{"id":3955,"date":"2022-06-11T09:28:03","date_gmt":"2022-06-11T08:28:03","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=3955"},"modified":"2022-06-20T14:44:56","modified_gmt":"2022-06-20T13:44:56","slug":"film-in-statu-nascendi-recenzja-ksiazki-film-polski-wspolczesnie-od-glownego-nurtu-do-eksperymentu-red-marta-giec-artur-majer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/film-in-statu-nascendi-recenzja-ksiazki-film-polski-wspolczesnie-od-glownego-nurtu-do-eksperymentu-red-marta-giec-artur-majer\/","title":{"rendered":"Film „in statu nascendi”"},"content":{"rendered":"\n

Polskie Towarzystwo Komunikacji Spo\u0142ecznej<\/em><\/p>\n\n\n\n

ORCID: 0000-0003-0151-6909<\/em><\/p>\n\n\n\n

Recenzja ksi\u0105\u017cki Film polski wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie: od g\u0142\u00f3wnego nurtu do eksperymentu<\/em>, red. Marta Giec, Artur Majer, \u0141\u00f3d\u017a 2021.<\/p>\n\n\n\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.2.14<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"https:\/\/ksiegarnia.filmschool.lodz.pl\/678-large_default\/film-polski-wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie-od-g\u0142\u00f3wnego-nurtu-do-eksperymentu.jpg\"
Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki Film polski wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie: od g\u0142\u00f3wnego nurtu do eksperymentu<\/em>, red. Marta Giec, Artur Majer, \u0141\u00f3d\u017a 2021;
prawa: Wydawnictwo Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Jak mo\u017cna dzi\u015b opowiedzie\u0107 \u015bwiat? Co jest kluczem do przesz\u0142o\u015bci, tera\u017aniejszo\u015bci i przysz\u0142o\u015bci kina? Czy jest to narracyjno\u015b\u0107? Czy dawka wizualna<\/em>[1]<\/a><\/sup><\/sup> zapisana w chmurach? A mo\u017ce pami\u0119\u0107 cia\u0142a: oka, ucha, sk\u00f3ry? Zadaj\u0105c takie pytania od lat badacze sygnalizowali potrzeb\u0119 spisywania nie tylko historii sztuki filmowej, ale i jej tera\u017aniejszo\u015bci jako ustanawiania to\u017csamo\u015bci. Jedn\u0105 z tendencji opisu wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci jest pos\u0142ugiwanie si\u0119 poj\u0119ciem \u201emediatyzacja\u201d [\u0142ac. mediatus po\u015bredni<\/em>], kt\u00f3rego pierwotnie nie \u0142\u0105czono z mediami, a z procesem wyzwalania si\u0119 ze stosunku zale\u017cno\u015bci w uk\u0142adzie hierarchiczno-centralistycznym, prowadz\u0105cym w stron\u0119 rozproszonych relacji horyzontalnych[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie to raczej proces lub metaproces<\/em> spo\u0142eczny, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy si\u0119 z trzema kontekstami, tworz\u0105cymi paradygmat codzienno\u015bci, paradygmat \u017cycia w \u015bwiecie symbolicznym oraz paradygmat \u2013 szeroko poj\u0119tych \u2013 medialnych transformacji[3]<\/a><\/sup><\/sup>. Ten ostatni staje si\u0119 kluczem do zrozumienia nie tylko wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, ale przede wszystkim sztuki audiowizualnej, a ponadto tego co uznawane dot\u0105d za kanoniczne, a co pozostawa\u0142o w planie eksperymentu.<\/p>\n\n\n\n

W kontek\u015bcie tych rozwa\u017ca\u0144 wa\u017cne jest te\u017c ciekawe rozr\u00f3\u017cnienie terminologiczne: mediatyzacja<\/em> i medializacja<\/em>. Wielu badaczy traktuje zamiennie obydwa terminy. Niemniej jednak warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce pierwsze przez badaczy oznacza\u0142o \u201ecoraz bardziej zag\u0119szczaj\u0105c\u0105 si\u0119 sie\u0107 mi\u0119dzy mediami a spo\u0142ecze\u0144stwem (Thomas Steinmaurer)\u201d[4]<\/a><\/sup><\/sup>. Drugie odnosi\u0142o si\u0119 do kontaminacji (zmieszanie, ska\u017cenie) spo\u0142ecze\u0144stwa tre\u015bciami medialnymi (Winfried Schulz)<\/em>[5]<\/a><\/sup><\/sup>. Dlatego to ostatnie sformu\u0142owanie jest, zdaniem medioznawc\u00f3w, technicznie odpowiedniejsze, a jednocze\u015bnie ekskluzywne i nie rodz\u0105ce tylu wieloznaczno\u015bci w obr\u0119bie nauki. Jak si\u0119 okazuje i czego dowodem jest ksi\u0105\u017cka Film polski wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie: od g\u0142\u00f3wnego nurtu do eksperymentu<\/em> pod redakcj\u0105 Marty Giec i Artura Majera, kt\u00f3ra wydana zosta\u0142a przez Szko\u0142\u0119 Filmow\u0105 w \u0141odzi w 2021[6]<\/a><\/sup><\/sup>, tak\u017ce w sferze sztuki.<\/p>\n\n\n\n

Czas pokaza\u0142, \u017ce w d\u0105\u017ceniach do opowiedzenia o filmie w jego aktualno\u015bci, w procesie, w dzianiu si\u0119<\/em>, wa\u017cne s\u0105 nie tylko: sta\u0142a gotowo\u015b\u0107 do reinterpretacji, czyli nowego spojrzenia na przesz\u0142o\u015b\u0107, cho\u0107by poprzez inaczej postawione akcenty, kontekst zewn\u0119trzny czasoprzestrzenny i geopolityczny: europejski, pozaeuropejski, ale przede wszystkim poszukiwanie nowo\u015bci, a wi\u0119c inteligencja w podej\u015bciu do ironiczno\u015bci stwierdzenia: poka\u017c mi co\u015b, czego nie wiem<\/em>. Takie wyzwanie sta\u0142o si\u0119 punktem wyj\u015bcia dla redaktor\u00f3w i autor\u00f3w wspomnianej ksi\u0105\u017cki. Zadanie trudne do przeprowadzenia, ale ostatecznie zwie\u0144czone powodzeniem. Dodatkowo jest to ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra mo\u017ce \u2013 paradoksalnie \u2013 nabra\u0107 warto\u015bci z czasem.<\/p>\n\n\n\n

Publikacje wieloautorskie s\u0105 si\u0142\u0105 rzeczy polifoniczne. To ostatnie sformu\u0142owanie oznacza nie tylko aktualizacj\u0119 r\u00f3\u017cnych kana\u0142\u00f3w komunikacyjnych, a wi\u0119c poniek\u0105d typow\u0105 dla wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci walk\u0119 o widza, uwag\u0119 i portfele<\/em>[7]<\/a><\/sup><\/sup>, ale co istotniejsze potrzeb\u0119 uwa\u017cno\u015bci. W tym przypadku to niew\u0105tpliwy atut wskazanej ksi\u0105\u017cki. Autorzy tomu umo\u017cliwiaj\u0105 odbiorcom wieloaspektowe odkrywanie filmowych trend\u00f3w na bie\u017c\u0105co, niejako in statu nascendi<\/em>. Najwi\u0119cej tekst\u00f3w dotyczy zjawisk z ostatnich dziesi\u0119ciu lat. Autorzy reprezentuj\u0105 r\u00f3\u017cne orientacje badawcze: audience studies<\/em>, analiz\u0119 ideologiczn\u0105, badania filmoznawcze czy studia nad konsumentami kultury i zarz\u0105dzaj\u0105cymi kinami. Filmoznawcy bior\u0105 na warsztat te\u017c r\u00f3\u017cne rodzaje filmowe: fabu\u0142\u0119, dokument, animacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Tak jak sugeruje tytu\u0142 to wielow\u0105tkowa opowie\u015b\u0107 o polskim kinie wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, w kt\u00f3rej pojawi\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno opowie\u015bci z obszaru kina g\u0142\u00f3wnego nurtu, kina komercyjnego jaki i eksperymentalnego. Warto wi\u0119c raz jeszcze przyjrze\u0107 si\u0119 podstawowym poj\u0119ciom, kt\u00f3re zakre\u015bli\u0142y horyzont poznawczy autor\u00f3w wskazanej publikacji: wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107<\/em>, film-kino<\/em>, g\u0142\u00f3wny nurt<\/em> (kanon) i eksperyment<\/em>. Czy z zamieszczonych w recenzowanej publikacji tekst\u00f3w wy\u0142ania si\u0119 jakie\u015b innowacyjne rozumienie tych podstawowych termin\u00f3w? Jak zmienia si\u0119 sztuka filmowa jako narracja o \u015bwiecie czy klucz do zrozumienia przesz\u0142o\u015bci wobec mediatyzacji? Jak obecnie wygl\u0105da sytuacja kina rozumianego jako aparat techniczno-technologiczny, miejsce czy pole spo\u0142ecznych interakcji wobec mediatyzacji? Czy istotnie kinocentryzm<\/em> ust\u0119puje streamocentryzmowi<\/em>?[8]<\/a><\/sup><\/sup> A ten ostatni wymusza rewizj\u0119 kanonu? Co z kolei oznacza \u201eprzepisywanie historii kina na nowo\u201d lub pisanie jej nowego rozdzia\u0142u<\/em>?[9]<\/a><\/sup><\/sup> Autorzy Filmu polskiego wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie<\/em> podejmuj\u0105 te i inne w\u0105tki na konkretnych przyk\u0142adach, wzbogacaj\u0105c teoretyczne dywagacje o aspekt warsztatowy: analityczno-interpretacyjny.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka sk\u0142ada si\u0119 z jedenastu cz\u0119\u015bci. We wst\u0119pie Marta Giec i Artur Majer zakre\u015blaj\u0105 horyzont badawczy autor\u00f3w tomu. Redaktorzy zasygnalizowali potrzeb\u0119 zmierzenia si\u0119 z kwesti\u0105 zasadnicz\u0105: m\u00f3wi\u0107 o kinie, czy raczej o filmie<\/em>[10]<\/a><\/sup><\/sup>? Przyk\u0142adem kontrowersji mo\u017ce by\u0107 odpowied\u017a na pytanie: w jakim stopniu platformy streamingowe przejmuj\u0105 widz\u00f3w i odzwyczajaj\u0105 ich od do\u015bwiadczenia kinowego dyspozytywu. (\u2026) Czy ka\u017cdy film to ju\u017c i jeszcze kino? Czy mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o kinie polskim w czasach, kiedy premiera filmu odbywa si\u0119 na Netfliksie lub innej stronie wideo na \u017c\u0105danie (VoD)? To pytania podstawowe, ale \u2013 w czasach obecnych \u2013 konieczne do zadania. Film polski wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie<\/em> udziela na nie odpowiedzi na bazie bada\u0144 empirycznych, bada\u0144 aktualnych, a wi\u0119c niezwykle cennych. Z wa\u017cnym zastrze\u017ceniem. Autorzy maj\u0105 bowiem \u015bwiadomo\u015b\u0107, tego, \u017ce pisz\u0105c wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, dotykaj\u0105 rodzimej kinematografii, jej tw\u00f3rc\u00f3w i owoc\u00f3w, opisuj\u0105c zdarzenia zastane i bliskie, lecz w zasadzie ju\u017c minione<\/em>[11]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsz\u0105 ods\u0142on\u0105 jest perspektywa odbiorcza, kt\u00f3r\u0105 analizuje Anna Wr\u00f3blewska w rozdziale: Co si\u0119 ogl\u0105da, czyli nowe polskie kino wed\u0142ug widz\u00f3w<\/em>[12]<\/a><\/sup><\/sup>. Autorka pisze o wyborach i preferencjach widz\u00f3w, kt\u00f3rych miar\u0105 s\u0105 strony boxoffice.pl. Szczeg\u00f3lnie wnikliwemu ogl\u0105dowi poddane s\u0105 lata 2015-2019, czyli do okresu przed pandemi\u0105, i wskazuje, jakie czynniki wp\u0142ywa\u0142y na popularno\u015b\u0107 polskich tytu\u0142\u00f3w. Badaczka, przywo\u0142uj\u0105c raporty, statystyki, podkre\u015bla wyra\u017any trend \u2013 dominacji komedii romantycznych \u2013 w polskiej kinematografii, kt\u00f3ry zainicjowa\u0142y filmy: Ryszarda Zatorskiego (Nigdy w \u017cyciu<\/em> z 2004 i Tylko mnie kochaj<\/em> z 2006), a nast\u0119pnie umacnia\u0142y fabu\u0142y typu: Listy do M<\/em>, Planeta Singli<\/em>. Jednocze\u015bnie Anna Wr\u00f3blewska wskazuje na tendencj\u0119 do promowania dramat\u00f3w obyczajowych z elementami komediowymi czy komediodramat\u00f3w jako komedii, w celu zwi\u0119kszenia potencja\u0142u frekwencyjnego. Przyk\u0142adami s\u0105: Disco polo<\/em> Macieja Bochniaka z 2015, Moje c\u00f3rki krowy<\/em> Kingi D\u0119bskiej z 2016, Polityka<\/em> Patryka Vegi i (Nie)znajomi <\/em>Tadeusza \u015aliwy z 2019. Wa\u017cn\u0105 obserwacj\u0105 jest te\u017c uznanie kina biograficznego za gatunek rozwojowy, o czym \u015bwiadcz\u0105 liczne produkcje tego typu: Bogowie<\/em> \u0141ukasza Palkowskiego, Ostatnia rodzina<\/em> Jana P. Matuszy\u0144skiego, Sztuka kochania. Historia Michaliny<\/em> Wis\u0142ockiej Marii Sadowskiej oraz w\u0142\u0105czanie kina autorskiego w obieg komercyjnej machiny w imi\u0119 tzw. ekonomii presti\u017cu<\/em>[13]<\/a><\/sup><\/sup>. \u015awiadczy to o pozytywnym trendzie zainteresowania widza masowego kinem ambitnym (zob. Zimna wojna <\/em>Paw\u0142a Pawlikowskiego, Bo\u017ce Cia\u0142o<\/em> Jana Komasy czy animacja Tw\u00f3j Vincent<\/em> Doroty Kobieli i Hugh Welchmana). Kwesti\u0105 zasadnicz\u0105 pozostaje jednak przemy\u015blana kampania reklamowa, dzi\u0119ki kt\u00f3rej widzowie s\u0105 sk\u0142onni wybra\u0107 si\u0119 na okre\u015blony tytu\u0142[14]<\/a><\/sup><\/sup>. Dlatego te\u017c zdaniem badaczki nadszed\u0142 czas dla specjalizacji bada\u0144 publiczno\u015bci (audience studies<\/em>), kt\u00f3re \u201euka\u017c\u0105 zawi\u0142o\u015bci procesu decyzyjnego przy zakupie biletu\u201d[15]<\/a><\/sup><\/sup>. Ta konstatacja otwiera wi\u0119c znane, acz zaniedbywane przez d\u0142ugi czas, pole filmoznawczej obserwacji.<\/p>\n\n\n\n

O wsp\u00f3\u0142czesnym kinie gatunk\u00f3w, te\u017c o produkcjach z 2020, pisze Artur Majer. Jego celem jest deszyfracja przekazu ideologicznego, wskazuj\u0105cego, jakimi przekonaniami na temat tera\u017aniejszo\u015bci spo\u0142ecznej produkcje te karmi\u0105 swoich odbiorc\u00f3w<\/em>[16]<\/a><\/sup><\/sup>. Problem nie nale\u017cy do nowych, ale jego podj\u0119cie okazuje si\u0119 wa\u017cne z uwagi na ostateczn\u0105 konstatacj\u0119 autora. Brzmi ona tak: Skoro gatunek jest rodzajem rytua\u0142u, w kt\u00f3rym jako odbiorcy uczestniczymy, nasz rytua\u0142 komunikuje nam zaiste smutne lub nierealne wizje, w kt\u00f3re wierzymy. (\u2026) Utrwalamy je zarazem, uczestnicz\u0105c w \u017cyciu tej kultury i konsumuj\u0105c jej produkty, kt\u00f3rymi w tym przypadku jest wsp\u00f3\u0142czesne polskie kino gatunk\u00f3w<\/em>[17]<\/a><\/sup><\/sup>. To b\u0142\u0119dne ko\u0142o. Czy mo\u017cna je przerwa\u0107? To na pewno ciekawy punkt wyj\u015bcia do dyskusji.<\/p>\n\n\n\n

Niezwykle wa\u017cny temat polskiego kina rozrachunkowego w latach 2010-2020 podj\u0119\u0142a Natasza Korczarowska w tek\u015bcie Co my\u015bli Pan T. o piekle (PRL-u).<\/em> Autorka patrzy na PRL z dw\u00f3ch perspektyw, ujawniaj\u0105c janusowe oblicze epoki minionej<\/em>: tragiczne i komiczne. W pierwszym przypadku wskazuje filmy odnosz\u0105ce si\u0119 do zbrodni PRL-u. W drugim nawi\u0105zuj\u0105ce do uj\u0119\u0107 groteskowych. Przyk\u0142adami filmowymi w refleksji autorki staj\u0105 si\u0119 wi\u0119c: Czerwony Paj\u0105k<\/em> Marcina Kosza\u0142ki z 2015, Jestem morderc\u0105<\/em> Macieja Pieprzycy z 2016, Ach \u015bpij kochanie<\/em> Krzysztofa Langa z 2017 oraz Pan T.<\/em> (2019) Marcina Krzyszta\u0142owicza. S\u0105 to filmy, kt\u00f3re wyra\u017anie pokazuj\u0105, \u017ce lata 2010-2020 zaowocowa\u0142y produkcjami o przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3re nie wpisuj\u0105 si\u0119 w model patriotyczno-martyrologiczny i to jest ich warto\u015b\u0107<\/em>[18]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Film aktorski dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy w latach 2015\u20132020 staje si\u0119 natomiast przedmiotem rozwa\u017ca\u0144 Emila Sowi\u0144skiego Niechciane dziecko polskiej kinematografii<\/em>. Autor podkre\u015bla, \u017ce kino tego typu dla dzieci jest traktowane nie najlepiej przez krytyk\u0119. Wskazuje, \u017ce takie produkcje odnosz\u0105 si\u0119 z jednej strony do wzorc\u00f3w Kina Nowej Przygody, a z drugiej do polskich klasyk\u00f3w tego gatunku, kt\u00f3rych produkcje charakteryzuje analogowo\u015b\u0107 \u015bwiata przedstawionego<\/em>[19]<\/a><\/sup><\/sup>. Jako potwierdzenie zasadniczych ustale\u0144 podaje konkretne przyk\u0142ady film\u00f3w m.in. Tarapaty<\/em> (2017 i 2020) Marty Karwowskiej, co czyni jego rozwa\u017cania godnymi uwagi. Jednocze\u015bnie pozostawia czytelnika z wa\u017ckim pytaniem do refleksji, a dotycz\u0105cym przysz\u0142o\u015bci tego typu produkcji. Jednym z powod\u00f3w owego znaku zapytania jest brak realnej wiedzy na temat m\u0142odej widowni. I to jest dobry punkt wyj\u015bcia do kontynuowania tych bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna M\u0105ka-Malaty\u0144ska w artykule W co i o co graj\u0105 dokumentali\u015bci?<\/em>, wskaza\u0142a najwa\u017cniejsze strategie formalne we wsp\u00f3\u0142czesnym polskim filmie dokumentalnym. Autorka podkre\u015bla, \u017ce dokumentarzy\u015bci stosuj\u0105 chwyty typowe dla kina fabularnego (kreacja), ponadto graj\u0105 z odbiorczymi przyzwyczajeniami dotycz\u0105cymi: obserwacji, wykorzystania materia\u0142\u00f3w archiwalnych i animowanych oraz biografizmu, a ich projekty cechuj\u0105 si\u0119 hybrydyczno\u015bci\u0105. Sugeruje przy tym, \u017ce brakuje na polskiej scenie mockument\u00f3w oraz tematyki bie\u017c\u0105cej<\/em>[20]<\/a><\/sup><\/sup>. Najwa\u017cniejsze taktyki dokumentalne analizuje podaj\u0105c przyk\u0142ady z ostatnich lat, takie jak: Powstanie Warszawskie<\/em> Jana Komasy z 2014, Over the Limit<\/em> Marty Prus z 2017, Jazda obowi\u0105zkowa<\/em> Ewy Kocha\u0144skiej z 2018, Symfonia fabryki Ursus<\/em> z 2018 Ja\u015bminy W\u00f3jcik, Wieloryb z Lorino<\/em> Macieja Cuske z 2019, In Touch<\/em> Paw\u0142a Ziemilskiego z 2019 i wiele innych. Na koniec ciekawe spostrze\u017cenia przedstawia w zwi\u0105zku z dokumentem \u015bledczym Tylko nie m\u00f3w nikomu<\/em> z 2019 Tomasza i Marka Sekielskich. Ostatecznie przypomina o rozdro\u017cu, na kt\u00f3rym stoi w XXI wieku dokument. Z jednej strony jest tendencja do wierno\u015bci tradycji polskiej sztuki dokumentu. Z drugiej wychodzenie naprzeciw oczekiwaniom rynku i widz\u00f3w<\/em>[21]<\/a><\/sup><\/sup>. W owej otwarto\u015bci tkwi, zdaniem autorki. szansa na rozw\u00f3j tego rodzaju filmowego przekazu.<\/p>\n\n\n\n

Zagadnienie feminizmu w polskiej animacji kr\u00f3tkometra\u017cowej realizowanej przez kobiety sta\u0142o si\u0119 przedmiotem dywagacji Hanny Margolis. Autorka zauwa\u017ca, \u017ce animacje ju\u017c w PRL-u by\u0142y traktowane nie najlepiej. Do tego ich tw\u00f3rcami byli przede wszystkim m\u0119\u017cczy\u017ani. Kobiety by\u0142y sprowadzane do r\u00f3l pomocniczych. Wed\u0142ug diagnozy Margolis sytuacja wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nie uleg\u0142a zmianie (\u015bwiadcz\u0105 o tym m.in. analizy bud\u017cet\u00f3w przyznawane na tego typu realizacje), gdy\u017c w kinie polskim nie dosz\u0142o do feminizacji, rozumianej jako rewers maskulinizacji z czas\u00f3w PRL-u<\/em>[22]<\/a><\/sup><\/sup>. Warto wi\u0119c ten temat podejmowa\u0107, gdy\u017c tylko w\u00f3wczas jest szansa na jak\u0105kolwiek zmian\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Marta Giec podj\u0119\u0142a si\u0119 ciekawego wyzwania \u2013 opisu wsp\u00f3\u0142czesnego polskiego kina arthousowego<\/em>. Autorka definiuje poj\u0119cie arthouse film<\/em>, rozumianego w trzech ods\u0142onach jako: kino niezale\u017cne i niekomercyjne, artystyczne i autorskie, oraz nowe kino awangardowe, kt\u00f3re nie czerpie z tradycji kina tego typu z lat 60. i 70.[23]<\/a><\/sup><\/sup>. Wskazuje te\u017c jakie tendencje s\u0105 w filmach tego typu dostrzegalne: filmowy modernizm, New American Cinema, kino subwersywne (eurotrash<\/em>, kino eksploatacji). W swoich rozwa\u017caniach na ten temat przywo\u0142uje cenne tytu\u0142y: C\u00f3rki dancingu<\/em> Agnieszki Smoczy\u0144skiej z 2015, Wie\u017ca. Jasny dzie\u0144<\/em> Jagody Szelc z 2017 czy Wilko\u0142aka<\/em> Adriana Panka z 2018. Autorka podkre\u015bla jednocze\u015bnie, \u017ce w polskim kinie za ma\u0142o jest tego typu produkcji, do kt\u00f3rych potrzeba odwagi, m\u0105dro\u015bci i spokoju. Mo\u017ce to znak, \u017ce ich czas w Polsce dopiero nadchodzi? Na pewno warto na nie poczeka\u0107 i nast\u0119pnie przyjrze\u0107 si\u0119 raz drugi.<\/p>\n\n\n\n

Polskim dokumentalizmem interaktywnym \u2013 od web-docs<\/em> po docu-games<\/em> zaj\u0105\u0142 si\u0119 Pawe\u0142 So\u0142odki. Autor analizuje cztery typy interaktywno\u015bci: funkcjonaln\u0105, poznawcz\u0105, eksplicytn\u0105 oraz meta-interaktywno\u015b\u0107, dotycz\u0105c\u0105 kulturowych odniesie\u0144 partycypacyjnych[24]<\/a><\/sup><\/sup>. Jako przyk\u0142ad pierwszej, podaje opr\u00f3cz tytu\u0142\u00f3w zagranicznych, dokument telewizyjny Decyzja nale\u017cy do ciebie<\/em> z 1996-2001, kt\u00f3ry sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z ponad 100 odcink\u00f3w w re\u017cyserii Wojciecha Starosteckiego i okaza\u0142 si\u0119 probierzem pogl\u0105d\u00f3w spo\u0142ecznych, stanowi\u0105cych zapowied\u017a p\u00f3\u017aniejszych zmian w telewizji<\/em>. W drugiej grupie znalaz\u0142 si\u0119 Zamek<\/em> Paw\u0142a Czerkawskiego z 2014, Powstanie warszawskie 1944<\/em> z 2016 Muzeum Powstania Warszawskiego oraz Miastograf<\/em> z 2016. Interaktywno\u015b\u0107 eksplicytn\u0105 reprezentuj\u0105 w rozwa\u017caniach Paw\u0142a So\u0142odkiego dokumentalne gry cyfrowe. Natomiast meta-interaktywno\u015b\u0107 \u2013 dokumenty tworzone spo\u0142eczno\u015bciowo, np. Jestem z\u0142y<\/em> Grzegorza Packa z 2000, Moje 89 pokolenie<\/em> Paw\u0142a J\u00f3\u017awiaka-Rodana z 2014 czy esej wielu tw\u00f3rc\u00f3w o pandemii W domu<\/em> 2020. Podobnie jak w przypadku kina arthousowego<\/em> przysz\u0142o\u015b\u0107 tego typu projekt\u00f3w nie jest do przewidzenia. Niew\u0105tpliw\u0105 zalet\u0105 podj\u0119cia tego tematu jest wskazanie takich mo\u017cliwych dr\u00f3g rozwoju filmu wsp\u00f3\u0142czesnego.<\/p>\n\n\n\n

Perspektyw\u0119 bada\u0144 polskich uczestnik\u00f3w kultury i zarz\u0105dzania kinem przyj\u0119\u0142a Magdalena Soboci\u0144ska. Autorka poszukuje odpowiedzi na pytanie: jak tw\u00f3rcy i osoby zarz\u0105dzaj\u0105ce kultur\u0105 i uczestnicy kultury postrzegaj\u0105 zmiany w sztuce dokumentuj\u0105ce si\u0119 pod wp\u0142ywem nowych medi\u00f3w, w tym platform streamingowych, spektakli online i wirtualnych wystaw<\/em>[25]<\/a><\/sup><\/sup>. W tym celu przedstawia przejrzysty schemat, w kt\u00f3ry wpisuje efekty swoich bada\u0144 empirycznych. Ten aspekt tekstu jest najwa\u017cniejszy, gdy\u017c stanowi dow\u00f3d rzeczywistych odczu\u0107 widz\u00f3w na ten temat. Ostatecznie autorka przypomina, \u017ce w sferze sztuki dzia\u0142a prawo ci\u0105g\u0142o\u015bci i zmiany, a wi\u0119c ta ostatnia \u201enie prowadzi do zaniku wcze\u015bniej istniej\u0105cych dziedzin sztuki, lecz sprawia, \u017ce zyskuj\u0105 one nowe \u015brodki wyrazu i mo\u017cliwo\u015bci ich promocji oraz dystrybucji\u201d[26]<\/a><\/sup><\/sup>. To my\u015bl, kt\u00f3ra daje szans\u0119 na lepsze zrozumienie istoty post\u0119puj\u0105cej mediatyzacji.<\/p>\n\n\n\n

Ostatnie dwie cz\u0119\u015bci, autorstwa Micha\u0142a Pabi\u015b-Orzeszyny oraz Rafa\u0142a Syski, po\u015bwi\u0119cone s\u0105 konkretnym praktykom audiowizualnym oraz zagadnieniu poszerzania przestrzeni obecno\u015bci filmu w spo\u0142ecznym odbiorze. Pierwszy z badaczy zaj\u0105\u0142 si\u0119 prac\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 i eksperymentami VR\/AR na przyk\u0142adzie Laboratorium Narracji Wizualnych PWSFTviT. Autor ten podkre\u015bli\u0142, \u017ce niebezpiecze\u0144stwem dla tych innowacyjnych praktyk jest sfunkcjonalizowanie ich przez biznes[27]<\/a><\/sup><\/sup>. Ten w\u0105tek wydaje si\u0119 szczeg\u00f3lnie godny uwagi i refleksji. Drugi filmoznawca opisa\u0142 fenomen polskiego kina na wystawach galeryjnych i muzealnych, wskazuj\u0105c wielo\u015b\u0107 zastosowa\u0144 filmu w obszarze muzealnym. Jednym z nich jest \u201ecelebracja kina\u201d, kolejnym poszerzenie scenografii, a wi\u0119c do\u015bwiadczenie filmu w nieesencjonalny dla niego spos\u00f3b, poznanie medium od \u015brodka<\/em>[28]<\/a><\/sup><\/sup>, jeszcze innym mo\u017cliwo\u015bci edukacyjne, a ostatecznie te\u017c testowanie filmu w narz\u0119dziach nie-filmu i kina w instytucjach nie-kina<\/em>[29]<\/a><\/sup><\/sup>. W takim uj\u0119ciu cyfryzacja jawi si\u0119 nie tylko jako mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju kina, ale i autotematyczna refleksja na temat jego enigmatyczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Po lekturze wszystkich cz\u0119\u015bci Filmu polskiego wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie<\/em> odbiorca ma wra\u017cenie, \u017ce obcowa\u0142 z cennym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji na temat tego, co zdarzy\u0142o si\u0119 w polskiej kulturze audiowizualnej XXI wieku. Dlatego na pewno warto o tej publikacji pami\u0119ta\u0107. Podsumowuj\u0105c mo\u017cna zada\u0107 pytanie, w jaki spos\u00f3b wskazana praca mo\u017ce przys\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 rozwojowi wiedzy filmoznawczej? Przyk\u0142adowo: czy mo\u017ce spowodowa\u0107 zwi\u0119kszenie \u015bwiadomo\u015bci, a wi\u0119c i potencja\u0142u frekwencyjnego<\/em>, a przy tym dystrybucji (tj. zwi\u0119kszenia mi\u0119dzynarodowej cyrkulacji tre\u015bci, kt\u00f3re przekazuje sztuka ruchomych obraz\u00f3w)? My\u015bl\u0119, \u017ce tak, gdy\u017c wyra\u017anie sugeruje synergiczne uwik\u0142anie sztuki i ekonomii. Podkre\u015bla, widoczny od lat, wzrost znaczenia sektora audiowizualnego. Przyczynia si\u0119 wi\u0119c do poszerzenia kompetencji komunikacyjnych ludzi. Po drugie, nowe media zwi\u0119kszaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci dost\u0119pu do informacji, baz danych, co mo\u017ce by\u0107 wykorzystane zar\u00f3wno w \u017cyciu codziennym, jak i w pracy tw\u00f3rczej. Prawd\u0105 jest te\u017c to, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej to si\u0142a dawki wizualnej<\/em> decyduje o wyj\u0105tkowo\u015bci sztuki filmowej. S\u0105 to ju\u017c nie ci\u0105gi narracyjne, a obrazy istniej\u0105ce w sieci jako zmienne, p\u0142ynne chmury\u2026<\/em>[30]<\/a><\/sup><\/sup>. Filmowcy podobnie, jak inni arty\u015bci, nie znajduj\u0105 ani nie zaw\u0142aszczaj\u0105 obraz\u00f3w, ale przyjmuj\u0105 rol\u0119 ich t\u0142umaczy, narrator\u00f3w, kurator\u00f3w czy po prostu architekt\u00f3w[31]<\/a><\/sup><\/sup>. Nieprzewidywalno\u015b\u0107 to znak czasu, w kt\u00f3rym mimo wszystko jako\u015b\u0107 film\u00f3w jest kluczem do sukcesu. Podobnie jak wysoka warto\u015b\u0107 artyku\u0142\u00f3w zamieszczonych we wskazanym tek\u015bcie zach\u0119ca do ich zg\u0142\u0119bienia.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

  1. Poj\u0119cie: \u201edawka wizualno\u015bci\u201d oznacza \u2013 \u201ecyrkulacj\u0119 obraz\u00f3w w sferze online<\/em> i offline<\/em>, granie tymi procesami (zob. J. Depczy\u0144ski, Film artystyczny po internecie, <\/em>[w:] Historie filmu awangardowego. Od dadaizmu do postinternetu<\/em>, red. \u0141. Ronduda, G. Sitek, Wydawcy Fundacja Okonakino, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie oraz Korporacja Ha!art, Warszawa 2020). \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  2. Warto przypomnie\u0107, \u017ce w \u015bredniowiecznych stosunkach lennych proces ten prowadzi\u0142 do zerwania bezpo\u015bredniej zale\u017cno\u015bci ludno\u015bci pa\u0144stwa i monarchy. W wyniku tego procesu kr\u00f3l rz\u0105dzi\u0142 krajem za po\u015brednictwem bezpo\u015brednich podw\u0142adnych, a jego ranga znacznie zmala\u0142a. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  3. S. Michalczyk, Poj\u0119cie mediatyzacji w nauce o komunikowaniu, <\/em>[w:] Mediatyzacja kampanii politycznych<\/em>, red. M. Kolczy\u0144ski, M. Mazur, S. Michalczyk, Wydawnictwo Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, Katowice 2009, s. 24. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  4. Th. Steinmaurer, Medialer und gesellschaftlicher Wandel. Skizzen zu einem Modell<\/em>, [w:] Medienentwicklung und gesellschaftlicher Wandel<\/em>, red. M. Behner, F. Krotz, R. St\u00f6ber. Wiesbaden 2003, s. 103-199. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  5. W. Schulz, Medialisierung. Eine medientheoretische Rekonstruktion des Begriffs<\/em>. Erlangen N\u00fcrnberg 2004. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  6. Tom jest pok\u0142osiem sympozjum naukowego Production Studies \u2013 trendy, wyzwania, perspektywy<\/em> (10 wrze\u015bnia 2020) w Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w \u0141odzi. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  7. O. Salwa, Filmowe biegi i obiegi<\/em>, \u201eKino\u201d 2021, nr 5, s. 94. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  8. Zob. M. Adamczak, Inne spojrzenie: kontrola przep\u0142yw\u00f3w<\/em>, \u201eKino\u201d 2021, nr 1-2, s. 19-21. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  9. Tam\u017ce, s. 21. W jakim stopniu forma, w kt\u00f3rej uprawia si\u0119 histori\u0119 kina, np. podcasty, wideoeseje, dokumentalne \u015bledztwa radiowe, zmienia stosunek do przesz\u0142o\u015bci? Czy czyni go bardziej osobistym, wiarygodnym, \u015bwiadomym?\u201d (zob. na ten temat m.in. P. Mucha, Nowe szaty historii, <\/em>\u201eKino\u201d 2021, nr 1-2, s. 16-18). \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  10. Przypomn\u0119, \u017ce ostatnio ten w\u0105tek podj\u0105\u0142, m.in. Grzegorz Wyczy\u0144ski. Okre\u015bli\u0142 on \ufb01lm \u201eci\u0105giem powi\u0105zanych ze sob\u0105 d\u017awi\u0119koobraz\u00f3w, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 dost\u0119pne na powierzchni r\u00f3\u017cnego rodzaju ekran\u00f3w, czy to ca\u0142o\u015bciowo, czy te\u017c cz\u0119\u015bciowo (za po\u015brednictwem np. zwiastun\u00f3w, maj\u0105cych na celu zach\u0119ci\u0107 odbiorc\u0119 do si\u0119gni\u0119cia po dany tytu\u0142). Poj\u0119cie kina by\u0142o tymczasem konstruowane stopniowo, poprzez wskazywanie na coraz szersze obszary istnienia jego odno\u015bnego przedmiotu. Ten ostatni mo\u017cna wi\u0119c podzieli\u0107 na trzy g\u0142\u00f3wne, powi\u0105zane ze sob\u0105, poziomy: aparat techniczno-technologiczny, s\u0142u\u017c\u0105cy do tworzenia i wy\u015bwietlania \ufb01lm\u00f3w; r\u00f3\u017cnego rodzaju miejsca ich dost\u0119pno\u015bci; w ko\u0144cu zinstytucjonalizowane \u015brodowisko spo\u0142eczne \u2013 pole \ufb01lmowe \u2013 gdzie d\u017awi\u0119koobrazy powstaj\u0105, cyrkuluj\u0105, wchodz\u0105 w sk\u0142ad r\u00f3\u017cnego rodzaju archiw\u00f3w, podlegaj\u0105 ocenom, analizom i rede\ufb01nicjom\u201d. Zob. G. Wyczy\u0144ski, Uwagi na temat rozr\u00f3\u017cnienia poj\u0119ciowego \u201efilm\u201d \u2013\u201ekino\u201d w teorii filmoznawczej<\/em>, \u201eSztuka i Dokumentacja\u201d 2019, nr 21, s. 55. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  11. Film polski wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie: od g\u0142\u00f3wnego nurtu do eksperymentu<\/em>, red. M. Giec, A. Majer, Wydawnictwo Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi, \u0141\u00f3d\u017a 2021, s. 8. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  12. Por. te\u017c Dystrybucja filmowa.<\/em> Od kina do streamingu<\/em>, red. S. Rogowski, A. Wr\u00f3blewska, Wydawnictwo Naukowe Semper , Warszawa 2020. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  13. J. F. English, Ekonomia presti\u017cu. Nagrody, wyr\u00f3\u017cnienia i wymiana warto\u015bci kulturowej<\/em>, t\u0142um. P. Czapli\u0144ski, \u0141. Zaremba, Warszawa 2013. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  14. <\/a> Zob. m.in. Badanie widowni kinowej. Antologia przek\u0142ad\u00f3w<\/em>, red. K. Klejsa, M. Saryusz-Wolska, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2014; Wok\u00f3\u0142 zagadnie\u0144 dystrybucji filmowej<\/em>, red. M. Adamczak, K. Klejsa, Wydawnictwo U\u0141, \u0141\u00f3d\u017a 2015. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  15. Film polski wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie: od g\u0142\u00f3wnego nurtu do eksperymentu<\/em>, dz. cyt., s. 36. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  16. Tam\u017ce, s. 10. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  17. Tam\u017ce, s. 58. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  18. Tam\u017ce, s. 91. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  19. Tam\u017ce, s. 10. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  20. Tam\u017ce, s. 10. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  21. Tam\u017ce, s. 137. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  22. Tam\u017ce, s. 153. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  23. Tam\u017ce, s. 164. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  24. Tam\u017ce, s. 190. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  25. Tam\u017ce, s. 12. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  26. Tam\u017ce, s. 226. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  27. Tam\u017ce, s. 256. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  28. Tam\u017ce, s. 277. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  29. Tam\u017ce, s. 278. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  30. J. Depczy\u0144ski, Film artystyczny po internecie, <\/em>[w:] Historie filmu awangardowego. Od dadaizmu do postinternetu<\/em>, dz. cyt., s. 417. \u2191<\/a><\/p> <\/li>

  31. Tam\u017ce, s. 419. \u2191<\/a><\/p> <\/li><\/ol>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Iwona Grod\u017a \u2013 literaturoznawca, filmoznawca, historyk sztuki, muzykolog i psycholog sztuki. Interesuje si\u0119 ponadto teatrem, kulturoznawstwem, filozofi\u0105 i psychologi\u0105, a tak\u017ce ide\u0105 \u201ekorespondencji\u201d sztuk, szczeg\u00f3lnie: literatury-filmu-malarstwa-teatru i muzyki. Autorka ksi\u0105\u017cek: R\u0119kopis znaleziony w Saragossie<\/em> Wojciecha Jerzego Hasa, Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2005; Zaszyfrowane w obrazie. O filmach Wojciecha Jerzego Hasa<\/em>, Wydawnictwo S\u0142owo-Obraz-Terytoria, Gda\u0144sk 2008; Jerzy Skolimowski<\/em>, Wydawnictwo Wi\u0119\u017a, Warszawa 2010; Synergia sztuki i nauki w tw\u00f3rczo\u015bci Zbigniewa Rybczy\u0144skiego<\/em>, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2015; Between Dream and Reality<\/em>, Wydawnictwo Peter Lang, Berlin 2018; Hasowski Appendix<\/em>, Wydawnictwo Universitas, Krak\u00f3w 2020.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Recenzja ksi\u0105\u017cki „Film polski wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie: od g\u0142\u00f3wnego nurtu do eksperymentu”, red. Marta Giec, Artur Majer, \u0141\u00f3d\u017a 2021.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":3960,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1336,11],"tags":[1248,38,185,240],"ppma_author":[1124],"class_list":["post-3955","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-2-2022","category-recenzja","tag-film-polski","tag-kino-polskie","tag-szkola-filmowa-w-lodzi","tag-wspolczesny-film-polski"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t