{"id":4649,"date":"2022-08-27T07:41:26","date_gmt":"2022-08-27T06:41:26","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=4649"},"modified":"2022-09-27T14:19:13","modified_gmt":"2022-09-27T13:19:13","slug":"festiwal-polskich-filmow-fabularnych-w-gdansku-i-gdyni-przerwana-dekada","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/festiwal-polskich-filmow-fabularnych-w-gdansku-i-gdyni-przerwana-dekada\/","title":{"rendered":"Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku i Gdyni. Przerwana dekada"},"content":{"rendered":"\n

Wydzia\u0142 Nauk Humanistycznych<\/em><\/p>\n\n\n\n

Uniwersytet Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie<\/em><\/p>\n\n\n\n

ORCID: 0000-0002-3302-4055<\/em><\/p>\n\n\n\n

Fragment ksi\u0105\u017cki Kino w cieniu kryzysu. Studia i szkice o polskiej kinematografii pierwszej po\u0142owy lat 80<\/a><\/strong>.<\/em>, red. Piotr Kurpiewski i Piotr Zwierzchowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2022.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki Kino w cieniu kryzysu. Studia i szkice o polskiej kinematografii pierwszej po\u0142owy lat 80.<\/em>, red. Piotr Kurpiewski i Piotr Zwierzchowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2022.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wst\u0119p<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Tematem niniejszego rozdzia\u0142u s\u0105 dzieje Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w latach 80., obfituj\u0105cych w wydarzenia o donios\u0142ym znaczeniu dla polskiej historii, jak r\u00f3wnie\u017c w g\u0142\u0119bokie kryzysy ekonomiczne, spo\u0142eczne, polityczne, mocno oddzia\u0142uj\u0105ce na stan polskiej kinematografii, a co za tym idzie \u2013 na kondycj\u0119 i charakter narodowego festiwalu filmowego. Okres ten podzieli\u0142am na trzy fazy: okres \u201ekarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d, trzech lat po stanie wojennym oraz faz\u0119 zapocz\u0105tkowan\u0105 przeprowadzk\u0105 do Gdyni. <\/p>\n\n\n\n

Dzieje Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych s\u0105 do\u015b\u0107 dok\u0142adnie opisane w dw\u00f3ch ksi\u0105\u017ckach jubileuszowych z 2005 i 2015 roku, w kt\u00f3rych powstaniu uczestniczy\u0142am. Stamt\u0105d te\u017c pochodzi wi\u0119kszo\u015b\u0107 cytat\u00f3w i wypowiedzi, zbieranych od uczestnik\u00f3w imprezy przez ponad dekad\u0119 i selekcjonowanych oraz autoryzowanych. Cennym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o dziejach FPFF s\u0105 wycinki prasowe i kolejne wydania \u201eGazet Festiwalowych\u201d, pieczo\u0142owicie zbierane przez kolejne kierownictwa Festiwalu. Wykorzysta\u0142am r\u00f3wnie\u017c dokumenty biura festiwalowego: cz\u0119\u015b\u0107 z nich przetrwa\u0142a w biurze dawnego Neptun Filmu, a nast\u0119pnie Gdy\u0144skiego Centrum Filmowego. Cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a odnaleziona podczas rozbi\u00f3rki kina Neptun (d. Leningrad), w kt\u00f3rym przez wiele lat odbywa\u0142y si\u0119 projekcje konkursowe. <\/p>\n\n\n\n

Ekonomia presti\u017cu<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku, a nast\u0119pnie \u2013 w Gdyni \u2013 ma dwojak\u0105 genez\u0119. U podstaw konceptu leg\u0142o my\u015blenie o wielkiej polskiej kinematografii i jej roli we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce. Kultura filmowa, rozwijaj\u0105ca si\u0119 dynamicznie w latach 60. i 70. XX wieku, budowa\u0142a pozycj\u0119 polskiego kina, kt\u00f3rego najnowsze dokonania mia\u0142y mie\u0107 rang\u0119 donios\u0142ego wydarzenia. Pomys\u0142odawc\u0105 Festiwalu by\u0142 Lucjan Bokiniec, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca s\u0142ynnego klubu studenckiego i Dyskusyjnego Klubu Filmowego \u201e\u017bak\u201d[1]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry ju\u017c wcze\u015bniej z sukcesem organizowa\u0142 przegl\u0105dy polskich debiut\u00f3w. Inicjatywa Boki\u0144ca zbieg\u0142a si\u0119 z ambicjami \u015brodowiska filmowego, kt\u00f3re w drugiej po\u0142owie lat 60. doczeka\u0142o si\u0119 solidnej reprezentacji w postaci Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich i pierwszego przewodnicz\u0105cego \u2013 Jerzego Kawalerowicza. \u201eChcieli\u015bmy nie tyle festiwalu wielko\u015bwiatowego, co rzetelnego przegl\u0105du polskiej tw\u00f3rczo\u015bci filmowej i konfrontacji naszego dorobku[2]<\/a><\/sup><\/sup>\u201d \u2013 wyja\u015bnia\u0142 Kawalerowicz w wywiadzie do ksi\u0105\u017cki jubileuszowej A statek p\u0142ynie..<\/em>. Coraz bardziej stawa\u0142o si\u0119 widoczne, \u017ce dzia\u0142aj\u0105cy od kilku lat skromny, wakacyjny festiwal w \u0141agowie, na kt\u00f3rym chodzi\u0142o si\u0119 w k\u0105piel\u00f3wkach i czas sp\u0119dza\u0142o na rozmowach na pomo\u015bcie nie spe\u0142ni tej roli. \u201eJu\u017c wtedy wiedzieli\u015bmy, \u017ce centralny narodowy festiwal ma mie\u0107 zupe\u0142nie inny charakter\u201d \u2013 wspomina\u0142 Janusz Zaorski[3]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tadeusz Chmielewski, Lucjan Bokiniec i Jerzy Kawalerowicz, Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku 1974, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na genez\u0119 i rol\u0119 FPFF nale\u017cy jednak spojrze\u0107 z szerszej perspektywy w kontek\u015bcie tzw. ekonomii presti\u017cu. Jak pisze James F. English, w ci\u0105gu minionego stulecia wszelkiego rodzaju konkursy i wsp\u00f3\u0142zawodnictwa trwale zmieni\u0142y bran\u017ce kulturalne: <\/p>\n\n\n\n

(…) nagrody, wyr\u00f3\u017cnienia, festiwale i inne wydarzenia kulturalne oparte na wsp\u00f3\u0142zawodnictwie ros\u0142y w nieproporcjonalnie szybkim tempie zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem liczby, jak i skali ekonomicznej, przewy\u017cszaj\u0105c znacznie og\u00f3lny wzrost ekonomii kulturalne<\/em>j[4]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n

W dyskursie publicznym sta\u0142o si\u0119 norm\u0105 okre\u015blanie tw\u00f3rcy poprzez pryzmat otrzymanych przeze\u0144 laur\u00f3w (laureat Z\u0142otej Palmy, zdobywca Z\u0142otych Lw\u00f3w). <\/p>\n\n\n\n

(…) komu dzi\u015b wyda\u0142oby si\u0119 to dziwne, \u017ce nagrody i wyr\u00f3\u017cnienia zdobyte na polach kultury, podobnie jak medale mistrzowskie i rekordy \u015bwiata w sporcie, s\u0105 traktowane jako znaki definiuj\u0105ce \u017cycie?<\/em> <\/p>\n\n\n\n

\u2013 pyta retorycznie English[5]<\/a><\/sup><\/sup>. Nagrody kulturalne, pierwotnie zwi\u0105zane ze \u015brodowiskami szkolnymi i akademickimi, sta\u0142y si\u0119 elementem walki o ukszta\u0142towanie i zaprojektowanie sp\u00f3jnej lokalnie kultury narodowej. Z jednej strony nobilitowa\u0142y narodowych artyst\u00f3w, z drugiej \u2013 wpisywa\u0142y ich w \u015bwiatowy przemys\u0142 kultury. W latach 70., kiedy kulturalna i ekonomiczna globalizacja nabra\u0142a tempa, rola narodowych festiwali, nagr\u00f3d i innych wydarze\u0144, kt\u00f3rych sensem jest rywalizacja jako czynnik wymiany kapita\u0142u symbolicznego \u2013 stawa\u0142a si\u0119 coraz wa\u017cniejsza. Nagrody wprowadza\u0142y lokalnych, uznanych artyst\u00f3w do mi\u0119dzynarodowego obiegu, na poziom subnarodowy[6]<\/a><\/sup><\/sup>. I cho\u0107 Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych mia\u0142 i ma charakter przegl\u0105du aktualnej rodzimej produkcji, od pierwszych edycji szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142o zapraszanie na\u0144 go\u015bci zagranicznych \u2013 co wi\u0119cej, w strukturze organizacyjnej imprezy znajduje si\u0119 specjalny dzia\u0142 im po\u015bwi\u0119cony, s\u0105 te\u017c wydarzenia na nich si\u0119 koncentruj\u0105ce. W tej nieco anachronicznej strukturze pobrzmiewa echo ponadnarodowych ambicji polskiej kinematografii z lat 70. <\/p>\n\n\n\n

Marcin Adamczak definiuje festiwale filmowe jako gate-keeper\u00f3w<\/em>, \u201estra\u017cnik\u00f3w wr\u00f3t\u201d, reguluj\u0105cych wej\u015bcie do obiegu mi\u0119dzynarodowego kina artystycznego i uruchamiaj\u0105cych mechanizm konsekracji zwi\u0105zany z recepcj\u0105 krytyki, filmoznawczymi monografiami, pokazami retrospektywnymi i obiegiem kin studyjnych: <\/p>\n\n\n\n

Znaczenie festiwalu opiera si\u0119 na swoistej \u201eekonomii symbolicznej\u201d kina artystycznego. To w\u0142a\u015bnie festiwalowe konkursy maj\u0105 potencjaln\u0105 moc przysparzania filmowi kapita\u0142u symbolicznego i zapocz\u0105tkowania mechanizmu konsekracji danego tw\u00f3rcy lub dzie\u0142a. Festiwale i laury na nich zdobyte s\u0105 r\u00f3wnie\u017c swoistym logo, mark\u0105, umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 identyfikacj\u0119 i wyr\u00f3\u017cnienie filmu ze \u015bwiatowego strumienia artystycznych produkcji<\/em>[7]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jerzy Domaradzki, Pawe\u0142 K\u0119dzierski, Agnieszka Holland, Andrzej Pieczy\u0144ski i Daria Trafankowska, Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku 1977, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ta pierwotna, rdzenna funkcja festiwalu pokrywa si\u0119 z rol\u0105 przypisan\u0105 Festiwalowi Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni. Cho\u0107 trzeba tu zrobi\u0107 zastrze\u017cenie \u2013 Festiwal w Gda\u0144sku powsta\u0142 po d\u0142ugich pertraktacjach w\u0142adz SFP z polskimi w\u0142adzami komunistycznymi, kt\u00f3re w latach 70. wykazywa\u0142y wra\u017cliwo\u015b\u0107 na kwestie wizerunkowe pa\u0144stwa. Nagrody musia\u0142y by\u0107 jednak\u017ce uzgadniane z Naczelnym Zarz\u0105dem Kinematografii, co, jak twierdzi Krzysztof Zanussi, powodowa\u0142o, \u017ce przyjmowane by\u0142y z mieszanymi uczuciami[8]<\/a><\/sup><\/sup>. Tak by\u0142o przynajmniej teoretycznie, gdy\u017c, jak samokrytycznie przyzna\u0142 Rados\u0142aw Piwowarski, czasem festiwalu si\u0119 nienawidzi, a ju\u017c zw\u0142aszcza, kiedy nie dostaje si\u0119 nagr\u00f3d lub film przejdzie niezauwa\u017cony[9]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Lata 80. to jeden z najbardziej dynamicznych okres\u00f3w w \u017cyciu Festiwalu. Obejmuje on edycje od VII do XIV. Dekada ta naznaczona zosta\u0142a dwuletni\u0105 przerw\u0105 spowodowan\u0105 stanem wojennym \u2013 w latach 1982 i 1983. Festiwal reaktywowany zosta\u0142 w 1984 roku. Kolejn\u0105 znamienn\u0105 dat\u0105 jest 1987 rok, kiedy wbrew opinii wi\u0119kszo\u015bci \u015brodowiska filmowego FPFF zosta\u0142 przeniesiony do Gdyni. Filmowcy uwa\u017cali, \u017ce decyzja ma charakter czysto polityczny, a tez\u0119 t\u0119 uzasadnia\u0142o zbytnie zbli\u017cenie do \u015brodowisk gda\u0144skiej \u201eSolidarno\u015bci\u201d, szczeg\u00f3lnie odczuwalne w latach 1980-1981. Z drugiej za\u015b strony analiza \u201eGazet Festiwalowych\u201d, wycink\u00f3w prasowych i dokument\u00f3w biura FPFF jednoznacznie wskazuje, \u017ce utrapieniem organizacyjnym by\u0142a s\u0142aba jako\u015b\u0107 projekcji i zbyt kameralny charakter budynku Naczelnej Organizacji Technicznej w Gda\u0144sku. Niezale\u017cnie od przyczyn podj\u0119cia tej decyzji przeniesienie imprezy do industrialnej Gdyni mia\u0142o zasadniczy wp\u0142yw na dzieje Festiwalu. Ale nie tylko \u2013 mia\u0142o tak\u017ce wielkie znaczenie dla miasta i dalszej \u015bcie\u017cki jego rozwoju w wolnej Polsce. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Janusz Zaorski, Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku 1974, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Obowi\u0105zek m\u00f3wienia prawdy: 1980-81<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Ca\u0142y festiwal zanurzy\u0142 si\u0119 w atmosferze podnios\u0142ych wydarze\u0144. Odbywa\u0142 si\u0119 przecie\u017c w s\u0105siedztwie stoczni, w terminie bliskim co dopiero podj\u0119tych bezprecedensowych uzgodnie\u0144, w stanowiskach Wysokich Uk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 Stron (..)<\/em>[10]<\/a><\/sup><\/sup> \n<\/p>\n\n\n\n

\n \u2013 zauwa\u017cy\u0142 recenzent \u201ePrzekroju\u201d, dodaj\u0105c s\u0142usznie, \u017ce uwaga uczestnik\u00f3w FPFF w 1980 roku \u201epobieg\u0142a w innym kierunku\u201d. \u201eWszystko na tym festiwalu by\u0142o wa\u017cniejsze od film\u00f3w\u201d \u2013 tak oceni\u0142 Festiwal rok p\u00f3\u017aniej Juliusz Machulski, kt\u00f3ry w 1981 roku pojawi\u0142 si\u0119 w Gda\u0144sku z debiutanckim Vabankiem<\/em>. Go\u015bciem 7. Edycji FPFF by\u0142 Lech Wa\u0142\u0119sa, kt\u00f3rego podobizna zdobi pierwsz\u0105 stron\u0119 8. numeru \u201eGazety Festiwalowej\u201d. \n<\/p>\n\n\n\n

Doceniaj\u0105c w pe\u0142ni znaczenie polskiej sztuki filmowej dla kultury narodowej naszej ojczyzny, Komitet Za\u0142o\u017cycielski Niezale\u017cnych, Samodzielnych Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych w Gda\u0144sku przesy\u0142a najserdeczniejsze \u017cyczenia w imieniu robotnik\u00f3w \u2013 tw\u00f3rcom, aktorom, personelowi technicznemu, dzia\u0142om upowszechniania, go\u015bciom Festiwalu, organizatorom i prasie<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

\n \u2013 napisa\u0142[11]<\/a><\/sup><\/sup>, dodaj\u0105c: \u201eNasze serdeczne gratulacje dla Paciork\u00f3w jednego r\u00f3\u017ca\u0144ca<\/em>\u201d. \n<\/p>\n\n\n\n

\u201eTak to ju\u017c jest z nagrodami, \u017ce dostaj\u0105 je bardzo cz\u0119sto filmy b\u0119d\u0105ce wyrazem swojego czasu\u201d \u2013 skomentowa\u0142 po latach Kazimierz Kutz[12]<\/a><\/sup><\/sup>. W \u201eGazecie Festiwalowej\u201d z 1980 roku mo\u017cna przeczyta\u0107 kr\u00f3tkie opinie go\u015bci zagranicznych FPFF i niemal wszyscy zgodnie wskazuj\u0105 na nagrodzony Z\u0142otymi Lwami film Kutza. Do niego dok\u0142adaj\u0105 tak\u017ce inne tytu\u0142y: \u0106m\u0119<\/em> Tomasza Zygad\u0142y, zdumiewaj\u0105co w\u00f3wczas aktualn\u0105 Wizj\u0119 lokaln\u0105 1901<\/em> Filipa Bajona, Constans<\/em> Krzysztofa Zanussiego, Golema<\/em> Piotra Szulkina, Dyrygenta<\/em> Andrzeja Wajdy, Grzeszny \u017cywot Franciszka Bu\u0142y<\/em> Janusza Kidawy[13]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kazimierz Kutz i W\u0142odzimierz Sokorski, Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku 1975, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Festiwal ten przeszed\u0142 do historii tak\u017ce z innego powodu: wielkim wydarzeniem by\u0142a projekcja roboczo zmontowanego filmu Robotnicy \u201980<\/em> Andrzeja Chodakowskiego i Andrzeja Zaj\u0105czkowskiego, rejestruj\u0105cy wydarzenia rozgrywaj\u0105ce si\u0119 tu\u017c obok, w stoczni. <\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c nigdy potem nie widzieli\u015bmy tak mocnego dzia\u0142ania kina. I nigdy samo kino nie by\u0142o przekazem tak prostym i tak bezpo\u015brednim w swoim g\u0142\u0119bokim zaufaniu do filmowego obrazu i do si\u0142y filmowej narracji<\/em>[14]<\/a><\/sup><\/sup>\n<\/p>\n\n\n\n

\n \u2013 podsumowa\u0142a Maria Malaty\u0144ska. \n<\/p>\n\n\n\n

To w\u0142a\u015bnie na tym Festiwalu pad\u0142y wielokrotnie cytowane s\u0142owa Andrzeja Wajdy: \u201eJe\u015bli stawiamy sobie pytanie, jaki jest podstawowy obowi\u0105zek artysty wobec polskiej rzeczywisto\u015bci, to odpowied\u017a mo\u017ce by\u0107 tylko jedna: obowi\u0105zek m\u00f3wienia prawdy\u201d[15]<\/a><\/sup><\/sup>. S\u0142owa te okaza\u0142y si\u0119 profetyczne: kolejny, VIII FPFF okaza\u0142 si\u0119 jednym z najlepszych w historii. Dominowa\u0142y filmy rozrachunkowe wobec PRL-u czy stalinizmu, jak nagrodzone Srebrnymi Lwami Dreszcze<\/em> Wojciecha Marczewskiego czy Wahade\u0142ko<\/em> Filipa Bajona. Wygra\u0142a Gor\u0105czka<\/em> Agnieszki Holland. Co zadecydowa\u0142o o wyborze mi\u0119dzy tym filmem a Dreszczami<\/em>? \u201ePewna profetyczno\u015b\u0107 filmu Holland, jakie\u015b przeczucie, kt\u00f3re by\u0142o w nim zawarte\u201d \u2013 ocenia\u0142 po latach przewodnicz\u0105cy jury Kazimierz Kutz[16]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Agnieszka Holland, Jacek Petrycki, Jacek Zaleski Jacek (z kamer\u0105), Olgierd \u0141ukaszewicz (le\u017cy), Gor\u0105czka<\/em>, Autor: brak danych, Prawa do zdj\u0119cia: WFDIF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Festiwal odbywa\u0142 si\u0119 w cieniu obrad \u201eSolidarno\u015bci\u201d. W programie znalaz\u0142y si\u0119 \u201ep\u00f3\u0142kowniki\u201d, jak Indeks<\/em> Janusza Kijowskiego, Jak \u017cy\u0107<\/em> Marcela \u0141ozi\u0144skiego, Meta <\/em>Antoniego Krauzego, Spok\u00f3j<\/em> Krzysztofa Kie\u015blowskiego a nawet \u2013 po 14 latach \u2013 R\u0119ce do g\u00f3ry<\/em> Jerzego Skolimowskiego. <\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119tam nieprawdopodobn\u0105 atmosfer\u0119 tamtego czasu. \u017be trzeba si\u0119 spieszy\u0107. Z filmami, rozmowami, ze wszystkim. Czuli\u015bmy, \u017ce wszystko mo\u017ce si\u0119 wkr\u00f3tce sko\u0144czy\u0107, mo\u017ce przepa\u015b\u0107<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

\n \u2013 wspomina\u0142 Janusz Zaorski[17]<\/a><\/sup><\/sup>. I s\u0142usznie. \n<\/p>\n\n\n\n

Biuro Festiwali i Imprez Zjednoczenia Rozpowszechniania Film\u00f3w informuje uprzejmie, \u017ce Minister J\u00f3zef Tejchma pismem (\u2026) z dnia 16.06.1982 r. podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 w roku bie\u017c\u0105cym o odst\u0105pieniu w roku bie\u017c\u0105cym od organizacji festiwalu w Gda\u0144sku<\/em>[18]<\/a><\/sup><\/sup> \n<\/p>\n\n\n\n

\u2013 g\u0142osi pismo do organizatora FPFF, Okr\u0119gowego Przedsi\u0119biorstwa Rozpowszechniania Film\u00f3w w Gda\u0144sku. <\/p>\n\n\n\n

Festiwal z 1981 roku zapowiada\u0142 nast\u0119pny, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 jeszcze lepszy \u2013 z Przypadkiem, Przes\u0142uchaniem, Matk\u0105 Kr\u00f3l\u00f3w. Ten festiwal, kt\u00f3ry si\u0119 nie odby\u0142, by\u0142by ukoronowaniem okresu wolno\u015bci<\/em>\n<\/p>\n\n\n\n

\n \u2013 podsumowa\u0142 Tadeusz Sobolewski[19]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojciech Marczewski, Dreszcze<\/em>, Autor: Stefan Kurzyp, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Z innej planety: 1984-1987<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Reaktywacja Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych po stanie wojennym odbywa\u0142a si\u0119 w atmosferze dalekiej od entuzjazmu. Dziesi\u0105tki pism kr\u0105\u017c\u0105cych mi\u0119dzy OPRF-em a instytucjami w Warszawie i Gda\u0144sku doskonale oddaj\u0105 poczucie niemocy, biurokracji i uci\u0105\u017cliwo\u015bci \u017cycia w drugiej po\u0142owie lat 80. W archiwum FPFF zachowa\u0142o si\u0119 pismo organizator\u00f3w skierowane do wicepremiera Mieczys\u0142awa Rakowskiego z pro\u015bb\u0105 o zwi\u0119kszenie warto\u015bci festiwalowych nagr\u00f3d i wynagrodze\u0144. Pozornie prosta sprawa wymaga\u0142a jednak lakonicznego r\u0119cznego dopisku: \u201eZgoda\u201d. Na jednym ze zdj\u0119\u0107 z festiwalowych kulis przy stoliku kawowym u\u015bmiechni\u0119ty Mieczys\u0142aw Rakowski w swobodnej pozie rozmawia z organizatorami festiwalu, a obok niego siedzi skupiony Jerzy Kawalerowicz. Jak sam powiedzia\u0142 na jednym z festiwalowych spotka\u0144 bran\u017cowych, filmowcy nie powinni narzeka\u0107 na stan wojenny, bo w\u0142adza mog\u0142a uderzy\u0107 stalow\u0105 r\u0119kawic\u0105, a tylko pog\u0142aska\u0142a aksamitn\u0105 r\u0119kawiczk\u0105. Wszyscy spotykali si\u0119 na Forum Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich, kt\u00f3re, jak przyznaje \u00f3wczesny prezes SFP Janusz Majewski, by\u0142o wa\u017cniejsze ni\u017c sam konkurs: <\/p>\n\n\n\n

Wysoki urz\u0119dnik z Wydzia\u0142u Kultury przyje\u017cd\u017ca\u0142 na festiwal powiedzie\u0107, czego partia oczekuje od filmowc\u00f3w. My r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wili\u015bmy, czego chcemy i tak w ko\u0142o. Zawsze tematem by\u0142a wolno\u015b\u0107 i zniesienie cenzury, ale wzajemnej komunikacji brakowa\u0142o. Byli\u015bmy dla nich lud\u017ami z innej planety<\/em>[20]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n

Lektura \u201eGazety Festiwalowej\u201d i recenzji kolejnych edycji FPFF ukazuj\u0105 ciekaw\u0105 ambiwalencj\u0119 porewolucyjnego etapu \u017cycia imprezy. Kolejne Z\u0142ote Lwy sz\u0142y do film\u00f3w autorskich, zrywaj\u0105cych jednocze\u015bnie z tradycj\u0105 kina moralnego niepokoju czy kina rozliczeniowego: Austerii<\/em> Jerzego Kawalerowicza, Kobiety w kapeluszu<\/em> Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza i Siekierezady<\/em> Witolda Leszczy\u0144skiego. Je\u015bli odwo\u0142amy si\u0119 do klasyfikacji kina lat 80. autorstwa Tadeusza Lubelskiego, b\u0119d\u0105 si\u0119 one mie\u015bci\u0107 w kategoriach, odpowiednio, wskrzeszenia przesz\u0142o\u015bci, filmu metaforycznego, kina osobnego[21]<\/a><\/sup><\/sup>. Z recenzji prasowych przebijaj\u0105 mieszane uczucia recenzent\u00f3w i uczestnik\u00f3w, a tak\u017ce ton zw\u0105tpienia w kondycj\u0119 polskiego kina. Rozbudzone solidarno\u015bciowym zrywem nadzieje konfrontowa\u0142y si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105. Po latach ten repertuar si\u0119 broni: widzowie obejrzeli Konopielk\u0119<\/em> Witolda Leszczy\u0144skiego, Krzyk<\/em> i Dziewcz\u0119ta z Nowolipek<\/em> Barbary Sass, Bez ko\u0144ca<\/em> Krzysztofa Kie\u015blowskiego, Cudzoziemk\u0119<\/em> Ryszarda Bera, Limuzyn\u0119 Daimler-Benz<\/em> Filipa Bajona, \u2026jestem przeciw<\/em> Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego, Zygfryda<\/em> Andrzeja Domalika, Kobiet\u0119 z prowincji <\/em>Andrzeja Bara\u0144skiego, Sezon na ba\u017canty <\/em>i Nadz\u00f3r <\/em>Wies\u0142awa Saniewskiego, Gwiezdny py\u0142<\/em> Andrzeja Kondratiuka, Jezioro Bode\u0144skie <\/em>i Baryton<\/em> Janusza Zaorskiego, Bohatera roku <\/em>Feliksa Falka, O-bi, o-ba. Koniec cywilizacji<\/em> Piotra Szulkina. \u201eW tym okresie panowa\u0142o w\u0105skie, upolitycznione widzenie funkcji filmu. Odczu\u0142em jednak satysfakcj\u0119, \u017ce pewne osoby dobrze odczyta\u0142y film, i \u017ce go zrozumia\u0142y\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 Stanis\u0142aw R\u00f3\u017cewicz, kt\u00f3remu sukcesu pogratulowali i Edward \u017bebrowski i Krzysztof Kie\u015blowski[22]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanis\u0142aw R\u00f3\u017cewicz, Kobieta w kapeluszu<\/em>, Autor: Romuald Pie\u0144kowski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po\u0142owa lat 80. to tak\u017ce czas zmiany warty w polskim kinie. W 1985 roku, kiedy prasa zauwa\u017ca\u0142a brak \u201ewielkich nazwisk\u201d w konkursie, jednocze\u015bnie zadebiutowa\u0142o a\u017c o\u015bmiu re\u017cyser\u00f3w, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 aktywna jest do dnia dzisiejszego. Odczuwa\u0142o si\u0119 brak tytu\u0142\u00f3w ze zdecydowan\u0105 polityczn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 wymow\u0105, kt\u00f3re w \u015bwiadomo\u015bci \u015brodowiska filmowego uznawane by\u0142y za g\u0142\u00f3wny nurt kina. \u201eKinematografia nie przestaje funkcjonowa\u0107 dlatego, \u017ce milknie jeden czy wielu nawet re\u017cyser\u00f3w\u201d \u2013 podsumowa\u0142 krytyk Oskar Soba\u0144ski[23]<\/a><\/sup><\/sup>. Pojawi\u0142y si\u0119 nowe twarze: Rados\u0142aw Piwowarski, Jacek Bromski, Wies\u0142aw Saniewski, Krzysztof Krauze, potem Marek Koterski, kt\u00f3rzy zawsze mogli liczy\u0107 na nagrody indywidualne. Ju\u017c przed stanem wojennym da\u0142a zna\u0107 o sobie nowa tendencja \u2013 coraz silniejsza pozycja kina gatunkowego, zw\u0142aszcza komedii, film\u00f3w sensacyjnych i kina familijnego. <\/p>\n\n\n\n

W 1980 roku po raz pierwszy przyznano nagrod\u0119 za sukces frekwencyjny, tzw. Fotel Widza, dzisiaj funkcjonuj\u0105cy jako Bursztynowe Lwy: zdoby\u0142 j\u0105 musical Janusza Rzeszewskiego i Mieczys\u0142awa Jahody Hallo Szpicbr\u00f3dka czyli ostatni wyst\u0119p kr\u00f3la kasiarzy<\/em>, a nast\u0119pnie Panny z Wilka<\/em> Andrzeja Wajdy. Po stanie wojennym nagrody premiuj\u0105ce filmy z najlepsz\u0105 widowni\u0105 (lub z potencja\u0142em na\u0144), wr\u0119czane przez Zrzeszenie Okr\u0119gowych Przedsi\u0119biorstw Rozpowszechniania Film\u00f3w, trafi\u0142y do Krzysztofa Gradowskiego za Akademi\u0119 Pana Kleksa<\/em>, Juliusza Machulskiego za Seksmisj\u0119<\/em>, Kazimierza Tarnasa za Szale\u0144stwa panny Ewy<\/em>, Janusza Majewskiego za C.K. Dezerter\u00f3w<\/em> i Zbigniewa Ku\u017ami\u0144skiego za Nad Niemnem<\/em> i Mi\u0119dzy ustami a brzegiem pucharu<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Depesza Polskiej Agencji Prasowej z Forum SFP z 1984 roku odnotowuje wyra\u017cony przez \u015brodowisko filmowe niepok\u00f3j, oby nurt kina popularnego nie sta\u0142 si\u0119 aby dominuj\u0105cym[24]<\/a><\/sup><\/sup>. Edward Zaji\u010dek uj\u0105\u0142 to dosadniej: <\/p>\n\n\n\n

Rozbrzmia\u0142o prasowe larum. Zad\u0119to w surmy w my\u015bl socjalistycznej zasady, \u017ce strata uszlachetnia, a zysk upadla. Przyczyn\u0105 zamieszania by\u0142o ukazanie si\u0119 w 1984 roku kilku film\u00f3w, kt\u00f3re nie odstrasza\u0142y ludzi od p\u00f3j\u015bcia do kina (nie jest bowiem wykluczone, \u017ce gdyby w og\u00f3le nie wy\u015bwietlano \u017cadnych film\u00f3w, a tylko na dwie godziny gaszono \u015bwiat\u0142o, to kina mia\u0142yby wi\u0119ksze powodzenie). Niespodziewany sukces kasowy 2-3 polskich film\u00f3w wystarczy\u0142, aby og\u0142osi\u0107 stan kl\u0119ski z powodu komercjalizacji. Alert nie trwa\u0142 d\u0142ugo. Przerodzi\u0142 si\u0119 z powrotem w lament nad deficytem, tak jakby by\u0142a to nowo\u015b\u0107<\/em>[25]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Piotr Soboci\u0144ski i Filip Bajon, Magnat<\/em>, Autor: Mieczys\u0142aw Herba, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Tor”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Czy ostro\u017cna, ale konsekwentna ekspansja kina popularnego na FPFF by\u0142a zapowiedzi\u0105 zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 nowej epoki? Trudno oceni\u0107. Ale na pewno sta\u0142a si\u0119 nim po 1987 roku, kiedy coraz \u015bmielej rozwija\u0142 si\u0119 rynek video, a nowa ustawa o kinematografii oraz tzw. ustawy Wilczka zdemonopolizowa\u0142y prawnie rynek produkcji i dystrybucji film\u00f3w. Upadek komunizmu w kinematografii rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 dwa lata wcze\u015bniej. I zbieg\u0142 si\u0119 z pocz\u0105tkiem nowej ery w \u017cyciu FPFF, jak\u0105 wyznaczy\u0142a przeprowadzka do Gdyni. <\/p>\n\n\n\n

Luksusowe getto<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych nale\u017cy obecnie do najbardziej popularnych imprez filmowych w kraju \u2013 ponad 1\/3 uczestnik\u00f3w przyje\u017cd\u017ca na\u0144 spoza Tr\u00f3jmiasta. Magnesem jest mi\u0119dzy innymi zamo\u017cna i \u015bwietnie utrzymana Gdynia, kt\u00f3ra po upadku komunizmu sta\u0142a si\u0119 symbolem sukcesu w\u0142adz samorz\u0105dowych. Ze statusu s\u0142abn\u0105cego o\u015brodka postindustrialnego odby\u0142a efektown\u0105 drog\u0119 do tzw. miasta kreatywnego, w czym obecno\u015b\u0107 FPFF mia\u0142a znacz\u0105cy udzia\u0142. Miasto \u015bwiadomie wykorzysta\u0142o, a nast\u0119pnie rozbudowa\u0142o filmowy potencja\u0142 miasta, nie tylko sprzyjaj\u0105c rozwini\u0119ciu prywatnej infrastruktury kinowej, ale tak\u017ce inwestuj\u0105c w instytucje kultury i inicjatywy organizacji pozarz\u0105dowych; w efekcie powsta\u0142 niewielki klaster filmowy z pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105cym Gdy\u0144skim Centrum Filmowym, Gdy\u0144sk\u0105 Szko\u0142\u0105 Filmow\u0105, siedzib\u0105 Pomorskiej Fundacji Filmowej i FPFF a tak\u017ce Gdy\u0144skim Funduszem Filmowym. Obrazu dope\u0142niaj\u0105 prywatni producenci i re\u017cyserzy stale zwi\u0105zani z miastem. Impulsem do filmowego rebrandingu miasta by\u0142 dzia\u0142aj\u0105cy tam od 1987 roku Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych[26]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Z dzisiejszej perspektywy trudno zrozumie\u0107 opory, jakie towarzyszy\u0142y przeprowadzce do Gdyni, kt\u00f3ra w rankingach najszcz\u0119\u015bliwszych miast Polski sytuuje si\u0119 w g\u00f3rze tabeli. Decyzja w\u0142adz kinematografii odbierana by\u0142a powszechnie jako gest polityczny, rodzaj zemsty za zbytnie zbratanie ze stoczni\u0105 na pocz\u0105tku lat 80. Zmian\u0119 adresu t\u0142umaczono kwestiami lokalowymi, fatalnymi warunkami technicznymi \u2013 co zreszt\u0105 by\u0142o prawd\u0105, nieustaj\u0105ce k\u0142opoty z technik\u0105 przebijaj\u0105 si\u0119 przez wiele recenzji i om\u00f3wie\u0144 FPFF. Filmowc\u00f3w nie przekonywa\u0142 nawet prze\u017cywaj\u0105cy sw\u00f3j rozkwit Teatr Muzyczny. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce w latach 80. Gdynia na tle efektownego, \u015bwiatowego Gda\u0144ska i letniskowego Sopotu postrzegana by\u0142a przede wszystkim jako miasto portowe. \u201eTyle razem prze\u017cyli\u015bmy, i Sierpie\u0144, i Grudzie\u0144, i kino moralnego niepokoju. Gda\u0144sk to by\u0142o miejsce mistyczne, solidarno\u015bciowe, wyprorokowane w Cz\u0142owieku z marmuru<\/em>\u201d[27]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 wspomina\u0142 Tadeusz Sobolewski. \u201eTamten gda\u0144ski Festiwal by\u0142 skromny, roboczy, uwie\u0144czony na ko\u0144cu manifestacj\u0105 na rzecz \u201eSolidarno\u015bci\u201d. A w Gdyni to ju\u017c by\u0142a impreza zupe\u0142nie inna \u2013 Festiwal na nowe czasy\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 Andrzej Wajda. <\/p>\n\n\n\n

Chodzi\u0142o o to, by zamkn\u0105\u0107 nas w jakim\u015b luksusowym getcie, daleko od Uniwersytetu, daleko od Stoczni, daleko od m\u0142odzie\u017cy Tr\u00f3jmiasta, gdzie\u015b na uboczu \u2013 mi\u0119dzy Klubem Garnizonowym Marynarki Wojennej (tania w\u00f3dka) a Piekie\u0142kiem (droga w\u00f3dka). (\u2026). W latach 80. festiwal gdy\u0144ski to by\u0142a jaka\u015b paranoja. Jak ca\u0142y ten kraj<\/em>[28]<\/a><\/sup><\/sup>\n<\/p>\n\n\n\n

\u2013 ostro ocenia\u0142 Janusz Kijowski. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojciech Malajkat, Janusz Kijowski, Piotr Machalica, Stan strachu<\/em>, Autor: Romuald Pie\u0144kowski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Czas zweryfikowa\u0142 te opinie. Kiedy w 2010 roku Polski Instytut Sztuki Filmowej postanowi\u0142 przenie\u015b\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 festiwalowych wydarze\u0144 i go\u015bci do Sopotu, spotka\u0142o si\u0119 z to z gwa\u0142townym sprzeciwem. Obecnie przestrze\u0144 festiwalow\u0105 tworz\u0105 Teatr Muzyczny, Gdy\u0144skie Centrum Filmowe, hotel Mercure Gdynia i Skwer Ko\u015bciuszki. Punktem honoru jest otrzyma\u0107 zakwaterowanie w hotelu Gdynia, najlepiej \u2013 z widokiem na morze. Otwierane wy\u0142\u0105cznie na czas FPFF \u201ePiekie\u0142ko\u201d <\/p>\n\n\n\n

jest rajem polskich filmowc\u00f3w. Trwa w swej niezmiennej postaci od lat i dop\u00f3ki trwa\u0107 b\u0119dzie, dop\u00f3ty festiwal w Gdyni si\u0119 nie zmieni. Bo to tam jest serce, tam s\u0105 trzewia i genitalia polskiej kinematografii<\/em>[29]<\/a><\/sup><\/sup> <\/p>\n\n\n\n

\u2013 ironicznie podsumowa\u0142 rol\u0119 s\u0142ynnego klubu Bartosz \u017burawiecki. <\/p>\n\n\n\n

Paradoks dziejowy sprawi\u0142, \u017ce pierwsze edycje FPFF w Gdyni naznaczone by\u0142y ogromnymi k\u0142opotami technicznymi. \u201eMo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o skandalu, o wyj\u0105tkowym pechu (magia feralnej \u00bbtrzynastki\u00ab) albo o fatalnym stanie technicznym naszej kinematografii (\u2026)\u201d[30]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 ocenia\u0142 \u201eDziennik Ba\u0142tycki\u201d w 1988 roku. Szwankowa\u0142 d\u017awi\u0119k, kopie dociera\u0142y w takim stanie, \u017ce re\u017cyserzy musieli uprzedza\u0107 o tym publiczno\u015b\u0107. SFP wystosowa\u0142o nawet o\u015bwiadczenie w \u201eGazecie Festiwalowej\u201d, domagaj\u0105c si\u0119 odpowiednich warunk\u00f3w dla przedstawienia rezultat\u00f3w pracy filmowc\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Pod wzgl\u0119dem programowym ostatnie edycje z lat 80. nale\u017cy jednak oceni\u0107 wysoko. W 1987 roku, kiedy socjalizm trzeszcza\u0142 ju\u017c w szwach, na Festiwalu pojawi\u0142y si\u0119 z powrotem \u201ep\u00f3\u0142kowniki\u201d \u2013 jeden z nich, czyli Matka Kr\u00f3l\u00f3w<\/em> Janusza Zaorskiego, zdoby\u0142 nawet Z\u0142ote Lwy. By\u0142y to te\u017c lata Kie\u015blowskiego, jego Przypadku<\/em> i Kr\u00f3tkich film\u00f3w<\/em>\u2026, kt\u00f3re zdoby\u0142y ex aequo Grand Prix w 1988 roku. Re\u017cyser na konferencji prasowej powiedzia\u0142 szczerze, \u017ce interesuje go tylko pojedynczy cz\u0142owiek i irytuje wszystko, co zwi\u0105zane z polityk\u0105 i sprawami spo\u0142ecznymi. W tych latach o konkursowe laury rywalizowa\u0142y m.in. Magnat<\/em> Filipa Bajona, W zawieszeniu<\/em> Waldemara Krzystka, \u017bycie wewn\u0119trzne<\/em> Marka Koterskiego, Poci\u0105g do Hollywood<\/em> Rados\u0142awa Piwowarskiego, Niedzielne igraszki<\/em> Roberta Gli\u0144skiego, Zabij mnie glino<\/em> Jacka Bromskiego, Kobieta samotna<\/em> Agnieszki Holland, Kingsajz<\/em> Juliusza Machulskiego, Niezwyk\u0142a podr\u00f3\u017c Baltazara Kobera<\/em> Wojciecha Jerzego Hasa, Tabu<\/em> Andrzeja Bara\u0144skiego czy Obywatel Piszczyk <\/em>Andrzeja Kotkowskiego. <\/p>\n\n\n\n

O\u017cywi\u0142y si\u0119 Fora Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich. Kiedy w 1988 roku pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142, aby Forum odwo\u0142a\u0107, prezes SFP Janusz Majewski spokojnie t\u0142umaczy\u0142, \u017ce cho\u0107 w istocie jest za wcze\u015bnie na pr\u00f3b\u0119 pierwszych syntez czy ocen po reformie kinematografii, to jednak zmieniaj\u0105ca si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 powoduje, \u017ce nale\u017cy otworzy\u0107 szerzej oczy i reagowa\u0107 na wyzwania przysz\u0142o\u015bci. Do historii przesz\u0142o niezwyk\u0142e przem\u00f3wienie Krzysztofa Zanussiego, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142: <\/p>\n\n\n\n

(\u2026) Je\u015bli nie poczujemy teraz tego bod\u017aca, je\u015bli nie poczujemy, \u017ce jest to ten moment, \u017ceby wzi\u0105\u0107 si\u0119 za g\u0142ow\u0119 z najwi\u0119kszymi problemami egzystencjalnymi, spo\u0142ecznymi, politycznymi, to zostaniemy po prostu zdegradowani jako grupa spo\u0142eczna. Inteligencja znajdzie si\u0119 gdzie\u015b w ariergardzie<\/em>[31]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krzysztof Zanussi, Barwy ochronne<\/em>, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pozostaje zagadk\u0105, dlaczego w 1989 roku zniesiono konkurs i wr\u0119czono wy\u0142\u0105cznie nagrody indywidualne. Z lektury dokument\u00f3w FPFF wynika, \u017ce na skutek gwa\u0142townych przemian politycznych, gospodarczych spo\u0142ecznych uznano, \u017ce dotychczasowa formu\u0142a wypali\u0142a si\u0119. Na szcz\u0119\u015bcie nie na d\u0142ugo, bo ju\u017c w 1990 roku Festiwal odby\u0142 si\u0119 na starych zasadach, przynosz\u0105c Wojciechowi Marczewskiemu Z\u0142ote Lwy za Ucieczk\u0119 z kina \u201eWolno\u015b\u0107<\/em>\u201d. <\/p>\n\n\n\n

W czerwcu odby\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bciowo wolne wybory, a we wrze\u015bniu widzowie z uwag\u0105 ogl\u0105dali tytu\u0142y stworzone przez debiutant\u00f3w lat 80.: Magdalen\u0119 \u0141azarkiewicz (Ostatni dzwonek<\/em>), Macieja Dejczera (300 mil do nieba<\/em>), Waldemara Krzystka (Ostatni prom<\/em>), Jacka Skalskiego (Chce mi si\u0119 wy\u0107<\/em>). \u201eChcieli\u015bmy zobaczy\u0107 w tych filmach now\u0105 fal\u0119, nowe kino moralnego niepokoju, zrobi\u0107 z nich kolejne \u00bbpokolenie\u00ab. Tymczasem ju\u017c si\u0119 nie udawa\u0142o\u201d [32]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 przyznawa\u0142 Tadeusz Sobolewski. Z perspektywy lat decyzj\u0119 o odwo\u0142aniu konkursu nale\u017cy uzna\u0107 za b\u0142\u0119dn\u0105. Szans\u0119 na nagrody straci\u0142y tak\u017ce takie tytu\u0142y, jak Lawa<\/em> Tadeusza Konwickiego, Pi\u0142karski poker<\/em> Janusza Zaorskiego, Stan wewn\u0119trzny<\/em> Krzysztofa Tch\u00f3rzewskiego, Bal na dworcu w Koluszkach<\/em> Filipa Bajona, Stan strachu<\/em> Janusza Kijowskiego czy Marcowe migda\u0142y<\/em> Rados\u0142awa Piwowarskiego. Zdecydowanie najwi\u0119kszym wydarzeniem Festiwalu by\u0142 pokaz Przes\u0142uchania<\/em> Ryszarda Bugajskiego. Symbolem tej dziwnej edycji pozostaje triumfatorka ceremonii zamkni\u0119cia, Krystyna Janda, trzymaj\u0105ca w r\u0119ku nagrod\u0119 Fundacji Kultury Polskiej \u201eza wybitne kreacje aktorskie w filmach, kt\u00f3re przypomina\u0142y dramatyczne losy pokole\u0144 Polak\u00f3w\u201d[33]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Festiwal okresu niedoboru<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Lektura dokument\u00f3w, kt\u00f3re zachowa\u0142y si\u0119 w archiwach dawnego OPRF-u oraz Pomorskiej Fundacji Filmowej ukazuje jeszcze jeden, rzadko omawiany aspekt historii imprezy. Organizacja Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w okresach kryzysu gospodarczego i powszechnego niedoboru by\u0142a przedsi\u0119wzi\u0119ciem niezwykle skomplikowanym. W teczkach, spoczywaj\u0105cych obecnie w Gdy\u0144skim Centrum Filmowym, przechowa\u0142y si\u0119 dziesi\u0105tki pism uwieczniaj\u0105cych trudno\u015bci, z jakimi stykali si\u0119 dyrektorzy imprezy. List do dyrekcji Centrali Handlu Wewn\u0119trznego z pro\u015bb\u0105 \u2013 wraz z uzasadnieniem \u2013 o sprzeda\u017c papieru toaletowego mo\u017ce kr\u0105\u017cy\u0107 dzisiaj jako mem internetowy. Nie zmienia to faktu, \u017ce dyrekcja Festiwalu musia\u0142a zabiega\u0107 dos\u0142ownie o wszystko: kaw\u0119, alkohole na bankiety, zawsze brakuj\u0105ce miejsca hotelowe, napoje, artyku\u0142y biurowe, a nawet lampy biurowe. Druk katalogu i programu poprzedzany by\u0142 zawsze zachowanymi do dzisiaj pismami do cenzury. Programy i informatory festiwalowe z lat 80. w skromnej, kryzysowej oprawie zawieraj\u0105 jednak\u017ce pe\u0142ne informacje o filmach, listy go\u015bci, katalogi wydarze\u0144 towarzysz\u0105cych. W latach 80. skromny festiwalowy design wzbogacony zosta\u0142 konsekwentn\u0105 lini\u0105 artystycznych plakat\u00f3w, z kt\u00f3rych najwi\u0119cej zaprojektowa\u0142 Andrzej P\u0105gowski[34]<\/a><\/sup><\/sup>. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie FPFF w Gdyni odszed\u0142 od koncepcji plakatu artystycznego, stawiaj\u0105c na elementy kreacji, kt\u00f3re pozwol\u0105 stworzy\u0107 sp\u00f3jn\u0105 identyfikacj\u0119 wizualn\u0105. Odwa\u017cne, zaskakuj\u0105ce plakaty z lat 80. i 90. w wi\u0119kszym stopniu wskazuj\u0105 na rol\u0119 autora i artysty w festiwalowym przekazie. Nieprzypadkowo w po\u0142owie lat 80. wprowadzono nowy laur w miejsce niewyrazistych Nagr\u00f3d G\u0142\u00f3wnych: indywidualn\u0105 nagrod\u0119 za re\u017cyseri\u0119. Seria plakat\u00f3w FPFF z lat 80. i 90. bogata jest w takie motywy, jak: indywidualizm, fantazja, kolor, dynamizm. Od czasu przeprowadzki do Gdyni cz\u0119ste sta\u0142y si\u0119 motywy marynistyczne. Tradycja autorskiego plakatu zosta\u0142a porzucona przez FPFF dopiero w XXI wieku. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Janusz Majewski, Boles\u0142aw Micha\u0142ek Boles\u0142aw (w g\u0142\u0119bi), Roman Wilhelmi Roman, Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku 1977, Autor: Jerzy Troszczy\u0144ski, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zako\u0144czenie<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Historia Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w latach 80. jest niezwykle dynamiczna, nas\u0105czona dramatycznymi zwrotami akcji i wyposa\u017cona w wyraziste cezury, w o wiele wi\u0119kszym stopniu ni\u017c kolejne jego dzieje. Zaryzykowa\u0107 mo\u017cna tez\u0119, \u017ce to w tej drugiej, naznaczonej stanem wojennym dekadzie, historia FPFF w najwi\u0119kszym stopniu podatna by\u0142a na czynniki zewn\u0119trzne \u2013 spo\u0142eczne, gospodarcze, a przede wszystkim polityczne. Poza przerw\u0105 w latach 1982-1983 najwa\u017cniejszym wydarzeniem z punktu widzenia rozwoju imprezy by\u0142o przeniesienie do Gdyni, kt\u00f3re ca\u0142kowicie zmieni\u0142o charakter imprezy. Z ducha DKF-owski, z silnym komponentem samorz\u0105du \u015brodowiskowego, stawa\u0142 si\u0119 festiwalem, kt\u00f3ry podobnie jak inne na \u015bwiecie, przyci\u0105gaj\u0105 nazwiskami gwiazd, atrakcyjnymi tytu\u0142ami i efektown\u0105 nadmorsk\u0105 sceneri\u0105. Rozw\u00f3j FPFF w kierunku atrakcyjnej imprezy dla coraz szerszej publiczno\u015bci mo\u017cliwy by\u0142 w momencie, kiedy miasta odzyska\u0142y sprawczo\u015b\u0107 w zarz\u0105dzaniu. <\/p>\n\n\n\n

Badaczka historii festiwali filmowych Marijke de Valck zaproponowa\u0142a w swojej g\u0142o\u015bnej monografii z 2007 roku podzia\u0142 historii tych\u017ce imprez na trzy okresy. Podzia\u0142 ten przywo\u0142uje i reinterpretuje Marcin Adamczak w Kapita\u0142ach przemys\u0142u filmowego<\/em>. Pierwszy okres, zapocz\u0105tkowany za\u0142o\u017ceniem imprezy w Wenecji, trwa do prze\u0142omu lat 60. i 70. Jego cech\u0105 jest traktowanie festiwalu w kategorii XIX wieku, jako rodzaju narodowej wystawy. Zgodnie z t\u0105 filozofi\u0105 festiwale by\u0142y postrzegane jako okno wystawowe narodowych kinematografii, a kwalifikacj\u0119 film\u00f3w przeprowadza\u0142y oficjalne narodowe gremia, czy te\u017c \u2013 w naszych warunkach \u2013 komisje selekcyjne. Gwa\u0142towne protesty doprowadzaj\u0105ce do zerwania festiwali w Cannes i Wenecji, kt\u00f3rych t\u0142em by\u0142y niepokoje i konflikty spo\u0142eczne prze\u0142omu lat 60. i 70., przynios\u0142y przeobra\u017cenia formu\u0142 festiwali w postaci dominacji teorii autorskiej, pog\u0142\u0119bienia roli programer\u00f3w i zwi\u0119kszonej celebracji autor\u00f3w i \u015bledzenia nowych fal. Po etapie autorskim, trwaj\u0105cym do pocz\u0105tku lat 80., przyszed\u0142 okres festiwali mened\u017cerskich, \u015bwietnie zarz\u0105dzanych, mocno zwi\u0105zanych z przemys\u0142em filmowym i dysponuj\u0105cych niebagatelnymi bud\u017cetami[35]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku, a nast\u0119pnie w Gdyni, w latach 80. jawi si\u0119 w \u015bwietle owej koncepcji jako impreza, w kt\u00f3rej dziejach globalne procesy zachodz\u0105 wolniej, a kolejne fazy przychodz\u0105 z op\u00f3\u017anieniem. Rzecz jasna spowodowane by\u0142o to nie tyle mo\u017cliwo\u015bciami organizacyjnymi kierownictwa imprezy czy te\u017c brakiem odpowiedniego repertuaru (tego nigdy nie brakowa\u0142o, nawet w czasach skrajnego niedoboru), ale przede wszystkim warunkami politycznymi. Festiwale z lat 70. i 80., cho\u0107 tworzone przez instytucje i organizacje filmowe, silnie podlega\u0142y wp\u0142ywom w\u0142adzy, kt\u00f3ra jednak, co warto zaznaczy\u0107, nigdy nie zapewni\u0142a sobie Z\u0142otych Lw\u00f3w dla filmu wed\u0142ug niej ideologicznie s\u0142usznego. W przypadku pozosta\u0142ych kategorii wida\u0107 obszary delikatnych lub mniej ingerencji w\u0142adzy, podobnie \u2013 w przypadku selekcji czy sk\u0142ad\u00f3w jurorskich, a tak\u017ce decyzji organizacyjnych czy programowych. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 programu festiwalowego jest r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 gatunk\u00f3w, reagowanie na nowe trendy a z czasem tak\u017ce \u2013 na upodobania widowni. Ideologicznie p\u0119kni\u0119ty, niewolny od wp\u0142yw\u00f3w politycznych Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych nawet w najtrudniejszych politycznie czasach nie przesta\u0142 by\u0107 tym, co jest rdzeniem jego natury \u2013 przegl\u0105dem najnowszych osi\u0105gni\u0119\u0107 polskiej kinematografii, a w szczeg\u00f3lno\u015bci \u2013 filmu autorskiego. <\/p>\n\n\n\n

  1. Film z widokiem na morze. 40 lat Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych Gda\u0144sk-Gdynia<\/em>, red. A. Wr\u00f3blewska, Warszawa 2015, s. 9. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  2. A statek p\u0142ynie\u2026 30 lat Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych Gda\u0144sk-Gdynia<\/em>, red. B. Janicka oraz zesp\u00f3\u0142: A. Ko\u0142ody\u0144ski, M. Sendecka, G. I. Tatarska, K. J. Zar\u0119bski, wyb\u00f3r materia\u0142\u00f3w A. Romanowska, rozmowy przeprowadzili A. Romanowska, G. Wojtowicz, Warszawa 2005, s. 14-15. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  3. Tam\u017ce. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  4. J. F. English, Ekonomia presti\u017cu. Nagrody, wyr\u00f3\u017cnienia i wymiana warto\u015bci kulturowej<\/em>, t\u0142um. P. Czapli\u0144ski, \u0141. Zaremba, Warszawa 2013, s. 183. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  5. Tam\u017ce. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  6. Tam\u017ce, s. 188-193 \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  7. M. Adamczak, Globalne Hollywood, filmowa Europa i polskie kino po 1989 roku. Przeobra\u017cenia kultury audiowizualnej prze\u0142omu stuleci<\/em>, Gda\u0144sk 2010, s. 125-126 . \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  8. A statek p\u0142ynie\u2026<\/em>, s. 15. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  9. Tam\u017ce, s. 206. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  10. W. Cybulski, W gda\u0144skim kinie<\/em>, \u201ePrzekr\u00f3j\u201d 1980, nr 185. Cyt za: Film z widokiem na morze<\/em>.., s. 69. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  11. List do dyrekcji VII FPFF w Gda\u0144sku<\/em>, \u201eGazeta Festiwalowa\u201d, 1980, nr 8. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  12. Film z widokiem na morze<\/em>\u2026, s. 73. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  13. Tam\u017ce, s. 70. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  14. A statek p\u0142ynie\u2026,<\/em> s. 11. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  15. A. Wajda, Obowi\u0105zek m\u00f3wienia prawdy<\/em>, \u201eGazeta Festiwalowa\u201d, 1980, nr 1. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  16. A statek p\u0142ynie\u2026<\/em>, s. 66. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  17. Tam\u017ce, s. 67. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  18. [Pismo Piotra Soko\u0142owskiego do Boles\u0142awa Michalewskiego<\/em>], Archiwum Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych (dalej: Archiwum FPFF). Reprodukcja: A statek p\u0142ynie\u2026<\/em>, s. 70. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  19. A statek p\u0142ynie<\/em>\u2026, s. 69. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  20. Tam\u017ce, s. 75 i 85. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  21. T. Lubelski, Historia kina polskiego 1895-2014,<\/em> Krak\u00f3w 2015, s. 501-543. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  22. A statek p\u0142ynie\u2026,<\/em> s. 81. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  23. O. Soba\u0144ski, Znaki nadziei<\/em>, \u201eFilm\u201d, 1985, nr 42. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  24. A statek p\u0142ynie\u2026,<\/em> s. 74. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  25. E. Zaji\u010dek, Poza ekranem. Kinematografia polska 1896-2005<\/em>, Warszawa 2009, s. 284. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  26. A. Wr\u00f3blewska, Mapowanie sektor\u00f3w kreatywnych. W poszukiwaniu definicji i metody<\/em>, \u201eZa\u0142\u0105cznik Kulturoznawczy\u201d 2016, nr 3. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  27. A statek p\u0142ynie\u2026,<\/em>s. 92. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  28. Tam\u017ce. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  29. B. \u017burawiecki, S\u0142awa: filmowe Piekie\u0142ko<\/em>, https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/5674-slawa-filmowe-piekielko.html<\/a> (dost\u0119p: 30.04.2022). \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  30. Nie ma arcydzie\u0142 \u2013 s\u0105 k\u0142opoty techniczne, ale\u2026 dalej si\u0119 kr\u0119ci<\/em>, \u201eDziennik Ba\u0142tycki\u201d 1988, nr 216. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  31. Wyst\u0105pienie Krzysztofa Zanussiego<\/em>, \u201eKino\u201d 1989, nr 1. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  32. A statek p\u0142ynie\u2026<\/em> , s. 107. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  33. Protok\u00f3\u0142 nagr\u00f3d pozaregulaminowych XIV FPFF<\/em>, Archiwum FPFF. \u2191<\/a> <\/span><\/p><\/li>

  34. Om\u00f3wione tu dokumenty znajduj\u0105 si\u0119 w Archiwum FPFF w Gdyni; cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a zdigitalizowana w ramach projektu Wirtualny Festiwal w 2015 roku i mo\u017cna je obejrze\u0107 na stronie www.festiwalgdynia.pl w dziale Archiwum. \u2191<\/a> <\/p><\/li>

  35. M. de Valck, Film Festivals<\/em>: From European Geopolitics to Global Cinephilia<\/em>, Amsterdam 2007, s. 19-20 oraz M. Adamczak, Kapita\u0142y przemys\u0142u filmowego. Hollywood, Europa, Chiny,<\/em> PWN, Warszawa 2019, s. 82-93. \u2191<\/a> <\/p> <\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Anna Wr\u00f3blewska<\/strong> \u2013 doktor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki,scenarzysta, kierownik kultury i rzecznik prasowy. Jest adiunktem na Wydziale Organizacji Sztuki Filmowej w Szkole Filmowej w \u0141odzi. Jej zainteresowania naukowe obejmuj\u0105 przede wszystkim strategie zarz\u0105dzania projektami kulturalnymi, przemys\u0142 kreatywny, polski przemys\u0142 filmowy, film animowany i filmy dla dzieci. By\u0142a rzecznikiem Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, Studia Munka, Stowarzyszenia Filmowc\u00f3w Polskich i Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni. Jest autork\u0105 i wsp\u00f3\u0142autork\u0105 wielu ksi\u0105\u017cek i artyku\u0142\u00f3w. Jest dwukrotn\u0105 laureatk\u0105 nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, uhonorowanej przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2005 r. oraz nagrodzon\u0105 br\u0105zowym medalem Gloria Artis za zas\u0142ugi dla kultury w 2015 roku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Wydzia\u0142 Nauk Humanistycznych Uniwersytet Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie ORCID: 0000-0002-3302-4055 Fragment ksi\u0105\u017cki Kino w cieniu kryzysu. Studia i szkice o polskiej kinematografii pierwszej po\u0142owy lat 80., red. Piotr Kurpiewski i Piotr Zwierzchowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2022. Wst\u0119p Tematem niniejszego rozdzia\u0142u s\u0105 dzieje Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w latach 80., obfituj\u0105cych w wydarzenia… Czytaj wi\u0119cej »Festiwal Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gda\u0144sku i Gdyni. Przerwana dekada<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":4695,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1398,1067],"tags":[],"ppma_author":[1452],"class_list":["post-4649","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-3-2022","category-polecamy"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t