0142 tak\u017ce zbi\u00f3r opowiada\u0144 \u201eProsz\u0119 za mn\u0105 w g\u00f3r\u0119\u201d (1972), powie\u015bci \u201eSerial pod tytu\u0142em\u201d (1974), \u201ePods\u0142uch\u201d (1994), \u201eCie\u0144 po dniu\u201d (2006). \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  7. Piotr Bajor (1960) \u2013 aktor teatralny, filmowy, telewizyjny i dubbingowy, m\u0142odszy brat Micha\u0142a Bajora. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  8. Ob\u00f3z Narodowo-Radykalny (ONR) \u2013 skrajnie prawicowe ugrupowanie polityczne o charakterze faszystowskim za\u0142o\u017cone 14 kwietnia 1934 r. przez m\u0142odzie\u017cowych dzia\u0142aczy Obozu Wielkiej Polski. Rozwi\u0105zane 10 lipca 1934 r. przez w\u0142adze sanacyjne. W p\u00f3\u017aniejszym okresie ONR dzia\u0142a\u0142o nielegalnie. W 1935 r. rozpad\u0142o si\u0119 na Ruch Narodowo-Radykalny \u201eFalanga\u201d i ONR \u201eABC\u201d. Nazwy ONR \u201eABC\u201d i ONR \u201eFalanga\u201d s\u0105 umowne i pochodz\u0105 od nazw pism – dziennika \u201eABC\u201d i czasopisma \u201eFalanga\u201d. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  9. Cyt. za J. G\u00f3rza\u0144ski, Limuzyna i strzelec<\/em>, \u201eFilm\u201d, nr 30, 1982 r., s. 5. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  10. W tamtym okresie Zygmunt Ka\u0142u\u017cy\u0144ski nazwa\u0142 Filipa Bajona \u201epozna\u0144skim Fellinim\u201d, znajduj\u0105c r\u00f3wnie\u017c cytaty z poszczeg\u00f3lnych film\u00f3w, \u015bwiadcz\u0105ce o fascynacji re\u017cysera kinem w\u0142oskiego tw\u00f3rcy. Zob. Filip Bajon<\/em>, https:\/\/culture.pl\/pl\/tworca\/filip-bajon<\/a> [dost\u0119p 24.08.2022]. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  11. T.S. Eliot, w\u0142a\u015bc. Thomas Stearns Eliot (1888-1965) – ameryka\u0144sko-brytyjski poeta, przedstawiciel modernizmu, dramaturg i eseista; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1948). \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  12. Fragment wiersza T.S. Eliota \u201eWydr\u0105\u017ceni ludzie\u201d. Zob. T. S. Eliot, Poezje wybrane<\/em>, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1988. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  13. B. Janicka, Konsul i bracia Hahnowie<\/em>, \u201eFilm\u201d, nr 11, s. 8-9. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  14. Prowokacja gliwicka \u2013 niemiecka operacja dywersyjna typu false flag<\/em> na niemieck\u0105 radiostacj\u0119 w Gliwicach, dokonana 31 sierpnia 1939 r. Wykorzystana by\u0142a przez niemieck\u0105 propagand\u0119 jako jeden z powod\u00f3w rozpocz\u0119cia wojny. W 1979 r. powsta\u0142 film fabularny w re\u017cyserii Zbigniewa Chmielewskiego zatytu\u0142owany \u201eOperacja Himmler\u201d, kt\u00f3ry rekonstruowa\u0142 przebieg prowokacji. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  15. Tonio Kr\u00f6ger – bohater tytu\u0142owy opowiadania Tomasza Manna. Zob. T. Mann, Tonio Kr\u00f6ger i inne opowiadania<\/em>, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1987. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  16. Paul Thomas Mann (1875-1955) – niemiecki prozaik i eseista, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1929 r., uznawany za najwybitniejszego pisarza niemieckiego pierwszej po\u0142owy XX wieku. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  17. Liga Narod\u00f3w \u2013 organizacja mi\u0119dzynarodowa powsta\u0142a z inicjatywy prezydenta USA Woodrowa Wilsona. Statut Ligi zosta\u0142 przyj\u0119ty przez konferencj\u0119 pokojow\u0105 w Wersalu 28 czerwca 1919 r. Sta\u0142 si\u0119 on cz\u0119\u015bci\u0105 traktatu wersalskiego. Celem Ligi Narod\u00f3w by\u0142o utrzymanie pokoju na \u015bwiecie, a bezpo\u015brednim powodem by\u0142y skutki I wojny \u015bwiatowej. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  18. Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotnik\u00f3w \u2013 niemiecka partia nazistowska. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  19. Zob. Filip Bajon, czyli mieszczuch na artystycznych wagarach<\/em> [w:] Sejsmograf duszy. Kino wed\u0142ug Marii Kornatowskiej<\/em>, Wydawnictwo Biblioteki PWSFTviT, \u0141\u00f3d\u017a 2016; Warto te\u017c przypomnie\u0107, \u017ce w styczniu 1981 r. na \u0142amach \u201eFilmu\u201d Maria Kornatowska wraz z Czes\u0142awem Dondzi\u0142\u0142o i Zbigniewem Klaczy\u0144skim zainicjowali debat\u0119 na temat roli kina kreacyjnego w polskiej kinematografii. W dyskusji wzi\u0119li udzia\u0142 re\u017cyserzy Henryk Kluba, Janusz Majewski i Filip Bajon. Jednym z w\u0105tk\u00f3w dyskusji by\u0142y te\u017c obrazy przesz\u0142o\u015bci w polskim kinie. Zob. M. Kornatowska, Cz. Dondzi\u0142\u0142o, Z. Klaczy\u0144ski, H. Kluba, J. Majewski, F. Bajon, W stron\u0119 wyobra\u017ani<\/em>, \u201eFilm\u201d, nr. 1, 1981, s. 3-5, 17. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  20. Luis Bu\u00f1uel Portol\u00e9s (1900-1983) \u2013 hiszpa\u0144ski re\u017cyser filmowy i scenarzysta. Jedna z najwybitniejszych osobowo\u015bci \u015bwiatowego kina. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego film\u00f3w mia\u0142a liczne odniesienia zawieraj\u0105ce elementy surrealizmu. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  21. Wirgiliusz Gry\u0144 (1928-1986) \u2013 aktor filmowy i teatralny. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  22. Abwehra, w\u0142a\u015bc. Abwehr (niem. Abwehr \u2013 \u201eobrona\u201d) \u2013 nazwa niemieckiego organu wywiadu i kontrwywiadu wojskowego w latach 1921\u20131944. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  23. Stenogram kolaudacji znajduje si\u0119 w archiwum Filmoteki Narodowej \u2013 Instytutu Audiowizualnego. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  24. Mieczys\u0142aw Wa\u015bkowski (1929-2001) \u2013 aktor i re\u017cyser filmowy. Wieloletni sekretarz Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR przy Przedsi\u0119biorstwie Realizacji Film\u00f3w \u201eZespo\u0142y Filmowe\u201d, cz\u0142onek Komitetu Kinematografii (1987\u20131989). \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  25. Bohdan Por\u0119ba, w\u0142a\u015bc. Jerzy Bogus\u0142aw Por\u0119ba (1934-2014) \u2013 re\u017cyser filmowy i teatralny, scenarzysta, polityk, publicysta. Od 1975 do 1998 r. by\u0142 kierownikiem Zespo\u0142u Filmowego \u201eProfil\u201d (faktycznie zaprzesta\u0142 dzia\u0142alno\u015bci po 1990). \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  26. Archiwum FINA, sygn. A-344, poz. 289. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  27. Luchino Visconti di Modrone, hrabia di Lonate Pozzolo (1906-1976) \u2013 w\u0142oski scenarzysta i re\u017cyser teatralny, filmowy i operowy oraz pisarz. Filmy Viscontiego stanowi\u0105 przyk\u0142ad tzw. kina artystycznego w do\u015b\u0107 szerokim zakresie: od surowego realizmu po subtelne melodramaty, wszystko to przeplatane elementami estetyzmu i turpizmu. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  28. Archiwum FINA, sygn. A-344, poz. 289. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  29. Limuzyna Daimler-Benz <\/em>mia\u0142a swoj\u0105 premier\u0119 26 maja 1982 r. na Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  30. Festiwal odbywa\u0142 si\u0119 od 1972 do 2002 r. w Figueira da Foz i trwa\u0142 dziesi\u0119\u0107 dni we wrze\u015bniu. Limuzyna Daimler-Benz<\/em> otrzyma\u0142a nagrod\u0119 Grand Prix w 1982 r. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  31. Mieczys\u0142aw Franciszek Rakowski (1926-2008) \u2013 polityk komunistyczny, wiceprezes Rady Ministr\u00f3w w rz\u0105dzie Wojciecha Jaruzelskiego (1981\u20131985), prezes Rady Ministr\u00f3w w latach 1988\u20131989, pose\u0142 na Sejm PRL VI, VII, VIII i IX kadencji, ostatni I sekretarz KC PZPR (1989\u20131990). Od 1958 do 1982 pozostawa\u0142 zwi\u0105zany z Tygodnikiem \u201ePolityka\u201d jako zast\u0119pca, a p\u00f3\u017aniej redaktor naczelny tego pisma (do 1982). \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  32. Biesy – powie\u015b\u0107 napisana przez Fiodora Dostojewskiego, opublikowana w latach 1871\u20131872. Ksi\u0105\u017cka jest alegori\u0105 potencjalnych katastroficznych skutk\u00f3w politycznego i moralnego nihilizmu, czyli nastroj\u00f3w, kt\u00f3re stawa\u0142y si\u0119 coraz bardziej popularne w Rosji w drugiej po\u0142owie XIX wieku. <\/span><\/p><\/li>

  33. Pension Sonnenschein <\/sup><\/em>(Pensjonat \u201eS\u0142oneczny blask\u201d<\/em>) w re\u017cyserii Filipa Bajona zosta\u0142 wyprodukowany w 1990 r. przez Manfred Durniok Produktion (Berlin). \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  34. Adaptacja sztuki Gastona Salvatore Stalin<\/em> w re\u017cyserii Kazimierza Kutza <\/em>mia\u0142a miejsce 2 marca 1992 r. ju\u017c po \u015bmierci Tadeusza \u0141omnickiego 22 lutego 1992 r. By\u0142a to jego ostatnia rola aktorska. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  35. Je\u017cyce to jedna z dzielnic Poznania. Znajduje si\u0119 mi\u0119dzy ulicami Roosevelta, Bukowsk\u0105, \u017beromskiego, a od p\u00f3\u0142nocy granic\u0105 dzielnicy s\u0105 tory kolejowe. Centralnym punktem dzielnicy jest Rynek Je\u017cycki. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  36. Tadeusz Konwicki (1926-2015) – prozaik, scenarzysta i re\u017cyser, przedstawiciel polskiej szko\u0142y filmowej. W latach 1956-1968 kierownik literacki Zespo\u0142u Filmowego \u201eKadr\u201d. \u2191<\/a> <\/p> <\/li><\/ol>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Filip Bajon <\/strong>\u2013 re\u017cyser, scenarzysta filmowy, prozaik, urodzony 25 sierpnia 1947 r. w Poznaniu. Jest absolwentem wydzia\u0142u prawa na UAM, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142 w 1970 r. Po uko\u0144czeniu tego kierunku podj\u0105\u0142 kolejne studia, na Wydziale Re\u017cyserii PWSFTviT im. Leona Schillera w \u0141odzi. W 1974 r. uzyska\u0142 absolutorium. Jego film dyplomowy Sadze<\/em>, realizowany w 1973 r., kt\u00f3rego bohater zosta\u0142 zmuszony do t\u0142umienia robotniczego protestu w grudniu 1970, nie zosta\u0142 zaliczony. Sw\u00f3j pierwszy film fabularny pt. Powr\u00f3t<\/em> zrealizowa\u0142 w 1977 r. i otrzyma\u0142 za niego Z\u0142ot\u0105 Kamer\u0119, nagrod\u0119 dla najlepszego debiutanta. Prawdziwy sukces odni\u00f3s\u0142 dopiero dwa lata p\u00f3\u017aniej, kiedy nakr\u0119ci\u0142 g\u0142o\u015bny film Aria dla atlety<\/em>. Film zosta\u0142 obsypany nagrodami na festiwalach krajowych i zagranicznych a nazwisko Bajona zacz\u0119\u0142o by\u0107 znane nie tylko w Polsce, ale i na \u015bwiecie. Artysta opr\u00f3cz kina zajmuje si\u0119 literatur\u0105. Jest autorem kilku powie\u015bci i opowiada\u0144. Za wydan\u0105 w 1971 r. powie\u015b\u0107 \u201eBia\u0142e nied\u017awiedzie nie lubi\u0105 s\u0142onecznej pogody\u201d otrzyma\u0142 nagrod\u0119 im. Wilhelma Macha. Bajon odnosi sukcesy r\u00f3wnie\u017c jako re\u017cyser teatralny. Do najwi\u0119kszych jego osi\u0105gni\u0119\u0107 w tej dziedzinie nale\u017c\u0105 inscenizacje P\u0142atonowa <\/em>Antona Czechowa w krakowskim Teatrze Starym oraz Szale\u0144stwa Jerzego III <\/em>Alana Benneta w warszawskim Teatrze Dramatycznym. W latach 90. szef Studia Filmowego \u201eDom\u201d, w latach 2015-2019 dyrektor Studia Filmowego \u201eKadr\u201d. Wieloletni cz\u0142onek Zarz\u0105du Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich. Wyk\u0142adowca na Wydziale Radia i Telewizji Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach oraz w PWSFTviT w \u0141odzi. W latach 2008-2016 dziekan Wydzia\u0142u Re\u017cyserii PWSFTviT.<\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Miko\u0142aj Mirowski<\/strong> – historyk, publicysta i eseista. Redaktor naczelny kwartalnika \u201ePleograf\u201d, wydawanego przez Filmotek\u0119 Narodow\u0105 \u2013 Instytut Audiowizualny. Naukowo zajmuje si\u0119 histori\u0105 ZSRR i tematyk\u0105 stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich. Autor scenariusza programu \u201ePojedynki stulecia\u201d, po\u015bwi\u0119conego najwybitniejszym polskim pisarzom XX wieku, emitowanego w 2018 roku w TVP Kultura. Od 2019 roku prowadzi w TVP Historia cykl zatytu\u0142owany \u201eTeatr historii\u201d prezentuj\u0105cy najciekawsze spektakle Teatru TV o tematyce historycznej. Autor ksi\u0105\u017cki Rewolucja permanentna Lwa Trockiego<\/em> (2013), tomu rozm\u00f3w Pi\u0142sudski (nie)znany. Historia i popkultura<\/em> (2018) i redaktor naukowy (wraz z Micha\u0142em Kopczy\u0144skim) pracy Polskie zwyci\u0119stwo 1920<\/em> (2020). <\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.19 Miko\u0142aj Mirowski: – Jaka panowa\u0142a atmosfera na festiwalach w Gda\u0144sku w newralgicznych latach 1979, 1980 i 1981[1]? W tych latach obecne by\u0142y tam Pana filmy: pe\u0142nometra\u017cowa debiutancka Aria dla atlety (1979), Wizja lokalna (1980) i telewizyjne Wahade\u0142ko (1981). Filmy zosta\u0142y dostrze\u017cone i nagradzane. Jak Pan pami\u0119ta specyficzn\u0105 atmosfer\u0119 tamtego czasu? Filip Bajon: –… Czytaj wi\u0119cej »„Potrafi\u0142em wyczu\u0107 odpowiedni czas”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4768,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1398,1029],"tags":[1410,551,1415,1411,1418,1419,1421,1414,1420,1416,1422,1423,1417,1413,1412],"ppma_author":[1409],"class_list":["post-4749","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022","category-wywiad","tag-aria-dla-atlety","tag-cenzura","tag-festiwal-polskich-filmow-fabularnych-w-gdansku","tag-filip-bajon","tag-gustaw-holoubek","tag-janusz-gajos","tag-kolaudacje","tag-limuzyna-daimler-benz","tag-luchino-visconti","tag-magnat","tag-maja-komorowska","tag-solidarnosc","tag-tadeusz-lomnicki","tag-wahadelko","tag-wizja-lokalna"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t