{"id":4575,"date":"2022-06-20T14:41:22","date_gmt":"2022-06-20T13:41:22","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=4575"},"modified":"2022-06-21T13:05:23","modified_gmt":"2022-06-21T12:05:23","slug":"orientalizujac-biede-czyli-gdzie-szukac-arizony","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/orientalizujac-biede-czyli-gdzie-szukac-arizony\/","title":{"rendered":"Orientalizuj\u0105c bied\u0119, czyli gdzie szuka\u0107 „Arizony”?"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.2.13<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zag\u00f3rki, autor nieznany, \u017ar\u00f3d\u0142o: wikimepia.org<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Czego uczy nas Arizona<\/em> w re\u017c. Ewy Borz\u0119ckiej 25 lat od swojej premiery? Czy sta\u0142a si\u0119 \u2013 zgodnie z przewidywaniem Andrzeja Fidyka \u2013 dokumentem o kosztach transformacji? A mo\u017ce jest tylko migawk\u0105 z wielkomiejskich koszmar\u00f3w, w kt\u00f3rych szpetni biedni koczuj\u0105 na ruinach socjalistycznych gospodarstw. <\/p>\n\n\n\n

W sojuszu z biedniakiem przy neutralizacji \u015bredniaka w walce z ku\u0142akiem<\/em><\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Powsta\u0142e w latach czterdziestych jako Pa\u0144stwowe Nieruchomo\u015bci Ziemskie, a nast\u0119pnie przekszta\u0142cone w Polskie Gospodarstwa Rolne mia\u0142y by\u0107 – obok sp\u00f3\u0142dzielni produkcyjnych i k\u00f3\u0142ek rolniczych – filarem kolektywnego rolnictwa. Rolnictwa powojennego, kt\u00f3re odziedziczy\u0142o wszystkie trudno\u015bci poprzednik\u00f3w (takie jak \u2013 trwaj\u0105ce do dzi\u015b \u2013 przeludnienie agrarne) oraz nowe wyzwania, szczeg\u00f3lnie trapi\u0105ce Ziemie Odzyskane. \u201eOkazuje si\u0119 na podstawie historycznych do\u015bwiadcze\u0144, \u017ce system organizacyjny i system ekonomiczny stworzy\u0142y w postaci PGR bardzo scentralizowany, ci\u0119\u017cki tw\u00f3r gospodarczy o nieefektywnym przebiegu produkcji, w kt\u00f3rym niezwykle ma\u0142o miejsca pozostawiono dla inicjatywy i samodzielno\u015bci my\u015blenia\u201d \u2013 tyle powie nam o koncepcie ko\u0142chozopodobnym ekonomia[1]<\/a><\/sup><\/sup>. Suchy j\u0119zyk statystyk umie\u015bci za\u015b \u015bwiat teren\u00f3w popegeerowskich w polskim krajobrazie biedy: \u201eUb\u00f3stwo na wsi jest silnie zr\u00f3\u017cnicowane w uj\u0119ciu terytorialnym. Odsetek os\u00f3b w rodzinach obj\u0119tych systemem pomocy spo\u0142ecznej jest nadal najwy\u017cszy w rejonach kraju, gdzie do 1989 r. w rolnictwie dominowa\u0142y lub odgrywa\u0142y znaczn\u0105 rol\u0119 pa\u0144stwowe gospodarstwa rolne, a tak\u017ce na wyludniaj\u0105cych si\u0119 obszarach Polski Wschodniej\u201d[2]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\n Tematyka PGR niezbyt interesowa\u0142a badaczy, nie by\u0142a te\u017c ulubionym tematem publicyst\u00f3w. Tak\u017ce dzisiejsze, nastawione na oddanie g\u0142osu klasom ludowym wysi\u0142ki, ch\u0119tniej skupiaj\u0105 si\u0119 na dalszej historii polskiego ch\u0142opstwa. Na wyobra\u017ani\u0119 Polak\u00f3w wci\u0105\u017c bardziej dzia\u0142a niszczej\u0105cy ziemia\u0144ski pa\u0142acyk, ni\u017c nieatrakcyjne czworaki[3]<\/a><\/sup><\/sup>. \u201eMoim zdaniem ten temat w\u0142a\u015bciwie nie istnieje w mediach. Nie by\u0142 wa\u017cny w socjologii, a tym bardziej nie funkcjonuje w debacie publicznej. Oczywi\u015bcie kto\u015b sobie czasami, do\u015b\u0107 rzadko, przypomni o tych terenach, o ludziach stamt\u0105d, ale trwa to kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119 i kwestia ga\u015bnie. Powiem wi\u0119cej: na terenach pozamiejskich \u017cyje ponad 40% populacji Polski. I te 40% ludno\u015bci potrafi nam umyka\u0107 w debacie publicznej! A co dopiero m\u00f3wi\u0107 o niegdysiejszych PGR-ach, rozsianych po prowincjonalnej Polsce. W dodatku mieszka\u0144cy tych spo\u0142eczno\u015bci nigdy nie mieli \u017cadnej reprezentacji, nie byli w stanie powalczy\u0107 o sw\u00f3j los w zorganizowany spos\u00f3b, tak jak robi\u0142y to np. bran\u017cowe zwi\u0105zki zawodowe. To byli typowi ludzie bez g\u0142osu\u201d \u2013 stwierdza\u0142 gorzko w 2017 roku dr Piotr Binder[4]<\/a><\/sup><\/sup>, autor jednych z wci\u0105\u017c niezbyt licznych bada\u0144 na temat dziedzictwa PGR[5]<\/a><\/sup><\/sup>.\n<\/p>\n\n\n\n

Polska Gorszej Rzeczywisto\u015bci[6]<\/a><\/sup><\/sup><\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Przyznanie Grand Prix ,,Z\u0142oty Lajkonik\u201d dla Arizony<\/em> w re\u017cyserii Ewy Borz\u0119ckiej na Og\u00f3lnopolskim Festiwalu Film\u00f3w Kr\u00f3tkometra\u017cowych w Krakowie[7]<\/a><\/sup><\/sup> w 1998 roku podzieli\u0142o krytyk\u00f3w. Mieszka\u0144com Zag\u00f3rek k. S\u0142upska, pierwszego zlikwidowanego (w 1990 roku) Pa\u0144stwowego Gospodarstwa Rolnego w Pomorskiem, premiera telewizyjna filmu przysporzy\u0142a niechcianej \u2013 i z\u0142ej – s\u0142awy. Po latach wspominaj\u0105c to drugie najwa\u017cniejsze w historii Zag\u00f3rek wydarzenie[8]<\/a><\/sup><\/sup>, jakim po likwidacji uspo\u0142ecznionego rolnictwa by\u0142a wizyta kamer z jak\u017ce odleg\u0142ej Warszawy, mieszka\u0144cy wsi powiedz\u0105: \u201eNapilim my si\u0119 \u017cycia\u201d[9]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plansza tytu\u0142owa z filmu Arizona<\/em>, re\u017c. E Borz\u0119cka, 1997.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u201eTo jest film dokumentalny, bo je\u015bli b\u0119dziemy go ogl\u0105da\u0107 za 15 lat, b\u0119dzie to dokument o kosztach transformacji systemu\u201d \u2013 broni\u0142 re\u017cyserki Andrzej Fidyk[10]<\/a><\/sup><\/sup>, \u00f3wczesny szef Redakcji Film\u00f3w Dokumentalnych TVP 1 i tw\u00f3rca programu Czas na dokument<\/em>. Do\u0142\u0105czy\u0142 tym samym do tych, kt\u00f3rzy podkre\u015blali, \u017ce obraz ma charakter filmu interwencyjnego, eksponuj\u0105c ludzi, kt\u00f3rych przemiany lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych pozostawi\u0142y na marginesach egzystencji. <\/p>\n\n\n\n

\u201eZaraz po emisji filmu minister rolnictwa powo\u0142a\u0142 pe\u0142nomocnika, \u017ceby zaj\u0105\u0142 si\u0119 lud\u017ami z by\u0142ych gospodarstw PGR\u201d \u2013 puentowa\u0142 Fidyk [11]<\/a><\/sup><\/sup>. Z kolei prof. Tadeusz Lubelski, autor monumentalnej <\/strong>\u201eHistorii kina polskiego\u201d, zaznacza\u0142, \u017ce realizacja Borz\u0119ckiej nim wstrz\u0105sn\u0119\u0142a, zmuszaj\u0105c do zaj\u0119cia stanowiska: \u201eNie ma przed nimi \u017cadnej przysz\u0142o\u015bci, ja to wiem dopiero z tego filmu\u201d \u2013 podkre\u015bla\u0142 w rozmowie z o wiele bardziej krytycznym wobec Arizony<\/em> Marcelem \u0141ozi\u0144skim[12]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Arizona<\/em>, czyli popegeerowska przestrze\u0144 spo\u0142eczna<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Jak Polskie Gospodarstwa Rolne wyobra\u017caj\u0105 sobie mieszka\u0144cy wielkich miast? \u201ePoj\u0119cie PGR-u zazwyczaj kojarzy si\u0119 Polakom z PRL-em, kryzysem ekonomicznym, bied\u0105, marnotrawstwem i alkoholizmem, obrazem niszczej\u0105cych zabudowa\u0144 gospodarczych usytuowanych wzd\u0142u\u017c dr\u00f3g. Uzupe\u0142nieniem takiego krajobrazu s\u0105 zaniedbane i ponure bloki, w kt\u00f3rych w st\u0142oczeniu i skrajnej n\u0119dzy \u017cyj\u0105 dzi\u015b wyizolowane przestrzennie i spo\u0142ecznie rodziny dawnych pracownik\u00f3w pegeerowskich\u201d \u2013 rozpoczyna swoj\u0105 publikacj\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 \u017cyciu codziennemu mieszka\u0144c\u00f3w dawnych gospodarstw Ewelina Szpak[13]<\/a><\/sup><\/sup>. Wszystko to a nawet i wi\u0119cej odnajdujemy w Arizonie<\/em>. Film ma by\u0107 w zamy\u015ble autorki zapisem codzienno\u015bci podupad\u0142ej wsi, bez cenzury ukazuj\u0105cym pozbawione perspektyw \u017cycie jej mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych marna egzystencja nap\u0119dzana jest zasi\u0142kami i mi\u0142o\u015bci\u0105 do tytu\u0142owego wina \u201eArizona\u201d. \u201eArizona mi zosta\u0142a. I z ni\u0105 \u017cyj\u0119. Wypij\u0119, po\u0142o\u017c\u0119 si\u0119 i nic mnie nie boli. Arizona ratuje nasze \u017cycia\u201d \u2013 m\u00f3wi jedna z portretowanych mieszkanek w filmie Borz\u0119ckiej \u2013 \u201eJa naprawd\u0119 jeszcze \u017cyj\u0119!\u201d \u2013 rozpacza inna. Jest tu wszystko, co potrzebne by wstrz\u0105sn\u0105\u0107 telewizyjnym widzem, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 obejrze\u0107 ten 46 minutowy film w g\u0142\u00f3wnym pa\u015bmie. Pozostawione same sobie dzieci, pijackie Polak\u00f3w rozmowy, brud i bieda, samotna staro\u015b\u0107. Staruszka wieziona przez dzieci na taczce, starsza kobieta z przepuklin\u0105, jest i nawet zainscenizowane na potrzeby filmu \u015bwiniobicie na oczach dzieci. \u201eMam wra\u017cenie, \u017ce krytykuje si\u0119 j\u0105 [Borz\u0119ck\u0105] za to, \u017ce polski lud jest brzydki i \u017ce pije\u201d[14]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 ocenia\u0142a Maria Wiernikowska przyznaj\u0105c re\u017cyserce prawo do wyostrzania rzeczywisto\u015bci, m.in. poprzez sponsorowanie lokalnego pija\u0144stwa. <\/p>\n\n\n\n

Co zarzucano autorce? Lista jest d\u0142uga \u2013 przede wszystkim nieuczciwo\u015b\u0107 i efekciarstwo. \u201eTo epatowanie najbardziej brutalnymi scenami z \u017cycia ch\u0142opstwa, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do najni\u017cszych instynkt\u00f3w widz\u00f3w\u201d[15]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 grzmia\u0142 \u0141ozi\u0144ski, dla kt\u00f3rego Arizona<\/em> to film niemoralny i nieprawdziwy, pozbawiony ludzkiego wymiaru. Nie brakowa\u0142o zjadliwej krytyki: Borz\u0119cka mia\u0142a zrobi\u0107 \u201epatchwork z ludzi\u201d, ukazuj\u0105c ich zbydl\u0119cenie, poni\u017caj\u0105c a nie bior\u0105c w obron\u0119, cynicznie wykorzystuj\u0105c ich historie. <\/p>\n\n\n\n

Sama autorka wybra\u0142a Zag\u00f3rki w\u0142a\u015bnie z powodu ich przeci\u0119tno\u015bci chc\u0105c \u201enakr\u0119ci\u0107 film o zagubieniu i niemo\u017cno\u015bci odnalezienia si\u0119 w nowej sytuacji. W pewnym sensie o nas wszystkich\u201d[16]<\/a><\/sup><\/sup> <\/p>\n\n\n\n

W innym miejscu re\u017cyserka stanowczo twierdzi\u0142a, \u017ce stworzy\u0142a \u201e (\u2026) film o ludziach prostych, naiwnych i dobrych, o pi\u0119knych solidarnych relacjach, sklepie na krech\u0119, matkach, kt\u00f3re m\u0142odszym dzieciom oddaj\u0105 ubrania po swoich, m\u0119\u017cczyznach, kt\u00f3rzy po\u017cyczaj\u0105 sobie samoch\u00f3d, o tym, \u017ce o ka\u017cdej porze mo\u017cna zapuka\u0107 do kogo\u015b po\u017cyczy\u0107 cukier. Gdyby nie ta solidarno\u015b\u0107, nie prze\u017cyliby. (\u2026) Czy te 14  kontener\u00f3w wina jest w tym wszystkim najwa\u017cniejsze?\u201d[17]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 pyta\u0142a retorycznie. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ci\u0105gnik Ursus C-4011 na jednej z ulic miasta, Pa\u0144stwowe Gospodarstwo Rolne w Lesznie 1976, autor nieznany, prawa i \u017ar\u00f3d\u0142o: NAC<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Czy jej misj\u0119 w\u0142a\u015bciwie zrozumieli sportretowani w filmie mieszka\u0144cy i ich s\u0105siedzi? W reporta\u017cu \u201eKac po Arizonie<\/em>\u201d wspominali gorzko: \u201eNajlepiej z cz\u0142owieka zrobi\u0107 ma\u0142p\u0119 i tak go zostawi\u0107[18]<\/a><\/sup><\/sup>\u201d. Edyta Gietka pr\u00f3buj\u0105ca zrekonstruowa\u0107 krajobraz siedem lat po Arizonie<\/em> te\u017c nie ma dla czytelnik\u00f3w opowie\u015bci z happy endem: po 17 wszyscy w Zag\u00f3rkach czekaj\u0105 na Providenta a o dokumencie i wywo\u0142anym nim zamieszaniu ma\u0142o kto chce rozmawia\u0107. Film zrobi\u0142 z mieszka\u0144c\u00f3w \u201eob\u015bmiewisko\u201d, pozostawiaj\u0105c z nierozwi\u0105zalnymi problemami, ukorzenion\u0105 bezradno\u015bci\u0105 i smutn\u0105 deziluzj\u0105: unaocznion\u0105 na telewizyjnym ekranie szpetot\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Ostatni punkt na li\u015bcie chwalebnych zmian w Zag\u00f3rkach stworzonej przez so\u0142tysa, kt\u00f3ry m.in. chcia\u0142 pozwa\u0107 dokumentalistk\u0119, brzmi: \u201eWstyd ju\u017c si\u0119 nie ci\u0105gnie za nami na dworcach, po\u015bredniakach, s\u0142upskich szko\u0142ach. Dzi\u0119ki up\u0142ywowi czasu stopniowo zaniechano ogl\u0119dzin wioski i nas niczym ma\u0142py w zoo\u201d[19]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b, cho\u0107 wsp\u00f3\u0142czesny widz zobaczy\u0142 ju\u017c na ekranie niejedno, film Borz\u0119ckiej nadal budzi co najmniej dyskomfort[20]<\/a><\/sup><\/sup>. 25 lat po premierze filmu wytykany przez krytyk\u00f3w jako jeden z najwi\u0119kszych mankament\u00f3w dokumentu brak szerszego kontekstu dla prezentowanej \u201eczarno na czarnym\u201d[21]<\/a><\/sup><\/sup> degeneracji Zag\u00f3rek sprawia, \u017ce mieszka\u0144cy wsi dryfuj\u0105 gdzie\u015b w bezczasie i poza przestrzeni\u0105 w alkoholowej malignie snuj\u0105c rwan\u0105, \u015bmieszno-straszn\u0105 opowie\u015b\u0107 o \u017cyciu w czy\u015b\u0107cu, do kt\u00f3rego trafili za nieznane grzechy. Turpistyczna estetyka wzmacnia tylko niesmak tej nie do ko\u0144ca chcianej wizyty w postpegeerowskich mieszkaniach. Je\u015bli wi\u0119c powstanie PGR-\u00f3w cho\u0107by jedynie w propagandzie PRL-u mia\u0142o przybli\u017cy\u0107 status robotnika rolnego do robotnika przemys\u0142owego, to film Borz\u0119ckiej robi wszystko by z upadku prowincji uczyni\u0107 fascynuj\u0105cy obiekt, kt\u00f3ry mo\u017cna w zaciszu w\u0142asnego lokum z wielkiej p\u0142yty skwitowa\u0107: \u201eU nas czego\u015b tego nie ma\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Warto wi\u0119c powt\u00f3rzy\u0107 raz jeszcze pytanie stawiane przez krytyk\u00f3w Arizony <\/em>nieco je doprecyzowuj\u0105c: czy film ma widzami wstrz\u0105sa\u0107, czy pokazywa\u0107 prawd\u0119? I do kogo prawda ta ma nale\u017ce\u0107. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Widok zewn\u0119trzny budynku obory wielostanowiskowej, Pa\u0144stwowe Gospodarstwo Rolne w Lesznie 1976, autor nieznany, prawa i \u017ar\u00f3d\u0142o: NAC<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ludzie za mg\u0142\u0105, czyli Irena Kamie\u0144ska o polskiej wsi<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

\u201eDosy\u0107 wcze\u015bnie zda\u0142am sobie spraw\u0119, \u017ce gdy wszyscy chc\u0105 powiedzie\u0107 wszystko, dokumentalista, kt\u00f3ry chcia\u0142by m\u00f3wi\u0107 g\u0142\u0119biej o pewnych sprawach, nie mo\u017ce tylko podstawia\u0107 mikrofonu, \u017ceby si\u0119 ludzie wykrzyczeli. To jest \u0142atwizna. Telewizja robi to, i s\u0142usznie; jest po to aby informowa\u0107 o nastrojach spo\u0142ecznych. Ale dla filmu dokumentalnego z ambicjami jakiego\u015b uog\u00f3lnienia \u2013 to za ma\u0142o\u201d \u2013 komentowa\u0142a Irena Kamie\u0144ska po otrzymaniu nagrody za Robotnice<\/em> na Festiwalu Film\u00f3w Kr\u00f3tkometra\u017cowych w Krakowie w 1981 roku[22]<\/a><\/sup><\/sup>. W 1993 poka\u017ce Mg\u0142\u0119 <\/em>\u2013 opowie\u015b\u0107 o mieszka\u0144cach likwidowanego w\u0142a\u015bnie PGR-u w Targowskiej Woli, kt\u00f3ry mo\u017ce stanowi\u0107 swoisty kontrapunkt dla propozycji Borz\u0119ckiej. <\/p>\n\n\n\n

Ten 20 minutowy obraz deprymuj\u0105cej pustki wyziewaj\u0105cej z porzuconego gospodarstwa oddaje g\u0142os bohaterom \u2013 zagubionym i zrozpaczonym, zawiedzionym demokracj\u0105. Opustosza\u0142y, pozbawiony \u017cycia PGR staje si\u0119 smutn\u0105 dekoracj\u0105 opowie\u015bci o t\u0119sknocie za tym co min\u0119\u0142o i beznadziei tu i teraz, gdzie \u201e\u017cyje si\u0119 z dnia na dzie\u0144, \u017cyje si\u0119 na kredyt\u201d. W filmie Kamie\u0144skiej r\u00f3wnie\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 \u0142zy bezsilno\u015bci, ale jej bohaterowie nie pozostaj\u0105 bierni. \u201eNie mo\u017cemy zrozumie\u0107 dlaczego teraz w Polsce pracy zabrak\u0142o\u201d \u2013 stwierdzaj\u0105. \u017byj\u0105 z zasi\u0142k\u00f3w, zad\u0142u\u017caj\u0105 si\u0119, czuj\u0105 si\u0119 oszukani i pozostawieni sami sobie przez w\u0142adz\u0119, kt\u00f3ra odebra\u0142a im prac\u0119. Od nowego nie ma odwo\u0142ania, a to co reprezentuj\u0105 nie jest w obecnej logice op\u0142acalne. \u201eElity mia\u0142y prac\u0119 i b\u0119d\u0105 mieli\u201d – utyskuj\u0105 w przededniu likwidacji poci\u0105gu – ostatniego \u015brodka lokomocji, na kt\u00f3ry i tak nikogo nie sta\u0107. To portret ludzi na granicy wytrzyma\u0142o\u015bci, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 zrozumie\u0107 co w\u0142a\u015bciwie si\u0119 wydarzy\u0142o, jaka jest geneza tej zmiany, kt\u00f3ra bezpowrotnie zmieni\u0142a ich dotychczasowe \u017cycie, w kt\u00f3rym wiedzieli jak si\u0119 porusza\u0107. Teraz s\u0105 jak we mgle, w kt\u00f3rej bezpowrotnie znika stary porz\u0105dek[23]<\/a><\/sup><\/sup>. \u201eInteresowali j\u0105 ludzie przez w\u0142adz\u0119 zapomniani, pozbawieni g\u0142osu. Mimo \u017ce nie porusza\u0142a temat\u00f3w politycznych, w jej dokumentach obecny jest negatywny stosunek do peerelowskiej rzeczywisto\u015bci\u201d[24]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 podsumuje Urszula Tes w skrupulatnej monografii tej empatycznej dokumentalistki, kt\u00f3ra zauwa\u017caj\u0105c peerelowsk\u0105 spu\u015bcizn\u0119 bierno\u015bci, powstrzymywa\u0142a si\u0119 od \u0142atwych ocen[25]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Krajobraz po Arizonie<\/em><\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Dokument Borz\u0119ckiej, ponownie przywo\u0142ywany przy okazji kolejnych rocznic transformacji, wci\u0105\u017c odbija si\u0119 echem nie tylko w historiach mieszka\u0144c\u00f3w Zag\u00f3rek. \u201eW 1997 roku powsta\u0142a Arizona<\/em>. Nie jestem zwolenniczk\u0105 teorii spiskowych, ale podczas zbierania materia\u0142\u00f3w (a zbieram je w\u0142a\u015bciwie od momentu likwidacji PGR-\u00f3w) cz\u0119sto s\u0142ysz\u0119 opini\u0119, \u017ce Arizona<\/em> jednoznacznie przekre\u015bli\u0142a szans\u0119 na systemowe rozwi\u0105zanie problemu, bo przedstawiono w niej ludzi z PGR-\u00f3w w taki spos\u00f3b, i\u017c przepij\u0105 wszystko, cokolwiek dostan\u0105 \u2013 wspomina \u201einterwencj\u0119\u201d Borz\u0119ckiej Joanna Warecha[26]<\/a><\/sup><\/sup>, re\u017cyserka filmu \u201ePGR. Obrazy\u201d i autorka ksi\u0105\u017cki \u201ePGR. Obrazy. Historie Zlikwidowanych\u201d [27]<\/a><\/sup><\/sup> . <\/p>\n\n\n\n

,,M\u00f3wili: \u201ewiem, \u017ce o nas si\u0119 my\u015bli, \u017ce my jeste\u015bmy taka Arizona<\/em>\u201d- dopisuje wspomniany ju\u017c Piotr Binder, przypominaj\u0105c film, kt\u00f3ry ugruntowa\u0142 nieatrakcyjny wizerunek Polski popegeerowskiej. Trafnie definiuje kontekst, kt\u00f3rego w dokumencie Borz\u0119ckiej zabrak\u0142o: \u201eTe spo\u0142eczno\u015bci zosta\u0142y utworzone sztucznie, ci ludzie zostali w nie wt\u0142oczeni \u2013 przecie\u017c bardzo r\u00f3\u017cne by\u0142y losy os\u00f3b, kt\u00f3re tam trafia\u0142y. Wiele z nich znalaz\u0142o si\u0119 tam z braku alternatywy, pochodzili z biednych, wielodzietnych ch\u0142opskich rodzin i chcieli po prostu usamodzielni\u0107 si\u0119, a w PGR-ze mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 prac\u0119 i lepsze lub gorsze mieszkanie. Dalej, cz\u0119sto to byli przesiedle\u0144cy, ludzie, kt\u00f3rzy dos\u0142ownie padli ofiar\u0105 wielkiej historii i geopolityki. Kilka dekad p\u00f3\u017aniej, zn\u00f3w bez woli tych spo\u0142eczno\u015bci, bez jakichkolwiek pyta\u0144, nad ich g\u0142owami zosta\u0142y podj\u0119te decyzje, \u017ce pa\u0144stwo si\u0119 z tego projektu wycofuje. A ich pozostawiono samym sobie\u201d[28]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Czy dokumentali\u015bci wr\u00f3c\u0105 na Polsk\u0105 wie\u015b, by pokaza\u0107 jej wsp\u00f3\u0142czesne oblicze? Filmy takie jak Bukolika<\/em> (K. Pa\u0142ka, 2021) budz\u0105 nadziej\u0119 na kolejne pr\u00f3by podj\u0119cia temat\u00f3w trudnych. By\u0107 mo\u017ce i mieszka\u0144cy by\u0142ych PGR-\u00f3w dostan\u0105 szans\u0119 na opowiedzenie swojej potransformacyjnej historii. <\/p>\n\n\n\n

  1. E. Gorzelak, Polskie rolnictwo w XX wieku. Produkcja i ludno\u015b\u0107,<\/em> Warszawa 2010, s.114. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  2. J. Wilkin, Zr\u00f3\u017cnicowana i zmieniaj\u0105ca si\u0119 polska wie\u015b \u2013 <\/em>synteza raportu w: Polska<\/em> wie\u015b 2020. Raport o stanie wsi<\/em>, J. Wilkin, A. Ha\u0142asiewicz red., Warszawa 2020, s. 25. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  3. Por. Rzetelny, poparty badaniami reporta\u017c J. Wylega\u0142y, By\u0142 dw\u00f3r, nie ma dworu<\/em>. Reforma rolna w Polsce<\/em>, Wo\u0142owiec 2021. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  4. K. Wo\u0142od\u017ako, Ludzie bez g\u0142osu \u2013 rozmowa z dr. Piotrem Binderem<\/em>, \u201eNowy Obywatel\u201d 23\/2017 [dost\u0119p: czerwiec 2022] \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  5. P. Binder, M\u0142odzi a bieda. Strategie radzenia sobie w do\u015bwiadczeniu m\u0142odego pokolenia wsi poko\u0142chozowych i popegeerowskich<\/em>, Warszawa 2015. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  6. Tabloidowy tytu\u0142 reporta\u017cu Karola Kosiorowskiego zrealizowany w 29 rocznic\u0119 likwidacji PGR; zobacz: https:\/\/wiadomosci.onet.pl\/tylko-w-onecie\/polska-gorszej-rzeczywistosci-29-lat-temu-zlikwidowano-pgr-y\/6ehxy9j. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  7. Obecnie Krakowski Festiwal Filmowy. By\u0142o to drugie \u2013 po Nagrodzie Prezydenta Miasta \u0141odzi na Festiwalu Medi\u00f3w „Cz\u0142owiek w zagro\u017ceniu” w 1997 roku \u2013 wyr\u00f3\u017cnienie dla filmu. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  8. Jak twierdzi E. Gietka w tek\u015bcie Kac po Arizonie<\/em>, \u201eTygodnik Przegl\u0105d\u201d 45\/2005. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  9. Tam\u017ce. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  10. A. Fidyk, Gadaj\u0105ce g\u0142owy czyli co w dokumencie piszczy; rozmowa z Ann\u0105 Kopli\u0144sk\u0105<\/em>, \u201eKino\u201d 6\/98, s. 8. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  11. Tam\u017ce, s. 9. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  12. M. \u0141ozi\u0144ski, Rosyjsko-polski festiwal dokumentu; rozmowa z Tadeuszem Lubelskim<\/em>, \u201eKino\u201d 7-8\/98 s. 16. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  13. E. Szpak, Mi\u0119dzy osiedlem i zagrod\u0105. \u017bycie codzienne w PGR<\/em>, Wydawnictwo Trio, s.11. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  14. M. Wiernikowska, Gadaj\u0105ce\u2026,<\/em> dz. cyt., s. 7. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  15. M. \u0141ozi\u0144ski, Rosyjsko-polski.., dz. cyt., <\/em>s. 16. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  16. E. Gietka, Kac po Arizonie\u2026, dz. cyt<\/em>. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  17. Tam\u017ce. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  18. Tam\u017ce. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  19. Tam\u017ce. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  20. Por. M. Nowak, Arizona Ewy Borz\u0119ckiej, czyli notatki z buszu<\/em> w: Polskie kino dokumentalne. Historia polityczna 1989-2009<\/em>, red. A. Wi\u015bniewska, Warszawa 2009. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  21. M. \u0141ozi\u0144ski, Rosyjsko-polski\u2026,<\/em> dz. cyt. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  22. Rozmowa El\u017cbiety Kr\u00f3likowskiej z Iren\u0105 Kamie\u0144sk\u0105, Daleka droga do Krakowa<\/em>, \u201eFilm\u201d 26\/1981, s.2. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  23. Wi\u0119cej: w Urszula Tes, Cz\u0142owiek, zbiorowo\u015b\u0107, pami\u0119\u0107 w filmach dokumentalnych Ireny Kamie\u0144skiej<\/em>, WAM, 2016 \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  24. Tam\u017ce, s. 6. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  25. Zob. te\u017c D. Wierski, Przeciw bezradno\u015bci, z empati\u0105 wobec cz\u0142owieka \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki \u201eCz\u0142owiek, zbiorowo\u015b\u0107 pami\u0119\u0107 w filmach dokumentalnych Ireny Kamie\u0144skiej\u201d Urszuli Tes<\/em>, \u201ePleograf\u201d 3\/2017; J. Huckova, My\u015ble\u0107 czy walczy\u0107 obrazem? Na marginesie ksi\u0105\u017cki Urszuli Tes<\/em> (Urszula Tes, Cz\u0142owiek, zbiorowo\u015b\u0107, pami\u0119\u0107 w filmach dokumentalnych Ireny Kamie\u0144skiej<\/em>), \u201ePrzegl\u0105d Kulturoznawczy\u201d 2\/2017, s. 249-256. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  26. K. G\u00f3rzy\u0144ska-Herbich, Zag\u0142ada ma\u0142ych \u015bwiat\u00f3w \u2013 rozmowa z Joann\u0105 Warech\u0105<\/em>, \u201eNowy Obywatel\u201d, 32\/2019, [dost\u0119p: czerwiec 2022]. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  27. J. Warecha, PGR. Obrazy. Historie Zlikwidowanych<\/em>, Warszawa 2018. \u2191<\/a> <\/p> <\/li>

  28. K. Wo\u0142od\u017ako, Ludzie bez g\u0142osu\u2026, dz. cyt.<\/em> \u2191<\/a> <\/p> <\/li><\/ol>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Patrycja Kruczkowska <\/strong>– socjolo\u017cka i kulturoznawczyni, sekretarz redakcji „Pleografu”. Jej zainteresowania badawcze skupiaj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 zagadnie\u0144 wykluczenia spo\u0142ecznego i partycypacji w kulturze. Jest wsp\u00f3\u0142redaktorem m.in. publikacji „Ekskluzja w dyskursie  pracownik\u00f3w instytucji kultury”.<\/p>\n\n\n\n

    Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Autorka powraca do g\u0142o\u015bnego dokumentu E. Borz\u0119ckiej Arizona<\/em>, by sprawdzi\u0107 co budz\u0105cy w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych rozliczne kontrowersje film m\u00f3wi nam dzisiaj o potransformacyjnej rzeczywisto\u015bci likwidowanych Polskich Gospodarstw Rolnych i ich mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Czego uczy nas Arizona w re\u017c. Ewy Borz\u0119ckiej 25 lat od swojej premiery? Czy sta\u0142a si\u0119 \u2013 zgodnie z przewidywaniem A. Fidyka \u2013 dokumentem o kosztach transformacji? A mo\u017ce jest tylko migawk\u0105 z wielkomiejskich koszmar\u00f3w, w kt\u00f3rych szpetni biedni koczuj\u0105 na ruinach socjalistycznych gospodarstw. <\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":4580,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1336],"tags":[1386,1388,1390,862,1387,1389],"ppma_author":[1391],"class_list":["post-4575","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-2-2022","tag-arizona","tag-bukolika","tag-ewa-borzecka","tag-irena-kamienska","tag-mgla","tag-pgr"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t