{"id":375,"date":"2021-02-28T00:00:00","date_gmt":"2021-02-27T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2021\/02\/28\/lekcje-czulosci-malgorzaty-goliszewskiej\/"},"modified":"2021-05-29T14:14:38","modified_gmt":"2021-05-29T13:14:38","slug":"lekcje-czulosci-malgorzaty-goliszewskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/lekcje-czulosci-malgorzaty-goliszewskiej\/","title":{"rendered":"Lekcje czu\u0142o\u015bci Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej"},"content":{"rendered":"

Analiza tw\u00f3rczo\u015bci Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej stanowi nie lada wyzwanie. Nie tylko dlatego, \u017ce liczba i, przede wszystkim, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 podejmowanych przez ni\u0105 dzia\u0142a\u0144 tw\u00f3rczych jest prawdziwie imponuj\u0105ca<\/a>[1]<\/a>. Ma\u0142gorzata Goliszewska to bowiem artystka wizualna i multimedialna, fotografka, performerka, a tak\u017ce, co w kontek\u015bcie tego artyku\u0142u najbardziej istotne, re\u017cyserka film\u00f3w dokumentalnych (i eksperymentalnych), kt\u00f3ra w swoich licznych projektach krzy\u017cuje r\u00f3\u017cnorakie formy wypowiedzi artystycznej i przekracza prosto rozumiane dyscyplinarne granice sztuki. Ca\u0142o\u015bciowe spojrzenie na ten z\u0142o\u017cony i wielow\u0105tkowy dorobek jest wi\u0119c niew\u0105tpliwie zadaniem wzbudzaj\u0105cym w autorze tego artyku\u0142u respekt. Trudno\u015b\u0107 w m\u00f3wieniu o tw\u00f3rczo\u015bci Goliszewskiej, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, nie le\u017cy jednak wy\u0142\u0105cznie w jej z\u0142o\u017cono\u015bci. Jej wa\u017cn\u0105 cech\u0105, zw\u0142aszcza w przypadku film\u00f3w dokumentalnych, jest bowiem ogromna wra\u017cliwo\u015b\u0107 i uwa\u017cno\u015b\u0107 w spogl\u0105daniu na cz\u0142owieka, o kt\u00f3rych nie\u0142atwo przecie\u017c pisa\u0107 j\u0119zykiem tekst\u00f3w akademickich. W pewnym sensie zatem jej dorobek (filmowy) mo\u017ce nasuwa\u0107 skojarzenia Almod\u00f3varowskie. To wprawdzie jedynie trop, skojarzenie, lu\u017ana intuicja, na dodatek lekko pretensjonalna i odrobin\u0119 przesadzona (a mo\u017ce nawet nie na miejscu<\/a>[2]<\/a>); subiektywne spojrzenie nie badacza, ale zafascynowanego jej tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 widza, kt\u00f3re nie ma w \u017cadnym razie za zadanie tworzy\u0107 czy nawet sugerowa\u0107 mo\u017cliwo\u015bci tworzenia daleko id\u0105cych analogii. Zestawienie to nie jest jednak ca\u0142kowicie bezzasadne czy odleg\u0142e. Ma\u0142gorzat\u0119 Goliszewsk\u0105 charakteryzuje bowiem w moim przekonaniu, podobnie jak w przypadku re\u017cysera filmu Zwi\u0105\u017c mnie (\u00a1\u00c1tame!<\/i>, re\u017c. Pedro Almod\u00f3var, 1989), do\u015b\u0107 pokrewna czu\u0142o\u015b\u0107 w patrzeniu na portretowane przez ni\u0105 bohaterki i portretowanych przez ni\u0105 bohater\u00f3w (cho\u0107 w istocie przecie\u017c ich filmowe uniwersa r\u00f3wnocze\u015bnie w radykalny spos\u00f3b r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie na bardzo wielu poziomach \u2013 rodzajowych, estetycznych czy formalnych). Nie walcz\u0119 z nikim i nikogo na si\u0142\u0119 nie zmieniam. Eksperymentuj\u0119 tylko na sobie. M\u00f3j bunt wyra\u017ca si\u0119 w \u015blepym zaufaniu do ludzi i w mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 ca\u0142y czas staram si\u0119 do nich czu\u0107 \u2013 mimo wszystko. Moj\u0105 broni\u0105 jest naiwno\u015b\u0107, kt\u00f3ra bardzo pomaga mi w tworzeniu<\/a><\/i>[3]<\/a> \u2013 jak sama m\u00f3wi\u0142a w jednym z wywiad\u00f3w.<\/p>\n

Ma\u0142gorzata Goliszewska. Artystka naiwna<\/b><\/p>\n

Ma\u0142gorzata Goliszewska urodzi\u0142a si\u0119 w 1985 roku w Szczecinie. W 2015 roku uko\u0144czy\u0142a szczeci\u0144sk\u0105 Akademi\u0119 Sztuki, uzyskuj\u0105c dyplom na Wydziale Malarstwa i Nowych Medi\u00f3w. W latach 2011\u20132012 ucz\u0119szcza\u0142a r\u00f3wnie\u017c na kurs dokumentalny DOK PRO do Mistrzowskiej Szko\u0142y Re\u017cyserii Filmowej Andrzeja Wajdy (Szko\u0142y Wajdy). Natomiast w 2016 roku rozpocz\u0119\u0142a studia doktoranckie na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu<\/a>[4]<\/a>. Jej droga do kariery re\u017cysersko-artystycznej nie by\u0142a jednak a\u017c tak oczywista. Po liceum zdecydowa\u0142a si\u0119 bowiem studiowa\u0107 przez rok filmoznawstwo na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. By\u0142a tak\u017ce studentk\u0105 rybactwa na Uniwersytecie Rolniczym, obecnie Zachodniopomorskim Uniwersytecie Technologicznym w Szczecinie (Z tym rybactwem jako\u015b tak wysz\u0142o, bo mieszka\u0142am naprzeciwko tej uczelni, a i tak by\u0142o mi wszystko jedno, skoro nie mog\u0142am studiowa\u0107 tego, o czym marzy\u0142am, a poza tym ten wyb\u00f3r wydawa\u0142 mi si\u0119 do\u015b\u0107 absurdalny i pasuj\u0105cy do mojego \u00f3wczesnego \u017cycia<\/a><\/i>[5]<\/a> \u2013 t\u0142umaczy\u0142a). Ta zaskakuj\u0105ca niekiedy r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 wybor\u00f3w, jakich dokonywa\u0142a, wynika\u0142a po cz\u0119\u015bci z jej sytuacji rodzinnej, czyli do\u015b\u0107 skomplikowanych relacji z matk\u0105. Mama chcia\u0142a, \u017cebym posz\u0142a na \u201enormalne studia\u201d, w \u017cadnym razie artystyczne. Natomiast ja od zawsze wiedzia\u0142am, \u017ce tylko sztuka mnie interesuje. Upewni\u0142a mnie w tym jeszcze pani od plastyki w podstaw\u00f3wce. Niestety, nie wyb\u0142aga\u0142am od mamy pozwolenia na nauk\u0119 w liceum plastycznym. Teraz my\u015bl\u0119 sobie, \u017ce mo\u017ce to i lepiej. Nie potrafi\u0119 obecnie \u0142adnie malowa\u0107 ani rysowa\u0107, ale wiem te\u017c, \u017ce wcale nie o to chodzi. I \u017ce nie trzeba tego umie\u0107, \u017ceby robi\u0107 dobr\u0105 sztuk\u0119<\/a><\/i>[6]<\/a> \u2013 przekonywa\u0142a w \u201eWysokich Obcasach\u201d.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie ta ostatnia wypowied\u017a stanowi w moim przekonaniu swego rodzaju klucz do (rozumienia) dzia\u0142alno\u015bci artystycznej Goliszewskiej. Charakteryzuje j\u0105 bowiem szczeg\u00f3lne podej\u015bcie do sztuki i artyst\u00f3w. Artyst\u0105 ka\u017cdy z nas si\u0119 rodzi i jest to najbardziej widoczne u przedszkolak\u00f3w. Wystarczy wej\u015b\u0107 do sali pe\u0142nej 6-latk\u00f3w i zapyta\u0107: \u201eKto tu jest artyst\u0105?\u201d. My\u015bl\u0119, \u017ce wszystkie dzieci, krzycz\u0105c, podnios\u0105 r\u0119ce. P\u00f3\u017aniej powstaje pytanie, czy chcemy i potrafimy tym artyst\u0105 pozosta\u0107, nie zatraci\u0107 tego i nie st\u0142umi\u0107 w sobie<\/a><\/i>[7]<\/a> \u2013 zastanawia\u0142a si\u0119 w rozmowie z Karolin\u0105 Leszczy\u0144sk\u0105. Ta dzieci\u0119ca perspektywa, zak\u0142adaj\u0105ca naturalno\u015b\u0107, spontaniczno\u015b\u0107 i, przede wszystkim, niczym nieskr\u0119powan\u0105 szczero\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 tw\u00f3rczych, odgrywa zreszt\u0105 bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w jej my\u015bleniu o sztuce, artyzmie i artystach. Artyst\u0105 jest ka\u017cdy, kto robi co\u015b po swojemu, nie korzystaj\u0105c z gotowych szablon\u00f3w. Mog\u0105 to by\u0107 nawet jakie\u015b ma\u0142e rzeczy, dla tej osoby z pozoru naturalne. Znam wielu artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy nie wiedz\u0105, \u017ce nimi s\u0105, chocia\u017c cz\u0119sto im to m\u00f3wi\u0119. <\/i>[…] M\u00f3wi\u0105c, \u017ce ka\u017cdy jest artyst\u0105, nie bior\u0119 pod uwag\u0119 \u017cadnych ocen i gust\u00f3w. Z\u0142y artysta to tak\u017ce artysta!<\/a><\/i>[8]<\/a> \u2013 argumentowa\u0142a w dalszej cz\u0119\u015bci wywiadu. Artyst\u0105 jest zatem ka\u017cdy, kto cokolwiek tworzy <\/i>[…]. Krytycy i odbiorcy mog\u0105 to krytykowa\u0107, ale nie mog\u0105 pozbawia\u0107 go miana artysty. Je\u017celi tworzy, to nim jest. Tzw. z\u0142a, kiczowata czy kompletnie amatorska sztuka, pozornie pozbawiona warto\u015bci, jest dla mnie \u2013 i nie tylko dla mnie \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142em wielu inspiracji i autentycznej przyjemno\u015bci w odbiorze<\/a><\/i>[9]<\/a> \u2013 pointowa\u0142a.<\/p>\n

Dok\u0142adnie taka postawa tw\u00f3rcza, w moim przekonaniu, zdefiniowa\u0142a ca\u0142y jej dorobek artystyczny. Jej sztuka jest bowiem r\u00f3\u017cnorodna, pograniczna, \u017cywio\u0142owa, niekonwencjonalna, niekiedy szalona, cz\u0119sto ryzykowna i prowokacyjna, a przez to autentyczna i pe\u0142na tw\u00f3rczej swobody. Doskona\u0142ym przyk\u0142adem takiej w\u0142a\u015bnie strategii jest chocia\u017cby Flaga<\/i>, kr\u00f3tka forma wideo <\/i>zrealizowana przez ni\u0105 w 2012 roku. Goliszewska zadaje w niej pytania mi\u0119dzy innymi o rol\u0119 i miejsce symboli narodowych we wsp\u00f3\u0142czesnym \u017cyciu politycznym i spo\u0142ecznym. Wideo-art ukazuje \u0142opocz\u0105c\u0105 na wietrz\u0119 chor\u0105giew o dok\u0142adnie takich samych wymiarach jak typowa, mo\u017cliwa do kupienia w wielu sklepach flaga Polski. Sfilmowany przez artystk\u0119 obiekt jest jednak przezroczysty i wykonany z grubej plastikowej folii. Natomiast podk\u0142ad muzyczny towarzysz\u0105cy nagraniu, przypominaj\u0105cy w swojej tonacji nieco patetyczne hymny narodowe, to piosenka Majteczki w kropeczki <\/i>zespo\u0142u Bayer Full, puszczona przez autork\u0119 od ty\u0142u i rozci\u0105gni\u0119ta o 800 procent w specjalnym programie komputerowym<\/a>[10]<\/a>.<\/p>\n

R\u00f3\u017cnych form, stylistyk czy \u015brodk\u00f3w wypowiedzi artystycznej, po jakie Ma\u0142gorzata Goliszewska si\u0119ga w swojej tw\u00f3rczo\u015bci, jest jednak zdecydowanie wi\u0119cej. W licencjackim projekcie dyplomowym \u2013 Wszystko <\/i>(2013) \u2013 artystka stworzy\u0142a tomik poezji dokumentalnej, wykorzystuj\u0105c do tego automatyczne podpowiedzi wyszukiwarki Google<\/a>[11]<\/a>. W serii zdj\u0119\u0107 gosia \/ basia \/ marysia <\/i>(2011) sportretowa\u0142a mieszkania swoje, mamy i babci, doszukuj\u0105c si\u0119 mi\u0119dzy nimi, dzi\u0119ki \u0142\u0105cz\u0105cym te fotografie podobie\u0144stwom, wsp\u00f3lnych rytua\u0142\u00f3w, tradycji, nawyk\u00f3w czy upodoba\u0144 estetycznych charakterystycznych dla wszystkich trzech (generacji) kobiet<\/a>[12]<\/a>. W performensie \u017begnaj, smutku <\/i>(2019), zrealizowanym w ramach cyklu wydarze\u0144 Obroty <\/i>podczas Biennale Warszawa 2019, odczytywa\u0142a i niszczy\u0142a swoje pisane przez pi\u0119tna\u015bcie lat pami\u0119tniki, przez dwa dni prowadz\u0105c swoiste dzia\u0142anie performatywne w Groszowych sprawach \u2013 pawilonie handlowo-us\u0142ugowym nr 34, znajduj\u0105cym si\u0119 na terenie Bazaru Namys\u0142owska, przemienionym w przestrze\u0144 artystyczn\u0105<\/a>[13]<\/a>. W projekcie komunikaty (id\u0119) <\/i>z 2014 roku przemierza\u0142a za\u015b ulice Szczecina uzbrojona w kamer\u0119 GoPro, czytaj\u0105c na g\u0142os mijane przez ni\u0105 (i wszechobecne) has\u0142a reklamowe, napisy, afisze i og\u0142oszenia<\/a>[14]<\/a>. Sztuka Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej to sztuka rozwidlaj\u0105cych si\u0119 konwencji i temat\u00f3w, podobnie meandryczna jak jej (edukacyjna) droga \u017cyciowa.<\/p>\n

Wok\u00f3\u0142 filmografii<\/b><\/p>\n

R\u00f3wnie du\u017ce trudno\u015bci sprawia rozmowa na temat zrealizowanych przez Goliszewsk\u0105 projekt\u00f3w filmowych, zw\u0142aszcza film\u00f3w dokumentalnych. Ju\u017c bowiem na przyk\u0142adzie wspomnianej wcze\u015bniej Flagi <\/i>czy komunikat\u00f3w (id\u0119) <\/i>wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce medium filmowe stanowi jeden z podstawowych \u015brodk\u00f3w jej wypowiedzi artystycznej, cho\u0107 obydwa te projekty wpisuj\u0105 si\u0119 raczej w przestrze\u0144 wideo-artu (czy sztuki medi\u00f3w) ni\u017c filmu jako takiego. Z tego w\u0142a\u015bnie powodu w przypadku tw\u00f3rczo\u015bci filmowej (i oko\u0142ofilmowej) Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej m\u00f3wienie o konkretnych podzia\u0142ach dyscyplinarnych czy rodzajowych wydaje si\u0119 dosy\u0107 problematyczne<\/a>[15]<\/a>. Jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 filmowa jest bowiem r\u00f3wnie pograniczna, co inne jej realizacje i projekty artystyczne. Warto jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce w swoim portfolio w dziale filmografia sama artystka jako (pe\u0142noprawne) filmy dokumentalne zaklasyfikowa\u0142a jedena\u015bcie zrealizowanych przez siebie utwor\u00f3w. W tym autorskim wyborze wymienione zatem zosta\u0142y Kto mnie kocha <\/i>(2012), Happiness <\/i>(2013), I\u2019ll call you when I get there <\/i>(2013), Life at the border <\/i>(2013), Bli\u017aniaczki <\/i>(2014), Osiemnastka <\/i>(2014), Trzy sny o Gosi <\/i>(2015), Cafe Smile <\/i>(2016) i bodaj najbardziej rozpoznawalne Ubierz mnie <\/i>(2011), Taki typ ptactwa <\/i>(2012), a tak\u017ce \u015bwi\u0119c\u0105ca aktualnie triumfy na (wielu) festiwalach filmowych Lekcja mi\u0142o\u015bci <\/i>(2019), przygotowana wesp\u00f3\u0142 z Katarzyn\u0105 Matej\u0105<\/a>[16]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Lekcja mi\u0142o\u015bci<\/em>, 2019 r., re\u017c. Ma\u0142gorzata Goliszewska, Kasia Mateja, fot. Anna Styli\u0144ska,
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y promocyjne HBO GO<\/span><\/p>\n

Pomimo wyra\u017anej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci wszystkich tych utwor\u00f3w na ich podstawie bez trudu dostrzec mo\u017cna, po jakie problemy w swojej dzia\u0142alno\u015bci artystycznej \u2013 jako takiej, a nie tylko filmowej \u2013 si\u0119ga najcz\u0119\u015bciej Ma\u0142gorzata Goliszewska. W Bli\u017aniaczkach <\/i>artystka wyrusza zatem do Indonezji, aby sp\u0119dzi\u0107 ca\u0142y dzie\u0144 ze swoj\u0105 bli\u017aniaczk\u0105 astrologiczn\u0105 \u2013 Nining mieszkaj\u0105c\u0105 w ma\u0142ej wiosce Burujul<\/a>[17]<\/a> (re\u017cyserka kontynuowa\u0142a nast\u0119pnie ten projekt w innych krajach, odnajduj\u0105c i zapraszaj\u0105c do niego r\u00f3\u017cne kobiety, kt\u00f3re urodzi\u0142y si\u0119 w tym samym co ona dniu; dzia\u0142anie to sta\u0142o si\u0119 podstaw\u0105 jej dyplomu magisterskiego<\/a>[18]<\/a>). Pretekstem do stworzenia I\u2019ll call you when I get there <\/i>by\u0142y liczne rozmowy telefoniczne z zaniepokojon\u0105 matk\u0105, uporczywie wydzwaniaj\u0105c\u0105 do Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej w czasie jej podr\u00f3\u017cy na rezydencj\u0119 artystyczn\u0105 do Holandii, kt\u00f3re to zaproszenie zdenerwowana kobieta uzna\u0142a za podst\u0119p maj\u0105cy nak\u0142oni\u0107 jej c\u00f3rk\u0119 do pracy w domu publicznym. W Happiness <\/i>re\u017cyserka tworzy opowie\u015b\u0107 na temat Tajlandii, ukazuj\u0105c j\u0105 przez pryzmat szcz\u0119\u015bcia i u\u015bmiechu, stanowi\u0105cych w jej przekonaniu istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia codziennego mieszka\u0144c\u00f3w tego kraju. W 3 snach o Gosi, <\/i>zrealizowanych razem z Rafa\u0142em \u017barskim, postanawia natomiast zrekonstruowa\u0107 trzy sny, kt\u00f3re przy\u015bni\u0142y si\u0119 m\u0119\u017cczy\u017anie, a kt\u00f3rych w jakim\u015b stopniu by\u0142a bohaterk\u0105<\/a>[19]<\/a>. Osiemnastka <\/i>to za\u015b pr\u00f3ba odtworzenia wspomnie\u0144 po imprezie zorganizowanej przez Ma\u0142gorzat\u0119 Goliszewsk\u0105 z okazji jej osiemnastych urodzin, przed kt\u00f3r\u0105 wypi\u0142a zbyt du\u017co alkoholu, co spowodowa\u0142o, \u017ce w konsekwencji (niemal) w niej nie uczestniczy\u0142a. Po jedenastu latach prosi wi\u0119c pi\u0119ciu swoich znajomych, aby pomogli o\u017cywi\u0107 swoje i jej wspomnienia dotycz\u0105ce tego, co si\u0119 w\u00f3wczas wydarzy\u0142o<\/a>[20]<\/a>. Relacje, wizerunek, rodzina, (nie)zale\u017cno\u015b\u0107, to\u017csamo\u015b\u0107, postrzeganie jej przez innych \u2013 to wszystko motywy bardzo charakterystyczne (nie tylko) dla jej tw\u00f3rczo\u015bci filmowej. <\/i><\/p>\n

W swoim artykule skupi\u0119 si\u0119 przede wszystkim na trzech filmach z dorobku Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej. Ubierz mnie<\/i>, Taki typ ptactwa <\/i>i Lekcja mi\u0142o\u015bci <\/i>to bowiem w moim przekonaniu utwory szczeg\u00f3lne, wielowarstwowe, niezwykle bogate i w pe\u0142ni oddaj\u0105ce z\u0142o\u017cony charakter jej sztuki. To w nich r\u00f3wnie\u017c najlepiej wida\u0107 t\u0119 czu\u0142\u0105 naiwno\u015b\u0107 w patrzeniu na cz\u0142owieka, tak symptomatyczn\u0105 dla jej dzia\u0142a\u0144 artystycznych. Tak, ja tych projekt\u00f3w potrzebuj\u0119<\/a><\/i>[21]<\/a> \u2013 m\u00f3wi\u0142a zapytana o to, czy tworzone przez ni\u0105 filmy pozwalaj\u0105 jej lepiej zrozumie\u0107 otaczaj\u0105cy j\u0105 \u015bwiat, jej w\u0142asne \u015brodowisko i siebie sam\u0105. Potrzebuj\u0119 ich, [\u017c]eby rozumie\u0107, uczy\u0107 si\u0119, o\u015bmiela\u0107 i zbli\u017ca\u0107 do ludzi. \u017beby zagadywa\u0107 tych ludzi, wchodzi\u0107 z nimi w relacje i by\u0107 obecn\u0105 w ich \u017cyciu. Sztuka jest do tego doskona\u0142ym pretekstem, a bycie re\u017cyserk\u0105 w pewnym sensie usprawiedliwia i zezwala na tak bliskie bycie z innymi, z pocz\u0105tku zupe\u0142nie obcymi lud\u017ami.<\/i> […] Ka\u017cdy projekt jest dla mnie jak podr\u00f3\u017c do innego \u015bwiata, jak przygoda, za kt\u00f3r\u0105 jestem wdzi\u0119czna. <\/i>[…] Sztuka pomaga mi pe\u0142niej, \u015bwiadomiej, \u201emocniej\u201d \u017cy\u0107<\/a><\/i>[22]<\/a> <\/i>\u2013 dodawa\u0142a.<\/p>\n

Och jej, te koteczki, prze\u015bliczne, si\u0119 tak bawi\u0105<\/i><\/b><\/i><\/p>\n

<\/i><\/b><\/p>\n

Ubierz mnie<\/em>, 2011 r., re\u017c. Ma\u0142gorzata Goliszewska, \u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artystki<\/span><\/p>\n

W filmie Ubierz mnie<\/a><\/i>[23]<\/a>, zrealizowanym podczas pierwszego semestru studi\u00f3w w Akademii Sztuki w Szczecinie w ramach Pracowni Dzia\u0142a\u0144 Multimedialnych, prowadzonej w\u00f3wczas przez \u0141ukasza Sk\u0105pskiego i Zofi\u0119 (Zork\u0119) Wollny, Ma\u0142gorzata Goliszewska wpad\u0142a na pomys\u0142 co najmniej znakomity. Przez trzy tygodnie pozwala\u0142a bowiem ubiera\u0107 si\u0119 swojej mamie, babci i przyjaci\u00f3\u0142ce, kt\u00f3re stylizowa\u0142y j\u0105 zgodnie z w\u0142asnymi upodobaniami i tym, w jaki spos\u00f3b chcia\u0142yby, \u017ceby na co dzie\u0144 wygl\u0105da\u0142a ich c\u00f3rka \/ wnuczka \/ przyjaci\u00f3\u0142ka. Ka\u017cd\u0105 z tych trzech dokonywanych tydzie\u0144 po tygodniu transformacji artystka dokumentowa\u0142a, konfrontuj\u0105c j\u0105 nast\u0119pnie z opiniami, cho\u0107 lepiej powiedzie\u0107 \u2013 zachwytami ich autorek, a tak\u017ce z cz\u0119sto zgry\u017aliwymi, zw\u0142aszcza je\u015bli mowa o stylizacjach zaproponowanych przez jej mam\u0119 i babci\u0119, komentarzami swoich kole\u017canek i koleg\u00f3w. Przyczyna powstania filmu by\u0142a niezwykle prosta. Ma\u0142gorzata Goliszewska cz\u0119sto s\u0142ysza\u0142a od swoich bliskich, \u017ce wygl\u0105da \u017ale, brzydko, nieodpowiednio, a nawet fatalnie, czego powodem by\u0142 jej do\u015b\u0107 oryginalny styl i spos\u00f3b ubierania si\u0119 ([N]ie umiem wybiera\u0107 ubra\u0144. Jak co\u015b mi si\u0119 podoba, to nigdy nie wygl\u0105dam w tym dobrze. \u0141\u0105cz\u0119 te\u017c rzeczy, kt\u00f3re kompletnie do siebie nie pasuj\u0105<\/a><\/i>[24]<\/a> \u2013 t\u0142umaczy\u0142a). To w\u0142a\u015bnie te oczekiwania i wyobra\u017cenia innych os\u00f3b na jej temat sta\u0142y si\u0119 swego rodzaju punktem wyj\u015bcia do stworzenia filmu. W filmie chcia\u0142am ukaza\u0107 moje specyficzne relacje rodzinne oraz skrawki mojego codziennego \u017cycia. Chc\u0119 znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na pytanie, dlaczego m\u00f3j str\u00f3j tak bardzo nie podoba si\u0119 tym ludziom i czy jego zmiana mo\u017ce faktycznie co\u015b dla nich znaczy\u0107. Zastanawiam si\u0119 te\u017c, jaki jest wp\u0142yw tych relacji rodzinnych i mojej przesz\u0142o\u015bci na to, jak teraz si\u0119 ubieram<\/i> \u2013 jak sama m\u00f3wi\u0142a o swoim utworze.<\/p>\n

W istocie. W pierwszej cz\u0119\u015bci filmu jako widzowie jeste\u015bmy skonfrontowani z negatywnymi, i zarejestrowanymi przez kamer\u0119!, wypowiedziami os\u00f3b bliskich artystce na temat jej stylu ubierania si\u0119<\/a>[25]<\/a>. Won mi z mieszkania, k***, jak b\u0119dziesz tak ubrana. Nawet mi tu nie przychod\u017a. Za\u0142\u00f3\u017c se jak\u0105\u015b czapk\u0119 porz\u0105dn\u0105 na g\u0142ow\u0119, a nie wygl\u0105dasz, jakby\u015b mia\u0142a ze \u015bmieci jak\u0105\u015b czapk\u0119<\/i> \u2013 strofuje j\u0105 lekko zirytowana matka. Ty si\u0119 ubierasz w takie rzeczy, \u017ce \u0142achy z Ciebie wisz\u0105. <\/i>[…] Nawet jak masz czyste rzeczy, to tak wygl\u0105daj\u0105 jak brudne, bo tak wygl\u0105daj\u0105, jakby\u015b ty je w og\u00f3le pra\u0142a wszystkie w jednym worze w og\u00f3le ze wszystkim i to tak wygl\u0105da bardzo nieestetycznie \u2013 <\/i>m\u00f3wi przyjaci\u00f3\u0142ka Lidka. Ja wiem, \u017ce Ty lubisz kolorowe sukienki, ale cz\u0119sto s\u0105 na Ciebie za ma\u0142e. W g\u00f3rnych partiach <\/i>\u2013 t\u0142umaczy szyderczo (kolega) Artur. G\u00f3ra jest ca\u0142a brzydka bardzo, wyszmacone to wszystko, zu\u017cyte maksymalnie, to takie jakby to wzi\u0119te ze \u015bmietniska by\u0142o <\/i>\u2013 ocenia ze znawstwem babcia. Kobieta na wydaniu, dwudziestopi\u0119cioletnia bez ma\u0142a. <\/i>[…] Gosia, ubranie, uczesanie, w\u0142osy, paznokcie, buty, staranno\u015b\u0107, taka kobieco\u015b\u0107. <\/i>[…] Umalowa\u0107 si\u0119 jako\u015b, jaki\u015b ludzki makija\u017c, a nie na brudn\u0105 g\u0119b\u0119 tego kremu takiego tego pudrowego nasmaruje i ona ju\u017c ma makija\u017c. <\/i>[…] Wygl\u0105dasz jak szmaciara i ci\u0105\u017cysz do szmaciarzy. Kr\u0119cisz filmy o szmaciarzach i si\u0119 tym szczycisz <\/i>\u2013 ironicznie pointuje jej ojciec.<\/p>\n

Pod tym wzgl\u0119dem Ubierz mnie <\/i>Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej przypomina w pewnym stopniu film Marcina Kosza\u0142ki Takiego pi\u0119knego syna urodzi\u0142am <\/i>(1999), jeden z bardziej kontrowersyjnych przyk\u0142ad\u00f3w dokumentu osobistego w historii kina polskiego po 1989 roku<\/a>[26]<\/a>. W utworze tym re\u017cyser tworzy przera\u017caj\u0105cy portret swojej rodziny, koncentruj\u0105cy si\u0119 na toksycznych relacjach \u0142\u0105cz\u0105cych poszczeg\u00f3lnych jej cz\u0142onk\u00f3w \u2013 matk\u0119, ojca i syna. Takiego pi\u0119knego syna urodzi\u0142am<\/i> to zreszt\u0105 niejedyny film dotycz\u0105cy tego tematu zrealizowany przez Marcina Kosza\u0142k\u0119. Toksyczno\u015b\u0107 relacji rodzinnych sta\u0142a si\u0119 bowiem powracaj\u0105cym motywem jego dzia\u0142a\u0144 artystycznych, rozwijanym m.in. w Jako\u015b to b\u0119dzie <\/i>(2004) i Ucieknijmy od niej <\/i>(2010). W swych filmach [Kosza\u0142ka] wielokrotnie narusza bardzo silny w Polsce stereotypowy i u\u0142adzony obraz rodziny<\/a><\/i>[27]<\/a> \u2013 pisa\u0142a o jego tw\u00f3rczo\u015bci Anna \u015aliwi\u0144ska. <\/i>W zrealizowanych przez siebie utworach re\u017cyser cz\u0119sto [u[kazuje agresj\u0119 i rozpad wi\u0119zi, kt\u00f3re dotykaj\u0105 nie tylko rodzin powszechnie uwa\u017canych za patologiczne. Dziedziczenie l\u0119k\u00f3w, naruszanie godno\u015bci jest codzienno\u015bci\u0105 w wielu polskich domach bez wzgl\u0119du na klas\u0119 spo\u0142eczn\u0105, do kt\u00f3rych nale\u017c\u0105 ich mieszka\u0144cy<\/a><\/i>[28]<\/a> <\/i>\u2013 kontynuowa\u0142a. Wykreowany przez Marcina Kosza\u0142k\u0119 w Takiego pi\u0119knego syna urodzi\u0142am <\/i>obraz (polskiej) rodziny by\u0142 jednak na tyle szokuj\u0105cy, \u017ce film ten wzbudzi\u0142 niezwykle szerok\u0105 dyskusj\u0105 na temat granic etycznych w kinie dokumentalnym<\/a>[29]<\/a>. To, co zrobi\u0142 Marcin Kosza\u0142ka, uwa\u017cam za ca\u0142kowicie niedopuszczalne i gro\u017ane. Jest to donos na w\u0142asn\u0105 matk\u0119. Je\u017celi ju\u017c nakr\u0119ci\u0142 ten film, powinien pokaza\u0107 go mamie i nikomu wi\u0119cej. <\/i>[…] Nie akceptuj\u0119 metody, kt\u00f3r\u0105 pos\u0142uguje si\u0119 Kosza\u0142ka \u2013 on irytuje, j\u0105trzy, nie daje swoim bohaterom chwili spokoju. To jest wr\u0119cz katowanie kamer\u0105<\/a><\/i>[30]<\/a> \u2013 krytykowa\u0142 chocia\u017cby Marcel \u0141ozi\u0144ski.<\/p>\n

W swoim filmie Ma\u0142gorzata Goliszewska si\u0119gn\u0119\u0142a na poz\u00f3r po bardzo podobn\u0105 metod\u0119 tw\u00f3rcz\u0105. Sportretowany w nim obraz relacji rodzinnych i kole\u017ce\u0144skich jest bowiem daleki od (stereotypowego) idea\u0142u, czego wra\u017cenie spot\u0119gowa\u0142y mi\u0119dzy innymi starannie wyselekcjonowane, obcesowe, a nawet wulgarne wypowiedzi ukazanych w nim bohaterek i bohater\u00f3w. W rezultacie po premierze filmu Ma\u0142gorzata Goliszewska musia\u0142a zacz\u0105\u0107 mierzy\u0107 si\u0119 z wieloma negatywnymi komentarzami na temat swojej rodziny, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y sp\u0142ywa\u0107 do niej z r\u00f3\u017cnych stron. Artystka polemizowa\u0142a jednak z takim sposobem rozumienia jej filmu. Jej celem nie by\u0142o bowiem, jak w przypadku dzia\u0142a\u0144 artystycznych Marcina Kosza\u0142ki, stworzenie studium toksycznej rodziny uwik\u0142anej we wzajemne pretensje, niesnaski i niespe\u0142nienia. Interesowa\u0142a j\u0105 przede wszystkim diagnoza sytuacji, w jakiej \u2013 jako kole\u017canka i c\u00f3rka \u2013 funkcjonowa\u0142a ju\u017c od wielu lat. Diagnoza powszechnych w gruncie rzeczy oczekiwa\u0144 bliskich nam os\u00f3b, kt\u00f3re mimo i\u017c cz\u0119sto wynikaj\u0105 z nadmiernej czu\u0142o\u015bci czy troski, staj\u0105 si\u0119 przyczyn\u0105 wielu naszych ogranicze\u0144 i opresyjnych zale\u017cno\u015bci (do tego w\u0105tku Goliszewska powr\u00f3ci zreszt\u0105 w swoim p\u00f3\u017aniejszym filmie \u2013 I\u2019ll call you when I get there<\/i>, opowiadaj\u0105cym o skomplikowanej, nadopieku\u0144czej relacji z matk\u0105). Po prostu tak si\u0119 <\/i>[do mnie] odnosili. Taka jest prawda. Mo\u017ce byli troch\u0119 podkr\u0119ceni obecno\u015bci\u0105 kamery? A poza tym monta\u017c robi swoje, bo umieszczenie wszystkich tych wypowiedzi obok siebie znacznie pot\u0119guje to wra\u017cenie. Jak si\u0119 kto\u015b szokuje, to nie wiem, co mu powiedzie\u0107. Ka\u017cdy ma swoj\u0105 rodzin\u0119. Ka\u017cda jest inna<\/a><\/i>[31]<\/a> \u2013 m\u00f3wi\u0142a na temat swojej sytuacji rodzinnej.<\/p>\n

Warto zreszt\u0105 podkre\u015bli\u0107, \u017ce Ubierz mnie<\/i>, <\/i>paradoksalnie, w konsekwencji pomog\u0142o r\u00f3wnie\u017c uporz\u0105dkowa\u0107 Ma\u0142gorzacie Goliszewskiej relacje \u0142\u0105cz\u0105ce j\u0105 z najbli\u017cszymi cz\u0142onkami rodziny. Wprawdzie ojciec artystki mocno prze\u017cy\u0142 premier\u0119 filmu, by\u0142 on dla niego swego rodzaju szokiem, niemniej, jak przekonywa\u0142a sama re\u017cyserka, to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu wydarzeniu bardziej sobie zaufali i zacz\u0119li lepiej wzajemnie si\u0119 rozumie\u0107. Podobna zmiana zasz\u0142a tak\u017ce w stosunkach \u0142\u0105cz\u0105cych j\u0105 z jej mam\u0105 oraz babci\u0105. Kobiety bynajmniej nie przesta\u0142y krytykowa\u0107 jej za ubi\u00f3r, po filmie pono\u0107 jeszcze bardziej o\u017cywi\u0142y si\u0119 w tych praktykach. <\/i>Na pewno jednak zmieni\u0142y sw\u00f3j spos\u00f3b my\u015blenia na temat dzia\u0142a\u0144 (artystycznych) podejmowanych przez ich c\u00f3rk\u0119 i wnuczk\u0119. [T]ak naprawd\u0119 liczy si\u0119 to, \u017ce pierwszy raz w \u017cyciu s\u0105 ze mnie tak dumne<\/a><\/i>[32]<\/a> \u2013 t\u0142umaczy\u0142a w 2013 roku w \u201eWysokich Obcasach\u201d. \u2013 \u017byj\u0105 tym filmem i wszystkimi moimi najmniejszymi osi\u0105gni\u0119ciami. To w tej chwili ich temat rozm\u00f3w numer jeden. To daje babci niewiarygodne szcz\u0119\u015bcie. Nie pami\u0119tam, aby przed realizacj\u0105 tego filmu mia\u0142a w sobie tyle rado\u015bci co teraz. Mama z babci\u0105 zacz\u0119\u0142y si\u0119 bardziej interesowa\u0107 sztuk\u0105, dokumentem. Podsuwaj\u0105 mi r\u00f3\u017cne pomys\u0142y. To do\u015bwiadczenie zbli\u017cy\u0142o nas do siebie<\/a><\/i>[33]<\/a> \u2013 dodawa\u0142a.<\/p>\n

<\/p>\n

Ubierz mnie<\/em>, 2011 r., re\u017c. Ma\u0142gorzata Goliszewska, \u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci\u00a0artystki<\/span><\/p>\n

Z chwil\u0105 swojej premiery Ubierz mnie <\/i>odbi\u0142o si\u0119 naprawd\u0119 szerokim echem w \u015brodowisku krytyk\u00f3w i odbiorc\u00f3w kina. Nic w tym dziwnego. To bowiem w istocie bardzo ciekawy utw\u00f3r, niew\u0105tpliwie wpisuj\u0105cy si\u0119 w obszar wsp\u00f3\u0142czesnego kina kobiet, w kt\u00f3rym Ma\u0142gorzata Goliszewska, pr\u00f3cz diagnozy relacji rodzinnych, zadaje te\u017c liczne pytania o obowi\u0105zuj\u0105ce (wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie) wzorce kobieco\u015bci. Wyra\u017anie artyku\u0142owane przez bohaterki i bohater\u00f3w filmu oczekiwania i pragnienia, dotycz\u0105ce tego, w jakim spos\u00f3b powinna wygl\u0105da\u0107 i zachowywa\u0107 si\u0119 ich wnuczka, c\u00f3rka lub znajoma, stanowi\u0105 tym samym swego rodzaju komentarz na temat funkcjonuj\u0105cych w naszej kulturze norm, kt\u00f3rym (nie tylko) dzi\u015b sprosta\u0107 musz\u0105 kobiety i dziewczynki. Makija\u017c, widoczny dekolt, podkre\u015blone nogi, zwiewna bluzka, sweterek w kotki, m\u0142odzie\u017cowy styl, obcis\u0142a sukienka, starannie u\u0142o\u017cona fryzura, zaakcentowany biust, pomalowane paznokcie, bia\u0142y beret czy eleganckie buty \u2013 to w\u0142a\u015bnie wszystkie te (wykreowane przez innych) elementy wizerunku zewn\u0119trznego, zreszt\u0105 cz\u0119sto wzajemnie sprzeczne, staj\u0105 si\u0119 w filmie podstawowymi rekwizytami, maj\u0105cymi za zadanie zdefiniowa\u0107, a mo\u017ce nawet zbudowa\u0107 na nowo, to\u017csamo\u015b\u0107 re\u017cyserki w opinii ubieraj\u0105cych j\u0105 czy \u201ejedynie\u201d dosadnie komentuj\u0105cych jej wygl\u0105d os\u00f3b. To udokumentowane w Ubierz mnie<\/i> dzia\u0142anie performatywne, pr\u00f3ba wcielania si\u0119 w r\u00f3\u017cne, narzucane jej zewn\u0119trznie wizje kobieco\u015bci, w rezultacie sta\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bardzo wa\u017cnym do\u015bwiadczeniem (formuj\u0105cym) dla samej autorki. Chcia\u0142am wej\u015b\u0107 troch\u0119 w ich wyobra\u017cenie o mnie, we mnie idealn\u0105 w ich oczach <\/i>[…], co naprawd\u0119 by\u0142o koszmarem, bo ich poczucie estetyki znacznie r\u00f3\u017cni si\u0119 od mojego, wi\u0119c one by\u0142y zachwycone i ca\u0142y czas powtarza\u0142y, jak pi\u0119knie i kobieco wygl\u0105dam, a mnie przeszywa\u0142o permanentne poczucie wstydu, nigdy w \u017cyciu si\u0119 tak nie wstydzi\u0142am <\/i>[…]. Akurat w <\/i>Ubierz mnie to raczej ja si\u0119 obna\u017cam, bo pokazuj\u0119, co bliskie mi osoby o mnie s\u0105dz\u0105, jak w gruncie rzeczy mnie nie akceptuj\u0105 tak\u0105, jak\u0105 jestem, mojego sposobu akcentowania kobieco\u015bci. Ja si\u0119 z tym zmaga\u0142am od dawna i ten projekt, z kt\u00f3rego powsta\u0142 film, by\u0142 w pewnym sensie form\u0105 autoterapii, chocia\u017c w sumie nie dowiedzia\u0142am si\u0119, dlaczego oni tak nie cierpi\u0105 mojego poczucia estetyki. Od samego pocz\u0105tku potrzebowa\u0142am tego projektu i chcia\u0142am to zrobi\u0107 dla siebie<\/a><\/i>[34]<\/a> \u2013 opowiada\u0142a.<\/p>\n

No jak? Ja dosta\u0142em nagrod\u0119 w Zakopanym<\/i><\/b>!<\/i><\/p>\n

Mimo \u017ce wyrazisto\u015b\u0107, z jak\u0105 Ma\u0142gorzata Goliszewska sportretowa\u0142a w Ubierz mnie<\/i> swoj\u0105 rodzin\u0119 i znajomych, podpowiada\u0107 by mog\u0142a, o czym ju\u017c wspomnia\u0142em, dos\u0142own\u0105 inspiracj\u0119 stylem Marcina Kosza\u0142ki, w swoich dzia\u0142aniach jest ona jednak du\u017co bardziej czu\u0142a dla swoich bohaterek i bohater\u00f3w. Pomimo mocnych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re padaj\u0105 zewsz\u0105d na temat jej wygl\u0105du, dzi\u0119ki swojemu filmowi chce ona w moim przekonaniu lepiej zrozumie\u0107, uwa\u017cnie ws\u0142ucha\u0107 si\u0119 w intencje czy spos\u00f3b my\u015blenia innych os\u00f3b. Chce pozna\u0107 ich motywacje, w pewnym sensie zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do nich, zwa\u017cywszy, \u017ce niekt\u00f3re z ich zachowa\u0144, jak cho\u0107by w przypadku matki re\u017cyserki, wynikaj\u0105 wprost z nadmiernej opieku\u0144czo\u015bci i nieustaj\u0105cej ch\u0119ci kontroli swojego dziecka (co zreszt\u0105 jako wa\u017cny w\u0105tek powr\u00f3ci, jak ju\u017c m\u00f3wi\u0142em, nie tylko w I\u2019ll call you when I get there<\/i>, ale te\u017c w Bli\u017aniaczkach<\/i>, w kt\u00f3rych Goliszewska opowie swojej siostrze astrologicznej Nining histori\u0119 ze swojego dzieci\u0144stwa o matce czytaj\u0105cej jej pami\u0119tniki i na czerwono podkre\u015blaj\u0105cej w nich te sytuacje, co do kt\u00f3rych mia\u0142a pewne zastrze\u017cenia). T\u0119 metod\u0119 uwa\u017cnego patrzenia na bohaterki i bohater\u00f3w artystka rozwinie w kolejnym swoim projekcie \u2013 filmie Taki typ ptactwa<\/i> zrealizowanym w ramach warsztat\u00f3w Polska.doc Towarzystwa Inicjatyw Tw\u00f3rczych \u201e\u0119\u201d, dzi\u0119ki wsparciu finansowemu Europejskiej Fundacji Kultury i Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.<\/p>\n

<\/p>\n

Taki typ ptactwa.<\/em>, 2014 r., re\u017c. Ma\u0142gorzata Goliszewska, projekt plakatu: Agata Kro\u0301lak,
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci\u00a0artystki<\/span><\/p>\n

W utworze tym Ma\u0142gorzata Goliszewska postawi\u0142a ju\u017c jednak wy\u0142\u0105cznie na czu\u0142e, naiwne wr\u0119cz spojrzenie. Jego bohaterem jest bowiem pan Zygmunt, starszy ju\u017c w\u0142a\u015bciciel ma\u0142ego kiosku z owocami i warzywami mieszcz\u0105cego si\u0119 na ulicy Wyszy\u0144skiego w Szczecinie. Pan Zygmunt kocha go\u0142\u0119bie, dokarmia je ka\u017cdego dnia, a one traktuj\u0105 jego sklep jako miejsce spotka\u0144 (i toalet\u0119), co zreszt\u0105 niekiedy wzbudza pewne kontrowersje w\u015br\u00f3d przechodni\u00f3w i okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w. Jego mi\u0142o\u015b\u0107 do go\u0142\u0119bi jest jednak bezwarunkowa. Wynikaj\u0105ca wprost ze szczerej troski. Jakie fajne? Ale wolne. On chce by\u0107 wolny. On chce by\u0107 wolny. Wiesz… Taki, ju\u017c taki jest typ ptactwa, \u017ce ono… On \u017cyje z \u0142aski ludzi. Jak cz\u0142owiek mu co\u015b da, to on \u017cyje<\/i> \u2013 odpowiada zamy\u015blony, gdy re\u017cyserka zapyta go o to, czy jego zdaniem go\u0142\u0105b ma fajne \u017cycie. Nie oznacza to jednak, \u017ce jego mi\u0142o\u015b\u0107 do go\u0142\u0119bi pozbawi\u0142a go ch\u0119ci przebywania z lud\u017ami lub jest wynikiem braku innych (bliskich) kontakt\u00f3w. Przeciwnie. Pan Zygmunt \u017cyje r\u00f3wnie\u017c po to, \u017ceby nieustaj\u0105co spotyka\u0107 si\u0119, rozmawia\u0107, by\u0107 w relacji z odwiedzaj\u0105cymi jego kiosk klientkami i klientami. Niewidoczny, przemawia z wn\u0119trza budki, jest w nieustannym dialogu ze \u015bwiatem jak starogrecki filozof<\/a><\/i>[35]<\/a> \u2013 pisa\u0142 na jego temat Tadeusz Sobolewski. Bywa, \u017ce pocz\u0119stuje kogo\u015b gruszk\u0105 za darmo. Klienci zagl\u0105daj\u0105 do niego, \u017ceby si\u0119 zwierzy\u0107, a on rozmawia z ka\u017cdym. Dla tego dziwaka handel jest pretekstem do spotykania si\u0119, wspierania \u017cycia<\/a><\/i>[36]<\/a> <\/i>\u2013 dodawa\u0142 w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u.<\/p>\n

G\u0142\u00f3wny bohater filmu Taki typ ptactwa <\/i>zosta\u0142 wi\u0119c w nim ukazany jako swego rodzaju nauczyciel, pedagog, a mo\u017ce nawet m\u0119drzec, ucz\u0105cy nas wszystkich, jak okre\u015bli\u0142 to Kuba Pi\u0105tek, umiej\u0119tno\u015bci prowadzenia bezinteresownej rozmowy, a tak\u017ce opiekowania si\u0119 sob\u0105 wzajemnie<\/a>[37]<\/a>. Jego \u017cyciowa m\u0105dro\u015b\u0107 nie wynika jednak z rozleg\u0142ej edukacji, jak\u0105 przez lata odby\u0142 w wielu szko\u0142ach czy uniwersytetach. Wyrasta ona wprost z jego codziennego do\u015bwiadczenia, ufnej potrzeby ch\u0142oni\u0119cia otaczaj\u0105cego go \u015bwiata, uwa\u017cnego spojrzenia na innych i niemy\u015blenia schematami. Pan Zygmunt to bowiem artysta. Artysta dok\u0142adnie w takim rozumieniu, o kt\u00f3rym Ma\u0142gorzata Goliszewska m\u00f3wi\u0142a w przywo\u0142anych ju\u017c wcze\u015bniej wywiadach. Dla mnie artyst\u0105 jest ka\u017cdy, kto robi co\u015b po swojemu. Pan Zygmunt, kt\u00f3ry ma warzywniak, te\u017c. Sprzedaje ludziom owoce i karmi okoliczne go\u0142\u0119bie. […] Bardzo mi si\u0119 spodoba\u0142o, jak zapisa\u0142 sobie m\u00f3j numer telefonu na kartoniku, takim samym, na kt\u00f3rym zapisuje ceny jab\u0142ek. Nast\u0119pnym razem, gdy do niego p\u00f3jd\u0119, poprosz\u0119, \u017ceby w taki sam spos\u00f3b zrobi\u0142 mi wizyt\u00f3wk\u0119. Moj\u0105 pierwsz\u0105 w \u017cyciu wizyt\u00f3wk\u0119. Potem projekt pana Zygmunta zanios\u0119 do drukarni<\/a><\/i>[38]<\/a> \u2013 t\u0142umaczy\u0142a w rozmowie z Ew\u0105 Podgajn\u0105.<\/p>\n

Jak wyzdrowiejemy, to idziemy na ta\u0144ce<\/i><\/b>!<\/i><\/p>\n

Najwa\u017cniejsz\u0105 artystk\u0105, niemal kwintesencj\u0105 tego stanu, jest jednak w tw\u00f3rczo\u015bci Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej Jola Janus, niemal siedemdziesi\u0119cioletnia bohaterka ostatniego filmu artystki, wybitnej w moim przekonaniu Lekcji mi\u0142o\u015bci <\/i>(Lessons of Love<\/i>),<\/i> zrealizowanej wraz z Katarzyn\u0105 Matej\u0105. Ekscentryczna, kolorowa, zawsze w stylowym stroju, pe\u0142nym makija\u017cu i ze starannie u\u0142o\u017conymi w\u0142osami<\/a>[39]<\/a>, po prawie pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu latach postanawia odej\u015b\u0107 od m\u0119\u017ca, wyprowadzi\u0107 si\u0119 z p\u00f3\u0142nocnych W\u0142och i na sta\u0142e wr\u00f3ci\u0107 do rodzinnego Szczecina, \u017ceby zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z Wojtkiem \u2013 starszym m\u0119\u017cczyzn\u0105 poznanym na ta\u0144cach. Decyzja o rozstaniu jest dla niej jedynym ratunkiem i nadziej\u0105 na powr\u00f3t do w pe\u0142ni szcz\u0119\u015bliwego \u017cycia. Jej ma\u0142\u017ce\u0144stwo by\u0142o nieszcz\u0119\u015bliwe: m\u0105\u017c Bogdan przez lata bi\u0142 j\u0105, stosowa\u0142 przemoc psychiczn\u0105 i seksualn\u0105, t\u0142amsi\u0142, wy\u015bmiewa\u0142, szydzi\u0142, nieustannie kwestionuj\u0105c jej atrakcyjno\u015b\u0107 czy kobieco\u015b\u0107. Co zatem sprawi\u0142o, \u017ce nie opu\u015bci\u0142a go znacznie wcze\u015bniej (cho\u0107 warto doda\u0107, \u017ce nie by\u0142a to jej pierwsza pr\u00f3ba ucieczki<\/a>[40]<\/a>)? Na pewno historia rodzinna (rodzice Joli Janus rozwiedli si\u0119, gdy mia\u0142a dwana\u015bcie lat, stara\u0142a si\u0119 wi\u0119c nie pod\u0105\u017ca\u0107 t\u0105 sam\u0105 drog\u0105), ale te\u017c mi\u0119dzy innymi \u015brodowisko spo\u0142eczne, religia i kultura, w kt\u00f3rych zosta\u0142a wychowana. Prosz\u0119 ksi\u0119dza ja troch\u0119 zazdroszcz\u0119 tym kobietom, kt\u00f3re maj\u0105 dobrych tych m\u0119\u017c\u00f3w. I sobie id\u0105, spaceruj\u0105 za r\u0119k\u0119, id\u0105 razem gdzie\u015b na zabaw\u0119, maj\u0105 wsp\u00f3lny j\u0119zyk, mog\u0105 wsp\u00f3lnie porozmawia\u0107 o czym\u015b i tak dalej. Ja tego nie mam. I nigdy tego nie zazna\u0142am. <\/i>[…] Na dobre i z\u0142e. No w\u0142a\u015bnie. Czy to b\u0119dzie grzechem… Czy to b\u0119dzie grzechem, jak si\u0119 rozejd\u0119? Tylko to bym chcia\u0142a wiedzie\u0107<\/i> \u2013 pyta w zilustrowanej w filmie rozmowie z ksi\u0119dzem. Dlaczego nie mo\u017cna mie\u0107 dw\u00f3ch m\u0119\u017c\u00f3w? <\/i>[…] O jednym na pewno zapomn\u0119, tamtym, a drugiego b\u0119d\u0119 mia\u0142a tutaj, a czy musi by\u0107 rozw\u00f3d? <\/i>[…] Pan B\u00f3g nas rozwiedzie z czasem<\/a><\/i>[41]<\/a> \u2013 w podobny spos\u00f3b zastanawia si\u0119 w innej scenie. Taki kontekst sprawi\u0142, \u017ce Jol\u0119 Janus na d\u0142ugie lata po\u0142\u0105czy\u0142 z m\u0119\u017cem pewien rodzaj przemocowego wsp\u00f3\u0142uzale\u017cnienia, syndrom sztokholmski. [N]ienawidzi swojego oprawcy, a jednocze\u015bnie chce mu si\u0119 podoba\u0107<\/a><\/i>[42]<\/a> \u2013 stara\u0142a si\u0119 wyja\u015bni\u0107 ten stan Paulina Reiter. \u2013 Je\u015bli bycie ma\u0142\u017ce\u0144stwem jest wytworzeniem wsp\u00f3lnego j\u0119zyka i wsp\u00f3lnego \u015bwiata, to oni ten wsp\u00f3lny j\u0119zyk i \u015bwiat maj\u0105, cho\u0107 jest to j\u0119zyk pogardy, przemocy<\/a><\/i>[43]<\/a> \u2013 pointowa\u0142a.<\/p>\n

\n

\n

<\/p>\n

Lekcja mi\u0142o\u015bci<\/em>, 2019 r., re\u017c. Ma\u0142gorzata Goliszewska, Kasia Mateja, fot. Anna Styli\u0144ska,
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y promocyjne HBO GO<\/span><\/p>\n

Ten spos\u00f3b komunikacji nie jest jednak naturalny dla Joli Janus. Podobnie zreszt\u0105 jak pragnienie bycia poddawan\u0105 ocenie i kontroli, bycia zniewolon\u0105, stan bycia na uwi\u0119zi. Jola Janus jest bowiem prawdziw\u0105 artystk\u0105, lubi\u0105c\u0105 robi\u0107 rzeczy po swojemu, pi\u0119knym i dobrym stworzeniem kochaj\u0105cym sztuk\u0119, \u015bpiew, ta\u0144ce, wolno\u015b\u0107, szykowne stroje i z ca\u0142ego serca wierz\u0105cym w oczyszczaj\u0105c\u0105 si\u0142\u0119 mi\u0142o\u015bci. Takie spojrzenie na \u015bwiat charakteryzowa\u0142o j\u0105 zreszt\u0105 od samego jej dzieci\u0144stwa. By\u0142am rozrabiaka. Wtedy na Pogodnie byli Romowie, mnie si\u0119 podoba\u0142o cyga\u0144skie \u017cycie, wozy kolorowe, sukienki z falbanami, muzyka. Ja si\u0119 czuj\u0119 ptakiem, nie mog\u0119 w jednym miejscu usiedzie\u0107. Lubi\u0119 \u015bmiech, ludzi roz\u015bmiesza\u0107<\/a><\/i>[44]<\/a> \u2013 jak sama m\u00f3wi\u0142a o swoich najm\u0142odszych latach. Tymczasem dalsze \u017cycie, by nie rzec \u2013 przewrotny los, zacz\u0119\u0142o rzuca\u0107 jej kolejne k\u0142ody pod nogi. Rozw\u00f3d rodzic\u00f3w, bieda, przemocowy zwi\u0105zek, (nieudane) pr\u00f3by ucieczek od m\u0119\u017ca, choroba \u2013 wszystkie te zdarzenia, kolejne przeciwno\u015bci przez d\u0142ugie lata utrudnia\u0142y jej rozwini\u0119cie skrzyde\u0142. Wreszcie nasta\u0142 jednak moment, by spr\u00f3bowa\u0107 \u017cy\u0107 pe\u0142ni\u0105 \u017cycia, by spr\u00f3bowa\u0107 \u017cy\u0107 po swojemu. Nigdy nie jest bowiem za p\u00f3\u017ano, jak zreszt\u0105 w zapowiedziach filmu przekonywa\u0142a sama re\u017cyserka, by zacz\u0105\u0107 wszystko od nowa<\/a>[45]<\/a>. Jola wygl\u0105da jak gwiazda, jakby zesz\u0142a ze sceny, a jest dziesi\u0105ta rano, stoimy pod Caf\u00e9 U\u015bmiech w Szczecinie. Tu, na dansingu, zacz\u0119\u0142o si\u0119 jej drugie \u017cycie. \u017bycie, o kt\u00f3rym jej m\u0105\u017c Bogdan nic nie wie, i niech tak na razie pozostanie<\/a><\/i>[46]<\/a> \u2013 tak oto swoje (pierwsze) spotkanie z Jol\u0105 Janus wspomina Paulina Reiter.<\/p>\n

Caf\u00e9 U\u015bmiech to bardzo wa\u017cne miejsce na kulturalnej mapie Szczecina. W lokalu tym, mieszcz\u0105cym si\u0119 przy placu Zwyci\u0119stwa 1, spotykaj\u0105 si\u0119 bowiem seniorzy, ch\u0119tnie uczestnicz\u0105cy mi\u0119dzy innymi w regularnie odbywaj\u0105cych si\u0119 tam dansingach (U\u015bmiech po\u0142\u0105czy\u0142 wiele par, wielu sp\u00f3\u017anionych kochank\u00f3w, wiele p\u00f3\u017anych ma\u0142\u017ce\u0144stw znalaz\u0142o si\u0119 na tym parkiecie, pod lustrzan\u0105 kul\u0105<\/a><\/i>[47]<\/a> \u2013 przeczyta\u0107 mo\u017cna w przywo\u0142anym przed chwil\u0105 artykule). Lubi tam tak\u017ce przychodzi\u0107 Ma\u0142gorzata Goliszewska. To w\u0142a\u015bnie w tej kawiarnio-restauracji, w 2016 roku, spotka po raz pierwszy (hipnotyzuj\u0105c\u0105) Jol\u0119 Janus, kt\u00f3ra w konsekwencji stanie si\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0105 filmu realizowanego przez ni\u0105 wsp\u00f3lnie z Katarzyn\u0105 Matej\u0105 przez kilka nast\u0119pnych lat. Lekcja mi\u0142o\u015bci <\/i>to jednak nie pierwszy projekt artystki, kt\u00f3ry (wsp\u00f3\u0142)powsta\u0142 zainspirowany atmosfer\u0105 tego w\u0142a\u015bnie miejsca<\/a>[48]<\/a>. Jeszcze w 2012 roku, w ramach akcji AVI.atrakcje video odbywaj\u0105cej si\u0119 z okazji VII Europejskiej Nocy Muze\u00f3w, na podw\u00f3rku budynku mieszcz\u0105cego si\u0119 przy ul. Emilii Plater 93 w Szczecinie razem z Loni\u0105 Kaniuk stworzy\u0142a bowiem instalacj\u0119 audiowizualn\u0105 pod dok\u0142adnie takim samym tytu\u0142em \u2013 Lekcja mi\u0142o\u015bci<\/i>. W projekcie tym, b\u0119d\u0105cym przes\u0142anie[m] mi\u0142o\u015bci i rado\u015bci z Caf\u00e9 U\u015bmiech w Szczecinie dla ca\u0142ej ludzko\u015bci!<\/a><\/i>[49]<\/a>, jego autorki zainscenizowa\u0142y swego rodzaju podw\u00f3rkow\u0105 dyskotek\u0119, wykorzystuj\u0105c do tego mi\u0119dzy innymi nagrania zrealizowane podczas dansing\u00f3w organizowanych cyklicznie w tym lokalu<\/a>[50]<\/a>.<\/p>\n

To niejedyna realizacja Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej inspirowana klimatem Caf\u00e9 U\u015bmiech. Plac Zwyci\u0119stwa 1 jest bardzo wa\u017cn\u0105 przestrzeni\u0105 jej dzia\u0142a\u0144 artystycznych. Artystka od d\u0142u\u017cszego czasu regularnie odwiedza\u0142a ten lokal, zastanawiaj\u0105c si\u0119 nawet nad stworzeniem tam filmu o dansingach senior\u00f3w. Ze wzgl\u0119d\u00f3w finansowych sta\u0142o si\u0119 to jednak (w pe\u0142ni) mo\u017cliwe dopiero w 2016 roku, kiedy Marsza\u0142ek Wojew\u00f3dztwa Zachodniopomorskiego przyzna\u0142 jej stypendium w dziedzinie kultury dla os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 profesjonalnie tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 artystyczn\u0105. Wraz z Katarzyn\u0105 Matej\u0105, operatork\u0105 i wsp\u00f3\u0142re\u017cyserk\u0105, zacz\u0119\u0142a wi\u0119c prac\u0119 nad projektem. W 2017 roku tw\u00f3rczynie filmu zdecydowa\u0142y si\u0119 rozwin\u0105\u0107 sw\u00f3j pomys\u0142 podczas warsztat\u00f3w Doc Lab Poland. Powoli wok\u00f3\u0142 Lekcji mi\u0142o\u015bci <\/i>zacz\u0119\u0142a <\/i>gromadzi\u0107 si\u0119 coraz wi\u0119ksza ekipa \u2013 Anna Styli\u0144ska odpowiada\u0142a za produkcj\u0119 (wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a r\u00f3wnie\u017c scenariusz), Mateusz Czuchowski i Tymon Tykwi\u0144ski (razem z Katarzyn\u0105 Matej\u0105) za zdj\u0119cia, a Alan Zejer za monta\u017c<\/a>[51]<\/a>. By\u0142 to te\u017c moment, kiedy coraz wyra\u017aniej klarowa\u0142 si\u0119 spos\u00f3b realizacji tego utworu, a film stawa\u0142 si\u0119 projektem zespo\u0142owym. Wszystkie osoby uczestnicz\u0105ce w jego powstawaniu zacz\u0119\u0142y w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu wsp\u00f3\u0142tworzy\u0107 jego koncepcj\u0119, wp\u0142ywaj\u0105c tym samym na jego ostateczny kszta\u0142t (niezale\u017cnie zreszt\u0105 od roli przypisanej im finalnie w napisach ko\u0144cowych). Nie by\u0142oby jednak sukcesu Lekcji mi\u0142o\u015bci <\/i>bez jego g\u0142\u00f3wnej bohaterki \u2013 Joli Janus. Ma\u0142gorzata Goliszewska pozna\u0142a j\u0105 dok\u0142adnie w tym momencie, w kt\u00f3rym sama mierzy\u0142a si\u0119 z k\u0142opotami mi\u0142osnymi. Postanowi\u0142a wi\u0119c zapyta\u0107 Jol\u0119 i jej kole\u017canki<\/i> o to, jak znale\u017a\u0107 mi\u0142o\u015b\u0107. Jola zawsze ma na to odpowied\u017a: \u201eUbierz si\u0119 w sukienk\u0119, umaluj, uczesz \u0142adnie. Zawsze facet woli wymalowan\u0105 jak lalka\u201d. Dla Joli kobieta mo\u017ce szcz\u0119\u015bcie znale\u017a\u0107 tylko w mi\u0142o\u015bci, a mi\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce znale\u017a\u0107 tylko w sp\u00f3dnicy<\/a><\/i>[52]<\/a> \u2013 jak t\u0142umaczy\u0142a Paulina Reiter.<\/p>\n

Podobne s\u0142owa Jola Janus wypowie r\u00f3wnie\u017c w filmie (P\u00f3\u017aniej macie pretensje, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani nie chc\u0105 zaprosi\u0107 […] dziewczyny w spodniach, bo nie jest pewny, czy to kobieta, czy to m\u0119\u017cczyzna. No tak. Taka prawda jest! Taka prawda jest!<\/i> \u2013 z zapa\u0142em przekonuje swoje kole\u017canki ubrana w elegancki kapelusz i czarn\u0105 sukni\u0119). W tym sensie Lekcja mi\u0142o\u015bci <\/i>koresponduje w pewnym stopniu z debiutanckim filmem zrealizowanym przez Ma\u0142gorzat\u0119 Goliszewsk\u0105 \u2013 Ubierz mnie<\/a><\/i>[53]<\/a>. <\/i>Stylowe ubranie, mocny makija\u017c, starannie u\u0142o\u017cone w\u0142osy to przecie\u017c szczeg\u00f3lnie wa\u017cne elementy \u017cycia codziennego bohaterki, definiuj\u0105ce wr\u0119cz jej kobiec\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i o niej w znaczniej mierze decyduj\u0105ce (cho\u0107 z drugiej strony ka\u017cdy z tych atrybut\u00f3w jest te\u017c dla niej swego rodzaju tw\u00f3rczym kostiumem, indywidualn\u0105 przestrzeni\u0105 kreacji i artystycznej ekspresji). To jednak niejedyne podobie\u0144stwo \u0142\u0105cz\u0105ce Lekcje mi\u0142o\u015bci<\/i> z debiutem re\u017cyserki. Oba utwory stanowi\u0105 bowiem przede wszystkim zapis feministycznego dojrzewania (mimowolnego wprawdzie i nie\u015bwiadomego, sama bohaterka filmu nigdy nie okre\u015bli siebie w nim mianem feministki). Feministycznej (filmo)terapii odbywaj\u0105cej si\u0119 pod czujnym okiem kamery i, jak w przypadku Joli Janus, bez tej kamery prawdopodobnie w pe\u0142ni niemo\u017cliwej. By\u0107 mo\u017ce gdyby nie kamera i trzy m\u0142ode dziewczyny za ni\u0105, Jola nie zdoby\u0142aby si\u0119 na kolejne kroki swojej emancypacji<\/a><\/i>[54]<\/a> <\/i>\u2013 pisa\u0142a Paulina Reiter. <\/i>Pomagaj\u0105 w tym pytania, kt\u00f3re te dziewczyny zadaj\u0105. Dlaczego si\u0119 na to godzisz? Dlaczego si\u0119 nie rozwiedziesz? I komentarze: on nie ma prawa si\u0119 tak do ciebie zwraca\u0107<\/a><\/i>[55]<\/a> \u2013 dodawa\u0142a.<\/p>\n

<\/p>\n

Lekcja mi\u0142o\u015bci<\/em>, 2019 r., re\u017c. Ma\u0142gorzata Goliszewska, Kasia Mateja, fot. Anna Styli\u0144ska,
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: materia\u0142y dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci artystki<\/span><\/p>\n

Czu\u0142o\u015b\u0107 i blask<\/a><\/b>[56]<\/a><\/p>\n

Owocem kilkuletniego procesu jest superzabawny film o przemocy domowej<\/a><\/i>[57]<\/a> \u2013 jak w jedynym z wywiad\u00f3w \u017cartowa\u0142a Anna Styli\u0144ska. Lekcja mi\u0142o\u015bci <\/i>to bowiem paradoksalny feel-good movie<\/a><\/i>[58]<\/a>, podejmuj\u0105cy szokuj\u0105c\u0105 wr\u0119cz problematyk\u0119 w bardzo czu\u0142y, niekiedy nawet komiczny spos\u00f3b. Cho\u0107 warto przy okazji podkre\u015bli\u0107, \u017ce przemoc (domowa) jest w tym filmie, w gruncie rzeczy, tylko pewnym pretekstem, punktem wyj\u015bcia. To przede wszystkim film o kobiecie, kt\u00f3ra dzi\u0119ki temu, \u017ce opowiada o swoim \u017cyciu przed w\u0142\u0105czon\u0105 kamer\u0105, mo\u017ce prze\u017cy\u0107 je na nowo<\/a>[59]<\/a>. Ta dokumentowana opowie\u015b\u0107 staje si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych katalizator\u00f3w jej przemiany. [G]dyby nie istnia\u0142o co\u015b takiego jak sztuka, wiele rzeczy nie mogliby\u015bmy zrobi\u0107, bo nie mia\u0142yby racji bytu. <\/i>[…] Sztuka jest pretekstem do robienia rzeczy, kt\u00f3re w normalnym \u017cyciu by\u0142yby dziwne, absurdalne, niezrozumia\u0142e, ale one w\u0142a\u015bnie maj\u0105 warto\u015b\u0107, bo w rezultacie zawsze jako\u015b rezonuj\u0105 z codzienno\u015bci\u0105 i co\u015b w niej ods\u0142aniaj\u0105 albo czego\u015b do niej dodaj\u0105, albo pokazuj\u0105 inne sposoby rozumienia czego\u015b, albo po prostu daj\u0105 rado\u015b\u0107 i tak dalej<\/a><\/i>[60]<\/a> <\/i>\u2013 przekonywa\u0142a na \u0142amach \u201eNotesu Na 6 Tygodni\u201d Ma\u0142gorzata Goliszewska. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce realizowane przez ni\u0105 filmy s\u0105 w\u0142a\u015bnie takim impulsem, tak\u0105 inspiracj\u0105, takim bod\u017acem. Dla niej i dla portretowanych przez ni\u0105 bohaterek i bohater\u00f3w.<\/p>\n

W tw\u00f3rczo\u015bci filmowej Goliszewskiej ta oczyszczaj\u0105ca si\u0142a sztuki i, m\u00f3wi\u0105c szerzej, dzia\u0142alno\u015bci artystycznej odgrywa zreszt\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119. Ju\u017c w debiutanckim Ubierz mnie<\/i> zainicjowany przez re\u017cyserk\u0119 proces tw\u00f3rczy staje si\u0119 bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 transformacji, jak\u0105 powoli zaczyna przechodzi\u0107 jej rodzina i kr\u0105g znajomych. Podobnie jest r\u00f3wnie\u017c w przypadku innych stworzonych przez ni\u0105 film\u00f3w. Ich bohaterki i bohaterowie, mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki tw\u00f3rczemu indywidualizmowi, umiej\u0119tno\u015bci wymykania si\u0119 oczywistym kategoriom czy prostym schematom, a tak\u017ce postawie otwarto\u015bci (zar\u00f3wno na innych, jak i na sam proces zmiany) i sile samego medium, s\u0105 w stanie wp\u0142yn\u0105\u0107 na siebie i na swoje najbli\u017csze otoczenie, w rezultacie dokonuj\u0105c w nim (i w sobie) pewnego przesuni\u0119cia, przekroczenia, swoistej metamorfozy. To arty\u015bci robi\u0105cy rzeczy po swojemu. Nawet wtedy \u2013 a mo\u017ce zw\u0142aszcza wtedy \u2013 kiedy wykonywane przez nich czynno\u015bci na poz\u00f3r wydaj\u0105 si\u0119 zupe\u0142nie banalne, proste, pozbawione niezwyk\u0142o\u015bci. Ma\u0142gorzata Goliszewska, z pomoc\u0105 czujnego oka (swojej) kamery, potrafi bowiem wydoby\u0107 z nich swego rodzaju wyj\u0105tkowo\u015b\u0107, g\u0142\u0119bi\u0119 i, przede wszystkim, ogromn\u0105 szczero\u015b\u0107. Zw\u0142aszcza \u017ce bohaterkom i bohaterom swoich film\u00f3w tw\u00f3rczyni zawsze przygl\u0105da si\u0119 w spos\u00f3b nieoceniaj\u0105cy, naiwny, czu\u0142y, patrzy na nich z szacunkiem i wielk\u0105 uwag\u0105.<\/p>\n

W tym sensie tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej, o czym wspomnia\u0142em r\u00f3wnie\u017c na samym wst\u0119pie, odrobin\u0119 przypomina\u0107 mo\u017ce filmy Pedro Almod\u00f3vara. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 artystyczn\u0105 tego hiszpa\u0144skiego re\u017cysera w moim przekonaniu charakteryzuje bowiem bardzo podobny spos\u00f3b m\u00f3wienia o cz\u0142owieku. W swoich filmach fabularnych cz\u0119sto portretuje on przecie\u017c ludzi z ubocza, \u017cyj\u0105cych poza centrum najwa\u017cniejszych zdarze\u0144, pomijanych, pozornie nieciekawych, cho\u0107, jak Agrado z Wszystko o mojej matce <\/i>(Todo sobre mi madre<\/i>, 1999) czy Irene z Volver <\/i>(2006), wyj\u0105tkowych i maj\u0105cych do opowiedzenia swoje niezwyk\u0142e w istocie historie, tym samym, z pomoc\u0105 filmowego medium, oddaj\u0105c im ich dot\u0105d nies\u0142yszalny g\u0142os i sprawstwo. Podobn\u0105 perspektyw\u0119 w patrzeniu na cz\u0142owieka wyra\u017anie wida\u0107 r\u00f3wnie\u017c w filmach Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej, mimo \u017ce zestawianie kampowego kina fabularnego graj\u0105cego konwencjami gatunkowymi z cz\u0119sto autobiograficzn\u0105 sztuk\u0105 tworzon\u0105 przez artystk\u0119 konceptualn\u0105 mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 co najmniej zaskakuj\u0105ce. Zw\u0142aszcza je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119, \u017ce jej (w wi\u0119kszo\u015bci) niskobud\u017cetowe projekty swoj\u0105 czu\u0142\u0105 prostot\u0119 w pokazywaniu \u015bwiata bior\u0105 nie tyle z fabu\u0142 i melodramatycznej poetyki, jak u Almod\u00f3vara, ile \u2013 zazwyczaj \u2013 z bezpo\u015bredniej obserwacji i satyry spo\u0142ecznej.<\/p>\n

Tymczasem ukazywani w ich filmach bohaterowie i ukazywane bohaterki to z regu\u0142y jednostki, kt\u00f3re, zw\u0142aszcza w ideologii \u017cyciowego sukcesu, ponios\u0142y przecie\u017c jak\u0105\u015b pora\u017ck\u0119. Jednak\u017ce to w\u0142a\u015bnie pora\u017cka, o czym warto pami\u0119ta\u0107, niesie ze sob\u0105 subwersywn\u0105 si\u0142\u0119. Pozwala nam bowiem uj\u015b\u0107 karz\u0105cym normom, kt\u00f3re dyscyplinuj\u0105 zachowanie i kieruj\u0105 ludzkim rozwojem po to, by w imi\u0119 uporz\u0105dkowanej i przewidywalnej doros\u0142o\u015bci wyrwa\u0107 nas z obj\u0119\u0107 niesfornego dzieci\u0144stwa. Pora\u017cka zachowuje co\u015b z cudownej anarchii lat wieku dzieci\u0119cego i zaburza rzekomo wyra\u017ane granice oddzielaj\u0105ce doros\u0142ych od dzieci, zwyci\u0119zc\u00f3w od przegranych<\/a><\/i>[61]<\/a> <\/i>\u2013 jak w swojej znakomitej ksi\u0105\u017cce Przedziwna sztuka pora\u017cki <\/i>pisa\u0142 Jack Halberstam. <\/i>To w\u0142a\u015bnie o takich ludziach, pogranicznych artystach, kt\u00f3rych \u017cycie nie wpisuje si\u0119 w \u017cadne proste ramy i definicje, opowiadaj\u0105 tworzone przez nich filmy. W swoich projektach filmowych Ma\u0142gorzata Goliszewska \u0142\u0105czy ze sob\u0105 r\u00f3\u017cne konwencje artystyczne (3 sny o Gosi<\/i>), przekracza granice rodzajowe, tworz\u0105c chocia\u017cby iluzj\u0119 filmowej fabu\u0142y (Lekcja mi\u0142o\u015bci<\/i>), si\u0119ga po estetyk\u0119 performensu (Ubierz mnie) <\/i>czy inspiruje si\u0119 j\u0119zykiem sztuki multimedi\u00f3w (I\u2019ll call you when I get there<\/i>). Przede wszystkim jednak ka\u017cdy ze zrealizowanych przez ni\u0105 film\u00f3w jest w gruncie rzeczy niezwykle uwa\u017cn\u0105, cho\u0107 niekiedy skomplikowan\u0105 i trudn\u0105, przypowie\u015bci\u0105 o (nie)codziennym \u017cyciu cz\u0142owieka. Sztuka, rodzina, wygl\u0105d, to\u017csamo\u015b\u0107, relacje, pora\u017cka. \u00a1V\u00edsteme!<\/a>[62]<\/a>.<\/p>\n


<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[1] Z niezwykle bogatym portfolio artystki mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 na stronie: https:\/\/issuu.com\/magoatagoliszeska\/docs\/portfolio_goliszewska_june2019_raw_<\/a> (dost\u0119p: 6.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej jest bowiem w pe\u0142ni samodzielna i ca\u0142kowicie dojrza\u0142a. Nie trzeba zatem definiowa\u0107 jej i podpiera\u0107 \u017cadnym (zw\u0142aszcza m\u0119skim) autorytetem.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] K. Leszczy\u0144ska, Moj\u0105 broni\u0105 jest naiwno\u015b\u0107<\/i>, rozmowa z Ma\u0142gorzat\u0105 Goliszewsk\u0105, \u201eReflektor\u201d 2014, http:\/\/www.rozswietlamykulture.pl\/reflektor\/2014\/02\/12\/moja-bronia-jest-naiwnosc-malgorzata-goliszewska\/<\/a> (dost\u0119p: 5.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] Wszystkie przywo\u0142ane informacje pochodz\u0105 z portfolio Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej. Zob. https:\/\/issuu.com\/magoatagoliszeska\/docs\/portfolio_goliszewska_june2019_raw_<\/a> (dost\u0119p: 6.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] E. Podgajna, Ma\u0142gorzata Goliszewska: Ubierz mnie<\/i>, rozmowa z Ma\u0142gorzat\u0105 Goliszewsk\u0105, \u201eWysokie Obcasy\u201d 2013, https:\/\/www.wysokieobcasy.pl\/wysokie-obcasy\/1,96856,14101867,Malgorzata_Goliszewska__Ubierz_mnie.html<\/a> (dost\u0119p: 5.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] K. Leszczy\u0144ska, Moj\u0105 broni\u0105 jest naiwno\u015b\u0107<\/i>, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] Materia\u0142 ten mo\u017cna obejrze\u0107 na stronie Ninateki. Zob. https:\/\/ninateka.pl\/film\/flaga-malgorzata-goliszewska<\/a> (dost\u0119p: 9.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] Z tomikiem mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 m.in. na stronie: https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=TzMfW1BtE-w<\/a> (dost\u0119p: 9.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] Ma\u0142gorzata Goliszewska w ten oto spos\u00f3b wypowiedzia\u0142a si\u0119 na temat tego projektu w jednym z wywiad\u00f3w: [Z]orientowa\u0142am si\u0119, \u017ce ka\u017cdego dnia kr\u0105\u017c\u0119 mi\u0119dzy trzema podobnymi do siebie przestrzeniami: mieszkania mojej babci, mamy i mojego. Zacz\u0119\u0142am szuka\u0107 wsp\u00f3lnych cech i efekty mnie zaskoczy\u0142y. Powsta\u0142a seria zdj\u0119\u0107 jakby jednej wsp\u00f3lnej przestrzeni, ba\u0142aganu zrobionego przez jedn\u0105 osob\u0119. Zacz\u0119\u0142am odkrywa\u0107 mnogo\u015b\u0107 naszych wsp\u00f3lnych nawyk\u00f3w, ma\u0142ych tradycji, upodoba\u0144 estetycznych, z kt\u00f3rych wcze\u015bniej nie zdawa\u0142am sobie sprawy<\/i>. Zob. E. Podgajna, Ma\u0142gorzata Goliszewska: Ubierz mnie<\/i>, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] W ramach tego wydarzenia swoje sekrety, czyli przedmioty wywo\u0142uj\u0105ce w nas niewygodne, skomplikowane emocje, mog\u0142y unicestwi\u0107 r\u00f3wnie\u017c osoby przychodz\u0105ce do pawilonu, by uczestniczy\u0107 w performensie Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej. Wi\u0119cej na ten temat mo\u017cna przeczyta\u0107 w: https:\/\/biennalewarszawa.pl\/obroty-zegnaj-smutku\/<\/a> (dost\u0119p: 10.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] Wykaz i informacje na temat poszczeg\u00f3lnych projekt\u00f3w artystycznych zrealizowanych przez Ma\u0142gorzat\u0119 Goliszewsk\u0105 dost\u0119pne s\u0105 w jej portfolio: https:\/\/issuu.com\/magoatagoliszeska\/docs\/portfolio_goliszewska_june2019_raw_<\/a>, http:\/\/archiwum.miastogwiazd.pl\/images\/artnoble-2013\/Malgorzata-Goliszewska\/portfolio.pdf<\/a> (dz. cyt.).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] Co zreszt\u0105 zosta\u0142o podkre\u015blone w jednej z jej (starszych) notek biograficznych, zamieszczonej m.in. na stronie Ninateki, w kt\u00f3rej mo\u017cna przeczyta\u0107: Interesuje j\u0105 badanie i poszerzanie granic dokumentu oraz bezpo\u015brednia praca z drugim cz\u0142owiekiem<\/i>. Zob. https:\/\/ninateka.pl\/kolekcja\/sztuka-wspolczesna\/osoba\/malgorzata-goliszewska<\/a> (dost\u0119p: 10.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] Zob. https:\/\/issuu.com\/magoatagoliszeska\/docs\/portfolio_goliszewska_june2019_raw_<\/a> (dost\u0119p: 10.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] Film ten mo\u017cna obejrze\u0107 na stronie: https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=QU8u01vlxB4<\/a> (dost\u0119p: 11.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] Wi\u0119cej na ten temat mo\u017cna przeczyta\u0107 m.in. w: A.N. Smoli\u0144ska, Ma\u0142gorzata Goliszewska szuka astrologicznych bli\u017aniaczek<\/i>, \u201ei-D Polska\u201d 2016, https:\/\/i-d.vice.com\/pl\/article\/j5pve7\/malgorzata-goliszewska-szuka-astrologicznych-blizniaczek<\/a> (dost\u0119p: 11.09.2020). Z dokumentacj\u0105 do dyplomu magisterskiego mo\u017cna za\u015b zapozna\u0107 si\u0119 na stronie: https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=8-4Mxleaxo4<\/a> (dost\u0119p: 11.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] Film ten mo\u017cna obejrze\u0107 na stronie: https:\/\/vimeo.com\/130967441<\/a> (dost\u0119p: 10.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] Film ten jest r\u00f3wnie\u017c ciekawy pod wzgl\u0119dem formalnym. Ma\u0142gorzata Goliszewska \u0142\u0105czy w nim bowiem archiwalne nagrania VHS ze wsp\u00f3\u0142czesnymi wypowiedziami jej znajomych, przeplataj\u0105c wszystko fragmentami teledysku do piosenki No Good <\/i>zespo\u0142u The Prodigy, b\u0119d\u0105cej pono\u0107 wa\u017cnym hitem tej (nie)pami\u0119tnej imprezy.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] K. Leszczy\u0144ska, Moj\u0105 broni\u0105 jest naiwno\u015b\u0107<\/i>, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] Film ten mo\u017cna obejrze\u0107 na stronie: https:\/\/ninateka.pl\/film\/ksw-malgorzata-goliszewska-ubierz-mnie<\/a> (dost\u0119p: 11.10.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] E. Podgajna, Ma\u0142gorzata Goliszewska: Ubierz mnie<\/i>, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] W kontek\u015bcie tym ciekawe wydaje si\u0119 ju\u017c nagranie archiwalne umieszczone na samym pocz\u0105tku filmu. Padaj\u0105 w nim bowiem takie oto s\u0142owa wypowiedziane przez jej matk\u0119 do kilkuletniej Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej: Powiedz pani, jak masz na imi\u0119 […]. Ale Ty jeste\u015b brzydka. Niegrzeczna jeste\u015b. Niedobra. Eee, Ty brzydka jeste\u015b, niedobra! Be jeste\u015b! Niedobra Gosia. Niedobra!\u00a0<\/i>[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] W obszar dokumentu osobistego film ten wpisuje m.in. Miros\u0142aw Przylipiak. Zob. M. Przylipiak, Dokument polski lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych<\/i>, [w:] Historia polskiego filmu dokumentalnego (1945\u20132014)<\/i>, red. Ma\u0142gorzata Hendrykowska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Pozna\u0144 2014, s. 562.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] K. M\u0105ka-Malaty\u0144ska, K. Koz\u0142owski, J. Czaja, A. \u015aliwi\u0144ska, Polski film dokumentalny po roku 2000<\/i>, [w:] Historia polskiego filmu dokumentalnego (1945\u20132014)<\/i>, dz. cyt., s. 648.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[29] Wi\u0119cej na temat tw\u00f3rczo\u015bci Marcina Kosza\u0142ki mo\u017cna przeczyta\u0107 m.in. w: M. Wichrowska, Szukaj\u0105c prawdy. Problem poetyki w polskim filmie dokumentalnym po roku 1989<\/i>, Wydawnictwo Adam Marsza\u0142ek, Toru\u0144 2014, <\/i>s. 125\u2013133.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[30] M. \u0141ozi\u0144ski, \u017beby nie bola\u0142o<\/i>, rozm. K. Jab\u0142o\u0144ska, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2000, nr 29\/30, s. 202. <\/i>Cyt. za: M. Przylipiak, Dokument polski lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych<\/i>, dz. cyt., s. 562.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[31] E. Podgajna, Ma\u0142gorzata Goliszewska: Ubierz mnie<\/i>, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[32] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[33] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[34] M. Roszkowska, Najciekawsze jest to, co jest<\/i>, rozmowa z Ma\u0142gorzat\u0105 Goliszewsk\u0105, \u201eNotes Na 6 Tygodni\u201d 2014, nr 93, s. 136\u2013137.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[35] T. Sobolewski, Polska.doc. Szukaj blisko siebie<\/i>, \u201eGazeta Wyborcza\u201d 2012, https:\/\/wyborcza.pl\/1,75410,11461449,Polska_doc__Szukaj_blisko_siebie.html<\/a> (dost\u0119p: 12.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[36] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[37] Zob. tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[38] E. Podgajna, Ma\u0142gorzata Goliszewska: Ubierz mnie<\/i>, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[39] Paulina Reiter w ten oto spos\u00f3b opisywa\u0142a wygl\u0105d Joli Janus, z kt\u00f3r\u0105 um\u00f3wi\u0142a si\u0119 na rozmow\u0119: Twarz jasna, okolona bia\u0142ymi falami w\u0142os\u00f3w, usta \u2013 wyrysowane szmink\u0105 czerwone serduszko, policzki zar\u00f3\u017cowione, dwie zdecydowane linie brwi kre\u015bli czarn\u0105 kredk\u0105. Zawsze obcas, w p\u0142askich nie umie chodzi\u0107. Nigdy spodnie, zawsze sukienka, tym razem czarna, zwiewna, prze\u015bwituje czerwony staniczek. Szeroki pasek, tali\u0119 nale\u017cy podkre\u015bla\u0107. W dekolcie musi si\u0119 co\u015b dzia\u0107, dzi\u015b \u2013 cztery sznury szarych pere\u0142 ciasno upi\u0119te na szyi. Kolczyki d\u0142ugie, bransolety d\u017awi\u0119cz\u0105<\/i>. Zob. P. Reiter, Jola Janus: Powiedzia\u0142am ksi\u0119dzu, \u017ce mam dw\u00f3ch m\u0119\u017c\u00f3w. Jednego z\u0142ego, drugiego dobrego<\/i>, \u201eWysokie Obcasy\u201d 2020, https:\/\/www.wysokieobcasy.pl\/wysokie-obcasy\/7,163229,26234771,spoznieni-kochankowie-ksiedzu-powiedzialam-ze-mam-teraz.html<\/a> (dost\u0119p: 12.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[40] Wi\u0119cej na ten temat mo\u017cna przeczyta\u0107 w artykule Pauliny Reiter. Zob. tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[41] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[42] P. Reiter, Jola Janus: Powiedzia\u0142am ksi\u0119dzu, \u017ce mam dw\u00f3ch m\u0119\u017c\u00f3w. Jednego z\u0142ego, drugiego dobrego<\/i>, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[43] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[44] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[45] W ten oto spos\u00f3b Ma\u0142gorzata Goliszewska zapowiedzia\u0142a projekcj\u0119 filmu m.in. podczas Wh\u0101nau M\u0101rama: New Zealand International Film Festival At Home. Zob. https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=3_774p4VEvk<\/a> (dost\u0119p: 13.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[46] P. Reiter, Jola Janus: Powiedzia\u0142am ksi\u0119dzu, \u017ce mam dw\u00f3ch m\u0119\u017c\u00f3w. Jednego z\u0142ego, drugiego dobrego<\/i>, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[47] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[48] Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce Lekcja mi\u0142o\u015bci <\/i>to r\u00f3wnie\u017c tytu\u0142 piosenki disco polo zespo\u0142u Maxel z 1996 roku. Trudno stwierdzi\u0107, czy by\u0142a ona bezpo\u015bredni\u0105 inspiracj\u0105 dla tytu\u0142u filmu Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej i Katarzyny Matei. Mimo wszystko jednak utw\u00f3r ten na pewno niesie ze sob\u0105 konotacje dansingowe i prawdopodobnie mo\u017cna go by\u0142o niegdy\u015b us\u0142ysze\u0107 w Caf\u00e9 U\u015bmiech.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[49] Zob. http:\/\/archiwum.miastogwiazd.pl\/images\/artnoble-2013\/Malgorzata-Goliszewska\/portfolio.pdf<\/a> (dost\u0119p: 13.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[50] Relacj\u0119 z wydarzenia mo\u017cna obejrze\u0107 m.in. na stronie: https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=Cnl3ZUqJFVc<\/a> (dost\u0119p: 13.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[51] Zob. https:\/\/www.polishdocs.pl\/pl\/filmy\/2088\/<\/a> (dost\u0119p: 13.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[52] P. Reiter, Jola Janus: Powiedzia\u0142am ksi\u0119dzu, \u017ce mam dw\u00f3ch m\u0119\u017c\u00f3w. Jednego z\u0142ego, drugiego dobrego<\/i>, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[53] Innym wa\u017cnym w\u0105tkiem \u0142\u0105cz\u0105cym w moim przekonaniu te dwa tytu\u0142y jest tak\u017ce poruszana w ka\u017cdym z nich problematyka (trudnych) relacji rodzinnych.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[54] P. Reiter, Jola Janus: Powiedzia\u0142am ksi\u0119dzu, \u017ce mam dw\u00f3ch m\u0119\u017c\u00f3w. Jednego z\u0142ego, drugiego dobrego<\/i>, dz. cyt.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[55] Tam\u017ce.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[56] Nawi\u0105zuj\u0119 tutaj oczywi\u015bcie do tytu\u0142u filmu Pedro Almod\u00f3vara \u2013 B\u00f3l i blask <\/i>(Dolor y gloria, <\/i>2019).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[57] Zob. https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=otKykbGyvQ4<\/a> (dost\u0119p: 14.10.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[58] To okre\u015blenie pojawia si\u0119 natomiast w zapowiedzi filmu przygotowanej w ramach dzia\u0142a\u0144 promocyjnych realizowanym podczas Wh\u0101nau M\u0101rama: New Zealand International Film Festival At Home. Zob. https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=3_774p4VEvk<\/a> (dost\u0119p: 14.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[59] Zob. T. Hakim, Hot Docs Review: \u2018Lessons of Love\u2019<\/i>, \u201ePoint of View Magazine\u201d 2020, http:\/\/povmagazine.com\/articles\/view\/hot-docs-review-lessons-of-love<\/a> (dost\u0119p: 14.09.2020).\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[60] M. Roszkowska, Najciekawsze jest to, co jest<\/i>, dz. cyt., s. 135\u2013136.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[61] J. Halberstam, Przedziwna sztuka pora\u017cki<\/i>, t\u0142um. M. Denderski, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2018, s. 15.\u00a0[powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[62] \u00a1V\u00edsteme! w j\u0119zyku hiszpa\u0144skim oznacza \u201eubierz mnie!\u201d. W ten spos\u00f3b nawi\u0105zuj\u0119 tutaj oczywi\u015bcie do tytu\u0142\u00f3w film\u00f3w Ubierz mnie <\/i>Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej i Zwi\u0105\u017c mnie (\u00a1\u00c1tame!<\/i>) Pedro Almod\u00f3vara. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

Lekcje czu\u0142o\u015bci Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej<\/b><\/p>\n

\n

Ma\u0142gorzata Goliszewska to urodzona w 1985 roku polska artystka wizualna i multimedialna, fotografka, performerka i re\u017cyserka film\u00f3w dokumentalnych oraz eksperymentalnych. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jej, cho\u0107 skutecznie wymyka si\u0119 sztywnym ramom definicji, konwencji, rodzaj\u00f3w czy gatunk\u00f3w, jest jednocze\u015bnie g\u0142osem bardzo charakterystycznym. Artyku\u0142 ten koncentruje si\u0119 zatem na najistotniejszych tropach w nie tylko filmowych pracach Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej. Om\u00f3wieniu m.in. takich tytu\u0142\u00f3w, jak Ubierz mnie<\/i> (2011), Taki typ ptactwa<\/i> (2012) oraz Lekcja mi\u0142o\u015bci<\/i> (2019) towarzyszy r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3ba zdefiniowania nieoczywistego i zarazem bardzo rozpoznawalnego idiomu stylistycznego, kt\u00f3rego najbardziej wyrazist\u0105 cech\u0105 zdaje si\u0119 by\u0107 uwa\u017cny, a mo\u017ce nawet wr\u0119cz czu\u0142y stosunek do przedstawianych przez ni\u0105 bohaterek i bohater\u00f3w.<\/p>\n

Ma\u0142gorzata Goliszewska\u2019s Lessons of Affection<\/b><\/p>\n

Born in 1985, Ma\u0142gorzata Goliszewska is a Polish visual and multimedia artist, photographer, and performer, as well as documentary and experimental director. Even though her work goes beyond any firm definitions, conventions, types, or genres, it is a very distinctive voice. The article focuses on the most important clues of Goliszewska\u2019s works. Elaborating on such films as\u00a0Dress Me<\/i>\u00a0(2011),\u00a0This Type of Birds\u00a0<\/i>(2012),\u00a0<\/i>and\u00a0Lessons of Love\u00a0<\/i>(2019) is an attempt to define the non-obvious but very recognizable stylistic idiom. An idiom at its most expressive in its attentive or even affectionate relation to the depicted characters.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b> polskie kino najnowsze, film dokumentalny, film eksperymentalny, sztuki wizualne, wideo-art, kino kobiet, Ma\u0142gorzata Goliszewska<\/p>\n

Karol Jachymek<\/b> \u2013 kulturoznawca, filmoznawca, doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Katedrze Kulturoznawstwa Uniwersytetu SWPS w Warszawie. Zajmuje si\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i kulturow\u0105 histori\u0105 kina (zw\u0142aszcza polskiego) i codzienno\u015bci, problematyk\u0105 cia\u0142a, p\u0142ci i seksualno\u015bci, wp\u0142ywem medi\u00f3w na pami\u0119\u0107 indywidualn\u0105 i zbiorow\u0105, a tak\u017ce wszelkimi przejawami kultury popularnej. Wsp\u00f3\u0142pracuje m.in. z Filmotek\u0105 Szkoln\u0105, Nowymi Horyzontami Edukacji Filmowej, Against Gravity, KinoSzko\u0142\u0105 i Filmotek\u0105 Narodow\u0105 \u2013 Instytutem Audiowizualnym. Prowadzi warsztaty oraz szkolenia dla m\u0142odzie\u017cy i doros\u0142ych z zakresu edukacji filmowej, medialnej i (pop)kulturowej, a tak\u017ce my\u015blenia projektowego i tworzenia innowacji spo\u0142ecznych. Autor ksi\u0105\u017cki Film \u2013 cia\u0142o \u2013 historia. Kino polskie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych<\/i>. Numer ORCID: 0000-0002-9444-8898.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Analiza tw\u00f3rczo\u015bci Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej stanowi nie lada wyzwanie. Nie tylko dlatego, \u017ce liczba i, przede wszystkim, r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 podejmowanych przez ni\u0105 dzia\u0142a\u0144 tw\u00f3rczych jest prawdziwie imponuj\u0105ca[1]. Ma\u0142gorzata Goliszewska to bowiem artystka wizualna i multimedialna, fotografka, performerka, a tak\u017ce, co w kontek\u015bcie tego artyku\u0142u najbardziej istotne, re\u017cyserka film\u00f3w dokumentalnych (i eksperymentalnych), kt\u00f3ra w swoich licznych projektach krzy\u017cuje… Czytaj wi\u0119cej »Lekcje czu\u0142o\u015bci Ma\u0142gorzaty Goliszewskiej<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":755,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[935],"tags":[825,124,86,296,484,947,953,315],"ppma_author":[216],"class_list":["post-375","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2020","tag-eksperymenty-filmowe","tag-film-dokumentalny","tag-kino-kobiet","tag-kino-najnowsze","tag-komedia","tag-komizm","tag-sztuki-wizualne","tag-wideo-art"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t