{"id":4670,"date":"2022-08-29T12:44:23","date_gmt":"2022-08-29T11:44:23","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=4670"},"modified":"2022-09-27T14:36:36","modified_gmt":"2022-09-27T13:36:36","slug":"dlaczego-witek-krzyczy-kieslowski-wobec-filozofii-egzystencjalizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/dlaczego-witek-krzyczy-kieslowski-wobec-filozofii-egzystencjalizmu\/","title":{"rendered":"Dlaczego Witek krzyczy? Krzysztof Kie\u015blowski wobec filozofii egzystencjalizmu"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.02<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wydzia\u0142 Filologiczny<\/em><\/p>\n\n\n\n

Uniwersytet Gda\u0144ski<\/em><\/p>\n\n\n\n

ORCID: 0000-0001-8827-760X<\/em>
<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

\"\"
W\u0142odzimierz Twardowski (z lewej), Bogus\u0142aw Linda, Jerzy Jo\u0144czyk, Przypadek<\/em>, Autor: Sylwia Pakulska, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Tor”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\n Zwi\u0105zek film\u00f3w Krzysztofa Kie\u015blowskiego z egzystencjalizmem zosta\u0142 ju\u017c dawno zauwa\u017cony. W artykule z 1997 roku, opublikowanym w tomie Kino Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/em>, Tadeusz Szczepa\u0144ski poszukuje nie tylko zwi\u0105zk\u00f3w Kie\u015blowskiego z innym wielkim re\u017cyserem, Ingmarem Bergmanem, ale r\u00f3wnie\u017c wyszukuje tropy, kt\u00f3re mog\u0142yby pozwoli\u0107 wysnu\u0107 tez\u0119, \u017ce Kie\u015blowski, nawet je\u015bli \u201csp\u00f3\u017aniony\u201d o trzy dekady, to przynale\u017ca\u0142 tematycznie do ruchu egzystencjalist\u00f3w.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Co wi\u0119cej, wielu autor\u00f3w wpisuje tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kie\u015blowskiego w zastane lub autorskie modele filozoficzne. Slavoj \u017di\u017eek zg\u0142\u0119bia znaczenie wirtualno\u015bci \u015bwiat\u00f3w przedstawionych (r\u00f3wnoleg\u0142ych)[1]<\/a><\/sup><\/sup> oraz analizuje filmy Kie\u015blowskiego w odniesieniu do teologii materialistycznej[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Teologiczn\u0105 natur\u0119 Przypadku<\/em> bada r\u00f3wnie\u017c Costica Bradatan, sugeruj\u0105c w swoim eseju, \u017ce film opowiada o konieczno\u015bci istnienia wy\u017cszej instancji[3]<\/a><\/sup><\/sup>. Z kolei w uj\u0119ciu Paula Coatesa Trzy kolory <\/em>nale\u017cy rozpatrywa\u0107 w uj\u0119ciu polityczno-filozoficznym[4]<\/a><\/sup><\/sup>. Wszyscy wymienieni badacze zauwa\u017caj\u0105 w tw\u00f3rczo\u015bci autora Bez ko\u0144ca <\/em>elementy \u201eegzystencjalne\u201d.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Tematyka film\u00f3w Kie\u015blowskiego, szczeg\u00f3lnie po 1981 roku, porusza\u0142a ewidentne w\u0105tki egzystencjalne: absurd \u017cycia, przypadkowo\u015b\u0107, chaos wybor\u00f3w, cierpienie duszy. Jednak\u017ce warto si\u0119 zastanowi\u0107 czy autor Amatora<\/em>, niew\u0105tpliwie zainspirowany literack\u0105 odnog\u0105 egzystencjalizmu, jest r\u00f3wnie\u017c zainteresowany egzystencjalizmem jako filozofi\u0105; czy jego filmy posiadaj\u0105 jedynie inklinacje socjologiczne, czy mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c aksjologiczne, epistemologiczne i ontologiczne? \n<\/p>\n\n\n\n

\n O swoich obrazach Kie\u015blowski m\u00f3wi\u0142 nast\u0119puj\u0105co: Od pierwszych do ostatnich film\u00f3w ca\u0142y czas opowiadam historie w\u0142a\u015bnie na temat cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie bardzo mo\u017ce si\u0119 zorientowa\u0107 w \u015bwiecie, nie bardzo wie, jak \u017cy\u0107, nie bardzo wie, co jest dobre, a co z\u0142e, i do\u015b\u0107 desperacko szuka. Szuka odpowiedzi na podstawowe pytania: Po co to wszystko? Po co rano wstawa\u0107? Po co wieczorem k\u0142a\u015b\u0107 si\u0119 spa\u0107? Po co si\u0119 znowu budzi\u0107? Jak sp\u0119dzi\u0107 ten czas mi\u0119dzy jednym a drugim przebudzeniem?<\/em>[5]<\/a><\/sup><\/sup> <\/em>Czy\u017c nie mo\u017cna w tym stwierdzeniu znale\u017a\u0107 etycznej my\u015bli wczesnego Martina Heideggera o \u017cyciu autentycznym? Czy te rozwa\u017cania nie odsy\u0142aj\u0105 nas do pu\u0142apki dobrej i z\u0142ej woli Jeana-Paula Sartre\u2019a? W czym le\u017cy zatem problem w okre\u015bleniu Kie\u015blowskiego egzystencjalist\u0105? \n<\/p>\n\n\n\n

\n W niniejszym artykule spr\u00f3buj\u0119 udowodni\u0107 tez\u0119, \u017ce Kie\u015blowski nie tylko opisywa\u0142 w spos\u00f3b socjologiczny \u017cycie cz\u0142owieka, ale by\u0142 r\u00f3wnie\u017c wnikliwym badaczem etyki, epistemologii oraz ontologii w nachyleniu do filozofii egzystencjalizmu. Artyku\u0142 ten nie ro\u015bci sobie w \u017caden spos\u00f3b prawa do przedstawienia dominanty tematycznej ca\u0142ej tw\u00f3rczo\u015bci Kie\u015blowskiego. Co wi\u0119cej, skupia si\u0119 na obrazach powsta\u0142ych po 1981 roku, czyli po opublikowaniu przez niego eseju G\u0142\u0119boko zamiast szeroko<\/em>, w kt\u00f3rym postuluje poszukiwania nowego j\u0119zyka filmu do rozwa\u017ca\u0144 nie tylko socjologicznych, ale r\u00f3wnie\u017c egzystencjalnych i filozoficznych. I to w\u0142a\u015bnie pr\u00f3ba zdefiniowania filozoficznych inklinacji Kie\u015blowskiego b\u0119dzie tematem tego artyku\u0142u. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Chcia\u0142bym opisa\u0107 i zinterpretowa\u0107 film Przypadek <\/em>w duchu idei filozoficznego egzystencjalizmu. Najpierw na p\u0142aszczy\u017anie aksjologicznej, analizuj\u0105c zachowania g\u0142\u00f3wnego bohatera filmu w obliczu kategorii \u017cycia autentycznego<\/em> Heideggera, a nast\u0119pnie na p\u0142aszczy\u017anie ontologicznej i epistemologicznej, poddaj\u0105c film analizie formalnej i scenariuszowej.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Jednocze\u015bnie chcia\u0142bym zaproponowa\u0107 odmienne do tradycji filozoficznej kontynentalnej Europy, rozumienie egzystencjalizmu. Chcia\u0142bym nie tylko wymieni\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 tematyk\u0119 i interpretacj\u0119 cz\u0142owieka jako rzuconego w (absurdalny) \u015bwiat, ale r\u00f3wnie\u017c zastanowi\u0107 si\u0119 nad wsp\u00f3lnymi dla egzystencjalist\u00f3w w\u0105tkami aksjologicznymi, epistemologicznymi i ontologicznymi; upatruj\u0105c rodowodu etycznego w filozofii S\u00f8rena Kierkegaarda i Fryderyka Nietzschego; epistemologicznego w odrzuceniu radykalnego kartezja\u0144skiego dualizmu rozumu (res cogitans<\/em>) oraz cia\u0142a (res extensa<\/em>), a wreszcie ontologicznego w husserlowskiej fenomenologii.\n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krzysztof Pakulski i Krzysztof Kie\u015blowski, Przypadek<\/em>, Autor: Romuald Pie\u0144kowski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kie\u015blowski wobec egzystencjalizmu<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Przywo\u0142any wcze\u015bniej cytat bezpo\u015brednio umiejscawia tematycznie Kie\u015blowskiego w nurcie egzystencjalizmu. Ale czy istniej\u0105 inne tropy, kt\u00f3re kaza\u0142yby nam s\u0105dzi\u0107, \u017ce autor Podw\u00f3jnego \u017cycia Weroniki <\/em>szed\u0142 w stron\u0119 filozofowania, szczeg\u00f3lnie egzystencjalnego? \n<\/p>\n\n\n\n

\n Do grona autor\u00f3w, kt\u00f3rzy byli dla niego inspiracj\u0105 Kie\u015blowski zalicza\u0142 cztery nazwiska: Fiodora Dostojewskiego, Tomasza Manna, Franza Kafk\u0119 oraz Alberta Camusa[6]<\/a><\/sup><\/sup>. Kiedy na prze\u0142omie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych oraz sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych \u2013 <\/em>pisa\u0142 Tadeusz Szczepa\u0144ski \u2013 fala egzystencjalistycznych nastroj\u00f3w dotar\u0142a do Polski wraz z filmami Bergmana, sztukami Becketta, Ionesco, Sartre\u2019a, Camusa, Geneta, wznowieniami Kafki i Dostojewskiego, Krzysztof Kie\u015blowski (rocznik 1941) prze\u017cywa\u0142 swoje \u2013 jak to nazywaj\u0105 Anglosasi \u2013 formative years. Jego wielk\u0105 pasj\u0105 w tamtym okresie by\u0142 teatr, kt\u00f3ry w\u00f3wczas wystawia\u0142 dramaty egzystencjalist\u00f3w, ogl\u0105dane przez ucznia, a p\u00f3\u017aniej absolwenta warszawskiego Liceum Technik Teatralnych (\u2026)<\/em>[7]<\/a><\/sup><\/sup>. To odleg\u0142e spotkanie z egzystencjalizmem wydaje mi si\u0119 bardzo wa\u017cne dla oceny i interpretacji nie tylko p\u00f3\u017anego okresu jego tw\u00f3rczo\u015bci, kt\u00f3ry bywa cz\u0119sto okre\u015blany mianem metafizycznego<\/em>[8]<\/a><\/sup><\/sup>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Z kolei Maria Kornatowska zauwa\u017ca, \u017ce filmy wczesne <\/em>(Kie\u015blowskiego \u2013 KB), wyrastaj\u0105ce z do\u015bwiadcze\u0144 dokumentalnych, przedstawia\u0142y Polsk\u0119 \u2018tak\u0105, jaka jest\u2019. Prowincjonaln\u0105, byle jak\u0105, w stanie szczeg\u00f3lnego chaosu towarzysz\u0105cego np. przeprowadzkom na wielk\u0105 skal\u0119. W bezbarwnej brzydocie ma\u0142ych miasteczek, pseudonowoczesnej architektury niewyko\u0144czonych osiedli mieszkaniowych, wznoszonych w nijakim podmiejsko-miejskim pejza\u017cu mizernej, pozbawionej wyrazu przyrody, zasnutych dymami kompleks\u00f3w przemys\u0142owych<\/em>[9]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107 dramatycznej r\u00f3\u017cnicy formalnej w tw\u00f3rczo\u015bci Kie\u015blowskiego w filmach sprzed i po 1981 roku. Surowa, niemal dokumentalna estetyka i narracja takich film\u00f3w jak: Personel <\/em>(1975), Blizna<\/em> (1976), Amator <\/em>(1979) czy Spok\u00f3j <\/em>(1976, premiera 1980), po 1981 roku ust\u0105pi\u0142a miejsca eksperymentom scenariuszowym i u\u017cyciu narracji subiektywnej zapo\u017cyczonej w Przypadku<\/em> (1981, premiera 1987), zastosowaniu kreacyjnych filtr\u00f3w naobiektywowych, kt\u00f3re nada\u0142y obrazowi charakterystyczne zielono-\u017c\u00f3\u0142te zabarwienie oraz zmniejszy\u0142y ostro\u015b\u0107 na peryferiach kadru, w Kr\u00f3tkim filmie o zabijaniu <\/em>(1987), a wreszcie wysoce wysmakowanym kadrom z trylogii Trzech kolor\u00f3w <\/em>(1991, 1993, 1994), gdzie znajdujemy tytularne dominanty kolorystyczne oraz uj\u0119cia i przeciwuj\u0119cia w jednym \u2013 obrazy kadrowane zza ramienia na obiekty o lustrzanych powierzchniach, kt\u00f3re odbija\u0142y twarze bohater\u00f3w. \n<\/p>\n\n\n\n

\n W tym kontek\u015bcie warto ponownie odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do s\u0142\u00f3w Marii Kornatowskiej: Wraz z radykalnym odci\u0119ciem si\u0119 od tego, co Krzysztof Kie\u015blowski nazywa ..polityk\u0105\u201d, a czemu nale\u017cy prawdopodobnie nada\u0107 znacznie szerszy sens, filmy re\u017cysera (wyj\u0105wszy Bia\u0142ego) trac\u0105 grunt pod nogami, zakotwiczenie w konkretnej rzeczywisto\u015bci. Pocz\u0105tki tego procesu wida\u0107 ju\u017c w Dekalogu. Jego poetyczne teraz heroiny, uciele\u015bnienie nadwra\u017cliwo\u015bci i emocjonalno\u015bci, poruszaj\u0105 si\u0119 w pr\u00f3\u017cni, unosz\u0105 nad ziemi\u0105<\/em>[10]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n

\n W przywo\u0142anych fragmentach mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 kilka istotnych tendencji i u samego re\u017cysera, jak i w\u015br\u00f3d pisz\u0105cych o nim krytyk\u00f3w i filmoznawc\u00f3w. Pierwsza tendencja, to rozr\u00f3\u017cnienie na ..wczesnego\u201d i ,,p\u00f3\u017anego\u201d Krzysztofa Kie\u015blowskiego, co te\u017c w niniejszym artykule r\u00f3wnie\u017c poczyni\u0142em, za lini\u0119 demarkacyjn\u0105, przyjmuj\u0105c Przypadek <\/em> poprzedzony opublikowaniem eseju G\u0142\u0119boko zamiast szeroko<\/em>. Drug\u0105 tendencj\u0105 jest przypisywanie ,,p\u00f3\u017anemu\u201d Kie\u015blowskiemu szeroko poj\u0119tej metafizyki, cokolwiek to znaczy. Metafizyka wi\u0119c<\/em> \u2013 pisa\u0142 Janusz Gazda \u2013 je\u015bli si\u0119 pojawia, nie przenika w spos\u00f3b organiczny ca\u0142ego utworu, nie wyp\u0142ywa w spos\u00f3b naturalny z takiego a nie innego rozumienia \u015bwiata przez artyst\u0119, lecz jest przez niego ,,dopisywana\u201d, dodawana jako ozdobnik. Szczeg\u00f3\u0142y, kt\u00f3re j\u0105 maj\u0105 sugerowa\u0107, mo\u017cna by wi\u0119c nazwa\u0107 gad\u017cetami metafizycznymi<\/em>[11]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Wydawa\u0107 si\u0119 mo\u017ce, \u017ce u\u017cycie poj\u0119cia ,,metafizyka\u201d w odniesieniu do ,,p\u00f3\u017anych\u201d dzie\u0142 Kie\u015blowskiego wynika z niemocy uchwycenia stylu re\u017cysera w spos\u00f3b syntetyczny i opisowy. Bo c\u00f3\u017c znaczy tak w\u0142a\u015bciwie metafizyka? Czy chodzi tutaj o dzie\u0142o Arystotelesa? Ukonstytuowan\u0105 przez niego filozofi\u0119 pierwsz\u0105? Czy mo\u017ce stosowana jest jako antonim metody dialektyczno-materialistycznej? W obliczu drugiej tendencji, stawiam tez\u0119, \u017ce ,,p\u00f3\u017ana\u201d tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kie\u015blowskiego tematycznie oraz estetycznie nawi\u0105zuje do filozofii egzystencjalizmu. Wreszcie trzecia tendencja, od kt\u00f3rej si\u0119 stanowczo odcinam, to pr\u00f3ba dewaluacji stylu obrazowania ,,p\u00f3\u017anego\u201d Kie\u015blowskiego. Janusz Gazda, a za nim Maria Kornatowska, podkre\u015blaj\u0105 b\u0142aho\u015b\u0107 zabieg\u00f3w symbolicznych czy estetycznych w trylogii Trzech kolor\u00f3w czy Podw\u00f3jnym \u017cyciu Weroniki. <\/em>Nazywaj\u0105c je \u201enewageowymi\u201d<\/em> fascynacjami<\/em>[12]<\/a><\/sup><\/sup>, a nawet sugeruj\u0105c, \u017ce Kie\u015blowski trafi\u0142 wi\u0119c bezb\u0142\u0119dnie w ducha czasu, wpisuj\u0105c si\u0119 w modny, \u015bwiatowy, popmetafizyczny nurt<\/em>.[13]<\/a><\/sup><\/sup>\n<\/p>\n\n\n\n

\n By\u0107 mo\u017ce, poczynione przez Janusza Gazd\u0119 i Mari\u0119 Kornatowsk\u0105, zarzuty nie s\u0105 bezzasadne; by\u0107 mo\u017ce faktycznie na p\u00f3\u017aniejszym etapie tw\u00f3rczo\u015bci, Krzysztof Kie\u015blowski popada w zbytni (naiwny) symbolizm i kreuje artystowski \u015bwiat przedstawiony. Niemniej jednak, uwa\u017cam, \u017ce nie jest to przejaw popmetafizycznego nurtu<\/em>, ale poszukiwanie nowego j\u0119zyka wyrazu. J\u0119zyka g\u0142\u0119boko zakorzenionego w filozofii egzystencjalnej. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Ka\u017cdy poszukiwacz nowych rozwi\u0105za\u0144 stylistycznych nara\u017cony jest na \u015bmieszno\u015b\u0107. Co\u015b co wydawa\u0107 si\u0119 mo\u017ce prze\u0142omowe, cz\u0119sto okazuje si\u0119 sztamp\u0105. Niemniej jednak, cho\u0107by z samych zapewnie\u0144 Kie\u015blowskiego, nale\u017cy przyjrze\u0107 si\u0119 jego potrzebie szukania nowego j\u0119zyka filmu. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Pierwsz\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy wyczyta\u0107 z eseju G\u0142\u0119boko zamiast szeroko, <\/em>opublikowanym w 1981 roku w \u201eDialogu\u201d, jest pr\u00f3ba opisania nowej rzeczywisto\u015bci. Rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra rozgrywa si\u0119 ju\u017c po ,,karnawale\u201d Solidarno\u015bci, okresie wzgl\u0119dnej wolno\u015bci i konstytuowania si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa demokratycznego, a przed wprowadzeniem stanu wojennego, kt\u00f3re wolno\u015bciowe nadzieje przekre\u015bli\u0142o. Ja sam uwa\u017cam<\/em> \u2013 pisa\u0142 Kie\u015blowski \u2013 \u017ce najwa\u017cniejsz\u0105 powinno\u015bci\u0105 artysty lat siedemdziesi\u0105tych, zw\u0142aszcza w mojej sztuce, by\u0142 opis rzeczywisto\u015bci <\/em>(\u2026) Chodzi\u0142o o to, \u017ceby ta w\u0142a\u015bnie konstrukcja rzeczywisto\u015bci znalaz\u0142a wyraz w filmie, a wi\u0119c \u017ceby sta\u0142a si\u0119 tematem publicznym. Tylko rzeczywisto\u015b\u0107 opisana mog\u0142a zosta\u0107 poddana os\u0105dowi<\/em> (\u2026) Robi\u0105c to, co robili\u015bmy, z pe\u0142nym poczuciem sensu i niepe\u0142nym poczuciem skuteczno\u015bci, w pewnym momencie zdali\u015bmy sobie jednak spraw\u0119 z ogranicze\u0144 gatunku czy metody.<\/em> (\u2026) Odpowied\u017a nas pytanie \u201ejak jest?\u201d nie zwalnia\u0142a nas od nast\u0119pnych, logicznie nasuwaj\u0105cych si\u0119 pyta\u0144: \u201edlaczego tak jest?\u201d, \u201ejak mog\u0142oby by\u0107 inaczej?<\/em>\u201d[14]<\/a><\/sup><\/sup>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Nast\u0119pnie, po okre\u015bleniu tematycznej i stylistycznej dominanty swoich wcze\u015bniejszych film\u00f3w Kie\u015blowski sugeruje poszukiwania nowego j\u0119zyka. J\u0119zyka, kt\u00f3ry by\u0142by w stanie w spos\u00f3b bardziej dramatyczny, bardziej wnioskuj\u0105cy i ostrzejszy, m\u00f3wi\u0107 o nowej rzeczywisto\u015bci. Moralistyczny ton wypowiedzi Kie\u015blowskiego nasuwa na my\u015bl pisma egzystencjalist\u00f3w, kt\u00f3rzy z podobnym zaci\u0119ciem, pr\u00f3bowali wp\u0142ywa\u0107 na umys\u0142y swoich odbiorc\u00f3w. \n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tadeusz \u0141omnicki i Zbigniew Zapasiewicz, Przypadek<\/em>, Autor: Romuald Pie\u0144kowski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\n Zatem co\u015b jest na rzeczy. Nowe<\/em> kino Krzysztofa Kie\u015blowskiego mo\u017cemy pr\u00f3bowa\u0107 opisa\u0107 og\u00f3lnikowym terminem ,,metafizyka\u201d, ale nic nam to nie powie; mo\u017cemy dewaluowa\u0107 re\u017cysera tak przenikliwych film\u00f3w jak Amator <\/em>(1979) <\/em>czy Personel <\/em>(1975) i opisywa\u0107 go jako populistycznego wyznawc\u0119 New Age<\/em> lub wpisywa\u0107 go w nurt Europejskiego Arthouse\u2019u; wreszcie, bior\u0105c pod uwag\u0119 okres adolescencji re\u017cysera, jego sta\u0142e zainteresowanie cz\u0142owiekiem rzuconym w \u015bwiat, pr\u00f3b\u0119 wypracowania nowego j\u0119zyka filmu, mo\u017cemy zastanowi\u0107 si\u0119 nad jego zwi\u0105zkami z filozofi\u0105 egzystencjalizmu. \n<\/p>\n\n\n\n

Przypadek <\/em>\u2013 interpretacje<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Miros\u0142aw Przylipiak wskazuje na kilka trop\u00f3w interpretacyjnych, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 w polskiej prasie po premierze filmu[15]<\/a><\/sup><\/sup>. Pierwszy dotyczy\u0142 aksjologii \u2013 zmierzywszy si\u0119 z niecodzienn\u0105, tr\u00f3jdzieln\u0105 struktur\u0105, krytycy pisali mi\u0119dzy innymi, \u017ce Krzysztof Kie\u015blowski faworyzuje postaw\u0119 zaanga\u017cowan\u0105 (oboj\u0119tnie po kt\u00f3rej stronie), a cz\u0142owieka \u015brodka<\/em> u\u015bmierca. Pr\u00f3bowano r\u00f3wnie\u017c zinterpretowa\u0107 posta\u0107 Witka D\u0142ugosza. Dla jednych krytyk\u00f3w bohater Przypadku<\/em> w ka\u017cdej z wersji pozostawa\u0142 uczciwym i porz\u0105dnym cz\u0142owiekiem. Dla innych interpretator\u00f3w by\u0142 kukie\u0142k\u0105 losu, niezdoln\u0105 do w\u0142asnej podmiotowo\u015bci, dla trzecich obserwator\u00f3w Witek jest pozbawionym kr\u0119gos\u0142upa moralnego, prymusem, b\u0119d\u0105cym manipulowany ze wszystkich stron[16]<\/a><\/sup><\/sup>. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Wsp\u00f3lny mianownik pozostaje jeden: pocz\u0105tkowa sekwencja krzyku przynale\u017cy do trzeciego wariantu opowiadania. Jednak w interpretacji pozafilmoznawczej o zabarwieniu filozoficznym np. u Slavoja \u017di\u017eka powi\u0105zanie pierwszej i ostatniej sceny nie uznaje si\u0119 za pewnik. Film otwiera uj\u0119cie ,,pierwotnego krzyku\u201d<\/em> – twierdzi\u0142 s\u0142owe\u0144ski socjolog i filozof – przera\u017cona twarz m\u0119\u017cczyzny patrzy w kamer\u0119 i wydaje z siebie krzyk skrajnego przera\u017cenia. Czy to nie Witek na chwil\u0119 przed \u015bmierci\u0105, gdy samolot, kt\u00f3rym leci na zagraniczne sympozjum medyczne, rozbija si\u0119 po kilku minutach od startu na warszawskim lotnisku (dowiadujemy si\u0119 o tym w ostatnim uj\u0119ciu filmu na ko\u0144cu trzeciej opowie\u015bci)? Czy ca\u0142y film nie jest wi\u0119c reminiscencj\u0105 osoby, kt\u00f3ra \u015bwiadoma tego, jak blisko jest \u015bmierci, szybko przemierza w my\u015blach nie tylko ca\u0142e swoje \u017cycie (jak wed\u0142ug powszechnych wyobra\u017ce\u0144 czyni\u0105 ludzie, wiedz\u0105c, \u017ce zaraz zgin\u0105), ale trzy jego mo\u017cliwe wersje? Krzyk, od kt\u00f3rego rozpoczyna si\u0119 film \u2013 rozpaczliwe \u201eNieee!\u201d Witka bliskiego pewnej \u015bmierci \u2013 jest wi\u0119c poziomem zerowym oddzielonym od trzech wirtualnych \u015bwiat\u00f3w.<\/em>[17]<\/a><\/sup><\/sup> Po czym dodaje: \u201eWirtualizacja\u201d naszego do\u015bwiadczenia \u015bwiata, rozpad prostej, \u201eprawdziwej\u201d rzeczywisto\u015bci na wiele r\u00f3wnoleg\u0142ych linii \u017cycia s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z twierdzeniem o proto-kosmicznej g\u0142\u0119bi chaotycznej, ontologicznie nie w pe\u0142ni ustanowionej rzeczywisto\u015bci \u2013 ta pierwotna, przed-symboliczna, rodz\u0105ca si\u0119 \u201emateria\u201d jest neutralnym medium, w kt\u00f3rym mog\u0105 koegzystowa\u0107 r\u00f3wnoleg\u0142e \u015bwiaty.[18]<\/a><\/sup><\/sup><\/em> Wreszcie, \u017di\u017eek upatruje przyczyn wirtualizacji<\/em> w tw\u00f3rczo\u015bci Kie\u015blowskiego w zmianach postrzegania \u017cycia; temat przypadku, r\u00f3wnoleg\u0142ych i alternatywnych rzeczywisto\u015bci wyra\u017conych w starym medium (kino) traktuje jako przejaw nowego postrzegania \u017cycia<\/em>. \u017bycia zakotwiczonego w teorii fizyki relatywistycznej i kwantowej. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Warto wskaza\u0107 jeszcze na kilka innych bardziej prozaicznych powod\u00f3w przez kt\u00f3re uwa\u017cam, \u017ce pocz\u0105tkowy krzyk Witka nie przynale\u017cy do \u017cadnej z wersji przedstawionych w Przypadku<\/em>. Do pierwszych dw\u00f3ch wariant\u00f3w przynale\u017ce\u0107 nie mo\u017ce, gdy\u017c ko\u0144cz\u0105 si\u0119 one bez sekwencji wylotu samolotu. Nie s\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce scena odlotu i wybuchu jest wystarczaj\u0105ca, by uzna\u0107 pocz\u0105tkowy krzyk jako krzyk zwi\u0105zany z katastrof\u0105 lotnicz\u0105. Krzyk trwa znacznie d\u0142u\u017cej ni\u017c sugerowa\u0142yby to odst\u0119py mi\u0119dzy pierwszym wybuchem (mniejszym), a drugim \u2013 ostatecznym, w kt\u00f3rym samolot ulega ca\u0142kowitemu zniszczeniu. Innymi s\u0142owy, po drugim wybuchu nie ma ju\u017c kto krzycze\u0107. Nast\u0119pnie, w scenie krzyku nie widzimy wybuchu. Kie\u015blowski, prezentuj\u0105c nam warianty historii Witka, ogranicza si\u0119 jedynie do trzech, bior\u0105c pod uwag\u0119 specyfik\u0119 scenariuszow\u0105 a tak\u017ce widowni\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce mie\u0107 ograniczon\u0105 percepcj\u0119 je\u015bli chodzi o d\u0142ugo\u015b\u0107 seansu kinowego. Nie mo\u017cemy wykluczy\u0107, \u017ce historii Witka jest niesko\u0144czenie wiele. Z czym mamy wi\u0119c do czynienia? Czy jest to faktycznie moment \u015bmierci, a przed\u0142u\u017cony krzyk jest jedynie zabiegiem dramaturgicznym, a kolejna sekwencja czyli scena narodzin, ma nam sugerowa\u0107 kr\u0105g \u017cycia i wiar\u0119 w reinkarnacj\u0119? Czy mo\u017ce mamy do czynienia z czwartym wariantem opowie\u015bci? Histori\u0105 w kt\u00f3rej Witek uzmys\u0142awia sobie trwog\u0119 egzystencji i ci\u0119\u017car wybor\u00f3w, kt\u00f3re przed nim stoj\u0105? \n<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego Witek krzyczy? \u2013 uj\u0119cie aksjologiczne <\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Nale\u017cy zaznaczy\u0107 \u2013 jak pisze Rafa\u0142 Koschany \u2013 \u017ce historia sztuki, zw\u0142aszcza XX-wiecznej, obfitowa\u0142a wr\u0119cz w pr\u0105dy, tendencje czy gatunki, kt\u00f3re dawa\u0142y miejsce przypadkowi jako \u201epodmiotowi sprawczemu\u201d[19]<\/a><\/sup><\/sup>. Na potrzeby niniejszego tekstu przypadek zaw\u0119\u017camy do funkcji czysto ontologicznej; chocia\u017c jak wykaza\u0142 to Koschany r\u00f3wnie dobrze zjawisko przypadku mo\u017cna interpretowa\u0107 narratologicznie lub teoretyczno-literacko. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Ciekawym aspektem Przypadku<\/em> jest sp\u0142ycenie psychologizmu postaci. Witek, zdawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, w jaki\u015b spos\u00f3b psychologicznie ukszta\u0142towany, przejawia ma\u0142o \u201esi\u0142 witalnych\u201d, aby kszta\u0142towa\u0107 sw\u00f3j los. Polega na przypadku. Jedyn\u0105 cech\u0105 charakteru sta\u0142\u0105 dla trzech wariant\u00f3w by\u0142a \u2013 szeroko komentowana przez krytyk\u00f3w \u2013 uczciwo\u015b\u0107 i czysto\u015b\u0107 moralna. Nasz bohater odcina\u0142 si\u0119 od przemocy i nieuczciwo\u015bci, a je\u015bli czyni\u0142 \u017ale to poprzez swoj\u0105 naiwno\u015b\u0107.\n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bogus\u0142aw Linda i Jerzy Stuhr, Przypadek<\/em>, Autor: Sylwia Pakulska, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Tor”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\n Ten brak psychologizmu koreluje bezpo\u015brednio z psychologi\u0105 egzystencjalizmu. J.-P. Sartre uwa\u017ca\u0142, \u017ce umys\u0142owej aktywno\u015bci towarzyszy\u0107 musi minimum samo\u015bwiadomo\u015bci. To za\u015b doprowadzi\u0142o go do przekonania (\u2026) i\u017c nieu\u015bwiadomione zdarzenie psychiczne jest samo w sobie sprzeczne<\/em>[20]<\/a><\/sup><\/sup>. Co wi\u0119cej, dla Sartre\u2019a cz\u0142owiek jest zawsze bytem z nieurzeczywistnionym potencja\u0142em, co przejawia si\u0119 przez \u015bwiadomo\u015b\u0107 nico\u015bci<\/em>. W przeciwie\u0144stwie do Heideggera, Sartre termin nico\u015bci<\/em> pojmuje w spos\u00f3b epistemologiczny. To w\u0142a\u015bnie uzmys\u0142owienie nico\u015bci<\/em>, jako szczeliny, luki pomi\u0119dzy bytem-w-sobie<\/em> i bytem-dla-siebie<\/em>, jest warunkiem koniecznym do zdania sobie sprawy z cz\u0142owieczej wolno\u015bci. Sartre zdaje si\u0119 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c radyka\u0142em w swoim my\u015bleniu o podejmowaniu odpowiedzialno\u015bci w perspektywie absurdu <\/em>rzeczywisto\u015bci. Koschany zwraca uwag\u0119, \u017ce ka\u017cdy czyn obarcza nas odpowiedzialno\u015bci\u0105 za \u015bwiat, w kt\u00f3rym si\u0119 znale\u017ali\u015bmy[21]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Mary Wanrnock podsumowuj\u0105c Sartre\u2019owsk\u0105 kategori\u0119 wolno\u015bci zwraca uwag\u0119, \u017ce Mamy tu zatem kluczowy element relacji mi\u0119dzy \u015bwiadomo\u015bci\u0105 a \u015bwiatem. Jest nim paniczny strach przed bezw\u0142adno\u015bci\u0105 i martwot\u0105. Znamy te stany z sennych koszmar\u00f3w. Nawiedzaj\u0105 nas one jako si\u0142y poch\u0142aniaj\u0105ce i niszcz\u0105ce nasze starannie wypracowane warto\u015bci, w oparciu o kt\u00f3re skonstruowali\u015bmy sobie \u017cycie<\/em>.[22]<\/a><\/sup><\/sup> <\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Opr\u00f3cz sennych koszmar\u00f3w paniczny strach przed bezw\u0142adno\u015bci\u0105 i martwot\u0105<\/em> \u2013 przynajmniej w sensie dos\u0142ownym \u2013 odczuwamy w Przypadku<\/em> w momencie startu samolotu. Czy zatem krzyk Witka nie jest przeb\u0142yskiem bezsensu swojego \u017cycia? U\u015bwiadomieniem sobie, \u017ce przeszed\u0142 przez \u017cycie w spos\u00f3b nieautentyczny? \n<\/p>\n\n\n\n

\n Kategoria autentycznego i nieautentycznego \u017cycia przynale\u017cy do filozoficznej my\u015bli ,,wczesnego\u201d Heideggera. W sensie ontologicznym, egzystencja autentyczna zaczyna si\u0119 w momencie zdania sobie sprawy przez podmiot ze swojego bycia <\/em>wobec bytu. W du\u017cym uproszczeniu i uog\u00f3lnieniu, gdy u\u015bwiadomimy sobie, \u017ce egzystencja poprzedza esencj\u0119. Heidegger powiada: Istota jestestwa <\/em>[Dasein \u2013 K.B.] tkwi w jego egzystencji<\/em>[23]<\/a><\/sup><\/sup>. A w takim razie nie istnieje \u017cadna istotna esencjalna struktura Dasein<\/em>. Dasein<\/em> wy\u0142ania si\u0119 dopiero w momencie spe\u0142niania swoich mo\u017cliwo\u015bci; innymi s\u0142owy u\u015bwiadomienia sobie swojej wolno\u015bci, a nast\u0119pnie w prowadzeniu \u017cycia autentycznego<\/em>. St\u0105d te\u017c zdarza si\u0119, i\u017c nie odr\u00f3\u017cniamy w\u0142asnych mo\u017cliwo\u015bci od bezosobowej masy ludzko\u015bci (\u2026) W pe\u0142ni zadowoleni nosi\u0107 b\u0119dziemy ubrania zaprojektowane dla wszystkich ludzi, korzysta\u0107 z publicznych \u015brodk\u00f3w transportu i publicznych park\u00f3w, czyta\u0107 gazety pisane dla og\u00f3\u0142u \u2013 a\u017c w ko\u0144cu, w ka\u017cdym najdrobniejszym szczeg\u00f3le \u017cycia, staniemy si\u0119 dla siebie identyczni z mas\u0105<\/em>.[24]<\/a><\/sup><\/sup>\n<\/p>\n\n\n\n

\n \u017bycie autentyczne to funkcjonowanie w poczuciu wszechogarniaj\u0105cej wolno\u015bci, uzmys\u0142owieniu sobie mo\u017cliwo\u015bci wybor\u00f3w i ich dokonywania. \u017bycie skupione na byciu<\/em>. \u00d3w nacisk na indywidualny charakter ka\u017cdego cz\u0142owieka, owo bardzo mocne akcentowanie tego, \u017ce cz\u0142owiek nie powinien zadowala\u0107 si\u0119 czym\u015b wt\u00f3rnym i og\u00f3lnym, czym\u015b, co odpowiada ka\u017cdemu, stanowi wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0119 koncepcji uwa\u017canych za egzystencjalistyczne<\/em>[25]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n

\n Jakie jest zatem \u017cycie bohatera Przypadku<\/em>? Odpowied\u017a nasuwa si\u0119 sama \u2013 nieautentyczne. To co us\u0142ysza\u0142 od ojca, s\u0142ynne zdanie: Nic nie musisz<\/em> \u2013 zosta\u0142o zupe\u0142nie przez niego opacznie zrozumiane. Je\u015bli przyj\u0105\u0107, \u017ce telefon od ojca, mia\u0142 by\u0107 egzystencjalistycznym credo<\/em>, to Witek zupe\u0142nie z niego nie skorzysta\u0142. Owszem, wzi\u0105\u0142 urlop dzieka\u0144ski, aby przemy\u015ble\u0107 swoje powo\u0142anie, ale zamkn\u0105\u0142 swoje rozmy\u015blenia jedynie w obr\u0119bie nast\u0119pnych kilku dni. Ca\u0142a reszta jego egzystencji polega\u0142a na poddaniu si\u0119 losowi, a nie nietzschea\u0144skiej sile woli<\/em> i pragnieniu kszta\u0142towania w\u0142asnego losu. \n<\/p>\n\n\n\n

\n W momentach ekstatycznych, granicznych \u2013 a takim mo\u017ce by\u0107 poczucie bezw\u0142adno\u015bci podczas startu samolotu \u2013 cz\u0119sto u\u015bwiadamiamy sobie krucho\u015b\u0107 naszej egzystencji, a dalej jej powszednio\u015b\u0107. I tu r\u00f3wnie\u017c Heidegger, przychodzi z odpowiednim okre\u015bleniem. Czym\u015b co nazwa\u0142 uczuciem trwogi (die Angst<\/em>), kt\u00f3rej przejawem jest u\u015bwiadomienie sobie, \u017ce wok\u00f3\u0142 nas nic si\u0119 nie dzieje. Strach (die Furcht<\/em>), objawiaj\u0105cy si\u0119 w obliczu jakiego\u015b niebezpiecze\u0144stwa, pcha nas w sid\u0142a egzystencji nieautentycznej (pr\u00f3buj\u0105c zachowa\u0107 status quo<\/em>). Z kolei u\u015bwiadomienie sobie trwogi, prowadzi do refleksji nad sob\u0105 i swoim byciem w \u015bwiecie. O ile cz\u0142owiek zda sobie spraw\u0119 ze swojej wyj\u0105tkowej sytuacji, ma szans\u0119 dostrzec si\u0142\u0119, jak\u0105 daje mu w\u0142adza my\u015blenia \u2013 zrozumie\u0107 mianowicie to, \u017ce za wype\u0142nienie \u015bwiata znaczeniem odpowiedzialny jest tylko i wy\u0142\u0105cznie on sam<\/em>.[26]<\/a><\/sup><\/sup>\n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bogus\u0142aw Linda, Przypadek<\/em>, Autor: Sylwia Pakulska, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Tor”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\n Dlatego wydaje mi si\u0119, \u017ce ten \u2013 jak nazwa\u0142 to \u017di\u017eek \u2013 pierwotny krzyk<\/em> nie jest jedynie krzykiem przed zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 \u015bmierci\u0105, ale w\u0142a\u015bnie krzykiem jednostki, kt\u00f3ra uchwyci\u0142a mentalnie swoj\u0105 pozycj\u0119; kt\u00f3ra zda\u0142a sobie spraw\u0119 z wielo\u015bci wybor\u00f3w i nieautentycznego \u017cycia, prowadzonego do tej pory. \n<\/p>\n\n\n\n

Przeb\u0142yski \u015bwiadomo\u015bci \u2013 uj\u0119cie epistemologiczne i ontologiczne <\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\n W tradycji filozoficznej kontynentalnej Europy przyj\u0119\u0142o si\u0119 rozpatrywa\u0107 filozofi\u0119 egzystencjalizmu jako filozofi\u0119 skupion\u0105 na cz\u0142owieku, g\u0142\u00f3wnie zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 etyk\u0105, o du\u017cych zwi\u0105zkach z literatur\u0105. Gdyby jednak uzna\u0107 wszystkich filozof\u00f3w, zajmuj\u0105cych si\u0119 problematyk\u0105 cz\u0142owieka w \u015bwiecie, musieliby\u015bmy do egzystencjalnego nurtu wpisa\u0107 r\u00f3wnie\u017c cho\u0107by Sokratesa, \u015aw. Augustyna, Kartezjusza, Immanuela Kanta czy Karola Marksa i Fryderyka Engelsa. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Jednym ze sposob\u00f3w w jaki historycy filozofii, staraj\u0105 si\u0119 wyodr\u0119bni\u0107 nurt filozofii egzystencjalnej, jest przedstawienie zbiorowego do\u015bwiadczenia pokoleniowego, czyli: Na nowo, na skutek kryzysu cywilizacji mieszcza\u0144skiej typu racjonalno-rzeczowego, kt\u00f3ry ujawni\u0142 si\u0119 w latach konfliktu zbrojnego 1914-1918 i latach kryzys\u00f3w ekonomicznych, zacz\u0119to poszukiwa\u0107 innych uzasadnie\u0144 ludzkiego losu ni\u017c uzasadnienia racjonalne i rzeczowe.<\/em>[27]<\/a><\/sup><\/sup>\n<\/p>\n\n\n\n

\n Na fundamenty egzystencjalizmu sk\u0142ada\u0142aby si\u0119 sp\u00f3jno\u015b\u0107 tematyczna, poruszanych w\u0105tk\u00f3w, oraz sp\u00f3jno\u015b\u0107 czasowa. Pierwsze ustanawia\u0142oby egzystencjalizm jako mia\u0142ki intelektualnie, socjologizuj\u0105cy zamiast filozoficzny, zupe\u0142nie pozbawiony kategorii takich jak ontologia i epistemologia; drugie musia\u0142oby r\u00f3wnie\u017c by\u0107 opatrzone zastrze\u017ceniem geograficznym (Francja) \u2013 nie wszystkie europejskie kraje, do\u015bwiadczone wojn\u0105, prze\u017cy\u0142y rozkwit egzystencjalizmu (np. Ko\u0142o Wiede\u0144skie, neopozytywizm czy marksizm). \n<\/p>\n\n\n\n

\n Zatem nasuwa si\u0119 konkretne usystematyzowanie \u2013 podzia\u0142 na egzystencjalizm socjologizuj\u0105cy i literacki, skupiaj\u0105cy si\u0119 jedynie na tematyce cz\u0142owieka i cz\u0119\u015bciowo nowej propozycji etyki (Martin Buber, Gabriel Marcel, Camus, Kafka, Emil Cioran) oraz na egzystencjalizm filozoficzny (,,wczesny\u201d Heidegger, Merleau-Ponty, Sartre, Jaspers). \n<\/p>\n\n\n\n

\n Je\u017celi tematyka obu nurt\u00f3w egzystencjalizmu jest podobna, czyli porusza kwestie szeroko pojmowanej ludzkiej wolno\u015bci, absurdu i braku celowo\u015bci \u017cycia, to r\u00f3\u017cni je podej\u015bcie do problem\u00f3w ontologii i epistemologii. \n<\/p>\n\n\n\n

\n Aby wyr\u00f3\u017cni\u0107 stanowisko egzystencjalizmu filozoficznego, nale\u017cy ustanowi\u0107 jego rodow\u00f3d, a mianowicie, id\u0105c za tropem Mary Warnock, sk\u0142ada\u0142by si\u0119 on z dw\u00f3ch punkt\u00f3w: \n<\/p>\n\n\n\n

  1. \n Scheda po rozwa\u017caniach etycznych Sorena Kierkegaarda i Fryderyka Nietzschego \n<\/li>
  2. \n Ontologicznie i epistemologiczne zakorzenienie w fenomenologii Edmunda Husserla \n<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Wzajemny splot obu nurt\u00f3w tradycji<\/em> – zauwa\u017ca Mary Warnock – ma dla egzystencjalizmu znaczenie fundamentalne. Tak dalece, \u017ce nie zaliczy\u0142abym do filozof\u00f3w egzystencjalnych nikogo, kto nie wykaza\u0142by si\u0119 wskazan\u0105 tu genealogi\u0105<\/em>[28]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n

    \n Fundament pierwszy jest zatem namys\u0142em nad wolno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka. Tak Kierkegaard jak i Nietzsche \u2013 cho\u0107 pierwszy w spos\u00f3b teistyczny, a drugi \u015bwiecki \u2013 w swojej filozofii etyki poruszali problem cz\u0142owieka jako podmiotu woli. Odrzucali tradycyjne normy moralne jako obiektywne<\/em>, czyli dane z zewn\u0105trz, uchwycone w moralne kodeksy religijne lub prawne. Przychodzi na my\u015bl s\u0142ynny cytat z Immanuela Kanta: Niebo gwia\u017adziste nade mn\u0105, prawo moralne we mnie<\/em> \u2013 nie bez powodu. Obaj filozofowie, Kierkegaard i Nietzsche w swoich pracach odwo\u0142ywali si\u0119 do kantowskiej filozofii transcendentalnej.\n<\/p>\n\n\n\n

    \n Zestawiaj\u0105c ze sob\u0105 tych dw\u00f3ch filozof\u00f3w, Mary Warnock podkre\u015bla: Dwie wielkie koncepcje wyzwolenia cz\u0142owieka opieraj\u0105 si\u0119 na poj\u0119ciu wolnej woli i idei samotno\u015bci. Dla jednostki, kt\u00f3ra tym koncepcjom si\u0119 podda, \u015bwiat stanie si\u0119 miejscem, w kt\u00f3rym ka\u017cdy od podstaw b\u0119dzie samodzielnie kszta\u0142towa\u0142 swoje \u017cycie i wybiera\u0142 swoj\u0105 indywidualn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, sam b\u0119dzie decydowa\u0142 o warto\u015bci wszystkiego. Jednak\u017ce, o ile postulat ten dotyczy ka\u017cdego z nas, o tyle wszyscy razem musimy wzi\u0105\u0107 na siebie pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za nasze decyzje.<\/em>[29]<\/a><\/sup><\/sup>\n<\/p>\n\n\n\n

    \n Ponadto fundament ontologiczny i epistemologiczny nale\u017cy zestawi\u0107 z osob\u0105 Edmunda Husserla, tw\u00f3rcy fenomenologii. Postulowa\u0142 on krytyk\u0119 rozumu logicznego i praktycznego, rozumu warto\u015bciuj\u0105cego w og\u00f3le. Wychodz\u0105c od Kanta, Husserl stworzy\u0142 ide\u0119 fenomenologii, oraz fenomenologicznej redukcji (epoch\u00e9<\/em>). To w\u0142a\u015bnie redukcja fenomenologiczna (branie rzeczy w nawias) pozwala na ogl\u0105d rzeczy bezpo\u015brednio danych. Epoch\u00e9<\/em> sprawia\u0142a, \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107, pozbawiona nalecia\u0142o\u015bci percepcyjnych, stanie si\u0119 czysta (bez za\u0142o\u017ce\u0144), a przez to b\u0119dzie postrzega\u0107 \u015bwiat jako fenomeny. \n<\/p>\n\n\n\n

    \n Co z tego wynika? Opr\u00f3cz Maurice\u2019a Marleau-Ponty\u2019ego nikt z przedstawicieli egzystencjalizmu nie traktowa\u0142 o fenomenologii, ani metod\u0105 fenomenologiczn\u0105 si\u0119 nie pos\u0142ugiwa\u0142. Ot\u00f3\u017c, jak pisze Warnock: Atakuje si\u0119 tutaj (\u2026) czysty kartezja\u0144ski podmiot, przyjmuj\u0105cy do swej przejrzystej \u015bwiadomo\u015bci informacje z obiektywnego i niezmiennego \u015bwiata zewn\u0119trznego, kt\u00f3re w najmniejszym stopniu nie ulegaj\u0105 zniekszta\u0142ceniom. \u015awiadomo\u015b\u0107 podmiotu nie pozostaje ,,czysta\u201d, poniewa\u017c nieuchronnie sprz\u0119\u017cona jest z jego cia\u0142em, kt\u00f3re jest jego kontaktem ze \u015bwiatem; \u015bwiat zewn\u0119trzny nie pozostaje za\u015b czysty, bo zawsze stanowi jedynie przedmiot dla pewnej osoby, postrzega go wi\u0119c ona ze swego w\u0142asnego punktu widzenia i zabarwia w\u0142asnymi uprzedzeniami, pragnieniami i l\u0119kami<\/em>[30]<\/a><\/sup><\/sup>. Egzystencjali\u015bci ontologicznie opowiedzieli si\u0119 przeciw kartezja\u0144skiemu dualizmowi cia\u0142a i rozumu. Uwa\u017cali, \u017ce \u015bwiat zewn\u0119trzny jest zawsze percepowany poprzez poznaj\u0105ce ego i jedynie w stanach prze\u015bwitu <\/em>(Heidegger) lub fenomenologicznego brania w nawias (Husserl) jeste\u015bmy w stanie dostrzec \u015bwiat przedmiot\u00f3w jako taki. \u015awiat zewn\u0119trzny jako korelat my\u015bli i percepcji, a nawet uczu\u0107, jest r\u00f3wnie\u017c widoczny w Przypadku<\/em>. \n<\/p>\n\n\n\n

    \n Pocz\u0105tkowa sekwencja \u2013 reminiscencja wczesnego \u017cycia \u2013 przedstawiaj\u0105ca okres od porodu do \u015bmierci ojca Witka posiada bardzo interesuj\u0105ce rozwi\u0105zanie narracyjne. Ot\u00f3\u017c, najwa\u017cniejsze (a przynajmniej zapami\u0119tane) wydarzenia z \u017cycia naszego bohatera, ogl\u0105damy bezpo\u015brednio jego oczami. Kamera wchodzi w relacj\u0119 ze \u015bwiatem przedstawionym jako pierwszoosobowy narrator, aby dopiero po chwili powr\u00f3ci\u0107 na pozycj\u0119 bezosobowego. Przywo\u0142uje to na my\u015bl zabieg mowy pozornie zale\u017cnej, kt\u00f3ry znamy z teorii literatury. Czytelnik odbiera mow\u0119 pozornie zale\u017cn\u0105 jako subiektywn\u0105 dzi\u0119ki temu, \u017ce w obr\u0119b wypowiedzi narratora zosta\u0142y w\u0142\u0105czone elementy stylu j\u0119zykowego, kt\u00f3re mog\u0105 odsy\u0142a\u0107 do j\u0119zyka kt\u00f3rej\u015b z postaci<\/em>[31]<\/a><\/sup><\/sup>. Na gruncie teorii filmu takie zabiegi mo\u017cemy nazwa\u0107 narracj\u0105 subiektywn\u0105 zapo\u015bredniczon\u0105. \n<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Jerzy Braszka, Bogus\u0142aw Linda, Krzysztof Kie\u015blowski, W\u0142odzimierz Wi\u015bniewski (z mikrofonem), Przypadek<\/em>, Autor: brak danych, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Tor”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    \n Wychodz\u0105c z heideggerowskiej koncepcji \u017cycia autentycznego, mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce ludzk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 okre\u015bla Dasein, b\u0119d\u0105cego wy\u0142\u0105cznie sob\u0105 i nikim innym, i \u017ce, ka\u017cdy z nas ma tym samym do spe\u0142nienia swoje indywidualne mo\u017cliwo\u015bci<\/em>[32]<\/a><\/sup><\/sup>. By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie zastosowanie narracji subiektywnej zapo\u015bredniczonej jest przeb\u0142yskiem<\/em>, w kt\u00f3rym Witek jest autentyczny, w kt\u00f3rym zdaje sobie spraw\u0119 ze swojej egzystencji. S\u0105 to momenty nacechowane emocjonalnie (wspomnienie zmar\u0142ej matki, po\u017cegnanie z przyjacielem, podgl\u0105danie nauczycieli, pierwsze zauroczenie), kt\u00f3re mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem heideggerowskiego Ekstasis<\/em>, czyli \u015bwiadomo\u015bci istnienia w czasie, a jednocze\u015bnie \u015bwiadomego przesz\u0142o\u015bci i przysz\u0142o\u015bci; momentu niejako bliskiego egzystencji autentycznej. \n<\/p>\n\n\n\n

    Przypadek<\/em> poprzedza w tw\u00f3rczo\u015bci Kie\u015blowskiego okres eksperyment\u00f3w formalnych takich jak zastosowanie filtr\u00f3w efektowych, kluczowe dominanty kolorystyczne lub skupienie na przedmiotach, ale jednocze\u015bnie wyra\u017anie eksperymentuje w warstwie narracyjnej. Przedstawienie trzech r\u00f3\u017cnych potencjalnych historii, moim zdaniem ka\u017cdej r\u00f3wnie prawdopodobnej, by\u0142o niezwykle odkrywcze jak na owe czasy. Dopiero wraz z rozwojem tzw. supercinema[33]<\/a><\/sup><\/sup><\/em> i wraz z popularyzacj\u0105 teorii fizyki relatywistycznej i kwantowej, Kie\u015blowski doczeka\u0142 si\u0119 na\u015bladowc\u00f3w.\n<\/p>\n\n\n\n

    \n Ale i w tym eksperymencie narracyjnym mo\u017cemy upatrywa\u0107 wp\u0142ywu egzystencjalist\u00f3w, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Heideggera, a mianowicie w kategoriach mo\u017cliwo\u015bci<\/em> i faktyczno\u015bci<\/em>. Zaprzeczenie kartezja\u0144skiemu dualizmowi cia\u0142a i rozumu, p\u00f3j\u015bcie w stron\u0119 filozofii korelacjonistycznej, sugeruje, \u017ce nie istnieje \u017caden obiektywny byt bez uobecnienia przez Dasein<\/em>. Innymi s\u0142owy, Dasein<\/em> posiada wolno\u015b\u0107 w projektowaniu tego co jest, percypowania na okre\u015blony spos\u00f3b bytu i jego bycia. I to w\u0142a\u015bnie mo\u017cna nazwa\u0107 mo\u017cliwo\u015bci\u0105. <\/em>Tak jak Witek jest wolny, aby projektowa\u0107 siebie w trzech wymiarach, w trzech mo\u017cliwo\u015bciach, ale uprzednio do faktu zdania sobie sprawy z trwogi egzystencji, jest r\u00f3wnie\u017c w tym projektowaniu ograniczony. Niemniej, Dasein<\/em> nie jest-ju\u017c-w-jakim\u015b-\u015bwiecie<\/em>. Egzystencja nigdy nie podlega ca\u0142kowitej projekcji, ale zawsze jest uprzednia wobec faktyczno\u015bci<\/em>. Na tym te\u017c polega absurd egzystencji; z faktu, \u017ce Dasein<\/em> zawsze jest w ni\u0105 rzucony. Z jednej strony egzystencja jest zawsze niedoko\u0144czona, nieokre\u015blona, zmierza ku czemu\u015b, a z drugiej posiada ograniczenia. Takim ograniczeniem mo\u017ce by\u0107 w\u0142a\u015bnie sytuacja pogoni Witka za poci\u0105giem. \n<\/p>\n\n\n\n

    Przypadek jako film graniczny<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

    Przypadek <\/em>zdaje si\u0119 by\u0107 emblematyczny. Kie\u015blowski \u2013 \u015bwiadomie lub nie \u2013 nawi\u0105zuje w nim do egzystencjalizmu filozoficznego, poruszaj\u0105c nie tylko w\u0105tki etyczne (kategoria \u017cycia autentycznego), ale r\u00f3wnie\u017c ontologiczne (faktyczno\u015b\u0107<\/em> i mo\u017cliwo\u015b\u0107<\/em>), a wreszcie epistemologiczne (korelat my\u015bli i uczu\u0107 przedstawiony za pomoc\u0105 narracji subiektywnej zapo\u015bredniczonej). \n<\/p>\n\n\n\n

    \n Zatem, je\u015bli film otwieraj\u0105cy nowy rozdzia\u0142 w tw\u00f3rczo\u015bci Kie\u015blowskiego jest tak dojrza\u0142y filozoficznie i formalnie, to co z kolejnymi produkcjami? Zanim zako\u0144cz\u0119 ten artyku\u0142, chcia\u0142bym wskaza\u0107 kilka trop\u00f3w, kt\u00f3re sugeruj\u0105, \u017ce po 1981 roku istnieje dominanta filozoficzna w tw\u00f3rczo\u015bci autora Przypadku<\/em>. \n<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Bogus\u0142aw Linda i Bogus\u0142awa Pawelec, Przypadek<\/em>, Autor: Sylwia Pakulska, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Tor”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    \n Cho\u0107 skupi\u0142em si\u0119 w tym artykule na nurcie egzystencjalizmu ateistycznego, to warto r\u00f3wnie\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w tradycji kontynentalnej Europy, najwa\u017cniejszym rozr\u00f3\u017cnieniem nurtu jest wiara w Boga lub jej brak. W tym kontek\u015bcie rozpatrywa\u0107 mo\u017cemy film Bez ko\u0144ca<\/em>, kt\u00f3ry zdaje si\u0119 nawi\u0105zywa\u0107 do filozofii Carla Jaspersa i Gabriela Marcela. Tematyczne w\u0105tki egzystencjalizmu \u2013 paradoksalno\u015b\u0107, absurd, beznadzieja, odpowiedzialno\u015b\u0107 za wybory i zwolnienie z tej odpowiedzialno\u015bci dopiero po \u015bmierci, spotykaj\u0105 si\u0119 z ide\u0105 \u017cycia pozagrobowego. \n<\/p>\n\n\n\n

    \n Z punktu widzenia epistemologii i ontologii wa\u017cne by\u0142oby przeanalizowanie, licznie wyst\u0119puj\u0105cych zbli\u017ce\u0144 na przedmioty (banknoty, zdj\u0119cia, telefony, kieliszki), pod wzgl\u0119dem fenomenologii posiadania <\/em>Marcela. Dzie\u0142o to pr\u00f3buje opisa\u0107 relacj\u0119 cz\u0142owieka z otaczaj\u0105cym go \u015bwiatem rzeczy, odpowiedzie\u0107 na pytanie czy uda si\u0119 unikn\u0105\u0107 redukcji cz\u0142owieka do samego posiadania. Marcel odpowiada, \u017ce jedyn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 transcendencji poza posiadanie jest mi\u0142o\u015b\u0107 i mi\u0142osierdzie. Czy zatem samob\u00f3jstwo Urszuli mo\u017cemy uzna\u0107 za gest mi\u0142o\u015bci do zmar\u0142ego m\u0119\u017ca? \n<\/p>\n\n\n\n

    Po\u015br\u00f3d wielu, cz\u0119sto ma\u0142o satysfakcjonuj\u0105cych lub powierzchownych, interpretacji ,,p\u00f3\u017anej\u201d tw\u00f3rczo\u015bci Krzysztofa Kie\u015blowskiego warto pokusi\u0107 si\u0119 o ca\u0142kowicie nowe spojrzenie. Zauwa\u017cmy, \u017ce Kie\u015blowski w latach dorastania mia\u0142 styczno\u015b\u0107 z literack\u0105 odnog\u0105 egzystencjalizmu, kt\u00f3ra jednak gar\u015bciami czerpa\u0142a z egzystencjalizmu filozoficznego. I nawet je\u015bli re\u017cyser Dekalogu<\/em>, wyr\u00f3s\u0142 z idei dokumentalizmu i opisowej krytyki rzeczywisto\u015bci, to od mniej wi\u0119cej 1980\/1981 roku pocz\u0105\u0142 szuka\u0107 nowego j\u0119zyka. Ten odmienny spos\u00f3b filmowego wyra\u017cania si\u0119, by\u0142 zakorzeniony w filozofii egzystencjalizmu. <\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    1. S. \u017di\u017eek, Chance and Repetition in Kieslowski\u2019s Films<\/em>, \u201cParagraph\u201d, 2001, t. 24, nr 2. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    2. Tam\u017ce, Lacrimae Rerum. Kie\u015blowski, Hitchcock, Tarkowski, Lynch, <\/em>t\u0142um. P. Mo\u015bcicki, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, <\/em>Warszawa 2011. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    3. C. Bradatan, Transcendence and History in Krzysztof Kie\u015blowski\u2019s Blind Chance<\/em>, \u201cEast European Politics and Societies: and Cultures\u201d, t. 22, nr. 2. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    4. P. Coates, Kie\u015blowski and the Antipolitics of Color: A Reading of the \u201cThree Colors\u201d Trilogy, <\/em>\u201cCinema Journal\u201d, t. 41, nr 2. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    5. K. Kie\u015blowski, O sobie<\/em>, Znak, Krak\u00f3w 1997, s. 67-68. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    6. T. Szczepa\u0144ski, Kie\u015blowski wobec Bergmana, czyli Tam, gdzie spotykaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnoleg\u0142e <\/em>[w:] Kino Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/em>, red. T. Lubelski, Universitas, Krak\u00f3w 1997, s. 163. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    7. Tam\u017ce, s. 168. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    8. Tam\u017ce \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    9. M. Kornatowska, Podw\u00f3jne \u017cycie Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/em>, [w:] Kino Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/em>, red. T. Lubelski, Universitas, Krak\u00f3w 1997, s. 118. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    10. Tam\u017ce, s. 120. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    11. Tam\u017ce, s. 90. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    12. Tam\u017ce, s. 122. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    13. Tam\u017ce, s. 123. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    14. K. Kie\u015blowski, G\u0142\u0119boko zamiast szeroko<\/em>, \u201eDialog\u201d 1981, t. 26, nr 1, s. 110. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    15. Film uko\u0144czono w 1981 roku, a jego kolaudacja odby\u0142a si\u0119 30 grudnia, czyli 17 dni po wprowadzeniu stanu wojennego. Pomimo entuzjastycznego przyj\u0119cia Przypadku <\/em>w gronie os\u00f3b kolauduj\u0105cych, film trafi\u0142 na p\u00f3\u0142k\u0119 na kolejne 6 lat, i dopiero w 1987 na fali odwil\u017cy (przy kilku zmienionych scenach) zosta\u0142 dopuszczony do dystrybucji. Zob. \u201ePrzypadek\u201d: stenogram z posiedzenia Komisji Kolaudacyjnej Film\u00f3w Fabularnych<\/em>, \u201ePleograf. Historyczno-Filmowy Kwartalnik Filmoteki Narodowej\u201d, nr 3\/2021, https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/przypadek-stenogram-z-posiedzenia-komisji-kolaudacyjnej-filmow-fabularnych\/<\/a> [dost\u0119p: 25.07.2022] \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    16. M. Przylipiak, Filmy fabularne Krzysztofa Kie\u015blowskiego w zwierciadle polskiej krytyki filmowej <\/em>[w:] Kino Krzysztofa Kie\u015blowskiego<\/em>, red. T. Lubelski, Universitas, Krak\u00f3w 1997, <\/em>s. 239-240. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    17. S. \u017di\u017eek, Lacrimae Rerum. Kie\u015blowski, Hitchcock, Tarkowski, Lynch, <\/em>s. 38. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    18. Tam\u017ce, s. 47. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    19. R. Koschany, Przypadek. Kategoria egzystencjalna i artystyczna w literaturze i filmie<\/em>, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika, Toru\u0144 2016, s. 164. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    20. M. Warnock, dz. cyt., s. 38. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    21. R. Koschany, dz. cyt., s. 164. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    22. M. Warnock, dz. cyt., s. 131 \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    23. M. Heidegger, Bycie i czas<\/em>, t\u0142um. B. Baran, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1994, s. 59. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    24. M. Warnock, dz. cyt. S. 70. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    25. Tam\u017ce, s. 70. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    26. M. Warnock, dz. cyt. s. 72. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    27. W. Mackiewicz, Historia filozofii w zarysie<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2008, s. 331. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    28. M. Warnock, Egzystencjalizm<\/em>, t\u0142um. M. Michowicz, Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2005, s.11. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    29. Tam\u017ce, s. 33. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    30. Tam\u017ce, s. 103. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    31. R. Birkholc, Narracja subiektywna zapo\u015bredniczona. Wok\u00f3\u0142 zagadnienia \u201emowy pozornie zale\u017cnej\u201d w filmie<\/em>, \u201eStudia Europaea Gnesnessia\u201d 2016, nr. 14, s. 152. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    32. M. Warnock, dz. cyt., s. 70. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

    33. Zob. W. Brown, Supercinema: Film-philosophy for the Digital Age<\/em>, Berghahn Books, 2013. \u2191<\/a> <\/p>

      Kamil Bryl<\/strong> – Absolwent Uniwersytetu Gda\u0144skiego, filmoznawca. Obecnie prowadzi zaj\u0119cia praktyczne na temat Wiedzy o Filmie i Kulturze Audiowizualnej na Wydziale Filologicznym UG. W\u015br\u00f3d zainteresowa\u0144 badawczych wymienia zagadnienia sztuki i techniki operatorskiej oraz szeroko rozumian\u0105 filozofi\u0119 obrazu filmowego. Za\u0142o\u017cyciel i pierwszy redaktor naczelny Magazynu Filmowego Cinerama.<\/p>Streszczenie:<\/strong> Niniejszy artyku\u0142 stara si\u0119 odpowiedzie\u0107 na pytanie o zwi\u0105zki Krzysztofa Kie\u015blowskiego z egzystencjalizmem. Cho\u0107 temat by\u0142 ju\u017c poruszany, nigdy dostatecznie g\u0142\u0119boko. W pierwszej cz\u0119\u015bci proponuj\u0119 odmienne od tradycji kontynentalnej Europy rozumienie egzystencjalizmu jako schedy po etycznych rozwa\u017caniach Nietzschego oraz Kierkegaarda, epistemologicznych w odrzuceniu radykalnego kartezja\u0144skiego dualizmu cia\u0142a i rozumu, a wreszcie ontologicznych w fenomenologii Husserla. Nast\u0119pnie wskazuj\u0119 na nawi\u0105zania pomi\u0119dzy egzystencjalizmem, a filmem Przypadek <\/em>\u2013 najpierw podczas analizy tekstualnej dzie\u0142a, a nast\u0119pnie formalnej. 

      Summary:<\/strong> This article tries to answer the question about the relationship between the films of Krzysztof Kie\u015blowski and existentialism. While the subject has already been touched upon, never deep enough. In the first part, I propose a different understanding of existentialism from the continental tradition of Europe as a schema following ethical considerations by Nietzsche and Kierkegaard, epistemological in the rejection of the radical Cartesian dualism of body and reason, and finally ontological in Husserl’s phenomenology. Then I point out the links between existentialism and the film Chance<\/em> – first during the textual analysis of the work, and then the formal one.<\/p> <\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.3.02 Wydzia\u0142 Filologiczny Uniwersytet Gda\u0144ski ORCID: 0000-0001-8827-760X Zwi\u0105zek film\u00f3w Krzysztofa Kie\u015blowskiego z egzystencjalizmem zosta\u0142 ju\u017c dawno zauwa\u017cony. W artykule z 1997 roku, opublikowanym w tomie Kino Krzysztofa Kie\u015blowskiego, Tadeusz Szczepa\u0144ski poszukuje nie tylko zwi\u0105zk\u00f3w Kie\u015blowskiego z innym wielkim re\u017cyserem, Ingmarem Bergmanem, ale r\u00f3wnie\u017c wyszukuje tropy, kt\u00f3re mog\u0142yby pozwoli\u0107 wysnu\u0107 tez\u0119, \u017ce Kie\u015blowski, nawet je\u015bli… Czytaj wi\u0119cej »Dlaczego Witek krzyczy? Krzysztof Kie\u015blowski wobec filozofii egzystencjalizmu<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4678,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1439],"tags":[1488,741,56,1055,1031],"ppma_author":[1396],"class_list":["post-4670","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022-2","tag-egzystencjalizm","tag-filozofia","tag-krzysztof-kieslowski","tag-polskie-kino","tag-przypadek"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t