{"id":3759,"date":"2022-04-02T10:53:47","date_gmt":"2022-04-02T09:53:47","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=3759"},"modified":"2022-09-27T14:49:55","modified_gmt":"2022-09-27T13:49:55","slug":"wycinek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wycinek\/","title":{"rendered":"Wycinek z historii polskiego krymina\u0142u. O \u201eZbrodniarzu i pannie\u201d Janusza Nasfetera"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.1.07<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Instytut Polonistyki Stosowanej <\/p>\n\n\n\n

Uniwersytet Warszawski<\/p>\n\n\n\n

ORCID: 0000-0002-4380-2623<\/a><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbigniew Cybulski, Zbrodniarz i panna<\/em>. Autor: brak danych. Prawa: WFDIF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Premiera krymina\u0142u Janusza Nasfetera odby\u0142a si\u0119 8 lipca 1963 roku. W prasie kulturalnej mo\u017cna by\u0142o natkn\u0105\u0107 si\u0119 na notki w rodzaju: W te cholerne upa\u0142y kina warszawskie, w kt\u00f3rych dawano \u201eZbrodniarza i pann\u0119\u201d, jako jedyne sz\u0142y kompletami<\/em>[1]<\/a><\/sup><\/sup>. Na afiszach reklamowych przyszli widzowie kuszeni byli has\u0142em: Czy zbrodniarz usunie \u015bwiadka, czy \u015bwiadek rozpozna zbrodniarza?<\/em>[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Dzia\u0142aniom promocyjnym sprzyja\u0142a znakomita obsada,
w kt\u00f3rej znalaz\u0142a si\u0119 plejada gwiazd: Zbigniew Cybulski, Ewa Krzy\u017cewska, Edmund Fetting, Gustaw Lutkiewicz, Ignacy Machowski, Piotr Paw\u0142owski. W epizodach pokazali si\u0119 Helena Gross\u00f3wna, Ludwik Pak i Adam Pawlikowski. Du\u017c\u0105 rol\u0119 dosta\u0142a, maj\u0105ca karier\u0119 dopiero przed sob\u0105, Ewa Wi\u015bniewska. Spotkanie Cybulskiego i Krzy\u017cewskiej po kilku latach \u2013 i to znowu w przoduj\u0105cych rolach \u2013 z pewno\u015bci\u0105 dodawa\u0142o pikanterii przed premier\u0105. Atmosfer\u0119 podsyca\u0142y tytu\u0142y niekt\u00f3rych recenzji[3]<\/a><\/sup><\/sup>. A przecie\u017c na planie Zbrodniarza i panny <\/em>dosz\u0142o do ponownego spotkania nie tylko mi\u0119dzy odtw\u00f3rcami pami\u0119tnych r\u00f3l w Popiele i diamencie. <\/em>Cybulski mia\u0142 okazj\u0119 do wznowienia wsp\u00f3\u0142pracy z Edmundem Fettingiem, z kt\u00f3rym od
1 maja 1959 roku sto trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107 razy wyst\u0105pi\u0142 na deskach Teatru Wybrze\u017ce w spektaklu Kapelusz pe\u0142en deszczu <\/em>w re\u017cyserii Andrzeja Wajdy. Publiczno\u015b\u0107 z Tr\u00f3jmiasta \u015bwietnie pami\u0119ta\u0142a ten duet, co mog\u0142o prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na zainteresowanie filmem, do kt\u00f3rego zdj\u0119cia plenerowe nakr\u0119cono mi\u0119dzy innymi w Mi\u0119dzyzdrojach[4]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbigniew Cybulski, Ewa Krzy\u017cewska, Adam Pawlikowski. Zbrodniarz i panna<\/em>. Autor: Jerzy Troszy\u0144ski. Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kontakty mi\u0119dzy nadmorsk\u0105 a warszawsk\u0105 publiczno\u015bci\u0105 budowa\u0142y zreszt\u0105 dodatkowe napi\u0119cie. Widzowie z Warszawy czekali bowiem na premier\u0119 dosy\u0107 d\u0142ugo
w por\u00f3wnaniu do mieszka\u0144c\u00f3w Szczecina, \u015awinouj\u015bcia i Mi\u0119dzyzdroj\u00f3w. Mieli oni okazj\u0119 zobaczenia filmu wcze\u015bniej, poniewa\u017c proces dystrybucji Zbrodniarza i panny <\/em>przebiega\u0142 zgodnie z cz\u0119stym zwyczajem urz\u0105dzania pokaz\u00f3w prapremierowych w miejscach, gdzie powstawa\u0142y zdj\u0119cia. Takie pokazy zorganizowa\u0142y szczeci\u0144ska Centrala Wynajmu Film\u00f3w
i Wojew\u00f3dzki Zarz\u0105d Kin, na kt\u00f3re zaprosi\u0142y jako go\u015bci specjalnych Gustawa Lutkiewicza oraz Adama Pawlikowskiego[5]<\/a><\/sup><\/sup>. Aktorzy w ci\u0105gu jednego dnia odwiedzili Szczecin, \u015awinouj\u015bcie i Mi\u0119dzyzdroje. Niekt\u00f3re, z zamieszkuj\u0105cych te miasta os\u00f3b, bywa\u0142y w stolicy
w okresie wakacyjnym, co sprzyja\u0142o chwaleniu si\u0119, \u017ce oni ju\u017c widzieli Cybulskiego wcielaj\u0105cego si\u0119 w ludow\u0105 wersj\u0119 Sherlocka Holmesa[6]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W drugiej po\u0142owie lipca film znalaz\u0142 si\u0119 w repertuarze kin Praha i Atlantic, dzi\u0119ki czemu ich pracownicy mogli odpocz\u0105\u0107 od uci\u0105\u017cliwych pyta\u0144, kiedy nowy film Nasfetera wejdzie na ekrany[7]<\/a><\/sup><\/sup>. Przed premier\u0105 warszawsk\u0105 pozakonkursowy pokaz Zbrodniarza i panny <\/em>odby\u0142 si\u0119 na mi\u0119dzynarodowym festiwalu filmowym w Moskwie[8]<\/a><\/sup><\/sup>. Rzeczywisto\u015b\u0107 zweryfikowa\u0142a i ostudzi\u0142a zapa\u0142 fan\u00f3w, ale przede wszystkim krytyki, kt\u00f3ra w wi\u0119kszo\u015bci wyra\u017ca\u0142a negatywne, a nawet prze\u015bmiewcze opinie na temat filmu. Z perspektywy czasu trzeba powiedzie\u0107, \u017ce oczekiwania wobec tego tytu\u0142u by\u0142y po prostu przesadzone, zbyt wyg\u00f3rowane jak na debiutanta w dziedzinie krymina\u0142u. Problem polega\u0142 na tym, \u017ce sam re\u017cyser z\u0142o\u017cy\u0142 za du\u017co przedpremierowych obietnic, np.:<\/p>\n\n\n\n

B\u0119dzie to historia kryminalna bez makabry, bez pseudonastroj\u00f3w, bez niesamowito\u015bci, rzecz potraktowana raczej ca\u0142kiem serio, nawet bez przymru\u017cenia oka. W Zbrodniarzu i pannie kryminalna fabu\u0142a s\u0142u\u017cy do pokazania kilku sylwetek ludzkich, ukazania psychologicznych rys\u00f3w pary g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w<\/em>[9]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119\u015b\u0107 wypowiedzi pokrywa si\u0119 z prawd\u0105. Nasfeter nie epatuje przemoc\u0105 nawet w pocz\u0105tkowej scenie napadu, w kt\u00f3rej ginie dw\u00f3ch konwojent\u00f3w. Po ostrzejsze \u015brodki wyrazu nie si\u0119ga r\u00f3wnie\u017c w scenie zab\u00f3jstwa Marysi K\u0142osek (Ewa Wi\u015bniewska). Kilka innych rozwi\u0105za\u0144 jest przeprowadzonych bezb\u0142\u0119dnie wed\u0142ug klasycznych wzorc\u00f3w gatunku. Widz na przyk\u0142ad nie wie, kto jeszcze z Milicji Obywatelskiej ochrania Ma\u0142gorzat\u0119 w nadmorskim kurorcie. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c kamera w scenie rozmowy pu\u0142kownika MO (Mieczys\u0142aw Milecki) z funkcjonariuszem dzia\u0142aj\u0105cym \u201epod przykrywk\u0105\u201d filmuje wy\u0142\u0105cznie tego pierwszego. Drugi znajduje si\u0119 ca\u0142y czas poza kadrem i nie wypowiada ani s\u0142owa. Co wi\u0119cej, nie wie o tej postaci tak\u017ce kapitan Zi\u0119tek. Uwa\u017cne \u015bledzenie fabu\u0142y otwiera zatem przed odbiorc\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zabawy, wsp\u00f3\u0142uczestnictwa w rozwik\u0142aniu zagadki.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze, nie wiemy, kto jest dodatkowym sprzymierze\u0144cem bohaterki z ramienia milicji. Po drugie, re\u017cyser skutecznie myli tropy w zagadce g\u0142\u00f3wnej. Kto jest morderc\u0105? Nasfeter gra z widzem, sprowadzaj\u0105c podejrzenia raz na jednego, raz na innego wczasowicza. Na tak\u0105 dezorientacj\u0119 pozwala mu chocia\u017cby motyw z rewolwerem. Morderca z pewno\u015bci\u0105 jest uzbrojony, ale kamera pokazuje kilku m\u0119\u017cczyzn pakuj\u0105cych bro\u0144 do walizki. Dzi\u0119ki temu morderc\u0105 mo\u017ce by\u0107 ka\u017cdy z drugoplanowych bohater\u00f3w, kt\u00f3rych pe\u0142no na hotelowych korytarzach. Ba, kszta\u0142t g\u0142owy pokazanej od ty\u0142u na pocz\u0105tku filmu pasuje do trzech postaci: hotelowego z\u0142odzieja, porucznika milicji i rzeczywistego sprawcy. Bohaterka widzia\u0142a z kolei tylko doln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 twarzy, t\u0119 za\u015b zakrywa\u0142y du\u017ce okulary motocyklowe i wysoko postawiony ko\u0142nierz p\u0142aszcza. Szans\u0119, \u017ce mo\u017ce go rozpozna\u0107 zawdzi\u0119cza wy\u0142\u0105cznie fenomenalnej pami\u0119ci, co udowadnia w eksperymencie polegaj\u0105cym na wskazaniu pierwotnej kolejno\u015bci ustawienia milicjant\u00f3w w identycznych kaskach i okularach. Eksperyment ten wypad\u0142 bardzo efektownie na ekranie. Trzeba odda\u0107 Nasfeterowi, \u017ce udowodni\u0142 \u2013 mimo \u017ce pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 dosy\u0107 podstawowymi \u015brodkami \u2013 sw\u00f3j profesjonalizm i przygotowanie do nowego dla siebie gatunku. Sprawno\u015b\u0107 Nasfetera w tym wzgl\u0119dzie doceni\u0142 \u2013 zazwyczaj zdystansowany wobec jego tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 Jan J\u00f3zef Szczepa\u0144ski[10]<\/a><\/sup><\/sup><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jan Ossowski, Janusz Nasfeter, Andrzej Kostenko Andrzej, Zbrodniarz i panna<\/em>. Autor: Jerzy Troszy\u0144ski. Prawa: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zalet realizacyjnych jest wi\u0119cej. Opr\u00f3cz kilku wymienionych plus\u00f3w mo\u017cna zaliczy\u0107 do nich: zdj\u0119cia Jerzego Lipmana; muzyk\u0119 Krzysztofa Komedy, kt\u00f3ry umiej\u0119tnie balansowa\u0142 mi\u0119dzy mrocznym motywem potrzebnym w scenach o wy\u017cszym napi\u0119ciu a scenami l\u017cejszymi, wymagaj\u0105cymi bardziej lirycznej oprawy. Do zalet Zbrodniarza i panny <\/em>b\u0119dzie jeszcze okazja wr\u00f3ci\u0107, teraz skupi\u0119 si\u0119 na tym, co si\u0119 nie powiod\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Niestety, druga cz\u0119\u015b\u0107 przytoczonego wcze\u015bniej cytatu Nasfetera mija si\u0119 z prawd\u0105. (\u2026) rzecz potraktowana raczej ca\u0142kiem serio, nawet bez przymru\u017cenia oka<\/em>. Mo\u017ce i serio, ale
z naciskiem na \u201eraczej\u201d, poniewa\u017c wra\u017cenia ca\u0142kowitej powagi nie uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107. Przede wszystkim zawiod\u0142a fabu\u0142a, za kt\u00f3r\u0105 odpowiada\u0142 sam Joe Alex; jeden z inicjator\u00f3w telewizyjnego Teatru Sensacji „Kobra”, dla kt\u00f3rego od 1959 roku napisa\u0142 du\u017co popularnych sztuk, kryj\u0105c si\u0119 za rozmaitymi pseudonimami. To, co znakomicie sprawdza\u0142o si\u0119
w tw\u00f3rczo\u015bci telewizyjnej, przeniesione niemal w skali 1:1 do kina nie da\u0142o r\u00f3wnie imponuj\u0105cych rezultat\u00f3w[11]<\/a><\/sup><\/sup>. Cho\u0107 realizacje \u201eKobry\u201d by\u0142y oparte nie tylko na powie\u015bciach
i scenariuszach Joe Alexa, ale te\u017c na klasykach literatury kryminalnej, to, niestety, uk\u0142ad wydarze\u0144 Zbrodniarza i panny <\/em>nie zbli\u017ca go ani troch\u0119 do prozy Arthura Conana Doyle\u2019a czy Agathy Christie; o autorach \u201eczarnego krymina\u0142u\u201d takich jak Dashiell Hammett, James Hadley Chase czy Raymond Chandler nie wspominaj\u0105c. Alex drukowa\u0142 najpierw tekst jako powie\u015b\u0107 w odcinkach w periodykach \u201eExpress Wieczorny\u201d oraz \u201eDziennik \u0141\u00f3dzki\u201d. P\u00f3\u017aniej opracowa\u0142 scenariusz, a w 1965 roku \u2013 czyli dwa lata po premierze filmu \u2013 opublikowa\u0142 powie\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Punkt wyj\u015bcia jest typowy dla krymina\u0142u, Alex postawi\u0142 jednak na zbyt daleko id\u0105c\u0105 umowno\u015b\u0107. Celnie punktuje te mankamenty Krzysztof Teodor Toeplitz w przezabawnej recenzji[12]<\/a><\/sup><\/sup>. Zbrodniarz dowiaduje si\u0119 z wiadomo\u015bci radiowych, \u017ce pasa\u017cerka samochodu (tytu\u0142owa panna) \u2013 konwojuj\u0105cego pieni\u0105dze z banku \u2013 prze\u017cy\u0142a, a na domiar z\u0142ego widzia\u0142a jego twarz. Bandyta wiedziony \u2013 rozumianym chyba na opak \u2013 instynktem samozachowawczym nie pr\u00f3buje zaszy\u0107 si\u0119 z dala od miejsca zdarzenia \u2013 co w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych nie by\u0142o takie trudne \u2013 ale usilnie d\u0105\u017cy do spotkania z jedynym \u017cyj\u0105cym \u015bwiadkiem. Fakt, \u017ce pr\u00f3buje namierzy\u0107 j\u0105 w mieszkaniu jest zrozumia\u0142y, ale scena, gdy wyczytuje z kartki przyklejonej do drzwi, \u017ce kobieta wyjecha\u0142a na wczasy, a nast\u0119pnie znajduje jej portretowe zdj\u0119cie oraz map\u0119 Polski z zaznaczon\u0105 k\u00f3\u0142kiem nadmorsk\u0105 miejscowo\u015bci\u0105, budzi niedowierzanie. Od tej pory morderca wie, dok\u0105d prawdopodobnie wyjecha\u0142a jego niedosz\u0142a ofiara, a tak\u017ce jak wygl\u0105da. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o z s\u0105siedniego okna morderc\u0119 dostrzega Marysia K\u0142osek, kt\u00f3ra niczego nie\u015bwiadoma \u2013 jak\u017ceby inaczej \u2013 wyrusza na wakacje w to samo miejsce co Ma\u0142gorzata. Protagonistka nad morze zosta\u0142a wys\u0142ana na polecenie milicji, kt\u00f3ra wpad\u0142a na trop zrabowanych banknot\u00f3w z poprzedniego napadu. Czy dokona\u0142 go ten sam sprawca? Nie wiadomo, ale przypuszczalnie istnieje taka szansa. Okazuje si\u0119, \u017ce kilka z nich znalaz\u0142o si\u0119 w Sopocie, Zdrojach i Juracie. Zbrodniarz
i panna <\/em>szukaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c wzajemnie, maj\u0105c do wyboru co najmniej kilka turystycznych pere\u0142, w kt\u00f3rych przypadkowe wpadni\u0119cie na siebie graniczy z cudem, ale im przychodzi bez najmniejszego trudu.<\/p>\n\n\n\n

Om\u00f3wiona sekwencja dynamicznych wydarze\u0144 mo\u017ce wywrze\u0107 na widzu pozytywne wra\u017cenie, ale takie zag\u0119szczenie akcji mo\u017ce r\u00f3wnie wyda\u0107 si\u0119 po prostu komiczne z powodu nieprawdopodobie\u0144stwa fabu\u0142y i nadmiernych uproszcze\u0144. Stawia to pod znakiem zapytania deklaracj\u0119 Nasfetera obiecuj\u0105cego, \u017ce pr\u00f3bowa\u0142 potraktowa\u0107 rzecz nad wyraz powa\u017cnie. Dlatego nie dziwi\u0105 utyskiwania krytyk\u00f3w, kt\u00f3rzy dobrze znali s\u0142owa re\u017cysera o ch\u0119ci sprawdzenia swojego rzemios\u0142a w kinie gatunkowym. Pisano: niech sobie robi takie sprawdziany, ale dlaczego za pa\u0144stwowe pieni\u0105dze?<\/em>[13]<\/a><\/sup><\/sup>. Ca\u0142y problem sprowadzi\u0142 si\u0119 wi\u0119c do tego, \u017ce w Zbrodniarzu i pannie <\/em>\u2013 filmie kinowym \u2013 scenarzysta zawar\u0142 za du\u017co element\u00f3w rodem z telewizyjnej \u201eKobry\u201d[14]<\/a><\/sup><\/sup>. Alex wypad\u0142 gorzej od re\u017cysera, kt\u00f3ry nie dysponowa\u0142 narz\u0119dziami wystarczaj\u0105cymi do przykrycia niedostatk\u00f3w scenariusza.<\/p>\n\n\n\n

Symptomy tego, \u017ce historia przedstawiona w Zbrodniarzu i pannie<\/em> b\u0119dzie jej najs\u0142abszym ogniwem pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c na posiedzeniu Komisji Ocen Scenariuszy. Komisja ocenia\u0142a robocz\u0105 wersj\u0119 tekstu, w kt\u00f3rym druga cz\u0119\u015b\u0107 dzieje si\u0119 w Krynicy-Zdroju
i Zakopanem. Aleksander \u015acibor-Rylski rozpocz\u0105\u0142 od zarzucenia Joe Alexowi stworzenia parodii Dotkni\u0119cia nocy<\/em> Stanis\u0142awa Barei. \u015acibor-Rylski napisa\u0142 scenariusz do tego filmu, by\u0142 zatem w pe\u0142ni \u015bwiadomy tego, co m\u00f3wi[15]<\/a><\/sup><\/sup>. Faktycznie, punkt wyj\u015bcia fabu\u0142y jest bardzo podobny. Przysz\u0142y scenarzysta Cz\u0142owieka z marmuru <\/em>nie stroni\u0142 ani od uszczypliwo\u015bci, ani od szyderstw, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n

Pozostaje mi wi\u0119c oczekiwa\u0107 w nadziei, \u017ce nast\u0119pcy Alexa uka\u017c\u0105 \u015bwiatu dalsze mo\u017cliwo\u015bci, ukryte w scenariuszu Dotkni\u0119cia nocy: nasza wsp\u00f3lna kasjerka mo\u017ce jeszcze wyst\u0105pi\u0107 w operetce, wodewilu, a na koniec w filmie animowanym w Mi\u015bku-Rabu\u015bku\u201d[16]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u015acibor-Rylski nie protestowa\u0142 jednak przed skierowaniem scenariusza do realizacji,
a co wi\u0119cej, dostrzeg\u0142 w nim elementy, podchwycone potem przez kilku publicyst\u00f3w, kt\u00f3re po latach stanowi\u0105 o sile filmu Nasfetera.<\/p>\n\n\n\n

Zdzis\u0142aw Skowro\u0144ski kategorycznie sprzeciwi\u0142 si\u0119 realizacji scenariusza Joe Alexa ze wzgl\u0119du na zbie\u017cno\u015bci z Dotkni\u0119ciem nocy<\/em>, ale i niedoci\u0105gni\u0119cia fabularne[17]<\/a><\/sup><\/sup>. W ferworze dyskusji wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w komisji opowiedzia\u0142a si\u0119 za pozytywn\u0105 recenzj\u0105 \u015acibora-Rylskiego. Kazimierz Braun dostrzeg\u0142 potencja\u0142 w pomy\u015ble uczynienia z g\u0142\u00f3wnej bohaterki \u201cprzyn\u0119ty\u201d maj\u0105cej za zadanie zwabi\u0107 zbrodniarza w pu\u0142apk\u0119. Kobiecie \u2013 wiod\u0105cej dotychczas nudne \u017cycie na prowincji \u2013 zaczyna odpowiada\u0107 odgrywana przez ni\u0105 rola, co owocuje pod\u015bwiadomym d\u0105\u017ceniem do celowego dzia\u0142ania na rzecz op\u00f3\u017anienia wykrycia zbrodniarza[18]<\/a><\/sup><\/sup>. Jan J\u00f3zef Szczepa\u0144ski podkre\u015bli\u0142, \u017ce uwsp\u00f3\u0142cze\u015bniona wersja Kopciuszka,
w kt\u00f3r\u0105 Zbrodniarz i panna <\/em>mo\u017ce si\u0119 przeistoczy\u0107, jest kapitalnym motywem mog\u0105cym uj\u0105\u0107 widz\u00f3w[19]<\/a><\/sup><\/sup>. Przy okazji zastanawia\u0142 si\u0119, czy aby kontaminacja tego motywu z w\u0105tkiem kryminalnym nie zaburzy zasady decorum[20]<\/a><\/sup><\/sup>. Ciekawe wnioski p\u0142yn\u0105 z wypowiedzi Tadeusza Karpowskiego, wed\u0142ug kt\u00f3rego historia Kopciuszka z drugiej cz\u0119\u015bci scenariusza mo\u017ce rozgrywa\u0107 si\u0119 raczej w \u015bwiecie urojonych wyobra\u017ce\u0144 ani\u017celi w rzeczywisto\u015bci, co zbli\u017ca\u0142oby film gatunkowo do bajki[21]<\/a><\/sup><\/sup>. Karpowski uzale\u017cnia\u0142 od tego kierunek rozwoju sprawy kryminalnej. Mo\u017cliwo\u015bci by\u0142y dwie: powa\u017cny krymina\u0142 lub troch\u0119 l\u017cejszy wariant, czyli komedia kryminalna.<\/p>\n\n\n\n

Jan Rybkowski wr\u00f3ci\u0142 do problemu odtw\u00f3rczo\u015bci wzgl\u0119dem filmu Stanis\u0142awa Barei[22]<\/a><\/sup><\/sup>. Autor Godzin nadziei <\/em>stwierdzi\u0142 stanowczo, \u017ce scenariusz Alexa zawiera identyczne jak w Dotkni\u0119ciu nocy <\/em>sceny.<\/em> W pewnym momencie g\u0142os zabra\u0142 Maciej S\u0142omczy\u0144ski \u2013 kt\u00f3ry musia\u0142 ju\u017c ripostowa\u0107 \u2013 i jak na praktyka przysta\u0142o, przyzna\u0142, \u017ce, owszem, czyta\u0142 scenariusz \u015acibora-Rylskiego Dotkni\u0119cie nocy<\/em>, ale o \u017cadnym na\u015bladownictwie nie ma mowy, poniewa\u017c mn\u00f3stwo krymina\u0142\u00f3w zaczyna si\u0119 od morderstwa, a wybrany przez niego spos\u00f3b przedstawienia zbrodni jest typowy i popularny w\u015br\u00f3d ca\u0142ej gamy mo\u017cliwo\u015bci[23]<\/a><\/sup><\/sup>. Poza tym S\u0142omczy\u0144ski poruszy\u0142 \u2013 rzadko wspominan\u0105 w polskim pi\u015bmiennictwie filmowym \u2013 kwesti\u0119 finans\u00f3w, narzekaj\u0105c na niskie honoraria dla scenarzyst\u00f3w[24]<\/a><\/sup><\/sup>. S\u0142omczy\u0144ski nie omieszka\u0142 wspomnie\u0107 o kwocie wynagrodzenia, czyli 6500 z\u0142. Z lektury protoko\u0142u daje si\u0119 zrozumie\u0107, \u017ce scenarzysta czu\u0142 si\u0119 niedoceniony, a nawet traktowany niepowa\u017cnie. Powodem tego stanu by\u0142 odbi\u00f3r tekstu i warunki pracy. S\u0142omczy\u0144ski wys\u0142ucha\u0142 wielu uwag, do kt\u00f3rych odni\u00f3s\u0142 si\u0119
z pokor\u0105, lecz perswadowa\u0142 zebranym, \u017ce w sztuce scenopisarstwa musi si\u0119 jeszcze du\u017co nauczy\u0107, poniewa\u017c wcze\u015bniej zajmowa\u0142 si\u0119 tylko literatur\u0105. A je\u017celi jeden scenariusz po drugim b\u0119d\u0105 odrzucane, to nie naucz\u0119 si\u0119 ich pisa\u0107<\/em>[25]<\/a><\/sup><\/sup>. Dalej m\u00f3wi\u0142 o specyfice scenariusza filmu kryminalnego, kt\u00f3rego nie nale\u017cy odbiera\u0107 w kategoriach dzie\u0142a literackiego, ale jako tekst u\u017cytkowy, zbi\u00f3r informacji dla re\u017cysera. Doda\u0142, \u017ce trudno wycyzelowa\u0107 scenariusz
w szczeg\u00f3\u0142ach, je\u017celi nie wiadomo czy zostanie przez kolegium zaaprobowany, co nie czyni procesu pisania komfortowym.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec debaty w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do niej re\u017cyser przysz\u0142ego filmu. Od razu zadeklarowa\u0142, \u017ce \u2013 w przeciwie\u0144stwie do Alexa \u2013 d\u0105\u017cy do absolutnego urealnienia scenariusza, a nie bajki[26]<\/a><\/sup><\/sup>, ale nie upiera\u0142 si\u0119 przy swoim stanowisku, wola\u0142 odda\u0107 si\u0119 do dyspozycji komisji, zostawiaj\u0105c jej decyzj\u0119 odno\u015bnie kierunku zmian w scenariuszu[27]<\/a><\/sup><\/sup>. Generalne pytanie brzmia\u0142o: czy kr\u0119cimy powa\u017cny film kryminalny, czy komedi\u0119? Opini\u0119 re\u017cysera ju\u017c znamy, Alexowi natomiast by\u0142o bli\u017cej do utrzymania lekko\u015bci formy, o czym \u015bwiadczy nast\u0119puj\u0105ce zdanie: Uwa\u017cam, \u017ce scenariusze do film\u00f3w kryminalnych powinny by\u0107 podawane o wiele lu\u017aniej<\/em>[28]<\/a><\/sup><\/sup>. By\u0107 mo\u017ce dosz\u0142o mi\u0119dzy re\u017cyserem a scenarzyst\u0105 na tym tle do jakich\u015b nieporozumie\u0144 wymuszaj\u0105cych zawarcie kompromisu w postaci finalnej wersji Zbrodniarza i panny<\/em>. Ca\u0142o\u015b\u0107 sprawia wra\u017cenie niewykorzystanego potencja\u0142u. Pomys\u0142y Alexa by\u0142y \u015bwietne, ale w istocie utrzymane w stylistyce teatru sensacji, do kt\u00f3rego zd\u0105\u017cy\u0142 przywykn\u0105\u0107. Pewne metody tw\u00f3rcze sprawdza\u0142y si\u0119 w telewizji, ale w filmie kinowym nie mia\u0142y prawa zadzia\u0142a\u0107, co trafnie podsumowuje tytu\u0142 recenzji Stanis\u0142awa Janickiego \u2013 Po najmniejszej linii oporu<\/em>[29]<\/a><\/sup><\/sup>. W ka\u017cdym razie krymina\u0142 Nasfetera pow\u0119drowa\u0142 do lamusa i znajduje si\u0119 w nim po dzi\u015b dzie\u0144. Warto jednak \u2013 id\u0105c tropem Zygmunta Ka\u0142u\u017cy\u0144skiego, uwa\u017caj\u0105cego, \u017ce nawet najs\u0142abszy film mo\u017ce zawiera\u0107 w sobie element stawiaj\u0105cy go w zupe\u0142nie innym \u015bwietle \u2013 postawi\u0107 pytanie, czy rzeczywi\u015bcie w Zbrodniarzu i pannie <\/em>wszystko jest nieudane? Czy film ten mo\u017ce by\u0107 atrakcyjny dla wsp\u00f3\u0142czesnego widza? Czy te\u017c jest ju\u017c tak archaiczny, \u017ce mo\u017ce zainteresowa\u0107 tylko prawdziwych kinoman\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0142onkowie kolegium oceniaj\u0105cego scenariusz zauwa\u017cyli, \u017ce najlepiej wypadnie motyw Kopciuszka. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce nie pomylili si\u0119 w swoich przewidywaniach. Zanim przejd\u0119 do meritum, wr\u00f3c\u0119 na chwil\u0119 do w\u0105tku kryminalnego, do kt\u00f3rego zg\u0142asza\u0142a zastrze\u017cenia wi\u0119kszo\u015b\u0107 sprawozdawc\u00f3w. Film nie mia\u0142 dobrej prasy, ale bywa\u0142y wyj\u0105tki i wypada o nich wspomnie\u0107, poniewa\u017c pokazuj\u0105 inn\u0105 \u2013 mniej krytyczn\u0105, a bardziej rozumiej\u0105c\u0105 \u2013 perspektyw\u0119. W\u0142adys\u0142aw Cybulski z \u201eDziennika Polskiego\u201d s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 niesprawiedliwo\u015b\u0107 w por\u00f3wnywaniu kryminalnego debiutu Nasfetera z obrazami Hitchcocka[30]<\/a><\/sup><\/sup>. Publicysta sta\u0142 na stanowisku, \u017ce Zbrodniarz i panna <\/em>jest filmem \u015bwiadomie \u201eantyhitchcockowskim\u201d[31]<\/a><\/sup><\/sup>. Cybulski napisa\u0142, \u017ce fabu\u0142a Zbrodniarza i panny <\/em>\u2013 mimo \u017ce istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa w niej morderca \u2013 jest przyjemna, podszyta humorem. Podobnym wyczuciem konwencji wykaza\u0142 si\u0119 Juliusz Kydry\u0144ski[32]<\/a><\/sup><\/sup>. Na \u0142amach \u201e\u017bycia Literackiego\u201d napisa\u0142, \u017ce Nasfeter i Alex nie tworz\u0105 jeszcze jednego Hitchcocka, ale g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce nie maj\u0105 takich pretensji. S\u0105 to \u017ar\u00f3d\u0142a przypominaj\u0105ce o tym, \u017ce w przypadku tego dzie\u0142a nie powinno si\u0119 popada\u0107 w schematyczn\u0105 kategoryzacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Przejd\u017amy jednak do plus\u00f3w Zbrodniarza i panny. <\/em>Sumarycznie rzecz bior\u0105c, najcz\u0119stszym okre\u015bleniem, kt\u00f3re przewija si\u0119 w om\u00f3wieniach filmu w r\u00f3\u017cnych formach, jest \u201ekociak-detektyw\u201d[33]<\/a><\/sup><\/sup> albo po prostu \u201ekociak\u201d. Nietrudno zgadn\u0105\u0107, \u017ce chodzi o g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0119, Ma\u0142gorzat\u0119 Makowsk\u0105. Nic te\u017c dziwnego, \u017ce akurat na niej \u2013 a raczej na graj\u0105cej j\u0105 Ewie Krzy\u017cewskiej \u2013 tak cz\u0119sto zawiesza\u0142o si\u0119 oko recenzent\u00f3w. Krzy\u017cewska wygl\u0105da w Zbrodniarzu i pannie <\/em>fantastycznie. Na oczach widza z zaniedbanego \u201ebrzydkiego kacz\u0105tka\u201d przemienia si\u0119 w prawdziw\u0105 dam\u0119, seksbomb\u0119. Twarz, figura, styl, gracja to jedno, ale w Zbrodniarzu i pannie <\/em>nade wszystko dowiod\u0142a, \u017ce jest \u015bwietn\u0105 aktork\u0105. Krzy\u017cewska mog\u0142a by\u0107 wdzi\u0119czna losowi za \u2013 mo\u017ce nie rol\u0119 \u017cycia \u2013 ale prawdziwe aktorskie wyzwanie wymuszaj\u0105ce na artystce stworzenie dw\u00f3ch skrajnie r\u00f3\u017cnych postaci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ewa Krzy\u017cewska. Zbrodniarz i panna<\/em>. Autor: brak danych. Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Aleksander Jackiewicz widzia\u0142 w losach prowincjonalnej bohaterki nowy mit \u201enasfeterowski\u201d, nie tak daleki i obcy wobec wcze\u015bniejszych dokona\u0144 artysty na polu kina dzieci\u0119cego[34]<\/a><\/sup><\/sup>. Nowy mit oznacza te\u017c nowy rodzaj rozczarowania, poniewa\u017c akcja dzieje si\u0119 teraz w \u015bwiecie ludzi doros\u0142ych. Widz w sekwencji ekspozycyjnej rozpoznaje w Ma\u0142gorzacie reprezentantk\u0119 ca\u0142ego mn\u00f3stwa zahukanych kobiet, kt\u00f3re nie potrafi\u0105 lub nie mog\u0105 wyrwa\u0107 si\u0119 z prowincjonalnych op\u0142otk\u00f3w. Przygoda kryminalno-mi\u0142osna, jaka sta\u0142a si\u0119 jej udzia\u0142em, przynosi nadziej\u0119 na wyj\u015bcie z \u017cyciowego impasu, przezwyci\u0119\u017cenie kryzysu. Fabu\u0142a by\u0142aby wtedy jednak zbyt prosta, wi\u0119c na bohaterce ca\u0142y czas ci\u0105\u017cy widmo powrotu do znienawidzonego miasteczka, gdy \u015bledztwo zostanie zako\u0144czone. Widz zaczyna kibicowa\u0107 Ma\u0142gorzacie, aby przebyta przez ni\u0105 metamorfoza nie okaza\u0142a si\u0119 wnet s\u0142odko-gorzkim wspomnieniem z lata. Od momentu przyjazdu kobiety z kapitanem Zi\u0119tkiem nad morze w\u0105tek kryminalny r\u00f3wnowa\u017cy w\u0105tek romansowy. W pewnym sensie zbrodnia jest tylko pretekstem do opowiedzenia bajki o wsp\u00f3\u0142czesnym Kopciuszku. Pytanie \u201ekto zabi\u0142\u201d zamienia si\u0119 w inne: \u201eczy b\u0119d\u0105 razem\u201d?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbigniew Cybulski, Ewa Krzy\u017cewska. Zbrodniarz i panna<\/em>. Autor brak danych. Prawa do zdj\u0119cia WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Przes\u0142anki takiego podej\u015bcia do Zbrodniarza i panny <\/em>widoczne by\u0142y \u2013 jak ju\u017c wspomnia\u0142em \u2013 podczas posiedzenia Komisji Ocen Scenariuszy, nast\u0119pnie po premierze pojawi\u0142y si\u0119 w kilku tekstach prasowych[35]<\/a><\/sup><\/sup>, a udokumentowa\u0142y je wsp\u00f3\u0142czesne prace Katarzyny Wajdy[36]<\/a><\/sup><\/sup> i Karola Jachymka[37]<\/a><\/sup><\/sup>. Tekst Wajdy zawiera du\u017co odniesie\u0144 do wydanej
w 1965 roku powie\u015bci Zbrodniarz i panna. <\/em>Przypomn\u0119, \u017ce tym razem S\u0142omczy\u0144ski u\u017cy\u0142 pseudonimu artystycznego \u2013 Kazimierz Kwa\u015bniewski. Autorka przywo\u0142uje kilka wa\u017cnych cytat\u00f3w z ksi\u0105\u017cki. Wzbogacaj\u0105 one znacznie wizerunek Ma\u0142gorzaty. Widz, kt\u00f3ry zdecyduje si\u0119 na przeczytanie wersji ksi\u0105\u017ckowej zdob\u0119dzie wi\u0119cej informacji przede wszystkim o bohaterce. W filmie z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w wiele fakt\u00f3w zosta\u0142o potraktowanych skr\u00f3towo.<\/p>\n\n\n\n

W powie\u015bci pojawia si\u0119 mn\u00f3stwo \u015blad\u00f3w naprowadzaj\u0105cych uwag\u0119 czytelnika w\u0142a\u015bnie na motyw Kopciuszka. Kwa\u015bniewski czyni to zreszt\u0105 w tak prosty spos\u00f3b, \u017ce nie wypada nie wpa\u015b\u0107 na ten trop. Ma\u0142gorzata zaczytuje si\u0119 bowiem w poradniku Nie b\u0119d\u0119 Kopciuszkiem, czyli 1000!!! niezawodnych!!! najlepszych!!! jedynych!!! sposob\u00f3w zdobycia: Bogactwa \u2013 S\u0142awy \u2013 Powodzenia!!!!!!!!. <\/em>\u017beby nie by\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci bohaterka, w czasie ko\u0144cz\u0105cej si\u0119 tragicznie podr\u00f3\u017cy z konwojentami, czyta sw\u00f3j ulubiony rozdzia\u0142 z przywo\u0142anego poradnika pt. Nieprzewidziane zbiegi okoliczno\u015bci. <\/em>Zgodnie z ba\u015bniowym schematem podczas napadu kula przeszywa na wylot oczywi\u015bcie nie cia\u0142o kobiety, lecz pierwsze s\u0142owo z tytu\u0142u. Dzi\u0119ki takiemu przypadkowi na ok\u0142adce widnia\u0142o: b\u0119d\u0119 Kopciuszkiem (\u2026)<\/em>[38]<\/a><\/sup><\/sup>. Mamy wi\u0119c do czynienia z klasyczn\u0105 tr\u00f3jk\u0105 bohater\u00f3w: Ma\u0142gorzata (Kopciuszek; ksi\u0119\u017cniczka, kt\u00f3ra czeka na odczarowanie przez wyczekiwanego wybawc\u0119), Zi\u0119tek (ksi\u0105\u017c\u0119) i zbrodniarz (umowna \u201ebestia\u201d czyhaj\u0105ca na \u017cycie ksi\u0119\u017cniczki, zagra\u017caj\u0105ca jej szcz\u0119\u015bciu)<\/p>\n\n\n\n

W narracji znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c bardziej subtelne wskaz\u00f3wki co do stanu psychicznego Ma\u0142gorzaty:<\/p>\n\n\n\n

Mia\u0142a lat dwadzie\u015bcia trzy i nic nie zapowiada\u0142o, \u017ce w ci\u0105gu nast\u0119pnych dwudziestu trzech,
a nawet czterdziestu sze\u015bciu lat przestanie s\u0142ysze\u0107 co rano ten przera\u017aliwy g\u0142os, odmierzaj\u0105cych jej dni a\u017c nazbyt podobne do siebie<\/em>[39]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Czytelnik zgromadzi tak\u017ce wi\u0119ksz\u0105 wiedz\u0119, np. na temat z\u0142odzieja hotelowego nazwiskiem Zawadzki (Adam Pawlikowski), odgrywaj\u0105cego w wersji literackiej wa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 ni\u017c u Nasfetera. Mianowicie, komplementy, kt\u00f3rymi obdarza Ma\u0142gorzat\u0119 w rozmowie z funkcjonariuszem milicji, wydatnie przyczyniaj\u0105 si\u0119 do zmiany decyzji bohaterki. Postanawia ona wr\u00f3ci\u0107 do Zi\u0119tka chwil\u0119 po tym, gdy uczucie oraz okoliczno\u015bci przeros\u0142y j\u0105 do tego stopnia, \u017ce nagle postanowi\u0142a wr\u00f3ci\u0107 do Kamocka. Na dworcu us\u0142ysza\u0142a rozmow\u0119 Zawadzkiego z milicjantem. Po wszystkim nabra\u0142a optymizmu, wiary w siebie i podj\u0119\u0142a ostateczn\u0105 decyzj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Po latach najciekawiej wypadaj\u0105 te materia\u0142y prasowe, w kt\u00f3rych jest opisany fenomen Zbrodniarza i panny <\/em>w\u0142a\u015bnie poprzez posta\u0107 Ma\u0142gorzaty. Bohaterka, gdy tylko przywyka do luksusowego \u017cycia nad morzem, pragnie, aby \u015bledztwo trwa\u0142o jak najd\u0142u\u017cej. Ma\u0142gorzata panicznie boi si\u0119 samotnego powrotu do Kamocka, jak r\u00f3wnie\u017c utraty kontaktu z kapitanem Zi\u0119tkiem, znajomo\u015b\u0107 z kt\u00f3rym \u2013 jak na bajk\u0119 dla doros\u0142ych przysta\u0142o \u2013 szybko przeradza si\u0119 w co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tymczasowa wsp\u00f3\u0142praca. Wystarczy zapozna\u0107 si\u0119 z kilkoma kwestiami dialogowymi, aby mie\u0107 co do tego pewno\u015b\u0107: Miliony dziewcz\u0105t musz\u0105 robi\u0107 co\u015b, czego nie lubi\u0105 i mieszka\u0107, gdzie nie lubi\u0105<\/em>; A co b\u0119dzie, gdy znajdziemy go dopiero za rok<\/em>. Na d\u017awi\u0119k tych s\u0142\u00f3w dla kapitana Zi\u0119tka wszystko jest ju\u017c jasne, prawdziwy cel Ma\u0142gorzaty zostaje ujawniony. Kobieta, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce za szybko przekracza granice, po chwili reflektuje si\u0119: Za rok to nie, ale nie wcze\u015bniej ni\u017c za dwa tygodnie.<\/em> W pewnym momencie Ma\u0142gorzata decyduje si\u0119 na przej\u015bcie do meritum, zw\u0142aszcza w dw\u00f3ch wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 kwestiach dialogowych: By\u0142oby dobrze, gdyby\u015bmy tu byli, nie szukaj\u0105c nikogo<\/em>. Druga ma zdecydowanie silniejsz\u0105 wymow\u0119, poniewa\u017c bohaterka odnosi si\u0119 w niej do nieuniknionego ko\u0144ca historii. Zaczyna wtedy m\u00f3wi\u0107 o krzywdzie, jak\u0105 wyrz\u0105dzi\u0142a milicja, wpl\u0105tuj\u0105c j\u0105
w \u015bledztwo: (\u2026) wszystko musz\u0119 zostawi\u0107 w garderobie, nawet twarz!<\/em><\/p>\n\n\n\n

Relacja Ma\u0142gorzaty z Janem Zi\u0119tkiem mo\u017ce nie ma znamion oryginalno\u015bci, ale znowu\u017c nie tak cz\u0119sto mi\u0142o\u015b\u0107 w polskim kinie ukazywano z punktu widzenia aktywnej kobiety. W Zbrodniarzu i pannie <\/em>stron\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w konflikcie mi\u0142osnym jest Ma\u0142gorzata. Ta niepozorna kasjerka przejmuje inicjatyw\u0119. Nie ustaje w d\u0105\u017ceniach zbli\u017cenia si\u0119 do kapitana Zi\u0119tka, kt\u00f3ry, cho\u0107 szczerze zainteresowany wzgl\u0119dami Ma\u0142gorzaty, powstrzymuje si\u0119 od ostentacyjnych gest\u00f3w i sk\u0142adania deklaracji. Zi\u0119tek w swojej pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci jest niem\u0119ski. Jego zdystansowanie bierze si\u0119 niby z sytuacji zawodowej. Z jednej strony dla kapitana g\u0142\u00f3wny cel pobytu nad morzem nie podlega zmianie, z drugiej nie potrafi on ukry\u0107 \u017cyczliwego stosunku do Makowskiej. By\u0107 mo\u017ce bardziej ni\u017c bohaterka obawia si\u0119 powrotu na prowincj\u0119, boi si\u0119 on rodz\u0105cego rodz\u0105cego si\u0119 uczucia. Nieporadno\u015b\u0107 bije od Zi\u0119tka podczas sceny nocnego spaceru przy molo. Ma\u0142gorzata ewidentnie chce rozbi\u0107 formalny uk\u0142ad. Ponownie to bohaterka g\u00f3ruje emocjonaln\u0105 dojrza\u0142o\u015bci\u0105 nad Janem, nieustannie zas\u0142aniaj\u0105cym si\u0119 wzgl\u0119dami zawodowymi. Poczucie obowi\u0105zku zabrania mu \u201ezrzuci\u0107 mundur\u201d. Przy takiej parze aktorskiej jak Cybulski \u2013 Krzy\u017cewska trudno nie wspomnie\u0107 podobnej sceny randki w Popiele i diamencie. <\/em>Maciek Che\u0142micki, kiedy Krystyna zjawia si\u0119 w zajmowanym przez niego hotelowym pokoju, poszukuje w tym momencie zawieruszonego naboju. Wie, \u017ce nie nawi\u0105\u017ce z ni\u0105 bli\u017cszej relacji, dop\u00f3ki nie odnajdzie amunicji.
W Zbrodniarzu i pannie<\/em> Zi\u0119tek w scenie nocnej schadzki jest skr\u0119powany bezpo\u015brednio\u015bci\u0105 Ma\u0142gorzaty, tak jakby nie wierzy\u0142 w to, co kobieta m\u00f3wi, podobnie jak Che\u0142micki nie wierzy\u0142, \u017ce podrywana przez niego wcze\u015bniej Krystyna zdecyduje si\u0119 przyj\u015b\u0107 do pokoju[40]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W Zbrodniarzu i pannie <\/em>omawiana scena ko\u0144czy si\u0119 pierwszym poca\u0142unkiem pary. Zostaje on niejako wymuszony przez Ma\u0142gorzat\u0119 na Zi\u0119tku. Katarzyna Wajda ostro ocenia gr\u0119 Cybulskiego[41]<\/a><\/sup><\/sup>, mi\u0119dzy innymi na podstawie sceny na molo[42]<\/a><\/sup><\/sup>. Badaczka stwierdza, \u017ce aktor nie jest wiarygodny jako amant, co znakomicie odzwierciedla jego pasywno\u015b\u0107 w owej scenie mimo odpowiednio romantycznej scenerii.<\/p>\n\n\n\n

(\u2026) kiedy w ko\u0144cu m\u0119\u017cczyzna decyduje si\u0119 wzi\u0105\u0107 dziewczyn\u0119 w ramiona i poca\u0142owa\u0107, to mimowolnie odnosi si\u0119 wra\u017cenie, i\u017c zrobi\u0142 to, bo nic innego nie przysz\u0142o mu do g\u0142owy<\/em>[43]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbigniew Cybulski, Ewa Krzy\u017cewska. Zbrodniarz i panna<\/em>. Autor brak danych. Prawa WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zi\u0119tek, owszem, wydaje si\u0119 czu\u0107 niekomfortowo, ale czy nie o to w\u0142a\u015bnie chodzi\u0142o w konstrukcji tej postaci? Pokazuje on wahania milicjanta \u2013 cz\u0142owieka na co dzie\u0144 przyodzianego w beznami\u0119tn\u0105 mask\u0119 \u2013 kt\u00f3ry ma \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce spotka\u0142 na drodze zawodowej kobiet\u0119 \u017cycia. Inna sprawa, \u017ce kreacja aktora wpisuje si\u0119 w wyobra\u017cenie scenarzysty o bohaterze. Joe Alex nie ukrywa\u0142, \u017ce w tworzeniu postaci granej przez Cybulskiego zale\u017ca\u0142o mu na \u201eucz\u0142owieczeniu milicjanta\u201d, co \u2013 trzeba przyzna\u0107 \u2013 w pe\u0142ni si\u0119 uda\u0142o, a zarazem stanowi\u0142o pewne novum<\/em> w polskim kinie[44]<\/a><\/sup><\/sup>; chwyt kontynuowany zreszt\u0105 w takich filmach jak Ostatni kurs <\/em>(re\u017c. J. Batory, 1963) ponownie ze scenariuszem Joe Alexa
i r\u00f3wnie\u017c w najlepszych polskich krymina\u0142ach lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych: Zbrodniarz, kt\u00f3ry ukrad\u0142 zbrodni\u0119 <\/em>(re\u017c. J. Majewski, 1969) i Tylko umar\u0142y odpowie <\/em>(re\u017c. S. Ch\u0119ci\u0144ski, 1969).<\/p>\n\n\n\n

Fakt, \u017ce w\u0105tek psychologiczny w Zbrodniarzu i pannie <\/em>wypad\u0142 lepiej od kryminalnego dokumentuje kilka recenzji. Niekt\u00f3rzy publicy\u015bci darowali sobie pisanie o Zbrodniarzu
i pannie <\/em>jako o kryminale, skupiwszy si\u0119 jedynie na historii Ma\u0142gorzaty. Inspiruj\u0105cy tekst opublikowano na \u0142amach \u201eTrybuny Robotniczej\u201d[45]<\/a><\/sup><\/sup>. Autor najwi\u0119ksz\u0105 zalet\u0119 dostrzega w tym, \u017ce tw\u00f3rcy filmu podpatrzyli pewien typ kobiet, kt\u00f3re kompletnie nie potrafi\u0105 o siebie zadba\u0107; kobiet pe\u0142nych kompleks\u00f3w, nie\u015bmia\u0142ych. Ma\u0142gorzata dostaje szans\u0119 na wyj\u015bcie z impasu. Wie doskonale, \u017ce ten stan jest ulotny i sama musi zawalczy\u0107 o to, \u017ceby trwa\u0142 d\u0142u\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

W tym aspekcie interesuj\u0105co wypada list do redakcji \u201eKulis\u201d (czyli sobotniego wydania \u201eExpressu Wieczornego\u201d), podpisany samym imieniem \u2013 Zuzanna[46]<\/a><\/sup><\/sup>. M\u0142oda dziewczyna skupi\u0142a si\u0119 na oddzia\u0142ywaniu postaci Ma\u0142gorzaty na du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017ce\u0144skiej spo\u0142eczno\u015bci. Zuzanna jest pewna, \u017ce<\/p>\n\n\n\n

<\/a>z tego filmu wychodzi z podniesionym czo\u0142em i otuch\u0105 w sercu co najmniej kilka setek tzw. brzydkich dziewcz\u0105t. (\u2026) Niestety, chodzi po \u015bwiecie tysi\u0105ce dziewcz\u0105t z Kamocka, kt\u00f3re nie wiedz\u0105, \u017ce wcale nie musz\u0105 by\u0107 skazane na brzydot\u0119 i szaro\u015b\u0107, \u017ce wszystko zale\u017cy od w\u0142asnej inicjatywy
i znalezienia pokrewnej duszy w dobrym fryzjerze i m\u0105drej, \u017cyczliwej krawcowej<\/em>[47]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Kamock urasta do rangi przekl\u0119tego miejsca, w kt\u00f3rym dziewczyny oraz m\u0142ode kobiety mog\u0105 tylko \u201ewi\u0119dn\u0105\u0107\u201d, egzystowa\u0107 na podstawowym poziomie, odlicza\u0107 dni do imienin kole\u017canek \u2013 to jedyny atrakcyjny przerywnik, na jaki mog\u0105 liczy\u0107. Pesymistyczn\u0105 aur\u0119 wok\u00f3\u0142 filmowego Kamocka wzmacnia fakt, \u017ce taka miejscowo\u015b\u0107 w rzeczywisto\u015bci nie istnieje. Miejsce to reprezentuje \u2013 na podobnej zasadzie co Ma\u0142gorzata inne Polki \u2013 ca\u0142e mn\u00f3stwo typowych PRL-owskich miasteczek, w kt\u00f3rych \u017cycie m\u0142odych dziewcz\u0105t by\u0142o wype\u0142nione nud\u0105 i brakiem perspektyw. Warto doda\u0107, \u017ce tekst Zuzanny jest bardzo zabawny. Autorka listu do redakcji \u2013 zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce pisa\u0142a ten fragment \u015bwiadomie \u2013 w zako\u0144czeniu przejawia zaci\u0119cie satyryczne.<\/p>\n\n\n\n

<\/a>Troch\u0119 mnie tylko martwi, \u017ce decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 w przeistoczeniu <<brzydkiego kacz\u0105tka>> gra milicja, bo przecie\u017c mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce jaka\u015b brzydka dziewczyna z Kamocka prosto po powrocie
z kina chwyci za s\u0142uchawk\u0119, wykr\u0119ci numer pogotowia milicyjnego i zawo\u0142a: – Czy to M.O.? Prosz\u0119 natychmiast przyjecha\u0107. Jestem bardzo brzydka\u2026[48]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Humorystyczne spostrze\u017cenie Zuzanny kontrastuje z pomys\u0142em Alexa na nowe uj\u0119cie milicjanta \u2013 bohatera pozytywnego i empatycznego. Tekst dowodzi, jak wiele nieodkrytych pere\u0142 znajduje si\u0119 jeszcze w materia\u0142ach prasowych[49]<\/a><\/sup><\/sup>. Autorem r\u00f3wnie interesuj\u0105cego materia\u0142u by\u0142 Zdzis\u0142aw Beryt[50]<\/a><\/sup><\/sup>. Dziennikarz \u201eGazety Pozna\u0144skiej\u201d co prawda idzie \u015bladem wi\u0119kszo\u015bci koleg\u00f3w po fachu, wi\u0119c daleko mu do zachwyt\u00f3w nad Zbrodniarzem i pann\u0105<\/em>, ale jako jedyny krytyk osadza film Nasfetera nie tylko w kontek\u015bcie kina polskiego. Pisze mianowicie o dw\u00f3ch komediach ameryka\u0144skich: Jak zdoby\u0107 m\u0119\u017ca <\/em>(1959) w re\u017cyserii Charlesa Waltersa, a tak\u017ce o Dziewczynie z hotelu <\/em>(1961) Josepha Anthony\u2019ego. Z polskich tytu\u0142\u00f3w odwo\u0142uje si\u0119 do No\u017ca w wodzie <\/em>(1962) Romana Pola\u0144skiego. Zdaniem Beryta Zbrodniarz i panna <\/em>kontynuuje kierunek zarysowany w wymienionych dzie\u0142ach. Chodzi
o pochwa\u0142\u0119 pewnego stylu \u017cycia nastawionego na konsumpcjonizm, przyjemnego \u017cycia \u201etu
i teraz\u201d. W Zbrodniarzu i pannie <\/em>daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 przejawy tego rodzaju potrzeb spo\u0142ecznych. Hotel, w kt\u00f3rym zamieszkuj\u0105 Zi\u0119tek i Ma\u0142gorzata, jest wyposa\u017cony we wszystkie atrybuty potrzebne do \u017cycia w luksusie. St\u0105d te\u017c nie dziwi \u2013 genialne sk\u0105din\u0105d \u2013 okre\u015blenie w zapowiedzi telewizyjnego pokazu filmu Zbrodniarza i panny<\/em>. Obraz nazwano tam \u201emelan\u017cem socjalizmu ze snobizmem\u201d[51]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Warto w tym kontek\u015bcie zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kilku drugoplanowych bohater\u00f3w
w dojrza\u0142ym wieku, kt\u00f3rzy t\u0142umnie i samotnie przybywaj\u0105 do nadmorskich kurort\u00f3w. Znajduje si\u0119 w\u015br\u00f3d nich naturalnie tytu\u0142owy zbrodniarz, ale zosta\u0142o miejsce na dystyngowanego z\u0142odzieja Zawadzkiego i \u2013 last but not least<\/em> \u2013 in\u017cyniera Tadeusza Wr\u00f3blewskiego. Gustaw Lutkiewicz kreuje posta\u0107, kt\u00f3ra prawdopodobnie bierze urlop nie tylko od pracy, ale i od rodziny. Ewidentnie szuka okazji do prze\u017cycia \u201esanatoryjnej przygody\u201d. Karol Jachymek w\u0142a\u015bnie w ch\u0119ci podkre\u015blenia oko\u0142oseksualnego wyd\u017awi\u0119ku filmu wskazuje przyczyn\u0119 zmiany miejsca akcji[52]<\/a><\/sup><\/sup>. W scenariuszu Joe Alexa omawianym przez komisj\u0119 akcja rozgrywa si\u0119 w okresie zimowym w dodatku w g\u00f3rach, co nie sprzyja okazywaniu cielesnych walor\u00f3w Ma\u0142gorzaty po przebytej metamorfozie. W grubym ubraniu musi si\u0119 uczy\u0107 nauki jazdy na nartach, co nie wywo\u0142uje tak erotycznego podtekstu jak nauka chodzenia w szpilkach. Niemniej Jachymek przywo\u0142uje fragment scenariusza, r\u00f3wnie\u017c sugeruj\u0105cy oko\u0142oseksualne odczytanie:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 My\u015bl\u0119, \u017ce Krynica albo Zakopane\u2026 \u2013 Zi\u0119tek prostuje si\u0119 k\u0142ad\u0105c d\u0142o\u0144 na mapie \u2013 Zim\u0105 Sopot odpada, oczywi\u015bcie i Ustka te\u017c. Krynica to nie jest miejsce, gdzie zbieraj\u0105 si\u0119 najzdrowsze kociaki w Polsce. Miasto kobiet z dolegliwo\u015bciami. Przyje\u017cd\u017caj\u0105 si\u0119 leczy\u0107, ale z drugiej strony\u2026 \u2013 urywa<\/em>[53]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Piotr Paw\u0142owski, Edmund Fetting, Gustaw Lutkiewicz, Zbrodniarz i panna<\/em>. Autor: brak danych. Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/a> Takie dwuznaczne kwestie nie padaj\u0105 w filmie Janusza Nasfetera, ale ju\u017c w scenopisie akcja zosta\u0142a przeniesiona nad morze, co wymog\u0142o bardziej zmys\u0142ow\u0105, wyzywaj\u0105c\u0105 stylizacj\u0119 Ewy Krzy\u017cewskiej[54]<\/a><\/sup><\/sup>. Zbrodniarz i panna<\/em> stanowi dobry przyk\u0142ad rozmini\u0119cia si\u0119 ocen krytyki z reakcj\u0105 widz\u00f3w. Na seansach bywa\u0142o mi\u0119dzy trzystu a czterystu widz\u00f3w[55]<\/a><\/sup><\/sup>. Jednocze\u015bnie Nasfeter stworzy\u0142 dzie\u0142o, w kt\u00f3rym opowiada si\u0119 – tak jak we wszystkich filmach dzieci\u0119cych – po stronie ludzi z szeroko rozumianych nizin spo\u0142ecznych. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce dochowa\u0142 niejako tw\u00f3rczej wierno\u015bci wobec samego siebie. Mimo wszystko Zbrodniarz i panna <\/em>powinien zosta\u0107 zapami\u0119tany jako swoista przygoda Nasfetera z kinem rozrywkowym – niewolna od trafnych obserwacji \u00f3wczesnej obyczajowo\u015bci i polskiego high life\u2019u.<\/em><\/p>\n\n\n\n

  1. \n

    <\/a> Alex na upa\u0142<\/em>, \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1963, nr 31, s. 12. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  2. \n

    Zob. recenzja Zbrodniarza i panny <\/em>w \u201eEchu Krakowa\u201d z dn. 18.07.1963. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  3. \n

    <\/a> C. M., Maciek Che\u0142micki z \u201ePopio\u0142u i diamentu\u201d w roli kapitana milicji<\/em>, \u201e7 Dni w Polsce\u201d 1963, nr 26, s. 6. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  4. \n

    W hotelu dzi\u015b nazywaj\u0105cym si\u0119 „Aurora” (uj\u0119cia w pokojach, na korytarzach) i w okolicy Mi\u0119dzyzdroj\u00f3w (po\u015bcig, pla\u017ca). Hall i recepcja hotelu by\u0142y zbudowane w wytw\u00f3rni na Che\u0142mskiej w Warszawie. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  5. \n

    <\/a> Zbrodniarz i panna byli w Mi\u0119dzyzdrojach\u2026 Adam Pawlikowski przed szczeci\u0144skim ekranem<\/em>, \u201eKurier Szczeci\u0144ski\u201d 1963, nr 159, s. 8. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  6. \n

    <\/a> B. W\u0119sierski, \u201eZbrodniarz i panna\u201d. Cybulski i Krzy\u017cewska w narodowej \u201eKobrze\u201d<\/em>, \u201eExpress Wieczorny\u201d 1963, nr 170, s. 3. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  7. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  8. \n

    <\/a> Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201e\u017bycie Warszawy\u201d 1963, nr 169, s. 4. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  9. \n

    <\/a> Z. Pitera, Zbrodniarz (= ?) i panna (= Ewa Krzy\u017cewska)<\/em>, \u201eFilm\u201d 1962, nr 36, s. 10. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  10. \n

    <\/a> JJS, Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201eTygodnik Powszechny\u201d 1963, nr 30, s. 4. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  11. \n

    Warto wskaza\u0107 inn\u0105 przyczyn\u0119, mo\u017ce nie tak oczywist\u0105 i rzadko wspominan\u0105. Ot\u00f3\u017c, jak wiadomo, dzie\u0142em \u017cycia Macieja S\u0142omczy\u0144skiego jest t\u0142umaczenie Ulissesa <\/em>Jamesa Joyce\u2019a. Praca nad nim zaj\u0119\u0142a mu dwana\u015bcie lat. W tym czasie S\u0142omczy\u0144ski para\u0142 si\u0119 tworzeniem dzie\u0142 utwor\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych rozrywce g\u0142\u00f3wnie w celach zarobkowych, co oczywi\u015bcie nie oznacza, \u017ce uprawianie tego rodzaju dzia\u0142alno\u015bci nie przynosi\u0142o mu satysfakcji. Przeciwnie, zyska\u0142 uznanie jako autor sprytnych intryg, w rozwi\u0105zaniu kt\u00f3rych pomaga\u0142a inteligencja
    i spostrzegawczo\u015b\u0107 detektywa. Mimo wszystko motywacja finansowa by\u0142a na tyle kusz\u0105ca, \u017ce odegra\u0142a g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119, poniewa\u017c dzi\u0119ki pewnemu dochodowi S\u0142omczy\u0144ski m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na komfort d\u0142ugiej pracy nad Ulissesem. <\/em>Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, sam zdawa\u0142 si\u0119 tego nie ukrywa\u0107. \u201eNiegdy\u015b w jednym z wywiad\u00f3w S\u0142omczy\u0144ski wyzna\u0142, \u017ce Joe Alex zarabia\u0142 dla\u0144 na \u017cycie, aby on m\u00f3g\u0142 we wzgl\u0119dnym spokoju, przez 12 lat, t\u0142umaczy\u0107 najbardziej zdumiewaj\u0105ce w historii pi\u015bmiennictwa \u015bwiatowego dzie\u0142o (\u2026). Zob. J. G\u00f3rza\u0144ski, dz. cyt., s. 16.     \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  12. \n

    K. T. Toeplitz, Zbrodniarz i panna<\/em>, dz. cyt., s. 11. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  13. \n

    <\/a> (kiedr), Rozw\u00f3d po w\u0142osku. Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201eG\u0142os Wybrze\u017ca\u201d 1963, nr 157, s. 3. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  14. \n

    <\/a> Z. Pitera, W stron\u0119 krymina\u0142u<\/em>, \u201eFilm\u201d 1963, nr 27, s. 4. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  15. \n

    <\/a> Protok\u00f3\u0142 z Komisji Ocen Scenariuszy w dniu 27 lutego 1962 r. Na porz\u0105dku dziennym: Om\u00f3wienie scenariusza pt. \u201eZbrodniarz i panna\u201d<\/em>, autor Joe Alex, Zesp\u00f3\u0142 \u201eStudio\u201d, AFN, A-214, poz. 251, k. 1. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  16. \n

    Tam\u017ce, k. 3. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  17. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  18. \n

    Tam\u017ce, k. 4. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  19. \n

    Tam\u017ce, k. 8. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  20. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  21. \n

    Tam\u017ce, k. 14. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  22. \n

    Tam\u017ce, k. 12-13. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  23. \n

    Tam\u017ce, k. 16. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  24. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  25. \n

    Tam\u017ce, k. 17, \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  26. \n

    Tam\u017ce, k. 18. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  27. \n

    Tam\u017ce, k. 19. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  28. \n

    Tam\u017ce, k. 16. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  29. \n

    <\/a> S. Janicki, Po najmniejszej linii oporu<\/em>, \u201eKultura\u201d 1963, nr 4, s. 8. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  30. \n

    <\/a> Z. Wawrzyniak, Czekaj\u0105 na Hitchcocka<\/em>, \u201eKurier Polski\u201d 1963, nr 168, s. 3. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  31. \n

    <\/a> W. Cybulski, Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201eDziennik Polski\u201d 1963, nr 166, s. 6. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  32. \n

    <\/a> J. Kydry\u0144ski, Joe Alex i film<\/em>, \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1963, nr 32, s. 10-11. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  33. \n

    <\/a> O. Soba\u0144ski, Joe Alex czyli rozrywka na upa\u0142y<\/em>, \u201eDziennik Ludowy\u201d 1963, nr 199, s. 5. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  34. \n

    A. Jackiewicz, Inny Nasfeter<\/em>, dz. cyt., s. 14. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  35. \n

    <\/a> Np. E. Bryll, Kopciuszek z Kamocka<\/em>, \u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107\u201d 1963, nr 16, s. 8. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  36. \n

    K. Wajda, Kopciuszek, ksi\u0105\u017c\u0119 i bestia \u2013 \u201eZbrodniarz i panna\u201d<\/em>, \u201eStudia Filmoznawcze\u201d 2008, nr 29. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  37. \n

    K. Jachymek, Ewa Krzy\u017cewska i ch\u0142opcy<\/em>, dz. cyt., 353-371. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  38. \n

    K. Wajda, dz. cyt., s. 180. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  39. \n

    K. Kwa\u015bniewski, Zbrodniarz i panna<\/em>, Warszawa 1965. Cyt. za: K. Wajda, dz. cyt., s. 178. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  40. \n

    Takich \u2013 nie wiadomo czy \u015bwiadomych \u2013 nawi\u0105za\u0144 do Popio\u0142u i diamentu <\/em>jest wi\u0119cej, na przyk\u0142ad scena napadu na konw\u00f3j przypominaj\u0105ca wizualnie strzelanin\u0119 otwieraj\u0105c\u0105 film Wajdy. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  41. \n

    Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, k\u0105\u015bliwe \u2013 cho\u0107 niepozbawione sensu \u2013 komentarze dotyczy\u0142y te\u017c wygl\u0105du i \u00f3wczesnej formy fizycznej Zbigniewa Cybulskiego. Odtw\u00f3rca r\u00f3l Ma\u0107ka Che\u0142mickiego, Staszka z Poci\u0105gu<\/em>, Jacka z Do widzenia, do jutra<\/em> nie wygl\u0105da\u0142 ju\u017c jak \u201em\u0142ody B\u00f3g\u201d. Niekt\u00f3rzy recenzenci nie omieszkali skomentowa\u0107 solidnej tuszy aktora, kt\u00f3ry ze Zbyszka sta\u0142 si\u0119 ju\u017c naprawd\u0119 Zbigniewem. Inni wykazywali si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 trosk\u0105, wyra\u017caj\u0105c mi\u0119dzy wierszami obaw\u0119, \u017ce z Cybulskim mo\u017ce dzia\u0107 si\u0119 co\u015b z\u0142ego. Juliusz Kydry\u0144ski podkre\u015bli\u0142, \u017ce nie chce by\u0107 z\u0142o\u015bliwy wobec polskiego gwiazdora, ale powinien on schudn\u0105\u0107, gdy\u017c w \u015bwiatowej kinematografii okre\u015blone wymagania od aktora s\u0105 czym\u015b naturalnym; w szczeg\u00f3lno\u015bci dba\u0142o\u015b\u0107 o dobr\u0105 form\u0119. Publicysta \u201e\u017bycia Literackiego\u201d s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce postacie kreowane przez Cybulskiego powinny odznacza\u0107 si\u0119 m\u0142odzie\u0144cz\u0105 smuk\u0142o\u015bci\u0105. Cybulski ze swoim buntowniczym emploi mo\u017ce i nie do ko\u0144ca pasowa\u0142 do roli statecznego milicjanta, niemniej zaznaczy\u0142 w roli indywidualny rys. S\u0105 to drobiazgi \u2013 mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce improwizowane \u2013 jak na przyk\u0142ad dotykanie zas\u0142on w momencie przyj\u015bcia Ma\u0142gorzaty na komend\u0119 lub spos\u00f3b odk\u0142adania s\u0142uchawki telefonicznej. Zi\u0119tek czyni to powoli, dociska j\u0105, g\u0142adzi palcem, celebruje prosty gest. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  42. \n

    K. Wajda, dz. cyt., s. 192. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  43. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  44. \n

    Protok\u00f3\u0142 z Komisji Ocen Scenariuszy w dniu 27 lutego 1962 r<\/em>., dz. cyt., k. 17. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  45. \n

    <\/a> ZeD, Krzy\u017cewska jako \u201ebrzydkie kacz\u0105tko\u201d<\/em>, \u201eTrybuna Robotnicza\u201d 1963, nr 181, s. 3. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  46. \n

    <\/a> Zuzanna, By\u0142am brzydk\u0105 dziewczyn\u0105<\/em>, \u201eKulisy\u201d 1963, nr 36, s. 6. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  47. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  48. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  49. \n

    <\/a> Por. P. Zwierzchowski, Czasopisma filmowe jako \u017ar\u00f3d\u0142a w badaniach nad kinem PRL-u – aspekt wizualny<\/em>,
    [w:] \u0179r\u00f3d\u0142a wizualne w badaniach nad histori\u0105 kina polskiego<\/em>, red. ten\u017ce, Bydgoszcz 2018, s. 48-62.     \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  50. \n

    <\/a> Z. B., Nie k\u0142ama\u0107 bawi\u0105c<\/em>, \u201eGazeta Pozna\u0144ska\u201d 1963, nr 165, s. 5. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  51. \n

    <\/a> Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201e\u017bycie Warszawy\u201d 1992, nr 301, s. 8. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  52. \n

    K. Jachymek, dz. cyt., s. 368-369. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  53. \n

    J. Alex, Zbrodniarz i panna<\/em>, scenariusz filmowy, AFN, S-1362, k. 35. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  54. \n

    <\/a>  Zbrodniarz i panna<\/em>, scenopis filmu fabularnego, AFN, S-5756. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  55. \n

    <\/a> A. Gajewski, Polski film sensacyjno-kryminalny (1960-1980)<\/em>, Warszawa 2008, s. 191. Zob. te\u017c:
    P. Zwierzchowski, Mi\u0119dzynarodowe inspiracje i konteksty polskiego filmu kryminalnego<\/em>, [w:] Kino polskie jako kino transnarodowe<\/em>, red. S. Jagielski, M. Podsiad\u0142o, Krak\u00f3w 2017, s. 389-413.     \u2191<\/a><\/p>\n<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Pawe\u0142 Jaskulski<\/strong> – starszy asystent w Instytucie Polonistyki Stosowanej UW, cz\u0142onek redakcji
    kwartalnika \u201ePleograf\u201d, kierownik Oddzia\u0142u Doboru i Selekcji Ksi\u0119gozbior\u00f3w w Bibliotece
    Publicznej m. st.Warszawy \u2013 Bibliotece G\u0142\u00f3wnej Wojew\u00f3dztwa Mazowieckiego. Nale\u017cy do
    Polskiego Towarzystwa Bada\u0144 nad Filmem i Mediami. Wsp\u00f3\u0142organizator wielu konferencji,
    m.in.og\u00f3lnopolskiej O poprawie kina polskiego oraz mi\u0119dzynarodowej Edukacja filmowa i medialna w Polsce i \u015bwiecie. Rozwi\u0105zania systemowe oraz studia przypadk\u00f3w. W pracy naukowej koncentruje si\u0119 na takich zagadnieniach, jak: nowy kanon kina polskiego, kino gatunkowe, edukacja medialna, literatura wsp\u00f3\u0142czesna, muzyka rockowa. Wsp\u00f3\u0142redaktor interaktywnego tomu R\u00f3\u017cne oblicza edukacji audiowizualnej (2016). Autor publikacji na \u0142amach \u201eKwartalnika Filmowego\u201d, \u201eTw\u00f3rczo\u015bci\u201d, \u201eOdry\u201d.<\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Artyku\u0142 <\/em>przypomina jednorazowy epizod z kariery tego re\u017cysera, kt\u00f3rego kojarzymy g\u0142\u00f3wnie z kinem dzieci\u0119cym. Zbrodniarz i panna <\/em>mia\u0142 by\u0107 dla niego testem re\u017cyserskiego warsztatu, \u201ekulturalnym filmem rozrywkowym\u201d. Film spotka\u0142 si\u0119 z jednej strony z negatywnym odbiorem ze strony krytyki, z drugiej odni\u00f3s\u0142 sukces frekwencyjny. Z perspektywy czasu mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce by\u0142 on dosy\u0107 charakterystycznym przyk\u0142adem film\u00f3w kryminalnych, kt\u00f3re powsta\u0142y w latach 60. Bardziej pog\u0142\u0119biona analiza pozwala jednak wskaza\u0107 w Zbrodniarzu i pannie<\/em> zar\u00f3wno oryginalne, broni\u0105ce si\u0119 po latach, cechy gatunku, jak i motywy wpisuj\u0105ce si\u0119 w ca\u0142y dorobek fabularny Nasfetera.<\/p>\n\n\n\n

    Summary:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    The article invokes a one-time episode in the career of Janusz Nasfeter, otherwise associated mostly with children\u2019s cinema. Zbrodniarz i panna<\/em> was to be a validation of his director\u2019s workshop, and a \u2018cultural entertainment film\u2019. The movie was received negatively by the critics, and yet it saw the most successful turnout rates. In retrospect, it can be concluded that it was another example of crime movies created in the 1960\u2019s at large. However, a more in-depth analysis identifies in Zbrodniarz i panna<\/em> generic features and motives, which not only were original but also deeply inscribed in Janusz Nasfeter\u2019s fabular repertory.<\/p>\n\n\n\n

    Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Alex J., Zbrodniarz i panna<\/em>, scenariusz filmowy, AFN, S-1362.<\/p>\n\n\n\n

    az., Zbrodniarz i panna byli w Mi\u0119dzyzdrojach\u2026 Adam Pawlikowski i Gustaw Lutkiewicz przed szczeci\u0144skim ekranem<\/em>, \u201eKurier Szczeci\u0144ski\u201d 1963, 9 lipca.<\/p>\n\n\n\n

    B. Z., Nie k\u0142ama\u0107 bawi\u0105c<\/em>, \u201eGazeta Pozna\u0144ska\u201d1963, 13-14 lipca.<\/p>\n\n\n\n

    Bryll E., Kopciuszek z Kamocka<\/em>, \u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107\u201d1963, 31 sierpnia.<\/p>\n\n\n\n

    C. M., Maciek Che\u0142micki z \u201ePopio\u0142u i diamentu\u201d w roli kapitana milicji<\/em>,
    \u201e7 dni w Polsce 1963\u201d, 30 czerwca.<\/p>\n\n\n\n

    Cybulski W., Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201eDziennik Polski\u201d 1963, 14-15 lipca.<\/p>\n\n\n\n

    Dzi\u0119bowska E., Relaks nad morzem<\/em>, \u201eEkran\u201d 1963, 30 czerwca.<\/p>\n\n\n\n

    Eberhardt K., Dramat\u00f3w ma\u0142ych i okrutnych ci\u0105g dalszy<\/em>, \u201eNowa Kultura\u201d1962, 23 wrze\u015bnia.<\/p>\n\n\n\n

    Gajewski A. Polski film sensacyjno-kryminalny (1960-1980)<\/em>, Wydawnictwo Trio,Warszawa 2008.<\/p>\n\n\n\n

    G\u00f3rza\u0144ski J., Dzi\u015b o losach r\u00f3l filmowych<\/em>, \u201eFilm\u201d 1985, nr 31, s. 16.<\/p>\n\n\n\n

    Jachymek K., Film \u2013 cia\u0142o \u2013 historia. Kino polskie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych<\/em>,Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gda\u0144sk 2016.<\/p>\n\n\n\n

    Jackiewicz A., Inny Nasfeter<\/em>, \u201eFilm\u201d1963, nr 27.<\/p>\n\n\n\n

    Janicki S., Po najmniejszej linii oporu<\/em>, \u201eKultura 1963, 7 lipca.<\/p>\n\n\n\n

    kiedr., Rozw\u00f3d po w\u0142osku. Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201eG\u0142os Wybrze\u017ca\u201d 1963, 4 lipca.<\/p>\n\n\n\n

    Kwa\u015bniewski K., Zbrodniarz i panna<\/em>, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1965.<\/p>\n\n\n\n

    Kydry\u0144ski J., Joe Alex i film<\/em>, \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1963, 11 sierpnia.<\/p>\n\n\n\n

    Maniewski M., Czysty ton<\/em>, \u201eKino\u201d 1998, nr 7\/8.<\/p>\n\n\n\n

    Notka bez podpisu, Alex na upa\u0142<\/em>, \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1963, 4 sierpnia.<\/p>\n\n\n\n

    Notka bez podpisu, Publiczno\u015b\u0107 nie s\u0142ucha<\/em>, \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1963, <\/em>8 wrze\u015bnia.<\/p>\n\n\n\n

    Notka bez podpisu, Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201e\u017bycie Warszawy\u201d 1992, 19-20 grudnia.<\/p>\n\n\n\n

    Pitera Z., Zbrodniarz (= ?) i panna (= Ewa Krzy\u017cewsk<\/em>a),\u201eFilm\u201d 1962, nr 36.<\/p>\n\n\n\n

    Pitera Z., W stron\u0119 krymina\u0142u<\/em>, \u201eFilm\u201d1963, nr 27.<\/p>\n\n\n\n

    Protok\u00f3\u0142 z Komisji Ocen Scenariuszy w dniu 27 lutego 1962 r. Na porz\u0105dku dziennym: Om\u00f3wienie scenariusza pt. \u201eZbrodniarz i panna\u201d, autor Joe Alex, Zesp\u00f3\u0142 \u201eStudio\u201d, AFN,
    A-214, poz. 251<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

    sier., Notatki filmowe. Zbrodniarz i panna<\/em>. \u201eEcho Krakowa\u201d 1963, 18 lipca.<\/p>\n\n\n\n

    sier., Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201eWiecz\u00f3r Wybrze\u017ca\u201d 1963, 2 lipca.<\/p>\n\n\n\n

    Soba\u0144ski O., Joe Alex czyli rozrywka na upa\u0142y<\/em>, \u201eDziennik Ludowy\u201d 1963, 23 sierpnia.<\/p>\n\n\n\n

    Szczepa\u0144ski J. J., Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201eTygodnik Powszechny\u201d 1963, 28 lipca.<\/p>\n\n\n\n

    Toeplitz K. T., Zbrodniarz i panna<\/em>, \u201e\u015awiat\u201d 1963, 11 sierpnia.<\/p>\n\n\n\n

    Wajda K., Kopciuszek, ksi\u0105\u017c\u0119 i bestia \u2013 \u201eZbrodniarz i panna\u201d<\/em>,  \u201eStudia Filmoznawcze\u201d, 2008, nr 29.<\/p>\n\n\n\n

    Wawrzyniak Z., Czekaj\u0105c na Hitchcocka<\/em>. \u201eKurier Polski\u201d 1963, 19 lipca.<\/p>\n\n\n\n

    W\u0119sierski B., Zbrodniarz i panna. Cybulski i Krzy\u017cewska w narodowej Kobrze<\/em>, \u201eExpress Wieczorny\u201d 1963, 19 lipca.<\/p>\n\n\n\n

    Zbrodniarz i panna<\/em>, scenopis filmu fabularnego, AFN, S-5756.<\/p>\n\n\n\n

    ZeD., Krzy\u017cewska jako \u201ebrzydkie kacz\u0105tko\u201d<\/em>, \u201eTrybuna Robotnicza\u201d 1963, 2 sierpnia.<\/p>\n\n\n\n

    Zuzanna, By\u0142am brzydk\u0105 dziewczyn\u0105<\/em>. \u201eKulisy\u201d 1963, 8 wrze\u015bnia.<\/p>\n\n\n\n

    Zwierzchowski P., Mi\u0119dzynarodowe inspiracje i konteksty polskiego filmu kryminalnego<\/em>, [w:] red. S. Jagielski. M. Podsiad\u0142o, Kino polskie jako kino transnarodowe, <\/em>red. S. Jagielski, M. Podsiad\u0142o, Universitas, Krak\u00f3w 2017.<\/p>\n\n\n\n

    Zwierzchowski P., Czasopisma filmowe jako \u017ar\u00f3d\u0142a w badaniach nad kinem PRL-u – aspekt wizualny<\/em>, [w:] \u0179r\u00f3d\u0142a wizualne w badaniach nad histori\u0105 kina polskiego<\/em>, red. P. Zwierzchowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2018.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    dzieci\u0119cym. Zbrodniarz i panna mia\u0142 by\u0107 dla niego testem re\u017cyserskiego warsztatu, \u201ekulturalnym filmem rozrywkowym\u201d. Film spotka\u0142 si\u0119 z jednej strony z negatywnym odbiorem ze strony krytyki, z drugiej odni\u00f3s\u0142 sukces frekwencyjny. Z perspektywy czasu mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce by\u0142 on dosy\u0107 charakterystycznym przyk\u0142adem film\u00f3w kryminalnych, kt\u00f3re powsta\u0142y w latach 60. Bardziej pog\u0142\u0119biona analiza pozwala jednak wskaza\u0107 w Zbrodniarzu i pannie zar\u00f3wno oryginalne, broni\u0105ce si\u0119 po latach, cechy gatunku, jak i motywy wpisuj\u0105ce si\u0119 w ca\u0142y dorobek fabularny Nasfetera.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":3602,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1125],"tags":[33,393,1253,328,506,1254],"ppma_author":[1251],"class_list":["post-3759","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-1-2022","tag-ewa-krzyzewska","tag-janusz-nasfeter","tag-joe-alex","tag-kino-kryminalne","tag-zbigniew-cybulski","tag-zbrodniarz-i-panna"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t