{"id":4306,"date":"2022-06-18T17:12:25","date_gmt":"2022-06-18T16:12:25","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=4306"},"modified":"2022-06-20T11:32:25","modified_gmt":"2022-06-20T10:32:25","slug":"miedzy-glosem-a-bezglosnoscia-politycznosc-robotnikow-w-filmach-i-serialach-o-lodzi-na-tle-gornoslaskiego-uniwersum-kazimierza-kutza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/miedzy-glosem-a-bezglosnoscia-politycznosc-robotnikow-w-filmach-i-serialach-o-lodzi-na-tle-gornoslaskiego-uniwersum-kazimierza-kutza\/","title":{"rendered":"Mi\u0119dzy g\u0142osem a bezg\u0142o\u015bno\u015bci\u0105 – polityczno\u015b\u0107 robotnik\u00f3w w filmach i serialach o \u0141odzi na tle g\u00f3rno\u015bl\u0105skiego uniwersum Kazimierza Kutza"},"content":{"rendered":"\n
DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.2.10<\/strong><\/pre>\n\n\n\n
\u0141\u00f3d\u017a i G\u00f3rny \u015al\u0105sk \u2013 dwa wielkie o\u015brodki, kt\u00f3re definiuj\u0105 si\u0119 przez swoj\u0105 przemys\u0142ow\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Obydwa regiony wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 doskona\u0142\u0105 przestrzeni\u0105 polityczno\u015bci grup robotniczych, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y histori\u0119 tych miejsc. Czy film \u2013 jako wa\u017cne narz\u0119dzie kultury \u2013 oddaje g\u0142os tej warstwie, czy raczej kontynuuje tradycj\u0119 przedmiotowego jej traktowania? Jak wygl\u0105da opowie\u015b\u0107 o robotniczej \u0141odzi na tle \u015bl\u0105skiego uniwersum Kazimierza Kutza?<\/strong> <\/h2>\n\n\n\n
\"\"
Paciorki jednego r\u00f3\u017ca\u0144ca<\/em>, Autor: brak danych, Prawa: WFDIF \/po Studiu Filmowym „Kadr”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Inaczej m\u00f3wi\u0142oby si\u0119 o G\u00f3rnym \u015al\u0105sku i regionie \u0142\u00f3dzkim gdyby nie o\u015brodki przemys\u0142owe jakie ukszta\u0142towa\u0142y si\u0119 w tych rejonach. Przemys\u0142 zmieni\u0142 te ziemie i ich charakter, nada\u0142 elementy to\u017csamo\u015bci i historii wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce na tle rolniczej Polski. Krajobraz wielkoprzemys\u0142owy b\u0119d\u0105cy mieszanin\u0105 komin\u00f3w i charakterystycznych dom\u00f3w robotniczych zwanych w \u0141odzi famu\u0142ami, a na \u015al\u0105sku familokami, to namacalny efekt tej wsp\u00f3lnoty do\u015bwiadcze\u0144. Oczywi\u015bcie dochodzono do niej r\u00f3\u017cnymi drogami, wielorakie czynniki wp\u0142ywa\u0142y na kszta\u0142towanie tych dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w.   <\/p>\n\n\n\n
Ziemie obiecane<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n
Nie spos\u00f3b jednak zaprzeczy\u0107, \u017ce tym co stanowi\u0142o o jej istocie by\u0142o pragnienie awansu spo\u0142ecznego warstw ch\u0142opskich. Przybysze pochodz\u0105cy ze wsi widzieli w mie\u015bcie przemys\u0142owym wielkiego transformatora, narz\u0119dzie d\u017awigaj\u0105ce z wiejskiego \u017cycia i otwieraj\u0105cego na nowe perspektywy. Opowie\u015b\u0107 o \u0141odzi i G\u00f3rnym \u015al\u0105sku nie jest oczywi\u015bcie narracj\u0105 sukcesu. Wspomniany awans by\u0142 przecie\u017c okupiony ci\u0105giem zawiedzionych nadziei, cierpie\u0144, biedy, budowa\u0142 jednocze\u015bnie robotnicz\u0105 kultur\u0119, to\u017csamo\u015b\u0107 i my\u015bl. Kreowa\u0142 mikro\u015bwiat z jego wyrazistymi cechami. O\u015brodki wielkoprzemys\u0142owe by\u0142y jednocze\u015bnie czym\u015b obcym dla prze\u017cywania polsko\u015bci. Traktowano je nieufnie, czemu sprzyja\u0142 og\u00f3lnoeuropejski trend niech\u0119ci wobec miast postrzeganych jako siedliska z\u0142a i generator\u00f3w ludzkiej pod\u0142o\u015bci, rozwijaj\u0105cych si\u0119 w zaprzeczeniu wobec wyrastaj\u0105cego z natury sielskiego \u017cycia wsi i prowincji[1]<\/a><\/sup><\/sup>. Miasto, a zw\u0142aszcza to oparte na masowym przemy\u015ble, nie pasowa\u0142o do paradygmatu dworku jako centrum \u017cycia spo\u0142ecznego. Niszczy\u0142o t\u0119 u\u015bwi\u0119con\u0105 tradycj\u0105 struktur\u0119. Historia Polski opowiadana bez perspektywy miejskiej jest jednak niepe\u0142na, podobnie jak nie da si\u0119 w pe\u0142ni opowiedzie\u0107 dziej\u00f3w polskiego ch\u0142opstwa bez proces\u00f3w zachodz\u0105cych w regionach wysoko uprzemys\u0142owionych. Robotnicy s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 historii ludowej, bez kt\u00f3rej przesz\u0142o\u015bci i tera\u017aniejszo\u015bci naszego kraju nie da si\u0119 zrozumie\u0107.  <\/p>\n\n\n\n
Najwi\u0119ksz\u0105 w narodzie stanowi\u0105 ludno\u015b\u0107<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n
Wymaga\u0107 nale\u017ca\u0142oby zatem od kultury, aby ten w\u0105tek uchwyci\u0142a i narysowa\u0142a swoistymi dla siebie barwami tekstu, teatru czy filmu. Trzeba t\u0119 refleksj\u0119 zacz\u0105\u0107 jednak\u017ce w innym miejscu i cofn\u0105\u0107 si\u0119 do czas\u00f3w, w kt\u00f3rych zar\u00f3wno na \u015al\u0105sku jak i w \u0141odzi, nie my\u015blano jeszcze w kategoriach przemys\u0142owych. Feeria kolorowych stroj\u00f3w, radosne przytupy przeplatane rzewnymi piosneczkami, idylliczna ludowo\u015b\u0107 bi\u0142y ze sceny pierwszej opery narodowej \u2013 jak okre\u015bli\u0142 j\u0105 Leon Schiller \u2013 pt. Cud mniemany czyli<\/em> Krakowiacy i g\u00f3rale<\/em>. 1 marca 1794 roku rozentuzjazmowany t\u0142um b\u0119d\u0105cy mieszank\u0105 miejskiego patrycjatu, arystokracji i szlachty, przygl\u0105da\u0142 si\u0119 wyimaginowanemu obrazkowi ch\u0142opstwa jaki narodzi\u0142 si\u0119 w g\u0142owie Wojciecha Bogus\u0142awskiego (autora libretta) i Jana Stefaniego (tw\u00f3rcy muzyki). Premiera opery mia\u0142a miejsce w czasie trudnym dla Rzeczpospolitej. Lekki utw\u00f3r o nieskomplikowanej i ma\u0142o oryginalnej fabule, kontrastowa\u0142 z ci\u0119\u017ck\u0105 polityczn\u0105 atmosfer\u0105, jaka zawis\u0142a nad znajduj\u0105cym si\u0119 na skraju upadku pa\u0144stwem polsko-litewskim. \u017bywiej ni\u017c na pl\u0105tanin\u0119 intryg, publiczno\u015b\u0107 reagowa\u0142a na sprytnie zakamuflowane has\u0142a polityczne i aluzje do rzeczywisto\u015bci. Wie\u015b Mogi\u0142y i jej ch\u0142opscy bohaterowie byli gdzie\u015b w tle, byli pretekstem, no\u015bnikiem tre\u015bci, kt\u00f3re mia\u0142y fascynowa\u0107 elit\u0119[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Osadzenie libretta w wiejskiej spo\u0142eczno\u015bci by\u0142o jednak koniecznym wymiarem epoki, kt\u00f3r\u0105 definiowa\u0142 fragment Ustawy Rz\u0105dowej<\/em> z 1791 roku g\u0142osz\u0105cy, i\u017c warstwa w\u0142o\u015bcia\u0144ska, najwi\u0119ksz\u0105 w narodzie stanowi ludno\u015b\u0107.  <\/p>\n\n\n\n
Konstytucja majowa co prawda w 1794 roku ju\u017c nie funkcjonowa\u0142a, ale odciska\u0142a silne pi\u0119tno na sposobie my\u015blenia rodzimych intelektualist\u00f3w. Idea narodu, uosobionego ju\u017c nie w postaci uprzywilejowanej grupy stanowej, ale wsp\u00f3lnoty opartej na j\u0119zyku, historii i kulturze, wymaga\u0142a aby bohaterami zbiorowej wyobra\u017ani stali si\u0119 ju\u017c nie tylko dostojni sarmaci, ale tak\u017ce pracowici kmiecie. S\u0119k w tym, \u017ce by\u0142 to tylko sztafa\u017c i poza. Nie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z tym realne oddanie g\u0142osu ludowi, umo\u017cliwienie mu snucia w\u0142asnej narracji, ale raczej ubranie w ch\u0142opski kostium szlacheckich wyobra\u017ce\u0144 i pragnie\u0144[3]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/p>\n\n\n\n
\"\"
Ziemia Obiecana<\/em>, Autor: Renata Pajchel, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Zebra”<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Bezg\u0142o\u015bni<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n
Ch\u0142op jako figura dramatu by\u0142 usprawiedliwieniem, pr\u00f3b\u0105 nadrobienia lat nier\u00f3wno\u015bci, kt\u00f3re nawet je\u015bli nie w pe\u0142ni daj\u0105 si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w opowie\u015bci o wyzysku ekonomicznym, to z pewno\u015bci\u0105 znajduj\u0105 swoje sedno w refleksji nad poj\u0119ciem obywatelsko\u015bci, praw publicznych, mo\u017cliwo\u015bci eksponowania w\u0142asnego zdania, czy realnego wp\u0142ywu na spo\u0142eczno-polityczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107[4]<\/a><\/sup><\/sup>. Wbrew obecnej modzie na uwypuklanie szlacheckiej bezwzgl\u0119dno\u015bci wobec poddanych czy podkre\u015blaniu ekonomicznych aspekt\u00f3w feudalizmu, obro\u0144cy szlachty znale\u017a\u0107 mog\u0105 szereg dowod\u00f3w na to, \u017ce \u017cycie ch\u0142opskie by\u0142o zr\u00f3\u017cnicowane i jednorodny model dialektycznej walki biednego w\u0142o\u015bcianina z obrzydliwie bogatym arystokrat\u0105, niekoniecznie wytrzymuje pr\u00f3b\u0119 dowodu. Inaczej jest z ch\u0142opskim g\u0142osem[5]<\/a><\/sup><\/sup>. No\u015bnikiem kultury niew\u0105tpliwie by\u0142a szlachta. Spo\u0142ecze\u0144stwo staropolskie, niczym idealne pa\u0144stwo Platona, u\u0142o\u017cone by\u0142o wed\u0142ug zhierarchizowanego uk\u0142adu przywilej\u00f3w i skrupulatnie uformowanych funkcji spo\u0142ecznych, kt\u00f3re swoje odzwierciedlenie maj\u0105 w s\u0105dowej tytulaturze poszczeg\u00f3lnych stan\u00f3w. Ch\u0142op mia\u0142 by\u0107 zatem pracowity, bo przecie\u017c jego miejsce w \u015bwiecie definiowa\u0142a praca w polu, nie za\u015b deliberowanie o rzeczywisto\u015bci. To przynale\u017ca\u0142o w\u0105skiej (oko\u0142o 8%) grupie szlacheckiej. Ch\u0142opskie milczenie wynika\u0142o zatem nie tylko z braku \u015brodk\u00f3w czy kapita\u0142u kulturowego, ale tak\u017ce ze spo\u0142ecznej pozycji i skojarzonych z ni\u0105 powinno\u015bci.  <\/p>\n\n\n\n
O\u015bwieceniowa rewolucja, kt\u00f3ra kaza\u0142a inaczej spojrze\u0107 na poj\u0119cie narodu, otworzy\u0142a z jednej strony drog\u0119 do emancypacji ludno\u015bci ch\u0142opskiej, z drugiej jednak pozostawia\u0142a w r\u0119kach grup uprzywilejowanych narz\u0119dzia narracyjne. W polskiej literaturze \u2013 nawet tej, kt\u00f3rej autorzy z \u017cyczliwo\u015bci\u0105 podchodzili do idei w\u0142\u0105czenia ch\u0142op\u00f3w do wsp\u00f3lnoty narodowej \u2013 spo\u0142eczno\u015b\u0107 kmieca widziana jest z boku. Ogl\u0105dana przez okno lub bezpieczn\u0105 krat\u0119. Idealizowana lub demonizowana, komentowana z zewn\u0105trz. Histori\u0119 ch\u0142opstwa nale\u017cy zatem rozpatrywa\u0107 w kategoriach jej widzialno\u015bci i s\u0142yszalno\u015bci. O ile bowiem bywa ona widzialna w tekstach kultury, o tyle du\u017co rzadziej jest s\u0142yszalna. A nawet je\u015bli daje si\u0119 jej przestrze\u0144 s\u0142yszalno\u015bci to cz\u0119sto przemielon\u0105 przez cenzorskie oko, tak aby nie pozbawi\u0107 jej idyllicznej doskona\u0142o\u015bci. Nie bez powodu Oskar Kolberg, niezale\u017cnie od wielkich osi\u0105gni\u0119\u0107 w dziedzinie utrwalania kultury ludowej, skrz\u0119tnie pomija\u0142 te elementy dziedzictwa wsi, kt\u00f3re zdawa\u0142y mu si\u0119 nazbyt wulgarne i odbiegaj\u0105ce od sielankowej wizji ludu[6]<\/a><\/sup><\/sup>. By\u0142a to tak\u017ce forma paternalizmu, wybieraj\u0105ca tylko te cechy ludu, kt\u00f3re zaspokaja\u0142y potrzeby elit.  <\/p>\n\n\n\n
Tymczasem s\u0142yszalno\u015b\u0107 jest wa\u017cn\u0105 cech\u0105 polityczno\u015bci. Je\u015bli polityczn\u0105 jest ta grupa, kt\u00f3ra potrafi zdefiniowa\u0107 swoje potrzeby i je artyku\u0142owa\u0107, okre\u015bli\u0107 wroga i nazwa\u0107 go, a tak\u017ce \u2013 poprzez swoj\u0105 aktywno\u015b\u0107 – zyskiwa\u0107 wp\u0142yw na rzeczywisto\u015b\u0107, to s\u0142yszalno\u015b\u0107 jest warunkiem sine qua non[7]<\/a><\/sup><\/sup>. Dana wsp\u00f3lnota nie mo\u017ce by\u0107 zatem jedynie opowiadana, ale musi tak\u017ce opowiada\u0107 o sobie samym, zwierza\u0107 si\u0119 z w\u0142asnych potrzeb, pragnie\u0144, b\u00f3li czy t\u0119sknot. I winien by\u0107 to g\u0142os autentyczny, nie tylko wyobra\u017cony. Polska kultura XIX i XX wieku \u2013 a wi\u0119c czasu tworzenia si\u0119 narodowych mit\u00f3w – mia\u0142a z tym wyra\u017any problem.  <\/p>\n\n\n\n
Ciekawym zdaje si\u0119 by\u0107 zatem pytanie jak poradzi\u0142 sobie z tym polski film, kt\u00f3ry \u2013 zw\u0142aszcza po 1945 roku \u2013 przej\u0105\u0142 rol\u0119 g\u0142\u00f3wnego miejsca dyskusji o \u017ar\u00f3d\u0142ach naszej to\u017csamo\u015bci, staj\u0105c si\u0119 agor\u0105 wymiany zda\u0144 o polsko\u015bci jako takiej. Interesuj\u0105ce jest to zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie ukazania polityczno\u015bci robotnik\u00f3w w produkcjach odnosz\u0105cych si\u0119 do \u0141odzi i G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, gdzie historycznie odby\u0142y si\u0119 procesy emancypacji, a tym samym upolitycznienia grup robotniczych. W kontek\u015bcie historii ludowej jest to o tyle istotne, \u017ce wielkoprzemys\u0142owa warstwa robotnicza sk\u0142ada\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z ludzi migruj\u0105cych ze wsi do miasta.  <\/p>\n\n\n\n
\"\"
Mieczys\u0142aw Waskowski, Andrzej Szalawski, Ziemia Obiecana, <\/em>Autor: Renata Pajchel, Prawa: WFDiF\/po Studiu Filmowym „Zebra”.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Miasto z niczego<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n
\u0141\u00f3dzki region przemys\u0142owy powsta\u0142 z niczego. W \u0141odzi nic nie mia\u0142o prawa si\u0119 wydarzy\u0107. Ziemia \u0142\u00f3dzka le\u017c\u0105ca na styku wielkich ziem, pokryta puszczami i drobnymi rzeczkami, skazana by\u0142a na sw\u00f3j sielski los krainy nijako\u015bci. Dopiero rozbiory, a zw\u0142aszcza podzia\u0142 Ksi\u0119stwa Warszawskiego i od\u0142\u0105czenie Wielkopolski \u2013 tradycyjnego regionu produkcji sukna – od nowo powstaj\u0105cego Kr\u00f3lestwa Polskiego, da\u0142o niezwyk\u0142e mo\u017cliwo\u015bci rozwojowe. Sprzyja\u0142o temu takie pojmowanie patriotyzmu w\u015br\u00f3d elit tzw. kongres\u00f3wki, w kt\u00f3rym jego najwy\u017cszym przejawem mia\u0142o by\u0107 d\u0105\u017cenie do modernizacji. Tworzenie o\u015brodk\u00f3w przemys\u0142owych by\u0142o tej nowoczesno\u015bci elementem. \u0141\u00f3d\u017a z niewielkiej mie\u015bciny zamieszka\u0142ej przez 300 os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 g\u0142\u00f3wnie rolnictwem, sta\u0142a si\u0119 w ci\u0105gu niespe\u0142na stu lat prawie p\u00f3\u0142milionowym miastem, nie nad\u0105\u017caj\u0105cym za w\u0142asnym rozwojem, co widoczne by\u0142o w brakach infrastrukturalnych czy kolosalnym problemie mieszkaniowym. Wspania\u0142y materia\u0142 na gotowe scenariusze filmowe? A jak\u017ce. Tyle, \u017ce z tego nieko\u0144cz\u0105cego si\u0119 zdroju pomys\u0142\u00f3w ma\u0142o kto chcia\u0142 skorzysta\u0107.  <\/p>\n\n\n\n
Film\u00f3w fabularnych kr\u0119conych w \u0141odzi jest wiele, o \u0141odzi bardzo ma\u0142o. Cz\u0119\u015bciej \u0141\u00f3d\u017a jest randomowym miastem, gotow\u0105 scenografi\u0105 ni\u017c bohaterk\u0105. Powstawa\u0142y o niej oczywi\u015bcie filmy dokumentalne, natomiast fabu\u0142y czy seriale policzy\u0107 mo\u017cna na palcach po\u0142owy d\u0142oni. O \u0141odzi jako takiej opowiada w zasadzie jedynie Ziemia obiecana<\/em> Andrzeja Wajdy (1975) oraz w pewnym sensie serial Daleko od szosy<\/em> Zbigniewa Chmielewskiego (1976). Ju\u017c sam brak produkcji filmowych o tak inspiruj\u0105cym miejscu jest nieco zaskakuj\u0105cy, zw\u0142aszcza bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce gros adept\u00f3w dziesi\u0105tej muzy tu poznawa\u0142o jej tajniki. W tym kontek\u015bcie interesuj\u0105ca jest wypowied\u017a Andrzeja Wajdy, kt\u00f3ry tak m\u00f3wi\u0142 o mie\u015bcie fabryk: <\/p>\n\n\n\n
Kiedy chodzi\u0142em do Szko\u0142y Filmowej \u0141\u00f3d\u017a nie by\u0142a miastem, kt\u00f3re ukocha\u0142em. Jak tylko nadarza\u0142a si\u0119 okazja ucieka\u0142em z \u0141odzi. P\u00f3\u017aniej te\u017c nie robi\u0142em tu wiele film\u00f3w. Nie wydawa\u0142a mi si\u0119 interesuj\u0105cym miejscem. Kiedy zdecydowa\u0142em si\u0119 robi\u0107 ten film, musia\u0142em znale\u017a\u0107 sw\u00f3j stosunek do \u0141odzi<\/em>.[8]<\/a><\/sup><\/sup><\/p>\n\n\n\n
\u0141\u00f3d\u017a (nie)robotnicza<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n
Filmowa pustynia na temat \u0141odzi mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o tym, \u017ce opinia zwerbalizowana przez mistrza polskiego kina nie by\u0142a odosobniona, z t\u0105 jedynie r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce Andrzej Wajda o \u201cpolskim Manchesterze\u201d postanowi\u0142 opowiedzie\u0107. Zrobi\u0142 to w oparciu o nieco zapomniany w\u00f3wczas utw\u00f3r W\u0142adys\u0142awa Reymonta pt. Ziemia Obiecana<\/em>. Gazetowy serial jakim by\u0142a reymontowska proza, obra\u0142 z w\u0105tk\u00f3w pobocznych i epizodycznych bohater\u00f3w, skupiaj\u0105c si\u0119 na przyja\u017ani m\u0142odych i ambitnych specjalist\u00f3w od przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego i handlu – Karola Borowieckiego, Moryca Welta i Maksa Bauma – i ich marzeniu o za\u0142o\u017ceniu w\u0142asnej fabryki. Robotnicy w filmie stanowi\u0105 t\u0142o[9]<\/a><\/sup><\/sup>. S\u0105 fal\u0105 na kt\u00f3rej unosi si\u0119 \u017cycie wielkoprzemys\u0142owego miasta, law\u0105, kt\u00f3ra p\u0142ynie w ponurym ta\u0144cu do jednostajnego i mechanicznego rytmu muzyki Wojciecha Kilara. S\u0105 bezimienn\u0105 mas\u0105, kt\u00f3ra wype\u0142nia \u017cy\u0142y miejskiego organizmu, sama w sobie b\u0119d\u0105c anonimow\u0105. Robotnik\u00f3w trudno uzna\u0107 za figur\u0119 polityczn\u0105. Nie definiuj\u0105 si\u0119 jako wsp\u00f3lnota, nie rozpoznaj\u0105 przeciwnik\u00f3w. Nie s\u0105 zatem polityczni.  <\/p>\n\n\n\n
Jedynie epizodyczne sceny pr\u00f3buj\u0105 przerwa\u0107 t\u0119 barier\u0119 milczenia. W serialowej wersji, we wst\u0119pie do drugiego odcinka, g\u0142os Daniela Olbrychskiego rozmawia z \u017cebrakiem granym przez Bronis\u0142awa Pawlika. Nie wychodzi ona jednak poza schemat opisu miasta jako \u017ar\u00f3d\u0142a wszelkiego z\u0142a. Podobny jest kr\u00f3tki dialog pomi\u0119dzy wdow\u0105 po zabitym przez maszyn\u0119 robotniku, a granym przez Piotra Fronczewskiego von Hornem. Ludzie z klasy ludowej przedstawieni s\u0105 cz\u0119sto groteskowo. Przerysowana rodzina Soch\u00f3w, kt\u00f3rych postrzega\u0107 mo\u017cna jako ma\u0142o rozgarni\u0119tych natr\u0119t\u00f3w, czy do\u015b\u0107 obrzydliwe postacie Wilczka i Kaczmarskiego, prezentuj\u0105 ludzi wsi jako drobnych i nieokrzesanych cwaniaczk\u00f3w z lubo\u015bci\u0105 p\u0142awi\u0105cych si\u0119 w niemoralno\u015bciach miasta.  <\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie ograniczeniem uniwersum \u0142\u00f3dzkiego prezentowanego w filmie, mo\u017ce by\u0107 proza samego W\u0142adys\u0142awa Reymonta, kt\u00f3ry nie w\u0142\u0105czy\u0142 robotnik\u00f3w do grona bohater\u00f3w indywidualnych swojej powie\u015bci[10]<\/a><\/sup><\/sup>. Szans\u0105 na pokazanie tego wymiaru miasta mog\u0142y by\u0107 sceny dodane przez samego Andrzeja Wajd\u0119. Tak\u0105 jest np. ostatnia scena filmu, kt\u00f3rej w powie\u015bci nie ma. Strajkuj\u0105cy robotnicy staj\u0105 si\u0119 przez sw\u00f3j bunt figur\u0105 polityczn\u0105, cho\u0107 motyw\u00f3w tego buntu mo\u017cemy si\u0119 jedynie domy\u015bla\u0107, bo nie s\u0105 one artyku\u0142owane. Nie jest to przy tym bunt bierny polegaj\u0105cy na opuszczeniu miasta (alternatywa w postaci wyprowadzki z \u0141odzi jako sprzeciwu wobec jej niegodziwo\u015bci pada w filmie bardzo cz\u0119sto), lecz czynny. Robotnicy strajkuj\u0105 pozostaj\u0105c przy fabrykach, traktuj\u0105 \u0141\u00f3d\u017a jako swoj\u0105. S\u0105 polityczni bo jasno definiuj\u0105 wroga, cho\u0107 jednocze\u015bnie czy s\u0105 s\u0142yszalni? W wymiarze gestu tak, na p\u0142aszczy\u017anie s\u0142\u00f3w nie. Ich bunt jest wyrazem tej samej krytyki nieetyczno\u015bci miasta, kt\u00f3ra p\u0142ynie przez ca\u0142y film. Dyskurs w Ziemi Obiecanej<\/em> jest jednak \u2013 wzorem XIX-wiecznej literatury \u2013 g\u0142\u00f3wnie dyskursem elit, kt\u00f3re walcz\u0105 z demonami swojej przesz\u0142o\u015bci i pr\u00f3buj\u0105 je przewalczy\u0107. Wyj\u0105tkiem mo\u017ce by\u0107 tu wspomniana ju\u017c posta\u0107 Kaczmarskiego, kt\u00f3ry przewraca stolik dyskusji o dziedzictwie szlacheckim i zamienia go w grotesk\u0119. Etos zamienia w drwin\u0119, a archetypiczny dworek w przestrze\u0144 uciechy dla swojego niezdolnego syna. Nie ma chyba okrutniejszej rozprawy z tym co wydawa\u0107 si\u0119 mo\u017ce fundamentem polsko\u015bci.  <\/p>\n\n\n\n
\"\"
Irena Szewczyk, Krzysztof Stroi\u0144ski, Irena Hrehorowicz, Daleko od szosy<\/em>, Autor: J\u00f3zef Letkier, Prawa: nieustalone.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
G\u0142os Pana Leszka<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n
Paradoksalnie o wiele bardziej s\u0142yszalnych robotnik\u00f3w pokazuje serial Daleko od szosy<\/em> Zbigniewa Chmielewskiego. Ju\u017c sama historia powstania scenariusza jest oddaniem g\u0142osu klasie ludowej. Jego podstaw\u0105 by\u0142o przecie\u017c wypracowanie napisane przez pochodz\u0105cego ze wsi ucznia technikum dla os\u00f3b doros\u0142ych[11]<\/a><\/sup><\/sup>. Z pozoru niezbyt ciekaw\u0105 opowie\u015b\u0107 o spo\u0142ecznym awansie ogl\u0105damy z perspektywy g\u0142\u00f3wnego bohatera \u2013 Leszka G\u00f3reckiego \u2013 kt\u00f3ry w\u0119druje od konfrontacji do konfrontacji, jasno deklaruj\u0105c swoje pragnienia i marzenia. \u0141\u00f3d\u017a w serialu kreowana jest co prawda bardziej na miasto inteligenckie ni\u017c robotnicze, ale takie w\u0142a\u015bnie t\u0142o pozwala du\u017co mocniej uwypukli\u0107 polityczno\u015b\u0107 naczelnej postaci serialu. Symboliczna jest w tym przypadku scena rozmowy przy sylwestrowym stole, w kt\u00f3rej G\u00f3recki przekomarza si\u0119 z Krzysztofem \u2013 archetypicznym studentem, walcz\u0105cym o wzgl\u0119dy Ani, ukochanej g\u0142\u00f3wnego bohatera. Krzysztof – grany przez Krzysztofa Ko\u0142basiuka \u2013 zar\u00f3wno swoj\u0105 fizjonomi\u0105 jak i g\u0142osem, doskonale oddaje wzorzec polskiego inteligenta. Nie bez przyczyny kilka lat p\u00f3\u017aniej to w\u0142a\u015bnie ten aktor zagra w serialu Dom<\/em> inne uosobienie inteligencko\u015bci \u2013 \u0141ukasza Zbo\u017cnego. W Daleko od szosy<\/em> pojedynek ch\u0142opa\/robotnika z inteligentem zostanie rozstrzygni\u0119ty na korzy\u015b\u0107 tego pierwszego. Inteligent zostanie publicznie o\u015bmieszony, a Leszek G\u00f3recki oka\u017ce si\u0119 nie tylko mistrzem potyczek retorycznych, ale tak\u017ce osob\u0105 jasno deklaruj\u0105c\u0105 swoj\u0105 polityczno\u015b\u0107, w konfrontacji z postszlacheckim etosem (co ciekawe w serialu Dom<\/em> podobn\u0105 konfrontacj\u0119 z ch\u0142opem z awansu wygra ju\u017c Zbo\u017cny). \u0141\u00f3d\u017a odgrywa tu rol\u0119 niebagateln\u0105. Jej struktura, ludzie kt\u00f3rzy tu mieszkaj\u0105, mo\u017cliwo\u015bci jakie daje, s\u0105 akuszerami to\u017csamo\u015bci Leszka, sk\u0142aniaj\u0105 go do walki ze \u015bwiatem, do s\u0142yszalnego deklamowania swoich potrzeb.  <\/p>\n\n\n\n
\u015al\u0105ska g\u0142o\u015bno\u015b\u0107<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n
Du\u017co bardziej inspiruj\u0105cy filmowo jest G\u00f3rny \u015al\u0105sk. G\u0142\u00f3wna zas\u0142uga spoczywa oczywi\u015bcie na barkach Kazimierza Kutza, kt\u00f3ry z opowie\u015bci o tym miejscu, zrobi\u0142 jedn\u0105 ze swoich wa\u017cniejszych misji \u017cyciowych. Filmy Kutza \u2013 a zw\u0142aszcza tzw. \u015bl\u0105ska trylogia czyli S\u00f3l ziemi czarnej<\/em> (1969), Per\u0142a w koronie<\/em> (1971), Paciorki jednego r\u00f3\u017ca\u0144ca <\/em>(1979) \u2013 to jednak co\u015b wi\u0119cej ni\u017ali tylko historia G\u00f3rnego \u015al\u0105ska w pigu\u0142ce. To tak\u017ce epopeja robotnicza, kt\u00f3ra z robotnik\u00f3w uczyni\u0142a naczelnych bohater\u00f3w opowie\u015bci. Ukazuj\u0105 si\u0119 oni w pe\u0142nym wymiarze ich polityczno\u015bci[12]<\/a><\/sup><\/sup>. Ich to\u017csamo\u015b\u0107 nie jest narzucona, lecz wynika z w\u0142asnej woli i osobistej wolno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 szczeg\u00f3lnie kultywuj\u0105. Czy jest to polsko\u015b\u0107 \u2013 jak w Soli ziemi czarnej<\/em> \u2013 czy walka o kwestie spo\u0142eczne \u2013 jak w Perle w koronie<\/em> \u2013 obserwujemy odkrywanie nowych p\u00f3l polityczno\u015bci. O jej szczero\u015bci \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce fakt, \u017ce odbywa si\u0119 wbrew \u015bwiatu, a nie zgodnie z jego logik\u0105. Zar\u00f3wno w Soli<\/em>\u2026 jak i Perle<\/em>\u2026 Polska jest miejscem, kt\u00f3re polityczno\u015b\u0107 G\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u00f3w odrzuca, albo nie pomagaj\u0105c powstaniu, albo z dystansem traktuj\u0105c strajk, jaki wybuch\u0142 na dnie zarz\u0105dzanej przez Niemc\u00f3w kopalni. Mimo to to\u017csamo\u015b\u0107 robotnik\u00f3w pozostaje niezachwiana, nawet je\u015bli jest dyskutowana. W\u0142a\u015bciw\u0105 cech\u0105 dla tej polityczno\u015bci jest jej demokratyzm, cho\u0107 osadzony w spo\u0142eczno\u015bci silnie patriarchalnej i zwracaj\u0105cej uwag\u0119 na hierarchi\u0119, wynikaj\u0105c\u0105 z wieku czy pozycji w rodzinie. Wspomniany patriarchalizm jest zreszt\u0105 cech\u0105 w kutzowskim uniwersum niezwykle ciekaw\u0105. Z jednej strony g\u0142\u0119boko realistyczn\u0105, si\u0119gaj\u0105c\u0105 do trzewi kultury g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej, z drugiej strony ba\u015bniow\u0105, prezentowan\u0105 w formie urokliwych i symbolicznych obrazk\u00f3w (scena z sobotnim tradycyjnym laniem w Soli<\/em>\u2026 czy obmywanie n\u00f3g w Perle<\/em>\u2026). Jednocze\u015bnie te patriarchalne relacje rodzinne ulegaj\u0105 modernizacji. O ile w pierwszej cz\u0119\u015bci trylogii obserwujemy surowego ojca, g\u0142ow\u0119 rodziny Basist\u00f3w, i jego \u2013 nieco groteskowe \u2013 zwyczaje, o tyle w drugiej cz\u0119\u015bci g\u0142\u00f3wny bohater \u2013 nie uciekaj\u0105c od roli ojca \u2013 jest wyrozumia\u0142y, unikaj\u0105cy kar, kieruj\u0105cy si\u0119 bardziej sprytem ni\u017c kultem si\u0142y.  <\/p>\n\n\n\n
\"\"
Augustyn Halotta (z lewej), Jerzy Rzepka, Paciorki jednego r\u00f3\u017ca\u0144ca, <\/em>Autor: Roman Sumik, Prawa: Filmoteka Narodowa-Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Robotnicy pokazani s\u0105 zatem jako grupa w kt\u00f3rej t\u0119tni \u017cycie, kt\u00f3rzy maj\u0105 zar\u00f3wno swoje indywidualne przyzwyczajenia i talenty, jak i element wi\u0119kszej grupy, do kt\u00f3rej \u015bwiadomie przynale\u017c\u0105. Ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 odgrywa istotn\u0105 rol\u0119 w opowie\u015bci Kutza. Ona jest \u017ar\u00f3d\u0142em dumy i to\u017csamo\u015bci, poczucia wyj\u0105tkowo\u015bci i wsp\u00f3lnych interes\u00f3w. Przyk\u0142adem tego rozumienia wsp\u00f3lnoty s\u0105 sceny strajku w Perle w koronie<\/em>, kt\u00f3ry toczy si\u0119 nie tylko po ziemi\u0105, ale i na ziemi. Uczestnicz\u0105 w nim zar\u00f3wno w\u0142a\u015bciwi protestuj\u0105cy jak i ich rodziny, s\u0105siedzi, ca\u0142e wioski, miasteczka. Bunt zamienia si\u0119 w festyn i \u015bwi\u0119to, tak jakby by\u0142 on celebracj\u0105 polityczno\u015bci w pe\u0142nym jej wymiarze. W podobnym klimacie toczy si\u0119 tak\u017ce wyprodukowany w 1983 roku serial Blisko, coraz bli\u017cej<\/em> w re\u017cyserii Zbigniewa Chmielewskiego, kt\u00f3ry skupia si\u0119 na losach pojedynczej g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej rodziny. Walka o polsko\u015b\u0107 tych ziem splata si\u0119 z wielkimi procesami spo\u0142ecznymi, w tym awansem kolejnych pokole\u0144 Pasternik\u00f3w.  <\/p>\n\n\n\n
Trzecia cz\u0119\u015b\u0107 kutzowskiej trylogii pt. Paciorki jednego r\u00f3\u017ca\u0144ca<\/em>, jest poniek\u0105d zaprzeczeniem dw\u00f3ch pierwszych film\u00f3w. Owszem, jest tam uwypuklona polityczno\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wnego bohatera, kt\u00f3ry jasno deklaruje swoje przywi\u0105zanie do starego domu, ale jednocze\u015bnie jeste\u015bmy \u015bwiadkami \u0142amania jego to\u017csamo\u015bci, modelowania i odzierania z w\u0142asnej polityczno\u015bci. Os\u00f3b, kt\u00f3re domagaj\u0105 si\u0119 przeprowadzki mieszka\u0144c\u00f3w Starego Giszowca, nie interesuje wola dotychczasowych mieszka\u0144c\u00f3w dzielnicy. Ci maj\u0105 pozosta\u0107 bezg\u0142o\u015bni wobec machiny przymusowej modernizacji. Jedynie Karol Habryka pozostaje wierny swojemu etosowi. Dlatego ostateczna przeprowadzka do nowo fundowanej willi ko\u0144czy si\u0119 jego \u015bmierci\u0105. Ostatnie sceny potraktowa\u0107 wr\u0119cz mo\u017cna jako symboliczny pogrzeb polityczno\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, jego indywidualizmu po\u0142\u0105czonego z poczuciem przynale\u017cno\u015bci do wsp\u00f3lnoty.  <\/p>\n\n\n\n
Opowie\u015b\u0107 nieopowiedziana<\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n
Kontrast pomi\u0119dzy opowie\u015bci\u0105 o \u0141odzi i G\u00f3rnym \u015al\u0105sku jest widoczny. \u0141\u00f3d\u017a tkwi w bezg\u0142o\u015bno\u015bci, nie jest bohaterk\u0105 film\u00f3w jako miasto i to pomimo pasjonuj\u0105cej historii. Wydawa\u0107 si\u0119 mo\u017ce, \u017ce monumentalne dzie\u0142o Wajdy na tyle parali\u017cuje innych tw\u00f3rc\u00f3w, \u017ce nikt nie \u015bmie nawet opowiedzie\u0107 o dziejach tego regionu. Tak samo bezg\u0142o\u015bni s\u0105 robotnicy, cho\u0107 niew\u0105tpliwie przyk\u0142ad Leszka G\u00f3reckiego z Daleko od szosy<\/em> jest \u015bmia\u0142\u0105 pr\u00f3b\u0105 zmiany tego stanu rzeczy. Inaczej jest ze \u015al\u0105skiem, gdzie robotnik jest g\u0142o\u015bny, dysponuje swoj\u0105 polityczno\u015bci\u0105 i niezale\u017cno\u015bci\u0105. Nie jest mas\u0105 skazan\u0105 na niebyt, ale t\u0142umem \u015bwiadomych swoich potrzeb ludzi. Taki wymiar obecno\u015bci w kulturze jest fundamentem konserwowania to\u017csamo\u015bci g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej, kt\u00f3ra jawi si\u0119 jako wyj\u0105tkowa.  <\/p>\n\n\n\n
W \u0141odzi tego etosu robotniczego jest znacznie mniej, du\u017co silniejsza jest za\u015b tendencja do pokazywania dziej\u00f3w miasta z perspektywy klas uprzywilejowanych, nawet je\u015bli z pe\u0142nym zrozumieniem dla robotnik\u00f3w i pomimo faktu, \u017ce historia wielu mieszka\u0144c\u00f3w tego regionu bli\u017csza jest przygodom bohatera serialu Zbigniewa Chmielewskiego. Sk\u0105d taka r\u00f3\u017cnica? Z pewno\u015bci\u0105 istotny jest tu czynnik ludzki i sama wola pokazania historii tak, a nie inaczej. Jednak\u017ce wola wykuwa si\u0119 czasem te\u017c w warunkach dyktowanych przez histori\u0119. Odpowied\u017a na zadane pytanie znajduje si\u0119 we wst\u0119pie do Soli ziemi czarne<\/em>j czytanym przez Gustawa Holoubka, gdzie m\u00f3wi on o G\u00f3rnym \u015al\u0105sku jako o kraju bez polskiej szlachty, z pami\u0119ci\u0105, kt\u00f3ra przenoszona by\u0142a przez ukazane przez niego patriarchalne rodziny ch\u0142opskie a potem robotnicze, ze swoj\u0105 przynale\u017cno\u015bci\u0105 administracyjno-polityczn\u0105 kt\u00f3ra od czas\u00f3w Kazimierza Wielkiego lokowa\u0142a te tereny poza obr\u0119bem Korony Kr\u00f3lestwa Polskiego. O G\u00f3rnym \u015al\u0105sku nie mo\u017cna by\u0142o opowiedzie\u0107 inaczej je\u015bli chcia\u0142o si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o polsko\u015bci tych ziem. Ona wszak wyp\u0142ywa\u0142a z polityczno\u015bci warstwy robotniczo-ch\u0142opskiej. Nieco inaczej jest w \u0141odzi, kt\u00f3ra by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 pa\u0144stwowo\u015bci polskiej i tradycji kulturowych z ni\u0105 zwi\u0105zanych. Tu fascynacja dworkowo\u015bci\u0105, wzorcem szlacheckim jest du\u017co silniejsza i splataj\u0105ca si\u0119 z polsko\u015bci\u0105. Du\u017co \u0142atwiej o \u0141odzi by\u0142o zatem opowiada\u0107 nie wychodz\u0105c z tego schematu, mo\u017ce tylko nieco bardziej go modernizuj\u0105c i wt\u0142aczaj\u0105c w dyskurs o nowoczesno\u015bci. G\u0142osu robotnik\u00f3w tam ma\u0142o, cho\u0107 podobnie jak na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku stanowili o polsko\u015bci regionu. Mo\u017ce \u0141\u00f3d\u017a czeka wi\u0119c na swojego Kazimierza Kutza? <\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
  1.    
          Wi\u0119cej na ten temat: J. Jedlicki, Proces przeciwko miastu<\/em>, [w:] tego\u017c, \u015awiat zwyrodnia\u0142y. L\u0119ki i wyroki krytyk\u00f3w nowoczesno\u015bci<\/em>, Sic!, Warszawa 2000, s. 83\u2013113, K. \u015amiechowski, O\u015brodki wynarodowienia czy modernizacji? Polskie miasta prze\u0142omu XIX i XX w.<\/em>, https:\/\/hrabiatytus.pl\/2019\/12\/11\/osrodki-wynarodowienia-czy-modernizacji-polskie-miasta-przelomu-xix-i-xx-w\/ [dost\u0119p: 02.04.2022]. \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  2.    
          Patrz: P. Morawski, \u201eCh\u0142opi\u201d czyli historie ludowe<\/em>, \u201eDialog\u201d, nr 11-12, r. 2021, s. 173-199. \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  3.    
          J. Zacharska, Budowanie mitu ch\u0142opa w malarstwie i literaturze XIX wieku,<\/em> \u201cPrzegl\u0105d Humanistyczny\u201d.   <\/p>   
         – 1996, nr 5, s. 65-73, K. Rodowska-Wiesio\u0142owska, Warianty dochodzenia to\u017csamo\u015bci: [tematyka wiejska w literaturze polskiej]<\/em> \u201cNurt\u201d,1975, nr 4, s. 34-36 \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  4.    
          K. Friedrich, Obywatele i obywatelsko\u015b\u0107 w wielonarodowej Rzeczypospolitej<\/em>, [w:] Dyskurs polityczny Rzeczypospolitej w dialogu z tradycj\u0105 europejsk\u0105. Struktury aksjologiczne \u2013 praktyka komunikacyjna \u2013 granice cywilizacyjne,<\/em> Warszawa 2016, s. 119-150, A. Grze\u015bkowiak-Krwawicz, Wolno\u015b\u0107 jako zasada ustrojowa Rzeczypospolitej<\/em>,[w:] Lex est Rex in Polonia et in Lithuania. Tradycje prawno-ustrojowe Rzeczypospolitej \u2013 do\u015bwiadczenie i dziedzictwo,<\/em> red. A. Jankiewicz, Wydawnictwo DiG: Warszawa 2008,15\u201333; K. Friedrich, The Other Prussia. Poland-Lithuania and Prussia 1569\u20131795<\/em>, Cambridge University Press: Cambridge 2000 [polskie t\u0142um. Inne Prusy. Prusy Kr\u00f3lewskie i Polska mi\u0119dzy wolno\u015bci\u0105 a wolno\u015bciami (1569\u20131772<\/em>), Pozna\u0144skie Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk: Pozna\u0144 2005], 108\u2013120 \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  5.    
          S. Adamkiewicz, Dole i niedole ch\u0142op\u00f3w pa\u0144szczy\u017anianych, <\/em>[na:] https:\/\/hrabiatytus.pl\/2018\/09\/20\/dole-i-niedole-chlopow-panszczyznianych\/<\/a> ; P. Guzowski, Ch\u0142op w kajdanach ideologii,<\/em> [na:] https:\/\/wyborcza.pl\/magazyn\/7,124059,12531574,chlop-w-kajdanach-ideologii.html \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  6.    
          K. Pfeifer, \u201eMn\u00f3stwo Kain\u00f3w jest po\u015br\u00f3d nas\u201d. Szlacheckie dyskursy o rabacji galicyjskiej i narodzie,<\/em> \u201eTeksty drugie\u201d 2019, nr 6, s. 315 \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  7.    
          C. Schmitt, Poj\u0119cie polityczno\u015bci<\/em>, [w:] Teologia polityczna i inne pisma<\/em>. Warszawa 2021, s. 245\u2013314. \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  8.    
          A. Gronczewska, Oscarowa historia \u0141odzi, kt\u00f3ra by\u0142a i jest dalej miastem wa\u017cnym dla filmu<\/em>, [na:] https:\/\/plus.dzienniklodzki.pl\/oscarowa-historia-lodzi-ktora-byla-i-jest-dalej-miastem-waznym-dla-filmu\/ar\/13853272<\/a>  \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  9.    
          B. Michalak, Wajda. Kronika wypadk\u00f3w filmowych<\/em>, Wydawnictwo MG, 2016, s. 176\u2013177 \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  10.    
          Wywiad z Kamilem \u015amiechowskim dla Teologii Politycznej – Reymont mia\u0142 talent do obserwacji reporterskich<\/em>, https:\/\/teologiapolityczna.pl\/kamil-smiechowski-reymont-mial-talent-do-obserwacji-reporterskich-2<\/a> [dost\u0119p: 03.04.2022]. \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  11.    
          A. Gronczewska, Prawdziwa historia Leszka bohatera filmu \u201eDaleko od szosy\u201d,<\/em> https:\/\/dzienniklodzki.pl\/prawdziwa-historia-leszka-bohatera-serialu-daleko-od-szosy\/ar\/c1-9793896<\/a> [dost\u0119p: 04.05.2022]. \u2191<\/a>   <\/p> <\/li>
  12.    
          Per\u0142a w koronie. Z Kazimierzem Kutzem rozmawia\u0142a Bo\u017cena Janicka<\/em>, \u201eKino\u201d 1972, nr 1; J. Skwara, Patos i \u015bl\u0105skie realia<\/em>, \u201eKino\u201d 1972, nr 1. \u2191<\/a>   <\/p> <\/li><\/ol>\n\n\n\n
    \n\n\n\n
    Sebastian Adamkiewicz<\/strong> – doktor nauk humanistycznych, koordynator sekcji naukowej Muzeum Tradycji Niepodleg\u0142o\u015bciowych w \u0141odzi. Specjalista z zakresu historii Polski nowo\u017cytnej oraz proces\u00f3w kszta\u0142towania si\u0119 to\u017csamo\u015bci narodowych. Autor s\u0142uchowisk radiowych i popularyzator historii. Wsp\u00f3\u0142pracownik portalu Histmag.org. Zainteresowania badawcze koncentruj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 dziej\u00f3w to\u017csamo\u015bci, kultury elity w\u0142adzy, zdarze\u0144 Rewolucji 1905 roku, stosunkach Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki – ruch socjalistyczny.<\/p>\n\n\n\n
    Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
    Wraz z my\u015bl\u0105 o\u015bwieceniow\u0105 powsta\u0142a idea narodu jako wsp\u00f3lnoty opartej o do\u015bwiadczenie kultury, j\u0119zyka i historii. Prze\u0142amywa\u0142a tym samym to\u017csamo\u015bci stanowe pr\u00f3buj\u0105c zlepi\u0107 wyra\u017anie zarysowane warstwy spo\u0142eczne w jedno. Barier\u0105 w tym zjednoczeniu by\u0142a kwestia polityczno\u015bci rozumianej jako posiadanie przez dan\u0105 grup\u0119 spo\u0142eczn\u0105 swojego g\u0142osu, jasne deklarowanie przez ni\u0105 potrzeb i definiowanie si\u0119 poprzez rywali i przeciwnik\u00f3w. Polska kultura, oparta o narracj\u0119 szlacheck\u0105, na warstwy ch\u0142opskie patrzy\u0142a na og\u00f3\u0142 z paternalizmem, prezentuj\u0105c bardziej swoje wyobra\u017cenie ni\u017c realnie oddaj\u0105c g\u0142os. Uprzemys\u0142owienie ziem polskich w XIX wieku pozwoli\u0142o na ukszta\u0142towanie z dawnego stanu ch\u0142opskiego klasy robotniczej. Jej powstanie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z rozwojem wielkich o\u015brodk\u00f3w przemys\u0142owych w \u0141odzi i na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. W tych dw\u00f3ch regionach wytworzy\u0142y si\u0119 wsp\u00f3lnoty lokalne, kt\u00f3rych elementem to\u017csamo\u015bci by\u0142o ch\u0142opsko-robotnicze pochodzenie. Niniejszy tekst stawia pytanie jak w filmach o \u0141odzi prezentowani s\u0105 robotnicy i czy s\u0105 osobami politycznymi. Ich przedstawienie polityczno\u015bci por\u00f3wnywane jest ze sposobem prezentacji polityczno\u015bci robotnik\u00f3w w uniwersum g\u00f3rno\u015bl\u0105skim Kazimierza Kutza.  <\/p>\n\n\n\n
    Summary:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
    Because of Enlightenment thought, the idea of \u200b\u200bthe nation as a community based on the experience of culture, language and history had arosed. That idea had broke down class identities, trying to stick clearly outlined social layers into one. The barrier to this unification was the issue of politics, understood as having, clearly declaring its needs and defining itself  rivals and opponents. Polish culture, based on the narrative of the nobility, generally looked at the peasant classes with paternalism, presenting its own image rather then their voice. The industrialization of the Polish lands in the nineteenth century, has given a possibility to form the working class from the former peasant state. Its creation was related to the development of large industrial centers in \u0141\u00f3d\u017a and Upper Silesia. These two regions have developed local communities whose identity was based on peasants and workers. This text poses the question of how workers are presented in the films about \u0141\u00f3d\u017a are they the political figures. A presentation of the political nature of Lodz workers is comparing with the way of presenting the political nature of workers in the Upper Silesian universe of Kazimierz Kutz. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
    Wraz z my\u015bl\u0105 o\u015bwieceniow\u0105 powsta\u0142a idea narodu jako wsp\u00f3lnoty opartej o do\u015bwiadczenie kultury, j\u0119zyka i historii. Prze\u0142amywa\u0142a tym samym to\u017csamo\u015bci stanowe pr\u00f3buj\u0105c zlepi\u0107 wyra\u017anie zarysowane warstwy spo\u0142eczne w jedno. Barier\u0105 w tym zjednoczeniu by\u0142a kwestia polityczno\u015bci rozumianej jako posiadanie przez dan\u0105 grup\u0119 spo\u0142eczn\u0105 swojego g\u0142osu, jasne deklarowanie przez ni\u0105 potrzeb i definiowanie si\u0119 poprzez rywali i przeciwnik\u00f3w. Polska kultura, oparta o narracj\u0119 szlacheck\u0105, na warstwy ch\u0142opskie patrzy\u0142a na og\u00f3\u0142 z paternalizmem, prezentuj\u0105c bardziej swoje wyobra\u017cenie ni\u017c realnie oddaj\u0105c g\u0142os. Uprzemys\u0142owienie ziem polskich w XIX wieku pozwoli\u0142o na ukszta\u0142towanie z dawnego stanu ch\u0142opskiego klasy robotniczej. Jej powstanie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z rozwojem wielkich o\u015brodk\u00f3w przemys\u0142owych w \u0141odzi i na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. W tych dw\u00f3ch regionach wytworzy\u0142y si\u0119 wsp\u00f3lnoty lokalne, kt\u00f3rych elementem to\u017csamo\u015bci by\u0142o ch\u0142opsko-robotnicze pochodzenie. Niniejszy tekst stawia pytanie jak w filmach o \u0141odzi prezentowani s\u0105 robotnicy i czy s\u0105 osobami politycznymi. Ich przedstawienie polityczno\u015bci por\u00f3wnywane jest ze sposobem prezentacji polityczno\u015bci robotnik\u00f3w w uniwersum g\u00f3rno\u015bl\u0105skim Kazimierza Kutza.  <\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":4141,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1336],"tags":[1380,6,91,1378,82,1381,1377,1379,1376],"ppma_author":[1299],"class_list":["post-4306","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-2-2022","tag-chlopi","tag-film","tag-historia","tag-kutz","tag-lodz","tag-politycznosc","tag-przemysl","tag-robotnicy","tag-wajda"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t