{"id":4234,"date":"2022-06-18T08:36:50","date_gmt":"2022-06-18T07:36:50","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=4234"},"modified":"2022-06-25T11:12:39","modified_gmt":"2022-06-25T10:12:39","slug":"prowincja-dala-mi-wszystko-a-ja-jej-oddanie-sluzylem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/prowincja-dala-mi-wszystko-a-ja-jej-oddanie-sluzylem\/","title":{"rendered":"Prowincja da\u0142a mi wszystko, a ja jej oddanie s\u0142u\u017cy\u0142em"},"content":{"rendered":"\n

Rozmowa z Andrzejem Bara\u0144skim, re\u017cyserem i scenarzyst\u0105 filmowym<\/strong><\/p>\n\n\n\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.2.11<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Andrzej Bara\u0144ski, Warszawa 2022 rok. Autor: Micha\u0142 Dondzik. Prawa: Micha\u0142 Dondzik.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> Po sko\u0144czeniu szko\u0142y filmowej w \u0141odzi wyznaczy\u0142 pan sobie cel: nakr\u0119ci\u0107 film o prowincjonalnym miasteczku. Z czego zrodzi\u0142o si\u0119 to marzenie?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski:<\/strong> Ka\u017cdy tw\u00f3rca stara si\u0119 da\u0107 co\u015b \u015bwiatu, jakie\u015b swoje odkrycie ludzi, miejsca, widok\u00f3w, chce da\u0107 miejsce o pi\u0119knej \u0142agodno\u015bci. Niby wszystko normalne, zwyczajne i \u015bmiertelne, ale jednak boskie, ludzie czuj\u0105 si\u0119 dzie\u0107mi bo\u017cymi i cz\u0119sto patrz\u0105 w niebo, jako szcz\u0119\u015bliwi poddani. Tutaj \u0142atwo o zgod\u0119 na \u015bwiat, taki jaki jest. Z prowincji musi by\u0107 wsz\u0119dzie daleko, do szko\u0142y, do wojska, do sukcesu, ale za to d\u0142ugo si\u0119 pami\u0119ta. By\u0142a kolejka w\u0105skotorowa, dwie drogi przecinaj\u0105ce si\u0119 na rynku, ale kiedy by\u0142em uczniem moje po\u0142\u0105czenie ze \u015bwiatem odbywa\u0142o si\u0119 rzek\u0105. Siedzia\u0142em na brzegu i patrzy\u0142em na przep\u0142ywaj\u0105c\u0105 rzek\u0119, kt\u00f3ra wi\u0142a si\u0119 d\u0142ugo po \u0142\u0105kach, nim opu\u015bci\u0142a swoj\u0105 dolin\u0119, potem wpada\u0142a do du\u017cej rzeki i w jej nurtach zd\u0105\u017ca\u0142a do morza. Dobrze widzia\u0142em to wszystko, mijane miasta i dalekie noce, kiedy b\u0142yszcza\u0142a w \u015bwietle ksi\u0119\u017cyca. Ma\u0142e miasteczko to jeszcze dzwony ko\u015bcielne, zna si\u0119 je po imieniu, s\u0142yszy si\u0119 je wsz\u0119dzie, a jak si\u0119 kt\u00f3ry sp\u00f3\u017ani, nie da si\u0119 tego ukry\u0107. Szczeg\u00f3lna jest ich rola, niczym podkre\u015blenie ca\u0142ego \u017cycia w miasteczku, kiedy kondukt opuszcza ju\u017c ko\u015bci\u00f3\u0142 i kieruje si\u0119 na cmentarz. Ale najbardziej \u015bwi\u0119ty jest dom rodzinny, to duchowe wyposa\u017cenie ma\u0142ego domku, kt\u00f3ry najpierw na raty, a potem na zawsze opuszczamy. Po latach, w miasteczku ju\u017c nie zastajemy naszego miasteczka, wzruszenie \u015bciska gard\u0142o, chce si\u0119 p\u0142aka\u0107. Przez zamglone okulary widzimy jak \u017cycie jest delikatne. Bezradny zrobi\u0142em film W domu<\/em>. Po tym filmie wiedzia\u0142em, \u017ce ju\u017c zrobi\u0142em wszystko, a to co p\u00f3\u017aniej zrobi\u0142em to s\u0105 tylko filmy po tym wszystko.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Andrzej Bara\u0144ski, W domu<\/em> (1976). Autor: brak danych, Prawa: brak danych.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong>Pa\u0144ski telewizyjny debiut W domu<\/em> (1976) jest ho\u0142dem z\u0142o\u017conym dla rodzinnego Pi\u0144czowa, najbli\u017cszych oraz zwyczajnego, urokliwego \u017cycia. Pami\u0119tam scen\u0119, w kt\u00f3rej nadopieku\u0144czy rodzice wysy\u0142aj\u0105 ukochanemu synowi kilogram cukru \u2013 jakby mi\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142a taki w\u0142a\u015bnie fizyczny wymiar. R\u00f3wnie oryginalna jest forma tego filmu, kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 z serii kr\u00f3tkich, impresyjnych uj\u0119\u0107 komentowanych przez muzyk\u0119 Zygmunta Koniecznego. Czy realizuj\u0105c W domu<\/em> kontestowa\u0142 pan obraz prowincji lansowany w polskich filmach?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Jedn\u0105 z pierwszych rzeczy, kt\u00f3r\u0105 potrafi cz\u0142owiek narysowa\u0107 jest dom. Dwa okna, drzwi, dach i komin. Przewa\u017cnie kochaj\u0105cy rodzice wnioskuj\u0105, \u017ce dziecko b\u0119dzie architektem. A ja my\u015bl\u0119, \u017ce jest tak, gdy\u017c dom jest najwa\u017cniejszy, o czym nawet najm\u0142odszy bobas ju\u017c wie. P\u00f3\u017aniej nie wszyscy mamy domy, albo; nawet nie chcemy mie\u0107 swojego domu, ale religia domu obejmuje wszystkich, a ju\u017c najdok\u0142adniej wyst\u0119powa\u0142a w ma\u0142ych miasteczkach, gdzie jeszcze niedawno ka\u017cda rodzina jednak mia\u0142a sw\u00f3j dom, czy domek, kt\u00f3ry ma\u0142o si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142 od tego zaprojektowanego przez bobasa. Kiedy teraz my\u015bl\u0119 o skromnych mieszkaniach, jak\u017ce skromnych domk\u00f3w, przypominam sobie, \u017ce w tych domach nie by\u0142o \u017cadnego zbytku, wszystkiego by\u0142o tylko ile potrzeba. Jedno z moich przedstawie\u0144 telewizyjnych spotka\u0142o si\u0119 w miasteczku z niezrozumieniem; by\u0142em zaskoczony bo akcja by\u0142a \u201eklarowna\u201d. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce powodem by\u0142y dwa radia w jednym domu, dwa, a nie jedno jak wsz\u0119dzie. I to bez \u017cadnego powodu, po co wi\u0119c trwoni\u0107 grosz, a ta zasada by\u0142a nadrz\u0119dna. Pyta pan, czy kontestowa\u0142em. Jak si\u0119 robi taki film, jest si\u0119 ca\u0142kowicie zanurzonym w przedstawianym \u015bwiecie. Przecie\u017c wszystko jest tutaj cz\u0119\u015bci\u0105 mnie samego: ojciec, matka, wujek, s\u0105siadka, nawet murzyn, wszystko z mojego domu. Oczywi\u015bcie i pekaes, kt\u00f3rego orientacyjne godziny przyjazdu i odjazdu by\u0142y wszystkim znane. Pekaes to nie by\u0142a scenografia, tylko obiekt graj\u0105cy. Czas w miasteczku, by\u0142 czasem pomi\u0119dzy autobusami: porannym, po\u0142udniowym, popo\u0142udniowym i wieczornym. To by\u0142 czas stoj\u0105cy, ale intensywny, dzia\u0142o si\u0119 \u017cycie. Film W dom<\/em>u, to by\u0142a moja historia i ja j\u0105 opowiedzia\u0142em. Chcia\u0142em unikn\u0105\u0107 osoby narratora, tylko chcia\u0142em, \u017ceby to by\u0142o opowiadanie w dzianiu si\u0119. Film otwiera odjazd autobusu, a zamyka przyjazd autobusu do miasteczka. Domy\u015blamy si\u0119, \u017ce za ka\u017cdym razem w autobusie jest bohater filmu. Osobliwa koncepcja: bohatera nigdy nie widzimy, ale ca\u0142e \u017cycie w tym domu kr\u0119ci si\u0119 wok\u00f3\u0142 jego osoby i wszystko jego dotyczy. Bohater jest studentem, studiuje w du\u017cym mie\u015bcie, w \u0141odzi. Akcja filmu dzieje si\u0119 w czasie kiedy syna nie ma w domu; w\u0142a\u015bnie ten czas pomi\u0119dzy odje\u017cd\u017caj\u0105cym autobusem, i przyje\u017cd\u017caj\u0105cym po miesi\u0105cach jest czasem tego filmu. Sam film jest tkanin\u0105 utkan\u0105 z drobnych spraw, zdarzonek, o wyra\u017conej w ten spos\u00f3b wielkiej mi\u0142o\u015bci rodzicielskiej, bardzo zwyczajnej.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> Jaki wp\u0142yw na pa\u0144sk\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 mia\u0142y takie wydarzenia z czas\u00f3w m\u0142odo\u015bci, jak lektura ksi\u0105\u017cki Ch\u0142opi<\/em> W\u0142adys\u0142awa Reymonta, s\u0142owa nauczyciela wychowania fizycznego oraz ko\u0144, kt\u00f3rego obserwowa\u0142 pan na pastwisku? Cz\u0119sto przywo\u0142uje pan te wspomnienia.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski:<\/strong> Najwa\u017cniejszy okaza\u0142 si\u0119 ko\u0144. By\u0142o to na pastwisku; chcia\u0142em go narysowa\u0107, jak si\u0119 okaza\u0142o, kieruj\u0105c si\u0119 wiedz\u0105, jak wygl\u0105da ko\u0144. Nic z tego nie wychodzi\u0142o, dopiero kiedy o tym zapomnia\u0142em, i rysowa\u0142em to co widz\u0119, czyli ja\u015bniejsze i ciemniejsze miejsca, wtedy wyszed\u0142 ko\u0144 jak \u017cywy. P\u00f3\u017aniej, robi\u0105c filmy zawsze pami\u0119ta\u0142em o tej pouczaj\u0105cej przygodzie.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong>Czemu wyjecha\u0142 pan z rodzinnego Pi\u0144czowa. Przecie\u017c m\u00f3g\u0142 pan po dzi\u015b dzie\u0144 wie\u015b\u0107 spokojne, ma\u0142omiasteczkowe \u017cycie?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski:<\/strong> Spokojne, ma\u0142omiasteczkowe \u017cycie, to te\u017c jest sztuka. Trzeba mie\u0107 predyspozycje. I tego tylko mo\u017cna zazdro\u015bci\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> Kiedy\u015b powiedzia\u0142 pan, \u017ce prowincja to szachownica. Co to znaczy?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski:<\/strong> W ma\u0142ym miasteczku, tak jak w szachach, wszystko dobrze wida\u0107 oraz wie si\u0119 czego mo\u017cna si\u0119 po kim spodziewa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> A dlaczego za swoje filmowe drogowskazy uznaje pan: Nag\u0105 wysp\u0119 <\/em>(1960) Kaneto Shindo, Posad\u0119 <\/em>(1961) Ermano Olmiego i Dersu Uza\u0142a (1975) <\/em>Akiry Kurosawy?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Dla mnie te trzy filmy wystarcz\u0105, \u017ceby kino by\u0142o wa\u017cne.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> Symptomatyczne jest jednak to, \u017ce w pa\u0144skim zestawie nie ma film\u00f3w z Polski?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski:<\/strong> Znakomicie odbijamy si\u0119 po naszemu i w obcych filmach.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> Ideologia i propaganda Polski Ludowej ufundowana by\u0142a na lansowaniu ludzi i temat\u00f3w zwi\u0105zanych ze wsi\u0105 i prowincj\u0105. Jak w\u0142adze i decydenci z Naczelnego Zarz\u0105du Kinematografii traktowali pa\u0144skie scenariusze i gotowe filmy?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Troch\u0119 inne by\u0142y oczekiwania. Ale nie przeszkadzano mi robi\u0107 swoich film\u00f3w. Je\u015bli tylko przekona\u0142em zesp\u00f3\u0142 filmowy, droga by\u0142a otwarta. Rozpieszczany ani premiowany to nie by\u0142em. Uwa\u017cano, \u017ce robi\u0119 filmy wy\u0142\u0105cznie na sw\u00f3j rachunek i niczego innego si\u0119 po mnie nie spodziewano. Natomiast we wcze\u015bniejszym ni\u017c my\u015bla\u0142em odpadni\u0119ciu od zawodu pomogli mi koledzy.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> Na przyk\u0142ad Niech ci\u0119 odleci mara <\/em>(1982) \u2013 film o niedolach ma\u0142omiasteczkowego sklepikarza, kt\u00f3ry wpada w tryby historii, wzbudzi\u0142 na kolaudacji kontrowersje.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Zarzucono mi, \u017ce zajmuj\u0119 si\u0119 drobnomieszcza\u0144stwem. Zarzut by\u0142 ci\u0119\u017cki, a wypowiedzi jednokierunkowe. Czeka\u0142em, \u017ce za chwil\u0119 us\u0142ysz\u0119, \u017ce ju\u017c nigdy nie zrobi\u0119 filmu. Ale na drugi dzie\u0144 otrzyma\u0142em d\u0142ug\u0105 list\u0119 uj\u0119\u0107 do usuni\u0119cia. By\u0142em uratowany.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Kobieta z prowincji<\/em>, 1985. Autor: Andrzej P\u0105gowski. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong>Nawet obsypana nagrodami Kobieta z prowincji <\/em>(1985) mia\u0142a 18 kopii kinowych. Dla por\u00f3wnania, w tym samym 1985 roku wykonano cztery kopie Zabicia ciotki<\/em> Grzegorza Kr\u00f3likiewicza, a rozrywkowy Och, Karol <\/em>Romana Za\u0142uskiego mia\u0142 ich a\u017c 87.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski:<\/strong> W\u0142a\u015bciwie zgadzam si\u0119 z takimi proporcjami. Takie trze\u017awe podej\u015bcie legalizuje istnienie film\u00f3w maj\u0105cych ma\u0142o widz\u00f3w; z g\u00f3ry wiadomo, \u017ce t\u0142um\u00f3w nie b\u0119dzie, mimo, \u017ce cz\u0119sto s\u0105 to filmy bardzo dobre. Zreszt\u0105 jest telewizja i nie ma problem\u00f3w z dotarciem do widz\u00f3w; kilka moich film\u00f3w fabularnych ma w telewizji, ka\u017cdy, ponad sto emisji, to jest ogromna widownia.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong>Czy pa\u0144skie kinowe filmy fabularne rymuj\u0105 si\u0119 z realizacjami dokumentalnymi, animacjami i formami eksperymentalnymi? Czy suplementem do W domu<\/em> \u2013 obrazu o st\u0119sknionych, kochaj\u0105cych rodzicach jest kr\u00f3tkometra\u017cowe Na wyje\u017adzie<\/em> (1980) \u2013 opowie\u015b\u0107 o m\u0142odzie\u0144cu, kt\u00f3ry z prowincji wyje\u017cd\u017ca do miasta?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>W wypadku tych dw\u00f3ch film\u00f3w \u0142\u0105czno\u015b\u0107 jest na 100 procent to wszystko wprost z mojego domu i z mojego \u017cycia samotniczego (Na wyje\u017adzie<\/em>). W innych filmach identyfikuj\u0119 si\u0119 z g\u0142\u00f3wnymi bohaterami. Kramarz z filmu Kramarz<\/em> to ja. Tak samo Braciszek, czy ch\u0142opaki z Nad rzek\u0105, kt\u00f3rej nie ma<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> Czy prowincja jest katalizatorem, kt\u00f3ry daje panu mo\u017cliwo\u015b\u0107 autorskiego m\u00f3wienia o rzeczywisto\u015bci?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski:<\/strong> Tak, m\u00f3wi\u0119 poprzez prowincj\u0119. Na pocz\u0105tku by\u0142o to dla mnie odkryciem, \u017ce umiem to, i \u017ce mi \u0142atwo przychodzi. Ta \u0142atwo\u015b\u0107 jest niezb\u0119dna, \u017ceby si\u0119 wys\u0142owi\u0107. Prowincja jest moim fortepianem, albo organkami z b\u0119bnem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Andrzej Bara\u0144ski,Tabu<\/em> (1987). Autor: Roman Sumik, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong>Nawet w chwili ogl\u0105dania pa\u0144skich film\u00f3w, kt\u00f3re nie rozgrywaj\u0105 si\u0119 na wsi czy w ma\u0142ym mie\u015bcie, mam poczucie obcowania z poetyk\u0105 prowincji. Jest tak cho\u0107by w filmie Par\u0119 os\u00f3b ma\u0142y czas <\/em>(2007) o Jadwidze Sta\u0144czakowej i Mironie Bia\u0142oszewskim.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>A dlatego, \u017ce prowincja to nie tylko obszar poza miastem. Prowincja, w moim mniemaniu, to r\u00f3wnie\u017c wysoka kultura. Mieszkanie Jadwigi Sta\u0144czakowej i jego bywalcy, to nic innego jak drogie mi ma\u0142e miasteczko, czu\u0142em si\u0119 jak u siebie.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong>A mo\u017ce taka prowincjonalna by\u0142a ca\u0142a Polska Ludowa?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Dla mnie prowincja to co\u015b romantycznego. Patronem takiej prowincji jest Adam Mickiewicz, o czym sam m\u00f3wi\u0142. Kultura miejska bardzo si\u0119 pogubi\u0142a, natomiast prowincja, jej naturalna kultura, zosta\u0142a zduszona, odebrano jej g\u0142os. M\u00f3wi\u0119 to r\u00f3wnie\u017c na podstawie recepcji moich film\u00f3w, sposob\u00f3w ich traktowania, albo tylko niezauwa\u017cania.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Ksi\u0119stwo<\/em> (2012). Autor: Andrzej P\u0105gowski. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik<\/strong>: Z powodu sporu o widoczny w kadrze pasek z klamr\u0105 zako\u0144czy\u0142 pan wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze Zbigniewem Rybczy\u0144skim \u2013 operatorem pa\u0144skich etiud filmowych. Z kolei w jednej ze scen W domu<\/em> mo\u017cna dostrzec oryginaln\u0105 wersalk\u0119 z domu pa\u0144skiej mamy. Jak\u0105 rol\u0119 w filmach Andrzeja Bara\u0144skiego odgrywaj\u0105 przedmioty. Czemu s\u0105 a\u017c tak wa\u017cne?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Jak by\u0142o z paskiem nie pami\u0119tam, ale nasza przyja\u017a\u0144 ze Zbyszkiem trwa\u0142a nieprzerwanie. Takiej wersalki jakiej potrzebowa\u0142em szukano d\u0142ugo i intensywnie, ale bez skutku. W ko\u0144cu po\u017cyczono orygina\u0142 od mojej mamy, i z Pi\u0144czowa przywieziono na plan w \u0141odzi. Realizacja filmu jest to stan r\u00f3wnowagi chwiejnej, dlatego re\u017cyser lubi mie\u0107 na planie co\u015b prawdziwego. Na przyk\u0142ad Krystyna Janda, graj\u0105c posta\u0107 nie\u017cyj\u0105cej ju\u017c niewidomej Jadwigi Sta\u0144czakowej u\u017cywa\u0142a jej okular\u00f3w. Macamy, szukamy czego\u015b trwa\u0142ego, \u017ceby si\u0119 uchwyci\u0107. Ta wersalka z mojego dzieci\u0144stwa, by\u0142a w\u0142a\u015bnie czym\u015b takim.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> W swoich filmach cz\u0119sto stosuje pan metod\u0119 \u201eokiem Guliwera\u201d? Na czym ona polega?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Kiedy robi\u0142em filmy oparte o szczeg\u00f3\u0142owe biografie, a w\u0142a\u015bciwie autobiografie, rozpisywa\u0142em je na papierowych ta\u015bmach. Raz by\u0142o to wi\u0119kszymi okresami, innym razem mniejszymi. Ta zabawa dostarcza\u0142a mi nowych wra\u017ce\u0144, nowego spojrzenia na \u017cycie tego cz\u0142owieka, widzia\u0142em je w jednym kawa\u0142ku. Czasem k\u0142ad\u0142em ta\u015bm\u0119 na pod\u0142odze, a sam wchodzi\u0142em na drabink\u0119 i niczym z balonu widzia\u0142em ca\u0142e \u017cycie od urodzin do \u015bmierci. Dreszcze metafizyczne.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong>Ma\u0142o kto pami\u0119ta, \u017ce my\u015bla\u0142 pan o studiach na Akademii Sztuk Pi\u0119knych. Czy w swoich filmach cytuje pan dzie\u0142a innych tw\u00f3rc\u00f3w? Czy mo\u017cna w pa\u0144skim obrazie prowincji szuka\u0107 wp\u0142yw\u00f3w Jacka Malczewskiego czy Tadeusza Makowskiego, o kt\u00f3rym nakr\u0119ci\u0142 pan w Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych film \u015aladami Tadeusza Makowskiego <\/em>(1981)?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Makowski \u2013 tak, nawet widz\u0119 siebie jako jednego z tych dzieciak\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie dzia\u0142a na mnie obraz Powr\u00f3t ze szko\u0142y <\/em>(1927), jakbym ci\u0105gle wraca\u0142. Ale \u017ceby usi\u0142owa\u0107 na\u015bladowa\u0107 jakiego\u015b malarza, jego obrazy w filmie, to nie. To jest w z\u0142ym gu\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ryszard Lenczewski, Andrzej Bara\u0144ski. Dwa ksi\u0119\u017cyce<\/em> (1993). Autor: Roman Sumik, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong>Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 pan najlepszymi polskimi operatorami: m.in. Zbigniewem Rybczy\u0144skim, Tomaszem Tarasinem, Krzysztofem Ptakiem, Ryszardem Lenczewskim, Dariuszem Kucem, Jackiem Petryckim, a ostatnio z Grzegorzem K\u0119dzierskim. Czym kierowa\u0142 si\u0119 pan dobieraj\u0105c do swoich film\u00f3w tych autor\u00f3w zdj\u0119\u0107?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski:<\/strong> Nim przejdzie si\u0119 do spraw niewymiernych, to musz\u0119 by\u0107 pewny profesjonalizmu, bo tylko wtedy mo\u017cna si\u0119ga\u0107 do wy\u017cszych grz\u0105dek. Ceni\u0119 operatora, kt\u00f3ry rozumie, \u017ce czasem trzeba zrobi\u0107 z\u0142e zdj\u0119cie, bo jest wa\u017cniejsze od dobrego.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong>My\u015bl\u0105c o sferze wizualnej Niech ci\u0119 odleci mara<\/em>, Kobiety z prowincji<\/em>, Nad rzek\u0105, kt\u00f3rej nie ma<\/em> (1991) czy szczeg\u00f3lnie w Dniu wielkiej ryby <\/em>(1997) zastanawiam si\u0119 nad rol\u0105 pejza\u017cu. Czy odgrywa on dla pana istotn\u0105 rol\u0119?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Pejza\u017c jest dla mnie muzyk\u0105 dla oczu. Kiedy patrz\u0119, s\u0142ucham i s\u0142ysz\u0119. Czasem muzyka si\u0119 sp\u00f3\u017ania, ale wkr\u00f3tce pojawia si\u0119 i dogania nas. A kiedy wr\u00f3cimy, jest ju\u017c jej pe\u0142no, nic tylko filmowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Nad rzek\u0105, kt\u00f3rej nie ma<\/em> (1991). Autor: Andrzej P\u0105gowski. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong>Podobno marzy\u0142 pan o realizacji filmu, w kt\u00f3rym kamera przez d\u0142ugi czas obserwuje koron\u0119 drzewa poruszaj\u0105c\u0105 si\u0119 na wietrze.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Tak, to jest jeden z tych projekt\u00f3w, kt\u00f3rych nie zrealizowa\u0142em i \u017ca\u0142uj\u0119. Na pocz\u0105tek by\u0142by to filmik, ale finalnie to by\u0142by serial. Opr\u00f3cz drzewa jeszcze by\u0142yby dwa tematy: strumie\u0144 i chmury.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> Czy jest pan filmowcem etnografem?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski:<\/strong> Etnografem to nie, s\u0105 filmowcy specjalizuj\u0105cy si\u0119 w takich filmach. Ja przyk\u0142ada\u0142em wag\u0119 do tzw. warunk\u00f3w socjalno-bytowych bohater\u00f3w. Uwa\u017ca\u0142em bardzo, \u017ceby nie pope\u0142ni\u0107 b\u0142\u0119du w\u0142a\u015bnie w tej sferze. U\u0142atwia\u0142o to r\u00f3wnie\u017c prac\u0119 aktor\u00f3w: wystarczy\u0142o, \u017ce weszli do wn\u0119trza i ju\u017c wiedzieli kim s\u0105. W tej dziedzinie mia\u0142em znakomit\u0105 scenografk\u0119, \u017con\u0119 Albin\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Andrzej Bara\u0144ski, Nad rzek\u0105, kt\u00f3rej nie ma<\/em> (1991). Autor: Roman Sumik, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik:<\/strong> Czy pa\u0144skie filmy o prowincji tworz\u0105 autorskie archiwum pami\u0119ci? Opowie\u015bci o czasie, miejscach i ludziach, kt\u00f3rym ofiarowa\u0142 pan nie\u015bmiertelno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Ciesz\u0119 si\u0119 z tego powodu, bo ocali\u0142em kawa\u0142ek ludzkiego \u015bwiata, kt\u00f3ry by\u0142 rzadziej filmowany. W ko\u0144cu dlatego zosta\u0142em filmowcem, widzia\u0142em tak\u0105 misj\u0119 dla siebie: ocali\u0107 od zapomnienia. A film te\u017c, ju\u017c sam w sobie jest archiwum. Projekcja nieco starszego filmu w telewizji i otwiera si\u0119 archiwum z aktorami i tw\u00f3rcami filmowymi.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik: <\/strong> Czy dzisiaj, w po\u0142owie 2022 roku wci\u0105\u017c czuje si\u0119 pan cz\u0142owiekiem z prowincji?<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski: <\/strong>Inaczej bym to nazwa\u0142: jestem wyposa\u017cony w prowincj\u0119, mam j\u0105 na wyposa\u017ceniu. Prowincja da\u0142a mi wszystko, a ja jej oddanie s\u0142u\u017cy\u0142em. Wynika\u0142o to z g\u0142\u0119bokiego przekonania o wa\u017cno\u015bci prowincji. Przecie\u017c dla niej zrezygnowa\u0142em z innych filmowych \u015bwiat\u00f3w. Ale kiedy pomy\u015bl\u0119 o filmach, kt\u00f3re zrobi\u0142em: W domu<\/em>, Niech ci\u0119 odleci mara<\/em>, Kobieta z prowincji<\/em>, Kramarz<\/em>, Nad rzek\u0105, kt\u00f3rej nie ma<\/em>, Dwa ksi\u0119\u017cyce<\/em>, Dzie\u0144 wielkiej ryby<\/em>, Braciszek<\/em> czuj\u0119 si\u0119 szcz\u0119\u015bliwy i dumny.<\/p>\n\n\n\n

Warszawa, maj 2022 roku<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Bara\u0144ski<\/strong> \u2013 re\u017cyser, scenarzysta. Przed rozpocz\u0119ciem edukacji w szkole filmowej studiowa\u0142 na Politechnice \u015al\u0105skiej w Gliwicach. Dzia\u0142a\u0142 w Studenckim Teatrze Poezji \u201eStep\u201d, kt\u00f3rego opiekunem by\u0142 poeta Tadeusz R\u00f3\u017cewicz. Ju\u017c w telewizyjnym W domu<\/em> (1975) podj\u0105\u0142 temat prowincji, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 naczelnym zagadnieniem jego tw\u00f3rczo\u015bci. W kolejnych filmach fabularnych (Niech ci\u0119 odleci mara<\/em>, Kobieta z prowincji<\/em>, Nad rzek\u0105, kt\u00f3rej nie ma<\/em>, Ksi\u0119stwo<\/em>) re\u017cyser z etnograficzn\u0105 pasj\u0105 odda\u0142 si\u0119 portretowaniu \u015bwiata polskiej prowincji. Obok film\u00f3w fabularnych Andrzej Bara\u0144ski realizuje filmy dokumentalne, animacje i formy eksperymentalne. Kino Andrzeja Bara\u0144skiego funkcjonuje na marginesie polskiej kinematografii, z dala od m\u00f3d i uwik\u0142ania w polityk\u0119. Artysta cierpliwie pod\u0105\u017ca obran\u0105 przez siebie \u015bcie\u017ck\u0105. Ostatnimi realizacjami Bara\u0144skiego s\u0105 teatry telewizji: Badyle<\/em> (2020) \u2013 na podstawie utwor\u00f3w Tadeusza R\u00f3\u017cewicza i Marka Gajdzi\u0144skiego oraz Stara kobieta<\/em> wysiaduje <\/em>(2021) \u2013 adaptacja dramatu Tadeusza R\u00f3\u017cewicza. Andrzej Bara\u0144ski jest laureatem szeregu nagr\u00f3d, w 2020 roku na 45. Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni otrzyma\u0142 presti\u017cowe Platynowe Lwy.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik<\/strong> \u2013 filmoznawca, cz\u0142onek redakcji \u201cPleografu\u201d, przygotowuje dysertacj\u0119 W kadrze i poza nim. Fabularne filmy Grzegorza Kr\u00f3likiewicza<\/em>. Interesuje si\u0119 kinem polskim oraz filmem dokumentalnym. Publikowa\u0142 w \u201eKwartalniku Filmowym\u201d, \u201ePleografie\u201d, \u201ePanoptikum\u201d oraz tomach zbiorowych. Jest autorem ksi\u0105\u017cek Leszek Wronko. D\u017awi\u0119k filmu polskiego<\/em> (2013) oraz Elementarz Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych<\/em> (2018; wraz z K. Jajk\u0105 i E. Sowi\u0144skim).<\/p>\n\n\n\n

Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rozmowa z re\u017cyserem Andrzejem Bara\u0144skim, kt\u00f3ry po uko\u0144czeniu szko\u0142y filmowej w \u0141odzi po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 portretowaniu polskiej prowincji. Dokona\u0142 tego ju\u017c w debiutanckim filmie telewizyjnym zatytu\u0142owanym W domu <\/em>(1976), ujawniaj\u0105c autorski, niepowtarzalny styl. W wywiadzie re\u017cyser opowiada o tym filmie-archetypie, dzieli si\u0119 refleksjami o kinie, prowincji i \u015bwiadomej rezygnacji z innych filmowych temat\u00f3w, deklaruj\u0105c: Prowincja da\u0142a mi wszystko, a ja jej oddanie s\u0142u\u017cy\u0142em. <\/em>Opowiada r\u00f3wnie\u017c o roli, jak\u0105 w filmach pe\u0142ni pejza\u017c, w\u0105tkach autobiograficznych oraz o funkcjonowaniu jego tw\u00f3rczo\u015bci w Polsce Ludowej. Rozmowa jest swoistym bilansem, kt\u00f3ry Andrzej Bara\u0144ski sporz\u0105dza ze swojego filmowego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Summary:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Interview with director Andrzej Baranski who, after graduating from a film school in \u0141\u00f3d\u017a, began portraying the Polish countryside. He did this already in his debut, television film titled At home<\/em> (1976), revealing the author’s unique style. In an interview the director talks about this film-arcane, shares his reflections on cinema, province and the conscious resignation from other film themes, declaring: Province gave me everything, and I served it devotedly<\/em>. He also talks about the role landscape plays in his films, autobiographical themes and the functioning of his work in People’s Poland. The conversation is a kind of balance sheet that Andrzej Bara\u0144ski makes of his film life.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Filmy KOBIETA Z PROWINCJI, TABU, NAD RZEK\u0104 KT\u00d3REJ NIE MA zobaczysz na serwisie naszego partnera:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozmowa z re\u017cyserem Andrzejem Bara\u0144skim, kt\u00f3ry po uko\u0144czeniu szko\u0142y filmowej w \u0141odzi po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 portretowaniu polskiej prowincji. Dokona\u0142 tego ju\u017c w debiutanckim filmie telewizyjnym zatytu\u0142owanym W domu (1976), ujawniaj\u0105c autorski, niepowtarzalny styl. W wywiadzie re\u017cyser opowiada o tym filmie-archetypie, dzieli si\u0119 refleksjami o kinie, prowincji i \u015bwiadomej rezygnacji z innych filmowych temat\u00f3w, deklaruj\u0105c: Prowincja da\u0142a mi wszystko, a ja jej oddanie s\u0142u\u017cy\u0142em. Opowiada r\u00f3wnie\u017c o roli, jak\u0105 w filmach pe\u0142ni pejza\u017c, w\u0105tkach autobiograficznych oraz o funkcjonowaniu jego tw\u00f3rczo\u015bci w Polsce Ludowej. Rozmowa jest swoistym bilansem, kt\u00f3ry Andrzej Bara\u0144ski sporz\u0105dza ze swojego filmowego \u017cycia.<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":4241,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1336],"tags":[1338,1348,551,1113,1347,38,266,1345,1160,1346,1351,1350,1343,1349,1344,1339,1340,1341,428],"ppma_author":[1323],"class_list":["post-4234","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-2-2022","tag-andrzej-baranski","tag-braciszek","tag-cenzura","tag-cenzura-kina-w-prl","tag-dwa-ksiezyce","tag-kino-polskie","tag-kino-prl","tag-kobieta-z-prowincji","tag-kolaudacja","tag-kramarz","tag-miron-bialoszewski","tag-na-wyjezdzie","tag-nad-rzeka-ktorej-nie-ma","tag-niech-cie-odleci-mara","tag-pinczow","tag-prowincja","tag-prowincja-w-filmie-polskim","tag-w-domu","tag-wytwornia-filmow-oswiatowych"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t