{"id":369,"date":"2021-02-28T00:00:00","date_gmt":"2021-02-27T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2021\/02\/28\/nie-do-obrony-o-jakoby-nieudanych-komediach-tadeusza-chmielewskiego\/"},"modified":"2021-06-25T12:09:18","modified_gmt":"2021-06-25T11:09:18","slug":"nie-do-obrony-o-jakoby-nieudanych-komediach-tadeusza-chmielewskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/nie-do-obrony-o-jakoby-nieudanych-komediach-tadeusza-chmielewskiego\/","title":{"rendered":"Nie do obrony? O jakoby nieudanych komediach Tadeusza Chmielewskiego"},"content":{"rendered":"
\n

Trudno wyobrazi\u0107 sobie histori\u0119 polskiego kina komediowego bez Tadeusza Chmielewskiego (ur. 1927 w Tomaszowie Mazowieckim, zm. 2016 w Warszawie), scenarzysty i re\u017cysera uwa\u017canego za jednego z rodzimych mistrz\u00f3w tego gatunku filmowego. Jednak\u017ce w dorobku artysty \u2013 absolwenta Wydzia\u0142u Re\u017cyserii Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi (1954) \u2013 obok komedii bardzo popularnych i uznanych (cho\u0107 nie bez zastrze\u017ce\u0144) za udane s\u0105 i takie, kt\u00f3re spotka\u0142y si\u0119 z na og\u00f3\u0142 ch\u0142odnym przyj\u0119ciem. A mo\u017ce zosta\u0142y niedocenione? Niniejszy szkic stanowi pr\u00f3b\u0119 przynajmniej cz\u0119\u015bciowej rehabilitacji tych film\u00f3w. Nie pierwsz\u0105 zreszt\u0105, ale by\u0107 mo\u017ce dorzucaj\u0105c\u0105 kolejne argumenty na ich obron\u0119.<\/p>\n

<\/p>\n

Tadeusz Chmielewski, 1969 r., fot. Romuald Pie\u0144kowski <\/span><\/p>\n

Ceg\u0142a ta\u0144sza od kapoty. Kup pan ceg\u0142\u0119 od sieroty.<\/i><\/p>\n

Nie nas, Polak\u00f3w, bra\u0107 na zakazy!<\/i><\/p>\n

<\/i>Grzegorz Brz\u0119czyszczykiewicz, Chrz\u0105szczybrzewoszyce, powiat \u0141\u0119ko\u0142ody.<\/i><\/p>\n

D\u017centelmen jezdni jest przyjacielem przechodnia. Ale jezdnia to nie pastwisko, \u0142achudro z Gr\u00f3jca!<\/i><\/p>\n

Z jakich film\u00f3w pochodz\u0105 te dialogi? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mi\u0142o\u015bnik\u00f3w kina polskiego zgaduje bezb\u0142\u0119dnie, \u017ce z czterech kultowych komedii Tadeusza Chmielewskiego, kt\u00f3re stanowi\u0105 kanon jego tw\u00f3rczo\u015bci. Ceg\u0142\u0119 usi\u0142uje sprzeda\u0107 Lulek (Roman K\u0142osowski) w rewelacyjnym debiucie re\u017cysera Ewa chce spa\u0107<\/i> (1957; Z\u0142ota Muszla na VI Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastian, 1958). Wstrzemi\u0119\u017aliwy stosunek rodak\u00f3w do zakaz\u00f3w wyra\u017ca szeregowy Orzeszko (Jerzy Turek) z filmu Gdzie jest genera\u0142\u2026<\/i> (1963). Personalia i adres nie do powt\u00f3rzenia w j\u0119zyku niemieckim wymy\u015bla na poczekaniu Franek Dolas (Marian Kociniak) \u2013 bohater trylogii Jak rozp\u0119ta\u0142em drug\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105<\/i> (1969) \u2013 przes\u0142uchiwany przez gestapowca (Emil Karewicz). Nie ca\u0142kiem uprzejm\u0105 uwag\u0119 o jezdni wyg\u0142asza taks\u00f3wkarz warszawski (Adam Mularczyk) w filmie Nie lubi\u0119 poniedzia\u0142ku<\/i> (1971).<\/p>\n

Przytoczone dialogi znalaz\u0142y si\u0119 w ksi\u0105\u017cce Marka Hendrykowskiego po\u015bwi\u0119conej warstwie s\u0142ownej w kinie polskim, pe\u0142nej cytat\u00f3w z film\u00f3w i seriali<\/a>[1]<\/a>. Pr\u00f3\u017cno jednak szuka\u0107 w niej przyk\u0142ad\u00f3w z takich komedii Chmielewskiego, jak Walet pikowy <\/i>(1960; pe\u0142ny tytu\u0142: Walet pikowy,<\/i> czyli kobieta zmienn\u0105 jest<\/i>), Pieczone go\u0142\u0105bki<\/i> (1966), Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i> (1974). Czy\u017cby w \u017cadnym z nich nie by\u0142o dialogu godnego zacytowania? S\u0105 we wszystkich (na przyk\u0142ady przyjdzie czas), a wi\u0119c to nie brak zabawnych powiedzonek przes\u0105dzi\u0142 o niedowarto\u015bciowaniu samych film\u00f3w (kt\u00f3rego przyczyn postaramy si\u0119 dociec w toku dalszych rozwa\u017ca\u0144). Natomiast pomini\u0119cie wszystkich tych trzech komedii w pracy tak wnikliwego badacza, jakim jest Marek Hendrykowski, mog\u0142o by\u0107 jednym z przejaw\u00f3w ich niedowarto\u015bciowania, cho\u0107 oczywi\u015bcie trzeba wzi\u0105\u0107 poprawk\u0119 na konieczno\u015b\u0107 dokonania przez autora selekcji tytu\u0142\u00f3w i jego prawo do kierowania si\u0119 tu w\u0142asnymi preferencjami.<\/p>\n

Pora ponownie przyjrze\u0107 si\u0119 Waletowi<\/i>, Go\u0142\u0105bkom<\/i> i Sier\u017cantowi<\/i>. Od premier min\u0119\u0142y dziesi\u0105tki lat, a up\u0142yw czasu sprzyja przewarto\u015bciowaniom, rewizji s\u0105d\u00f3w. Nie znaczy to, \u017ce filmy te \u2013 swego czasu przyj\u0119te przez krytyk\u0119 gorzej ni\u017c wymienione na wst\u0119pie kanoniczne komedie Chmielewskiego, s\u0142abiej od nich zakorzenione te\u017c w zbiorowej pami\u0119ci widz\u00f3w \u2013 ogl\u0105dane dzi\u015b, zmieniaj\u0105 si\u0119 w dzie\u0142a wybitne i wyzbywaj\u0105 ewidentnych s\u0142abo\u015bci. Jednak\u017ce pozwalaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c dostrzec w sobie walory, kt\u00f3re niegdy\u015b albo usz\u0142y uwadze ogl\u0105daj\u0105cych, albo nie zosta\u0142y przez nich z odpowiednio du\u017c\u0105 moc\u0105 wyartyku\u0142owane. Tymi walorami mog\u0105 by\u0107 odniesienia do historii kina \u2013 zauwa\u017calne czy to w sferze estetycznej (zastosowanych przez tw\u00f3rc\u00f3w \u015brodk\u00f3w wyrazowych, czyli j\u0119zyka filmu), czy ideologicznej (korelacji z polityk\u0105 pa\u0144stwa i wyd\u017awi\u0119kiem politycznym innych, niekoniecznie komediowych, film\u00f3w).<\/p>\n

W stron\u0119 \u201eretro\u201d<\/b><\/p>\n

Scena niemal jak z filmu Cinema Paradiso<\/i> Giuseppe Tornatore (1988): na zat\u0142oczonej widowni prowincjonalnego kina publiczno\u015b\u0107 \u017cywo reaguje na wszystko, co mog\u0142oby jej przeszkodzi\u0107 w ch\u0142oni\u0119ciu filmu \u2013 cienie sp\u00f3\u017anialskich na ekranie, szerokie rondo kapelusza pewnej damy\u2026 Rozpoczyna si\u0119 projekcja. Wraz z rozemocjonowanymi widzami i obs\u0142ug\u0105 kina tak\u017ce i my przenosimy si\u0119 w \u015bwiat uruchamianych korbkowym, terkoc\u0105cym projektorem obraz\u00f3w.<\/p>\n

S\u0105 lata 20. XX stulecia. Kto \u017cyw poszukuje nieuchwytnego, niebezpiecznego z\u0142odzieja, kt\u00f3ry napada na banki i kasy \u2013 niejakiego Testona, \u201eprzest\u0119pcy nad przest\u0119pcami\u201d<\/a>[2]<\/a>. Za schwytanie rabusia, kt\u00f3rego z\u0142a s\u0142awa obiega niemal ca\u0142y \u015bwiat, str\u00f3\u017ce prawa wyznaczaj\u0105 wysok\u0105 nagrod\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105, nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce ka\u017cdy chcia\u0142by j\u0105 zdoby\u0107. Wac\u0142aw Kawanias (Czes\u0142aw Roszkowski) \u2013 latarnik ze wzniesionej na wyspie latarni morskiej, notabene wymarzonej kryj\u00f3wki dla ka\u017cdego z\u0142oczy\u0144cy, w m\u0142odo\u015bci skromny kasjer bankowy, kt\u00f3remu pi\u0119kna Melania (Janina Traczyk\u00f3wna) z\u0142ama\u0142a serce, wi\u0105\u017c\u0105c si\u0119 z oficerem huzar\u00f3w znanym jako Walet Pikowy (Jarema St\u0119powski) \u2013 ma swoje powody, by \u015bciga\u0107 Testona (Stefan Bartik). A mo\u017ce tylko osobnika, kt\u00f3ry jest za niego brany? W trakcie tej przygody kilkakrotnie wraca wspomnieniami do pocz\u0105tk\u00f3w wieku, kiedy to zakocha\u0142 si\u0119 w Melanii. Gdy w\u0105tek sensacyjny i uczuciowy, splecione z sob\u0105, doczekaj\u0105 si\u0119 wyja\u015bnienia, wr\u00f3cimy na widowni\u0119 kina, gdzie seans filmowy w\u0142a\u015bnie dobiega ko\u0144ca.<\/p>\n

***<\/p>\n

Walet pikowy, czyli kobieta zmienn\u0105 jest <\/i>(premiera 17.10.1960) by\u0142 drugim filmem Tadeusza Chmielewskiego. Re\u017cyser tak m\u00f3wi\u0142 o swoich wra\u017ceniach z lektury pierwowzoru literackiego \u2013 opowiadania Zdenka Jirotki Cz\u0142owiek z psem<\/i> \u2013 oraz o nadziejach i obawach zwi\u0105zanych z przeniesieniem tego tekstu na ekran: By\u0142a to bardzo dowcipna historia, z zabawnie przerysowanymi postaciami, rozgrywaj\u0105ca si\u0119 w innym kraju i innym czasie. Ten ostatni fakt pozwala\u0142 mie\u0107 cho\u0107 cie\u0144 nadziei, \u017ce pomys\u0142 na film na podstawie Jirotki przejdzie. I jak si\u0119 okaza\u0142o \u2013 przeszed\u0142. Problem stanowi\u0142o tylko to, \u017ce ksi\u0105\u017cka \u201eCz\u0142owiek z psem\u201d mia\u0142a tyle w\u0105tk\u00f3w i pi\u0119trz\u0105cych si\u0119 intryg, \u017ce w pierwszej chwili nie bardzo wiedzia\u0142em, z czego zrezygnowa\u0107. Wszystko wydawa\u0142o mi si\u0119 dobre dla filmu. W ko\u0144cu zostawi\u0142em tylko to, co by\u0142o absolutnie niezb\u0119dne dla konstrukcji scenariusza: motyw poszukiwa\u0144 mitycznego przest\u0119pcy Testona, w kt\u00f3re w\u0142\u0105cza si\u0119 w pewnym momencie latarnik Kawanias. Dla Kawaniasa to najlepsza okazja, by odnale\u017a\u0107 sw\u0105 m\u0142odzie\u0144cz\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107<\/a><\/i>[3]<\/a>.<\/p>\n

Selekcja materia\u0142u, jakiej dokona\u0142 Tadeusz Chmielewski wesp\u00f3\u0142 z Halin\u0105 Wirsk\u0105 (Chmielewsk\u0105), zosta\u0142a przyj\u0119ta przez krytyk\u0119 z mieszanymi, przewa\u017cnie negatywnymi uczuciami. Aleksander Jackiewicz w recenzji Waleta pikowego<\/i> stwierdzi\u0142: Po pierwszych kadrach zgubili\u015bmy si\u0119 wraz z tw\u00f3rcami w mn\u00f3stwie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w intrygi, postaci, rekwizyt\u00f3w, epizod\u00f3w i epizodzik\u00f3w, w jakiej\u015b kaszy przedziwnej, gdzie wszystko \u2013 wa\u017cne i niewa\u017cne \u2013 potraktowane zosta\u0142o na r\u00f3wnych prawach. Dosz\u0142o do tego, \u017ce nie tylko bohaterzy \u2013 co jest w komedii konieczne \u2013 nie mog\u0105 si\u0119 po\u0142apa\u0107, o co w\u0142a\u015bciwie chodzi, ale tak\u017ce widzowie<\/a><\/i>[4]<\/a>.<\/p>\n

Jackiewiczowi wt\u00f3rowa\u0142 Ernest Bryll: Gdyby Chmielewski pozosta\u0142 przy sprawie Testona <\/i>(\u2026) otrzymaliby\u015bmy prawdopodobnie mi\u0142y, weso\u0142y film, nakr\u0119cony przez wyj\u0105tkowego we wsp\u00f3\u0142czesnej polskiej kinematografii re\u017cysera, lubuj\u0105cego si\u0119 w nieznanym dot\u0105d w naszym filmie gatunku dowcipu <\/i>(\u2026). Chmielewski jednak spr\u00f3bowa\u0142 uzupe\u0142ni\u0107 akcj\u0119 Testona inn\u0105 histori\u0105, o zupe\u0142nie innej barwie <\/i>[recenzentowi chodzi\u0142o zapewne o w\u0105tek mi\u0142osnego zawodu Kawaniasa \u2013 A.B.]. Powiadam inn\u0105, mimo \u017ce pozornie pomi\u0119dzy tymi dwoma przeplataj\u0105cymi si\u0119 fabu\u0142ami istnieje \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek. Tyle \u017ce jest to wsp\u00f3lnota nie tylko nie dynamizuj\u0105ca akcji, ale co gorzej, rozwlekaj\u0105ca jej tempo, gmatwaj\u0105ca wiele spraw, dla kt\u00f3rych wyja\u015bnienia re\u017cyser musi znowu zagmatwa\u0107 co innego<\/a><\/i>[5]<\/a>. <\/i><\/p>\n

W podobnym tonie utrzymana by\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142ych recenzji Waleta pikowego<\/i>. Ot, \u017ca\u0142osna b\u0142azenada z przylepianiem stu w\u0105s\u00f3w i dziesi\u0119ciu br\u00f3d, idiotyczna gonitwa za w\u0142asnym ogonem, ub\u00f3stwo jakiejkolwiek my\u015bli przy wielkim nagromadzeniu zewn\u0119trznych \u015brodk\u00f3w<\/i> \u2013 pisa\u0142 W\u0142adys\u0142aw Cybulski<\/a>[6]<\/a>. \u201eWalet pikowy<\/i>\u201d<\/i> jest rzadkim okazem filmu pozbawionego absolutnie wewn\u0119trznej dyscypliny: wszystko tu pcha si\u0119 na pierwszy plan, rozpraszaj\u0105c ustawicznie uwag\u0119 widza dziesi\u0105tkami szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, co pozbawia poszczeg\u00f3lne sytuacje point, wszystko stanowi r\u00f3wnorz\u0119dne elementy bezkszta\u0142tnej magmy, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych beznadziejnie pl\u0105cz\u0105 si\u0119 poszczeg\u00f3lne w\u0105tki fabu\u0142y<\/i> \u2013 komentowa\u0142 Zbigniew Klaczy\u0144ski<\/a>[7]<\/a>.<\/p>\n

Odmienne zdanie mia\u0142 Krzysztof Teodor Toeplitz: to, co jego koledzy po pi\u00f3rze ganili \u2013 chwali\u0142: My\u015bl\u0119, \u017ce oryginalno\u015b\u0107 Chmielewskiego jako re\u017cysera <\/i>(\u2026) polega g\u0142\u00f3wnie na tym, \u017ce nie boi si\u0119 on chwyt\u00f3w, kt\u00f3re innym wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 mo\u017ce zbyt \u015bmia\u0142e, zbyt naiwne lub zbyt niedorzeczne. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 re\u017cyser\u00f3w nawet, nawet gdy przyst\u0119puje do realizacji komedii, farsy lub groteski, zdaje si\u0119 nie wy\u0142\u0105cza\u0107 na ten czas zegar\u00f3w kontrolnych powszedniego zdrowego rozs\u0105dku, logiki oraz tego, co przyj\u0119\u0142o si\u0119 uwa\u017ca\u0107 za obowi\u0105zuj\u0105ce prawid\u0142a dramaturgii i narracji filmowej. St\u0105d ich filmy s\u0105, by\u0107 mo\u017ce, mniej chaotyczne ni\u017c prace Chmielewskiego, ale za to ci\u0105\u017cy na nich znami\u0119 pewnych zahamowa\u0144, poszczeg\u00f3lne efekty nie s\u0105 eksploatowane do ko\u0144ca i zawsze gdzie\u015b w \u015brodku najbardziej nawet szampa\u0144skiej zabawy zjawia si\u0119 ostrze\u017cenie, nakazuj\u0105ce u\u0142adzi\u0107 nieco nazbyt rozbrykane elementy filmu. <\/i>(\u2026) Filmy Chmielewskiego wolne s\u0105 od tych zahamowa\u0144, re\u017cyser zachowuje si\u0119 w ten spos\u00f3b, jakby nigdy nie s\u0142ysza\u0142 o istnieniu jakiej\u015b logiki i nie wiedzia\u0142, jak wielu rzeczy nie wypada ju\u017c dzisiaj robi\u0107 w filmie <\/i>(…). Nieska\u017cony nakazami intelektu i kultury filmowej Chmielewski, jedyny chyba z naszych re\u017cyser\u00f3w, potrafi wi\u0119c zachowa\u0107 to, co mieli autorzy film\u00f3w z bra\u0107mi Marx \u2013 nieselektywn\u0105, niekulturaln\u0105 zdolno\u015b\u0107 zabawy<\/a><\/i>[8]<\/a>.<\/p>\n

Jak mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107, og\u00f3lnie ch\u0142odne przyj\u0119cie Waleta pikowego<\/i> przez recenzent\u00f3w (g\u0142os KTT nale\u017ca\u0142 do wyj\u0105tk\u00f3w) zosta\u0142o te\u017c podyktowane niezaspokojeniem wielkiego apetytu, jaki rozbudzi\u0142 w nich udany debiut Chmielewskiego Ewa chce spa\u0107.<\/i> Po latach Tadeusz Chmielewski wyzna\u0142, \u017ce \u201eWalet\u2026\u201d<\/i> m\u00f3g\u0142 by\u0107 du\u017co lepsz\u0105 komedi\u0105, zw\u0142aszcza je\u015blibym go nakr\u0119ci\u0142 troch\u0119 p\u00f3\u017aniej \u2013 jako sw\u00f3j trzeci albo czwarty film z kolei. Robi\u0105c go bezpo\u015brednio po debiucie, znalaz\u0142em si\u0119 w zawieszeniu: nie by\u0142em ju\u017c w stanie wr\u00f3ci\u0107 do studenckiego, spontanicznego humoru <\/i>[Ewy \u2013 A.B.], a jednocze\u015bnie by\u0142em jeszcze zbyt ma\u0142o oblatany, by w kontrolowany spos\u00f3b stworzy\u0107 co\u015b r\u00f3wnie zabawnego<\/a><\/i>[9]<\/a>.<\/p>\n

Szanuj\u0105c pokor\u0119 Chmielewskiego, filmoznawcy i zwykli widzowie oceniaj\u0105 obecnie Waleta pikowego<\/i> znacznie przychylniej ni\u017c re\u017cyser czy autorzy krytycznych recenzji, kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 po premierze tej komedii. Dzi\u015b wydaje si\u0119, \u017ce film wytrzyma\u0142 pr\u00f3b\u0119 czasu <\/i>(\u2026). Moim zdaniem to, co uznano kiedy\u015b za wady<\/i> \u2013 brak logiki, gmatwanin\u0119 i brak hierarchii wa\u017cno\u015bci poszczeg\u00f3lnych w\u0105tk\u00f3w<\/i><\/b> \u2013 sta\u0142o si\u0119 z czasem \u017ar\u00f3d\u0142em niepowtarzalnego stylu i nastroju. Pomimo wielu zastrze\u017ce\u0144 bardzo lubi\u0119<\/i> \u201eWaleta…<\/i>\u201d.<\/i> By\u0142em na dw\u00f3ch pokazach tego filmu w kinach studyjnych i publiczno\u015b\u0107 reagowa\u0142a entuzjastycznie<\/i> \u2013 pisze Piotr \u015amia\u0142owski<\/a>[10]<\/a>.<\/p>\n

Nawi\u0105zuj\u0105c po trosze do jednej z powy\u017cszych uwag \u015amia\u0142owskiego, a zarazem odwracaj\u0105c jej porz\u0105dek, mo\u017cna zaryzykowa\u0107 hipotez\u0119, \u017ce to, za co dzi\u015b cenimy Waleta pikowego<\/i>, kiedy\u015b mog\u0142o by\u0107 przyczyn\u0105 pora\u017cki filmu. Przy czym chodzi tu nie tylko o niezborn\u0105 dramaturgi\u0119, kt\u00f3rej obecnie odkrywamy \u017ar\u00f3d\u0142o niepowtarzalnego stylu i nastroju<\/i>, ale tak\u017ce o mocne zakorzenienie komedii Chmielewskiego w historii kina (kt\u00f3remu bli\u017cej przyjrzymy si\u0119 za chwil\u0119), wymagaj\u0105ce od widza kompetencji odbiorczych \u2013 zw\u0142aszcza dobrej orientacji w konwencjach oraz stronie technicznej filmu niemego, zar\u00f3wno fabularnego, jak i dokumentalnego. W oczach widza przywyk\u0142ego do komedii wsp\u00f3\u0142czesnych, operuj\u0105cych prostym humorem sytuacyjnym i s\u0142ownym, Walet pikowy<\/i> m\u00f3g\u0142 traci\u0107 t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 swego komizmu, kt\u00f3ra tkwi\u0142a w pe\u0142nej niuans\u00f3w, wyrafinowanej zabawie przesz\u0142o\u015bci\u0105 X Muzy. Artur Majer, kt\u00f3ry uwa\u017ca, \u017ce Walet pikowy<\/i> nies\u0142usznie zosta\u0142 zapomniany<\/a><\/i>[11]<\/a>, zdaje si\u0119 te\u017c zauwa\u017ca\u0107 t\u0119 \u201ezabaw\u0119\u201d. Zaliczaj\u0105c do aktyw\u00f3w komedii Chmielewskiego autotematyzm (poszukiwania Testona i romans Kawaniasa z Melani\u0105 to film w filmie, kt\u00f3rego ram\u0119 fabularn\u0105 tworz\u0105 sceny w kinie), stwierdza, \u017ce Walet pikowy<\/i> ma r\u00f3wnie\u017c ciekaw\u0105, szkatu\u0142kow\u0105 narracj\u0119, a sceny z przesz\u0142o\u015bci bohatera <\/i>[Kawaniasa \u2013 A.B.] nakr\u0119cone zosta\u0142y w zabawnej manierze burleski kina niemego<\/a><\/i>[12]<\/a>.<\/p>\n

Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ta \u201emaniera\u201d, czy raczej konwencja, zosta\u0142a trafnie wykorzystana tak\u017ce w niekt\u00f3rych wsp\u00f3\u0142czesnych (tj. \u2013 przypomnijmy \u2013 rozgrywaj\u0105cych si\u0119 w latach 20. XX wieku) d\u017awi\u0119kowych scenach filmu. Mowa na przyk\u0142ad o sekwencji, w kt\u00f3rej pojawia si\u0119 motyw ulicznej pogoni, znany co najmniej od czas\u00f3w ojca slapsticku Macka Sennetta.<\/p>\n

Ponadto nie tylko w scenach \u201ez przesz\u0142o\u015bci bohatera\u201d, czyli retrospekcjach, ale r\u00f3wnie\u017c w pierwszej sekwencji Waleta pikowego<\/i> po prologu w kinie, z kt\u00f3rej dowiadujemy si\u0119, \u017ce ca\u0142y \u015bwiat gor\u0105czkowo poszukuje Testona, ruch jest przyspieszony \u2013 jak przy wy\u015bwietlaniu w kinie d\u017awi\u0119kowym, w tempie 24 klatek na sekund\u0119, film\u00f3w niemych, nakr\u0119conych przewa\u017cnie z pr\u0119dko\u015bci\u0105 16 klatek na sekund\u0119. Sekwencja ta bowiem sk\u0142ada si\u0119 m.in. z wytrawnie wykreowanych, subtelnych nawi\u0105za\u0144 do konkretnych obraz\u00f3w z czas\u00f3w kina niemego: Wyj\u015bcia robotnik\u00f3w z fabryki<\/i> Louisa Lumi\u00e8re\u2019a (1895), reporta\u017cy z \u00f3wczesnych zamorskich kolonii pa\u0144stw europejskich (tu: Afryki) czy kronik filmowych z I wojny \u015bwiatowej \u2013 dzi\u0119ki czemu wprowadza widza w atmosfer\u0119 epoki, podobnie jak fakt, \u017ce Walet pikowy<\/i> jest filmem czarno-bia\u0142ym.<\/p>\n

Na korzy\u015b\u0107 Waleta pikowego <\/i>przemawia te\u017c dobry smak, z jakim zosta\u0142y zrealizowane retrospekcje z m\u0142odo\u015bci Kawaniasa, na kt\u00f3re zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 cytowany wy\u017cej Artur Majer. Nie imituj\u0105 niewolniczo niemej burleski, s\u0105 na ni\u0105 stylizowane, przybieraj\u0105c w efekcie posta\u0107 jej komicznego pastiszu. I tak Czes\u0142aw Roszkowski (Kawanias) charakteryzacj\u0105 i pantomimiczn\u0105 gr\u0105 po trosze przypomina Chaplina, za\u015b w jednej z retrospekcji pojawia si\u0119 posta\u0107 bardzo charakterystyczna dla film\u00f3w komediowych z Chaplinem, Busterem Keatonem czy innymi komikami z\u0142otej ery burleski: kamerdynera w domu zamo\u017cnej, mieszcza\u0144skiej rodziny. W Walecie pikowym<\/i> zagra\u0142 go Stefan Bartik, kt\u00f3ry we wsp\u00f3\u0142czesnych partiach komedii Chmielewskiego wybornie wcieli\u0142 si\u0119 w domniemanego Testona. I o ile aktorstwo Roszkowskiego i Bartika zosta\u0142o w recenzjach po premierze filmu dostrze\u017cone, o tyle prawie zupe\u0142nie przemilczano gr\u0119 Janiny Traczyk\u00f3wny w roli Melanii, doskonale wpisuj\u0105c\u0105 si\u0119 w burleskow\u0105 konwencj\u0119 i zarazem uciesznie j\u0105 parodiuj\u0105c\u0105.<\/p>\n

Retrospekcje w Walecie pikowym<\/i> znamionuje ponadto, jak powiedzia\u0142 sam Tadeusz Chmielewski, urocza umowno\u015b\u0107<\/a><\/i>[13]<\/a>. Widoczna jest zw\u0142aszcza w retrospekcji, w kt\u00f3rej m\u0142ody Kawanias zwiedza z Melani\u0105 miasta europejskie na tle malowanych zastawek, wyobra\u017caj\u0105cych rozpoznawalne, znamienne miejsca dla tych miast, np. wie\u017c\u0119 Eiffla w Pary\u017cu czy kana\u0142y w Wenecji. Tak stworzona urocza umowno\u015b\u0107<\/i>, podyktowana wzgl\u0119dami ekonomicznymi \u2013 bud\u017cet Waleta pikowego<\/i> nie pozwala\u0142 na nakr\u0119cenie tych scen w autentycznych lokalizacjach ani nawet na zbudowanie realistycznych dekoracji \u2013 w \u017cadnym razie nie okaza\u0142a si\u0119 sztuk\u0105 dla sztuki. Nawi\u0105zuj\u0105c do stosowanej w zak\u0142adach fotograficznych na prze\u0142omie XIX i XX wieku praktyki portretowania osoby na tle namalowanych widok\u00f3w, przyczyni\u0142a si\u0119 (wraz ze scenografi\u0105 i kostiumami Boles\u0142awa Kamykowskiego, zdj\u0119ciami Jerzego Stawickiego oraz muzyk\u0105 Henryka Czy\u017ca) do nadania Waletowi pikowemu<\/i> \u2013 filmowi z 1960 roku \u2013 stylu \u201eretro\u201d, cho\u0107 styl ten, i tak samo nazwana moda, zawojowa\u0142y \u015bwiat i kino dopiero w nast\u0119pnej dekadzie<\/a>[14]<\/a>.<\/p>\n

Powojenna komedia \u201eprzedwojenna\u201d<\/b><\/p>\n

Warszawa, lata 60. XX wieku. Leopold G\u00f3rski (Krzysztof Litwin) jest m\u0142odym, nie\u015bmia\u0142ym pracownikiem stoj\u0105cej w nurcie Wis\u0142y studni infiltracyjnej, zwanej \u201eGrub\u0105 Ka\u015bk\u0105\u201d, kt\u00f3ra pompuje wod\u0119 rzeczn\u0105 do stacji jej uzdatniania. Ch\u0142opak pracuje na etacie\u2026 poety: rozbudza swoimi piosenkami za\u0142og\u0119, usypian\u0105 monotonnym szumem wody w rurach i pompach.<\/p>\n

Leopold wynajmuje pok\u00f3j w podwarszawskim starym domu stoj\u0105cym przy torach kolejowych, kt\u00f3ry trz\u0119sie si\u0119 \u2013 i wszystko w nim \u2013 przy ka\u017cdym przeje\u017adzie poci\u0105gu, co przyprawia lokatora o rozstr\u00f3j nerwowy. Tymczasem inny pracownik \u201eGrubej Ka\u015bki\u201d, jak si\u0119 oka\u017ce podst\u0119pem, ubiega Leopolda w zdobyciu przydzia\u0142u mieszkania dla dw\u00f3ch os\u00f3b, na kt\u00f3ry zreszt\u0105 Leopold pewnie i tak nie mia\u0142by szans, gdy\u017c jest samotny.<\/p>\n

Na otarcie \u0142ez poecie zostaje wa\u017cna, tajna misja, powierzona mu przez sekretarza podstawowej organizacji partyjnej w \u201eGrubej Ka\u015bce\u201d, Ziarnickiego <\/i>(Henryk B\u0105k). Poeta ma do\u0142\u0105czy\u0107 do znanej z nier\u00f3bstwa i opryskliwo\u015bci brygady majstra Wierzchowskiego (Adam Mularczyk), usuwaj\u0105cej awarie wodoci\u0105gowe w mieszkaniach, by stosuj\u0105c metod\u0119 wychowania przez sztuk\u0119, przeobrazi\u0107 j\u0105 w brygad\u0119 uprzejm\u0105 i garn\u0105c\u0105 si\u0119 do pracy. W toku komicznych sytuacji i nieporozumie\u0144 zrazu podejrzliwie traktowany przez nowych koleg\u00f3w \u2013 majstra oraz hydraulik\u00f3w Drobniaka (Jerzy Karaszkiewicz) i Ko\u0142odziejczyka (Wac\u0142aw Kowalski) \u2013 zdobywa w ko\u0144cu ich zaufanie. Osi\u0105ga te\u017c cel swojej misji (sam daje kolegom dobry przyk\u0142ad \u2013 lokatorzy s\u0105 w szoku, gdy z niespotykanym taktem uprzedza ich o chwilowym braku dop\u0142ywu wody) i z zadowoleniem wraca do roli poety przeciwdzia\u0142aj\u0105cego senno\u015bci nadzorc\u00f3w pomp. Przy okazji poznaje urocz\u0105 instruktork\u0119 fotografii z domu kultury Katarzyn\u0119 Zas\u0142awsk\u0105 (Magdalena Zawadzka). Tote\u017c gdy trafi si\u0119 dodatkowy przydzia\u0142 na dwuosobowe mieszkanie, nie b\u0119dzie w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce si\u0119 on Leopoldowi nale\u017cy.<\/p>\n

***<\/p>\n

<\/p>\n

Magdalena Zawadzka na planie filmu Pieczone go\u0142\u0105bki<\/em>, re\u017c. Tadeusz Chmielewski, 1966 r., fot. Roman Sumik, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Pieczone go\u0142\u0105bki<\/i> (premiera 13.05.1966) to pierwsza z dw\u00f3ch \u201ewarszawskich\u201d komedii Tadeusza Chmielewskiego. Re\u017cyser od 1964 roku a\u017c do \u015bmierci mieszka\u0142 w stolicy i tu umiejscowi\u0142 akcj\u0119 zar\u00f3wno Pieczonych go\u0142\u0105bk\u00f3w<\/i>, jak i Nie lubi\u0119 poniedzia\u0142ku<\/i> (a tak\u017ce filmu kryminalnego Dwaj panowie \u201eN\u201d<\/i>)<\/a>[15]<\/a>.<\/p>\n

Pieczone go\u0142\u0105bki<\/i>, nakr\u0119cone, jak Walet pikowy<\/i>, na ta\u015bmie czarno-bia\u0142ej, s\u0105 niejako efektem ubocznym niezrealizowanego projektu Tadeusza Chmielewskiego \u2013 komedii Ekscelencja pan pies<\/i>. Jej bohater, kt\u00f3rego mia\u0142 gra\u0107 Kazimierz Rudzki, te\u017c mia\u0142 na imi\u0119 Leopold. By\u0142 starszy od Leopolda z Pieczonych go\u0142\u0105bk\u00f3w<\/i>, ale \u2013 podobnie jak tamten \u2013 przeciwstawia\u0142 wulgarno\u015bci otoczenia swoj\u0105 szarmancko\u015b\u0107 i pocz\u0105wszy od kt\u00f3rej\u015b z kolejnych wersji scenariusza, dzieli\u0142 z nim problemy mieszkaniowe.<\/p>\n

Film, kt\u00f3ry ostatecznie powsta\u0142, nosi\u0142 roboczy tytu\u0142 Kochajmy Grube Ka\u015bki<\/i>. Na pro\u015bb\u0119 tw\u00f3rc\u00f3w realizowanej w tym samym czasie komedii Kochajmy Syrenki<\/i> \u2013 re\u017cysera Jana Rutkiewicza i scenarzysty Jacka Fedorowicza \u2013 zosta\u0142 zmieniony na Pieczone go\u0142\u0105bki<\/i>. W filmie Chmielewskiego mowa o pieczonych go\u0142\u0105bkach by\u0142a tylko w jednej z piosenek \u015bpiewanych przez poet\u0119 Leopolda G\u00f3rskiego i mia\u0142a znikomy zwi\u0105zek z fabu\u0142\u0105. Re\u017cyser wyja\u015bni\u0142, \u017ce to by\u0142a taka r\u0119kawica rzucona krytykom, bo wielu potrafi\u0142o jedynie szydzi\u0107, a nie analizowa\u0107 \u2013 wi\u0119c mogli sobie potem pisa\u0107<\/i> \u201eSpalone go\u0142\u0105bki\u201d, \u201eNiedopieczone go\u0142\u0105bki\u201d czy \u201eNie\u015bwie\u017ce go\u0142\u0105bki\u201d<\/a><\/i>[16]<\/a>.<\/i><\/p>\n

Krytycy niestety skorzystali z tych podpowiedzi, mo\u017ce nie dos\u0142ownie \u2013 nie w tytu\u0142ach recenzji, ale nadaj\u0105c recenzjom w wi\u0119kszo\u015bci ostry ton. Bohdan W\u0119sierski grzmia\u0142: Jest w tym filmie co\u015b zdumiewaj\u0105cego\u2026 Sceneria ultrawsp\u00f3\u0142czesna<\/i> <\/i>[pisownia oryginalna \u2013 A.B.] (\u2026), a sam obraz jaki\u015b taki ca\u0142kowicie przedwojenny. Ten sam dawny styl, ten sam rodzaj humoru, te same kuplety i powiedzonka. Oczywi\u015bcie wszystko o oczko lepiej, kulturalniej, zmy\u015blniej zrobione. Tylko \u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie bardziej nudne<\/i> (\u2026). Tak to bywa, kiedy zdolny re\u017cyser, uwiedziony dobrym pomys\u0142em, bierze do r\u0119ki s\u0142aby scenariusz i chce z tego zrobi\u0107 ciekaw\u0105 i zabawna komedi\u0119 na temat niby to wzi\u0119ty prosto z \u017cycia, a w rzeczywisto\u015bci przefiltrowany przez satyryczne uj\u0119cie, jakie ju\u017c tysi\u0105c razy widzieli\u015bmy<\/i>. Ewa to by\u0142o odkrycie<\/i> \u2013 \u201eGo\u0142\u0105bki\u201d<\/i> to jest nieporozumienie<\/a><\/i>[17]<\/a>.<\/p>\n

Inne niedomagania Pieczonych go\u0142\u0105bk\u00f3w<\/i> wytyka\u0142 JJS (Jan J\u00f3zef Szczepa\u0144ski): Niezamierzony<\/i> (\u2026) efekt wywo\u0142uj\u0105 gagi przyspieszaj\u0105ce lub rytmizuj\u0105ce ruchy. Przypominaj\u0105 one pewne rewiowe tendencje naszych przedwojennych komedii i nadaj\u0105 przez to \u201ePieczonym go\u0142\u0105bkom\u201d jaki\u015b poz\u00f3r staro\u015bwiecczyzny. T\u0119 sam\u0105 zreszt\u0105 rewiow\u0105 umowno\u015b\u0107 staro\u015bwieckiej farsy ma w sobie satyryczna moralistyka filmu Chmielewskiego <\/i>(\u2026). Wreszcie jedn\u0105 z najbardziej m\u0119cz\u0105cych cech \u201ePieczonych go\u0142\u0105bk\u00f3w\u201d<\/i> jest sztuczno\u015b\u0107 aktorskiej interpretacji<\/i> <\/i>(…). Najbardziej \u017cal Krzysztofa Litwina<\/i> [w roli Leopolda \u2013 A.B.], znakomitego aktora charakterystycznego i ozdoby krakowskiej Piwnicy<\/i> [pod Baranami \u2013 A.B.], kt\u00f3ry tu nie ma okazji zab\u0142ysn\u0105\u0107 swoim aktorskim talentem<\/a><\/i>[18]<\/a>.<\/p>\n

Jest w filmie Chmielewskiego<\/i> (\u2026) dydaktyka podana na talerzu<\/i> \u2013 narzeka\u0142 na Pieczone go\u0142\u0105bki <\/i>Aleksander Jackiewicz<\/a>[19]<\/a>. Chyba najgorsza komedia autora \u201eEwy\u201d<\/i> \u2013 kwitowa\u0142<\/a>[20]<\/a>.<\/p>\n

Za podsumowanie powy\u017cszych ocen mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 jedno stwierdzenie z recenzji Lecha Pijanowskiego: Najgorsze <\/i>(\u2026) jest to, \u017ce po wyj\u015bciu z kina zapomina si\u0119 szybko<\/i> o \u201ePieczonych go\u0142\u0105bkach\u201d, nie pozostaje w pami\u0119ci nawet tytu\u0142owa piosenka<\/a><\/i>[21]<\/a>. <\/i>Po wielu latach, jakie min\u0119\u0142y od premiery filmu, Tadeusz Chmielewski przyzna\u0142: \u201eGo\u0142\u0105bki\u201d<\/i> rzeczywi\u015bcie najmniej mi si\u0119 uda\u0142y<\/a><\/i>[22]<\/a>.<\/p>\n

A jednak, kiedy ta komedia wchodzi\u0142a na ekrany, mia\u0142a w\u015br\u00f3d krytyk\u00f3w filmowych r\u00f3wnie\u017c swoich zwolennik\u00f3w. Nale\u017c\u0105cy do nich Stefan Morawski pisa\u0142 w recenzji: Widz ma <\/i>(\u2026) zabaw\u0119 potr\u00f3jn\u0105. Po pierwsze ze \u015bwiata przedstawionego, kt\u00f3ry \u015bmieszy wy\u015bmienitym gagiem, jak ugrzecznione przem\u00f3wienie mechanika do lokator\u00f3w, albo mniej \u015bwietnym, ale celnym, jak np. magnetofon z nagranym p\u0142aczem niemowl\u0119cia w w\u00f3zku dziecinnym. Po drugie \u2013 z dystansu re\u017cysera, kt\u00f3ry dydaktyzm traktuje krotochwilnie. Po trzecie wreszcie \u2013 z groteski fantastycznej, w granicach kt\u00f3rej poeci-monterzy zamieszkuj\u0105 w dziwnych chatynkach, s\u0105 we \u015bnie ubierani przez gospodarzy <\/i>(\u2026) i zdobywaj\u0105 z miejsca serca \u015blicznych dziewczyn. Z tych trzech warstw najwa\u017cniejsza jest pierwsza, cho\u0107 rozrywkowy charakter komedii nadaj\u0105 wszystkie trzy. Najwa\u017cniejsza dlatego, \u017ce w tej zabawie jest dostateczna doza powagi. Chmielewski ma nie tylko bezwzgl\u0119dnie zmys\u0142 komiczny, ale jest tak\u017ce ironicznym lekarzem wad spo\u0142ecznych<\/a><\/i>[23]<\/a>.<\/p>\n

Z kolei Zofia Wo\u017anicka rozpocz\u0119\u0142a recenzj\u0119 s\u0142owami: Na premierze prasowej tw\u00f3rca<\/i> \u201ePieczonych Go\u0142\u0105bk\u00f3w\u201d <\/i>[pisownia oryginalna \u2013 A.B.] wyzna\u0142, \u017ce stara\u0142 si\u0119 stworzy\u0107 dzie\u0142o z u\u015bmiechem. Ten zamiar zosta\u0142 spe\u0142niony. Publiczno\u015b\u0107 bawi si\u0119 na tym filmie, a nawet bardziej \u015bmieje si\u0119, ni\u017c u\u015bmiecha<\/a><\/i>[24]<\/a>. W konkluzji stwierdzi\u0142a za\u015b: Otrzymali\u015bmy rzecz pe\u0142n\u0105 wdzi\u0119ku, dowodz\u0105c\u0105<\/i> (\u2026), \u017ce je\u017celi akcja filmu dzieje si\u0119 w zak\u0142adzie pracy, to nie musi on wcale by\u0107 ponurym produkcyjniakiem<\/a><\/i>[25]<\/a>.<\/p>\n

Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce dzi\u015b, z perspektywy ponad p\u00f3\u0142wiecza, kt\u00f3re up\u0142yn\u0119\u0142o od premiery Pieczonych go\u0142\u0105bk\u00f3w<\/i>, z wszystkich trzech komedii Tadeusza Chmielewskiego b\u0119d\u0105cych przedmiotem niniejszego szkicu ta broni si\u0119 stosunkowo najs\u0142abiej. Istotnie: ze swym uproszczonym rysunkiem postaci, naiwn\u0105 fabu\u0142\u0105 oraz konserwatyzmem warstwy wizualnej (w ca\u0142ym filmie mamy zaledwie kilka zbli\u017ce\u0144 twarzy) \u2013 jest staro\u015bwiecka, \u201eprzedwojenna\u201d. Nie dor\u00f3wnuje przy tym najlepszym polskim komediom filmowym, powsta\u0142ym faktycznie w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 filmom Pi\u0119tro wy\u017cej<\/i> (1937) Leona Trystana czy Zapomniana melodia<\/i> (1938) Konrada Toma i Jana Fethke. R\u00f3wnie\u017c piosenki Jerzego \u201eDudusia\u201d Matuszkiewicza do tekst\u00f3w Wojciecha M\u0142ynarskiego, aczkolwiek specjalnie Pieczonym go\u0142\u0105bkom<\/i> nie szkodz\u0105, a nawet przystaj\u0105 do klimatu filmu, pod wzgl\u0119dem artystycznym pozostaj\u0105 w tyle za przebojami Henryka Warsa, ze s\u0142owami Ludwika Starskiego i Emanuela Schlechtera, z tamtych dwu film\u00f3w.<\/p>\n

Najbardziej natr\u0119tnym w swoim dydaktyzmie, zrealizowanym sztampowo wed\u0142ug wzorca<\/i> \u201e<\/i>komedii ma\u0142ej stabilizacji\u201d<\/i> jest film<\/i> \u201ePieczone go\u0142\u0105bki\u201d<\/i> \u2013 uwa\u017ca s\u0142usznie Artur Majer<\/a>[26]<\/a>. Dydaktyzm tej komedii Chmielewskiego przeziera g\u0142\u00f3wnie z w\u0105tku \u201ereedukacji\u201d brygady hydraulik\u00f3w nierob\u00f3w i kombinator\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 uskutecznia subtelny poeta, ale tu mo\u017cna jeszcze dostrzec \u2013 jak pisze Majer \u2013 echo i jednocze\u015bnie kpin\u0119 z za\u0142o\u017ce\u0144 socrealizmu, z jego etosem pracy, funkcjonalno\u015bci\u0105 sztuki i wychowawcz\u0105 rol\u0105<\/i> prawego bohatera na czele<\/a><\/i>[27]<\/a>.<\/p>\n

Niestety, w Pieczonych go\u0142\u0105bkach<\/i> echo bywa donio\u015blejsze od kpiny. W tym miejscu trzeba przytoczy\u0107 wypowied\u017a Chmielewskiego, kt\u00f3ra w zasadzie dotyczy filmu Ewa chce spa\u0107<\/i>, niemniej pozwala si\u0119 odczyta\u0107 jako opis strategii re\u017cysera rozci\u0105gaj\u0105cej si\u0119 na wszystkie jego komedie. Brzmi ona tak: Zastanawia\u0142em si\u0119<\/i> [na ostatnim roku studi\u00f3w re\u017cyserskich w PWSF \u2013 A.B.], czym by tu zadebiutowa\u0107, \u017ceby p\u0142aci\u0107 mo\u017cliwie najmniejsz\u0105 danin\u0119 na rzecz ustroju i w\u0142adzy<\/i> (\u2026). Stosunkowo najbardziej neutralna wyda\u0142a mi si\u0119 komedia<\/a><\/i>[28]<\/a>. Widzom Pieczonych go\u0142\u0105bk\u00f3w<\/i> Chmielewski sugeruje tymczasem, \u017ce mogliby przynajmniej docenia\u0107 Polsk\u0105 Zjednoczon\u0105 Parti\u0119 Robotnicz\u0105. Ot\u00f3\u017c Kasia Zas\u0142awska, sympatia Leopolda, skrzywdzonego, gdy za pierwszym razem pojawi\u0142a si\u0119 szansa na mieszkanie, zwraca uwag\u0119 sekretarzowi podstawowej organizacji partyjnej w \u201eGrubej Ka\u015bce\u201d, \u017ce partia powinna naprawi\u0107 b\u0142\u0105d. I partia b\u0142\u0105d naprawia \u2013 Leopold otrzymuje z drugiego przydzia\u0142u w\u0142asne cztery k\u0105ty. Tw\u00f3rca filmu zap\u0142aci\u0142 wi\u0119c tu chyba nie tak\u0105 zn\u00f3w mo\u017cliwie najmniejsz\u0105 danin\u0119 na rzecz ustroju i w\u0142adzy<\/i> (w ka\u017cdym razie wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c w utrzymanej w ca\u0142kowicie umownej konwencji Ewie<\/i>).<\/p>\n

Z drugiej strony, z biegiem czasu wszystkie powy\u017csze zarzuty wysuni\u0119te pod adresem Pieczonych go\u0142\u0105bk\u00f3w<\/i> straci\u0142y na znaczeniu. Przebrzmia\u0142y toczone kiedy\u015b na \u0142amach prasy spory o to, czy Chmielewski mia\u0142 prawo, czy nie mia\u0142 prawa po\u0142\u0105czy\u0107 konwencj\u0119 realistyczn\u0105 z elementami niemej burleski, co nie razi\u0142o Wo\u017anickiej, a oburzy\u0142o Jackiewicza. Od tamtej pory bowiem kino oswoi\u0142o publiczno\u015b\u0107 nie z takimi mieszaninami styl\u00f3w \u2013 wystarczy wspomnie\u0107 ameryka\u0144sko-meksyka\u0144ski film z 1996 roku w re\u017cyserii Roberta Rodrigueza Od zmierzchu do \u015bwitu<\/i>, kt\u00f3ry z realistycznego dramatu sensacyjnego w jednym ci\u0119ciu monta\u017cowym przeobra\u017ca si\u0119 w horror wampiryczny. Dlatego wypada raz jeszcze przyzna\u0107 racj\u0119 Arturowi Majerowi, kt\u00f3ry pisz\u0105c o Pieczonych<\/i> go\u0142\u0105bkach<\/i>, stwierdza te\u017c, \u017ce w tej komedii Tadeusz Chmielewski po raz kolejny pokaza\u0142 sw\u00f3j talent realizatorski. Zwroty akcji<\/i> <\/i>(\u2026) nast\u0119puj\u0105 na zasadzie<\/i> qui pro quo, a przy tym \u017ca\u0142o\u015bnie \u015bmieszne piosenki, burleskowe pogonie (ekipa goni G\u00f3rskiego, kt\u00f3ry nie zakr\u0119ci\u0142 wody na czas i wszyscy przemokli do suchej nitki), zabawne nieporozumienia co do to\u017csamo\u015bci (bohater zostaje pobity przez zazdrosnego m\u0119\u017cczyzn\u0119, przekonanego o jego niecnych zamiarach w stosunku do jego narzeczonej) i niew\u0105tpliwy urok osobisty g\u0142\u00f3wnej postaci czyni\u0105 ten film interesuj\u0105cym tak\u017ce dla wsp\u00f3\u0142czesnego widza<\/a><\/i>[29]<\/a>.<\/p>\n

Interesuj\u0105cym tak\u017ce dlatego, \u017ce jednak ukazuj\u0105cym \u2013 w spos\u00f3b mniej dosadny od p\u00f3\u017anych komedii Stanis\u0142awa Barei, za to na d\u0142ugo przed nimi \u2013 absurdy realnego socjalizmu w PRL.<\/p>\n

S\u0105 te\u017c w Pieczonych go\u0142\u0105bkach<\/i> co najmniej trzy sceny do dzi\u015b nieodparcie zabawne, po\u015bwiadczaj\u0105ce komediowe mistrzostwo Tadeusza Chmielewskiego. W pierwszej, notabene rozpoczynaj\u0105cej film, widzimy ow\u0105 cha\u0142upin\u0119, kt\u00f3r\u0105 przejazdy poci\u0105g\u00f3w wystawiaj\u0105 na ryzyko rozlecenia si\u0119 (czy\u017cby dalekie echo s\u0142ynnej sceny z chat\u0105 nad urwiskiem w Gor\u0105czce z\u0142ota<\/i> Chaplina?). Druga scena, podszyta czarnym humorem, obrazuje dzia\u0142anie maszyny przyspieszaj\u0105cej znoszenie jaj przez kury. W trzeciej humor sytuacyjny ust\u0119puje miejsca s\u0142ownemu. Jeden z pracownik\u00f3w brygady \u2013 lecz nie tej z hydraulikami i Leopoldem, tylko remontuj\u0105cej wind\u0119 w bloku mieszkalnym \u2013 obwieszcza lokatorom d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 awari\u0119 windy komiczn\u0105 mow\u0105 b\u0119d\u0105c\u0105 mieszanin\u0105 wyuczonej uprzejmo\u015bci i \u201ewrodzonej\u201d wulgarno\u015bci.<\/p>\n

Co najwa\u017cniejsze, Pieczone go\u0142\u0105bki<\/i> wydaj\u0105 si\u0119 \u2013 mimo wszystkich wad, z nalecia\u0142o\u015bciami dydaktyczno-umoralniaj\u0105cymi w\u0142\u0105cznie \u2013 komedi\u0105 lekk\u0105 i bezpretensjonaln\u0105.<\/p>\n

Ka\u017cdemu wolno kocha\u0107<\/b><\/p>\n

Miasteczko Trzebiat\u00f3w nad Wis\u0142\u0105, lata 50. XX wieku, jeszcze stalinowskie, przed polityczn\u0105 Odwil\u017c\u0105 z roku 1956. Jak to w ma\u0142ej, prowincjonalnej miejscowo\u015bci, wszyscy si\u0119 tu znaj\u0105 i mieszkaj\u0105 niedaleko od siebie. Komendant tutejszego posterunku Milicji Obywatelskiej, starszy sier\u017cant W\u0142adys\u0142aw Lichniak (J\u00f3zef Nowak), cho\u0107 na oko zbli\u017ca si\u0119 do pi\u0119\u0107dziesi\u0105tki, nie ma nikogo bliskiego i w\u0142a\u015bnie zdaje eksternistycznie\u2026 egzaminy maturalne. Z racji profesji i funkcji musi czasem z tym czy innym obywatelem obej\u015b\u0107 si\u0119 szorstko, ale z natury jest poczciwin\u0105; dla mieszka\u0144c\u00f3w Trzebiatowa to \u201esw\u00f3j ch\u0142op\u201d, z\u017cyty z nimi, pomagaj\u0105cy im w potrzebie \u2013 m.in. swemu podw\u0142adnemu Bro\u017cynie (Tadeusz Kwinta), kt\u00f3rego \u017cona spodziewa si\u0119 dziecka \u2013 lubiany przez nich i szanowany. Tote\u017c \u017ceby nic nie zak\u0142\u00f3ca\u0142o mu spokoju w czasie nauki, oni sami zobowi\u0105zuj\u0105 si\u0119 do zachowania ciszy i ograniczaj\u0105 sprzeda\u017c alkoholu w gospodzie. Sier\u017cant i tak ma problemy: zwalcza m.in. kwitn\u0105ce bimbrownictwo oraz handel\u2026 stonk\u0105 ziemniaczan\u0105. Najbardziej martwi go opuszczanie Trzebiatowa przez m\u0142ode pokolenie, kt\u00f3re szuka dla siebie lepszych perspektyw w du\u017cych miastach.<\/p>\n

Do takiego wyjazdu sposobi si\u0119 ch\u0142opak zwany Szczyg\u0142em (Jerzy Rogalski), zakochany z wzajemno\u015bci\u0105 w Heli (Ma\u0142gorzata Pritulak), m\u0142odziutkiej pracownicy poczty. Jednak matka Szczyg\u0142a, grana przez Danut\u0119 Wody\u0144sk\u0105 krewka miejscowa po\u0142o\u017cna Michnikowa (\u017ce te\u017c przez cenzur\u0119 \u201eprzesz\u0142o\u201d wtedy to nazwisko!), nie akceptuje jego zwi\u0105zku z Hel\u0105, kt\u00f3rej pewnego ranka urz\u0105dza straszliw\u0105 awantur\u0119, posuwaj\u0105c si\u0119 nawet do przemocy fizycznej. W obronie dziewczyny staje Lichniak\u2026 i tak zaczyna si\u0119 ich przyja\u017a\u0144, przeradzaj\u0105ca si\u0119 w mi\u0142o\u015b\u0107. Dzie\u0144, w kt\u00f3rym sier\u017cant zdaje ostatni egzamin maturalny, jest i dla niego, i dla Heli dniem wa\u017cnych decyzji \u017cyciowych. Na postanowienie sier\u017canta wp\u0142ynie spo\u0142eczno\u015b\u0107, z kt\u00f3r\u0105 czuje si\u0119 szczeg\u00f3lnie zwi\u0105zany: mieszka\u0144c\u00f3w Trzebiatowa.<\/p>\n

***<\/p>\n

<\/p>\n

J\u00f3zef Nowak, Danuta Wody\u0144ska (z prawej) na planie filmu Wiosna panie sier\u017cancie<\/em>, re\u017c. Tadeusz Chmielewski, 1974 r.,
\nfot. Jerzy Troszczy\u0144ski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Komedia Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i> (premiera 28.06.1974) ma d\u0142ug\u0105 histori\u0119, si\u0119gaj\u0105c\u0105 roku 1958. Gdyby, zgodnie z zamiarem Tadeusza Chmielewskiego, wtedy powsta\u0142a, to ona by\u0142aby jego drugim filmem, a nie Walet pikowy<\/i>. M\u00f3wi re\u017cyser: Wymy\u015bli\u0142em histori\u0119 sier\u017canta s\u0142u\u017cbisty, kt\u00f3ry w ma\u0142ym miasteczku w czasach stalinowskich w prymitywy spos\u00f3b gn\u0119bi\u0142 ludzi za odst\u0119pstwa od przepis\u00f3w. Gdy si\u0119 zakocha\u0142 <\/i>[w pomywaczce Marysi, kt\u00f3r\u0105 w filmie z 1974 roku zast\u0105pi\u0142a poczciarka Hela \u2013 A.B.], zobaczy\u0142, \u017ce \u015bwiat jest pi\u0119kny. Od tej pory wszystkich namawia\u0142, \u017ceby si\u0119 zakochiwali. To by\u0142a jego recepta na szcz\u0119\u015bcie<\/a><\/i>[30]<\/a>.<\/p>\n

W 1958 roku Chmielewski kilka miesi\u0119cy zabiega\u0142 o zielone \u015bwiat\u0142o dla swego projektu. Planowa\u0142 ju\u017c nawet obsad\u0119: sier\u017canta mia\u0142 gra\u0107 Stefan Bartik, a rol\u0105 pomywaczki Marysi zadebiutowa\u0107 \u2013 na III roku studi\u00f3w w Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szkole Teatralnej w Warszawie \u2013 El\u017cbieta Czy\u017cewska. Re\u017cyser sk\u0142ada\u0142 kolejne wersje scenariusza, lecz \u017cadna nie zosta\u0142a zaakceptowana. Ponad p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej tak to t\u0142umaczy\u0142: Niestety, atmosfera popa\u017adziernikowej odwil\u017cy szybko si\u0119 sko\u0144czy\u0142a. Mnie zarzucano, \u017ce mam obsesj\u0119 na punkcie policji, \u017ce za wszelk\u0105 cen\u0119 chc\u0119 j\u0105 o\u015bmieszy\u0107. A w rzeczywisto\u015bci m\u00f3j sier\u017cant mia\u0142 si\u0119 okaza\u0107 w miar\u0119 rozwoju fabu\u0142y sympatycznym facetem, kt\u00f3ry ze s\u0142u\u017cbisty zmieni si\u0119 w chodz\u0105c\u0105 poczciwo\u015b\u0107 <\/i>(\u2026). Wydaje mi si\u0119, \u017ce w przypadku tego projektu zabrak\u0142o zdecydowanego g\u0142osu na tak \u2013 do czego mia\u0142em szcz\u0119\u015bcie przy \u201eEwie\u201d <\/i>\u2013 ze strony jakiego\u015b \u00f3wczesnego urz\u0119dnika, autorytetu w sferze kinematografii. Strasznie \u017ca\u0142owa\u0142em \u201eSier\u017canta\u201d. Do tego stopnia, \u017ce pi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej co\u015b mnie podkusi\u0142o i wr\u00f3ci\u0142em do tego projektu. Dzi\u015b nie potrafi\u0119 sobie przypomnie\u0107, co dok\u0142adnie sta\u0142o si\u0119 impulsem do powrotu<\/a><\/i>[31]<\/a>.<\/p>\n

Ju\u017c nigdy nie poznamy odpowiedzi na to pytanie, ale wydaje si\u0119, \u017ce tym impulsem mog\u0142a by\u0107 korzystna dla tw\u00f3rc\u00f3w zmiana atmosfery politycznej po ust\u0105pieniu \u2013 w nast\u0119pstwie tragicznego Grudnia 1970 na Wybrze\u017cu \u2013 ekipy W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki i przyj\u015bciu na jej miejsce ekipy Edwarda Gierka. Zmiana ta nie przybra\u0142a rozmiar\u00f3w odwil\u017cy, kt\u00f3r\u0105 w 1956 roku przyni\u00f3s\u0142 Pa\u017adziernik, niemniej otworzy\u0142a furtk\u0119 przed kilkoma odwa\u017cnymi, krytycznymi filmami z wczesnych lat 70., trudnymi do pomy\u015blenia w czasach \u201ep\u00f3\u017anego Gomu\u0142ki\u201d, takimi jak Tr\u0105d<\/i> (1971) i Zapis zbrodni<\/i> (1974) Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego, Zaraza <\/i>(1972) Romana Za\u0142uskiego czy Strach<\/i> (1975) Antoniego Krauzego.<\/p>\n

Jest w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce miejsce dla komedii Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i>, nakr\u0119conej w roku 1973, b\u0119d\u0105cej \u2013 za co nale\u017cy si\u0119 jej szacunek bez wzgl\u0119du na ocen\u0119 warto\u015bci artystycznej \u2013 jednym z nielicznych przypomnie\u0144 stalinizmu (tematu tabu!) w filmach polskich mi\u0119dzy prekursorskim pod tym wzgl\u0119dem Cz\u0142owiekiem na torze<\/i> (1956) Andrzeja Munka i prze\u0142omowym Cz\u0142owiekiem z marmuru<\/i> (1976) Andrzeja Wajdy. By\u0107 mo\u017ce cen\u0105 za to by\u0142o ukazanie w Sier\u017cancie <\/i>polsko-radzieckiego braterstwa broni podczas II wojny \u015bwiatowej, przy czym wymow\u0119 propagandow\u0105 tego w\u0105tku z\u0142agodzi\u0142y akcenty humorystyczne i liryczne. Chmielewski zaprezentowa\u0142 stonowany obraz epoki stalinowskiej, co zapewne zosta\u0142o podyktowane nie tylko ograniczeniami cenzorskimi, ale r\u00f3wnie\u017c komediow\u0105 konwencj\u0105 jego filmu. W Sier\u017cancie <\/i>nie ma \u015bladu represji, nie pojawiaj\u0105 si\u0119 funkcjonariusze Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, tytu\u0142owy bohater \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od swego pierwowzoru w scenariuszu z 1958 roku \u2013 najwy\u017cej bywa s\u0142u\u017cbist\u0105, a na co dzie\u0144 jest raczej safandu\u0142\u0105, za\u015b stacjonuj\u0105cy w filmowym Trzebiatowie \u017co\u0142nierze radzieccy zachowuj\u0105 si\u0119 przyzwoicie (sam fakt wyrazistego zaznaczenia ich obecno\u015bci w powojennej Polsce trzeba zapisa\u0107 re\u017cyserowi na plus). Krytyka re\u017cimu sprowadza si\u0119 do o\u015bmieszenia kilku jego sztandarowych przejaw\u00f3w: poezji socrealistycznej, t\u0119pienia stonki ziemniaczanej, pogardy dla tzw. bikiniarzy itp. Jednak nawet te stosunkowo \u0142agodne akcenty cz\u0119\u015bciowo prze\u0142amywa\u0142y tabuizacj\u0119 stalinizmu, zanim zerwa\u0142 z ni\u0105 Cz\u0142owiek z marmuru<\/i>.<\/p>\n

Recenzje w prasie by\u0142y dla Sier\u017canta<\/i> przewa\u017cnie nie\u0142askawe. Ich tytu\u0142y m\u00f3wi\u0105 w zasadzie wszystko: Nudno, panie sier\u017cancie<\/i> (Jerzy Trunkwalter)<\/a>[32]<\/a>, Stare kawa\u0142y, panie sier\u017cancie<\/i> (Stanis\u0142aw Wyszomirski)<\/a>[33]<\/a>, Wiosny nie czyni<\/i> (Halina Szypulska)<\/a>[34]<\/a>.<\/p>\n

Komedii Chmielewskiego broni\u0142a Alicja Iskierko: A jednak racje s\u0105 po stronie re\u017cysera i widowni. Lekcewa\u017c\u0105ce, uszczypliwe recenzje nie maj\u0105, moim zdaniem, realnego odniesienia. W warszawskim kinie \u201ePrzyja\u017a\u0144\u201d<\/i> [mie\u015bci\u0142o si\u0119 w Pa\u0142acu Kultury i Nauki \u2013 A.B.] na 10 minut przed seansem by\u0142o jedynie kilka wolnych miejsc wy\u0142\u0105cznie w pierwszym rz\u0119dzie, z kt\u00f3rego to rz\u0119du donosz\u0119, i\u017c: m\u0142odzie\u017cowa w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci widownia reagowa\u0142a na film wybornie, da\u0142a si\u0119 bez oporu wci\u0105gn\u0105\u0107 w zaproponowany przez re\u017cysera nastr\u00f3j \u017cyczliwej kpiny, pozbawionego jadu humoru, w atmosfer\u0119 wspominania niedawnych lat z u\u015bmiechem i sentymentem<\/a><\/i>[35]<\/a>.<\/p>\n

Pochwaliwszy kreacje aktorskie J\u00f3zefa Nowaka (Jego si\u0142a komiczna jest jakby utajona, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z wielu odcieni, jego reakcje <\/i>[s\u0105] nie zawsze \u0142atwe do przewidzenia, lecz zawsze nieodparcie sympatyczne i zabawne<\/i>), Ma\u0142gorzaty Pritulak (kt\u00f3rej uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 sugestywn\u0105 posta\u0107 pe\u0142n\u0105 wdzi\u0119ku spryciary wiod\u0105cej dobrodusznego sier\u017canta na manowce\u2026<\/i>) oraz kilku odtw\u00f3rc\u00f3w r\u00f3l drugoplanowych, w tym Tadeusza Fijewskiego \u2013 faktycznie rewelacyjnego w roli starego alkoholika Wyderki \u2013 Alicja Iskierko dostrzeg\u0142a bodaj najwi\u0119ksz\u0105 zalet\u0119 filmu Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i>: Wszyscy aktorzy kreuj\u0105cy pod kierunkiem re\u017cysera rzeczywisto\u015b\u0107 ma\u0142ego miasteczka z lat 50.<\/i> [Trzebiat\u00f3w zagra\u0142a Nieszawa ko\u0142o Ciechocinka \u2013 A.B.] stworzyli konterfekt spo\u0142eczno\u015bci zintegrowanej, przyjacielskiej, po\u0142\u0105czonej wi\u0119zami na po\u0142y s\u0105siedzkimi, na po\u0142y rodzinnymi<\/a><\/i>[36]<\/a>.<\/i><\/p>\n

Faktycznie, ogl\u0105daj\u0105c komedi\u0119 Chmielewskiego, ma si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce na ekranie s\u0105 postaci autentyczne, od dawna zamieszka\u0142e w miasteczku i z\u017cyte z sob\u0105, a nie aktorzy, kt\u00f3rzy si\u0119 jedynie w nie na kr\u00f3tko wcielili. Zas\u0142uga w tym zapewne re\u017cysera i scenarzysty w jednej osobie, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 w niewielkim Tomaszowie Mazowieckim \u2013 m\u00f3g\u0142 wi\u0119c ma\u0142omiasteczkowy, wsp\u00f3lnotowy klimat zapami\u0119ta\u0107 ze sp\u0119dzonego tam dzieci\u0144stwa \u2013 ale i obsady. Nowak, Fijewski, Wody\u0144ska, J\u00f3zef Pieracki (ksi\u0105dz) czy dwaj popularni aktorzy niezawodowi \u2013 literat Jan Himilsbach (stolarz Leon Marchelczyk) i fotografik Witold Dederko (\u015bpiewak ludowy Ignacy Tumanek) \u2013 z racji pokoleniowych znali klimat polskich wsi, osad i miasteczek. Zetkn\u0119li si\u0119 z charakterystyczn\u0105 dla tych miejsc obyczajowo\u015bci\u0105, mentalno\u015bci\u0105, a nawet gwar\u0105, tote\u017c przed kamer\u0105 nie musieli niczego udawa\u0107. I to si\u0119 w filmie Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i> czuje.<\/p>\n

Re\u017cyserowi i scenarzy\u015bcie w jednej osobie uda\u0142o si\u0119 tu te\u017c zgrabniej ni\u017c w Walecie pikowym<\/i> i Pieczonych go\u0142\u0105bkach<\/i> po\u0142\u0105czy\u0107 w\u0105tki czysto komediowe z lirycznymi, czyli przygody Wichniaka jako str\u00f3\u017ca prawa z jego romansem z Hel\u0105. Scena, w kt\u00f3rej Hela u\u015bwiadamia sier\u017cantowi, \u017ce trzebiatowianie, odstawiaj\u0105c alkohol i powstrzymuj\u0105c si\u0119 od g\u0142o\u015bnego zachowania, po\u015bwi\u0119cili si\u0119 specjalnie dla niego, aby pom\u00f3c mu w przygotowaniach do matury \u2013 wi\u0119c nie ma znaczenia, \u017ce to nie jego zas\u0142uga (kt\u00f3r\u0105 sobie przypisywa\u0142) \u2013 budzi szczere wzruszenie.<\/p>\n

Od Waleta <\/i>i Go\u0142\u0105bk\u00f3w<\/i> nakr\u0119cony na ta\u015bmie barwnej Sier\u017cant<\/i> odr\u00f3\u017cnia si\u0119 te\u017c nowocze\u015bniejsz\u0105 dramaturgi\u0105. Kamera Jerzego Stawickiego jest tu zdecydowanie bardziej ruchliwa, a re\u017cyser i autor zdj\u0119\u0107 umiej\u0119tnie wykorzystuj\u0105 w inscenizacji obiektyw o zmiennej ogniskowej.<\/p>\n

Za Sier\u017cantem<\/i> przemawia ponadto harmonijne dopasowanie wn\u0119trz atelierowych (scenografia Jana Grandysa) do plener\u00f3w Nieszawy (filmowego Trzebiatowa), a tak\u017ce muzyka Jerzego \u201eDudusia\u201d Matuszkiewicza, kt\u00f3ra nie odgrywa jedynie roli ilustracyjnej. Funkcj\u0119 dramaturgiczn\u0105 pe\u0142ni w szczeg\u00f3lno\u015bci melodyjny motyw przewodni. Traktowany przez Chmielewskiego niczym \u017cywy bohater indywidualny, posta\u0107 filmowa, pomaga re\u017cyserowi budowa\u0107 komizm sytuacyjny, wzgl\u0119dnie, zw\u0142aszcza w finale, nastr\u00f3j liryczny, maj\u0105cy wywo\u0142a\u0107 wzruszenie widza. (Muzycznym \u201ebohaterem zbiorowym\u201d filmu jest natomiast amatorska orkiestra d\u0119ta).<\/p>\n

No i wreszcie mamy w komedii Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i> sceny pere\u0142ki humoru, nie oderwane przy tym ani od rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3r\u0105 ukazywa\u0142a \u2013 stalinowskiej, ani tej, w kt\u00f3rej wesz\u0142a na ekrany \u2013 ju\u017c nie stalinowskiej, ale wci\u0105\u017c PRL-owskiej, pe\u0142nej absurd\u00f3w. Oto Lichniakowi przychodzi kt\u00f3rego\u015b dnia do g\u0142owy pomys\u0142, by na niemal pustym skrzy\u017cowaniu trzebiatowskich uliczek regulowa\u0107\u2026 ruch drogowy (czytaj: g\u0142\u00f3wnie zaprz\u0119gni\u0119tych w konie furmanek), czym nieoczekiwanie powoduje gigantyczny korek. Metafora op\u0142akanych skutk\u00f3w wtr\u0105cania si\u0119 w\u0142adzy do tych sfer \u017cycia spo\u0142ecznego, z kt\u00f3rymi spo\u0142ecze\u0144stwo doskonale radzi sobie samo, jest tu a\u017c nazbyt czytelna. Kiedy indziej ksi\u0105dz, na pro\u015bb\u0119 Lichniaka, pr\u00f3buje bimbru, by pom\u00f3c milicjantowi zidentyfikowa\u0107 tw\u00f3rc\u0119 trunku. W ko\u0144cu tyle razy na r\u00f3\u017cnych uroczysto\u015bciach rodzinnych smakowa\u0142 produkty wszystkich miejscowych bimbrownik\u00f3w\u2026<\/p>\n

Bohaterem dw\u00f3ch innych dowcipnych scen jest Wyderko. Na zebraniu mieszka\u0144c\u00f3w Trzebiatowa, wyg\u0142aszaj\u0105c odczyt rzekomo o szkodliwo\u015bci alkoholu, podaje przepis na \u201euczciwy\u201d bimber, niefa\u0142szowany dodatkami, a wi\u0119c niecuchn\u0105cy nimi, kt\u00f3rego dzi\u0119ki temu praktycznie nie spos\u00f3b wykry\u0107. Wyderk\u0119, jak wiemy, gra Tadeusz Fijewski, wskutek czego scena ta budzi nieodparte skojarzenia z pami\u0119tn\u0105 scen\u0105 w P\u0119tli<\/i> (1957) Wojciecha Jerzego Hasa: przejmuj\u0105cego monologu tego aktora w roli ju\u017c niemal zupe\u0142nie zdegenerowanego alkoholika; stanowi rodzaj jej komediowego rewersu.<\/p>\n

Z wszystkich antysystemowych akcent\u00f3w w Sier\u017cancie<\/i> najwi\u0119cej kpiny i ironii ma w sobie inny \u201enumer\u201d Wyderki: jego spos\u00f3b na stonk\u0119 ziemniaczan\u0105. Wyderko, zdopingowany przez Wichniaka do wzi\u0119cia si\u0119 za uczciw\u0105 robot\u0119, ochoczo godzi si\u0119 zbiera\u0107 stonk\u0119. Tyle \u017ce stonki w Trzebiatowie nie ma, a Wyderko musi przecie\u017c z czego\u015b \u017cy\u0107 (izba wytrze\u017awie\u0144, kt\u00f3rej pilnowa\u0142, \u015bwieci pustkami, bo mieszka\u0144cy dla dobra sier\u017canta si\u0119 nie upijaj\u0105). Sprowadza wi\u0119c stonk\u0119 w du\u017cych ilo\u015bciach a\u017c spod Siedlec i sprzedaje ustawiaj\u0105cym si\u0119 do niego w d\u0142ugiej kolejce nabywcom, kt\u00f3rzy za niby swoje zbiory stonki otrzymaj\u0105 wyp\u0142aty. Trudno wyobrazi\u0107 sobie bardziej z\u0142o\u015bliwy \u017cart z jednego ze sztandarowych program\u00f3w stalinizmu.<\/p>\n

***<\/p>\n

I chyba trudno te\u017c, w \u015bwietle tego, co zosta\u0142o napisane wy\u017cej o filmie Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i>, w pe\u0142ni podzieli\u0107 nieprzychylne opinie krytyk\u00f3w wyra\u017cane po premierze. O ostatniej, jak si\u0119 okaza\u0142o, komedii Tadeusza Chmielewskiego<\/a>[37]<\/a> mo\u017cna natomiast powiedzie\u0107 to samo, co o Walecie pikowym<\/i> i Pieczonych go\u0142\u0105bkach<\/i>: nie b\u0119d\u0105c wielkim osi\u0105gni\u0119ciem gatunku, nie pretenduj\u0105c do tak wysokiej oceny, jednak opiera si\u0119 up\u0142ywowi czasu. Po czterdziestu sze\u015bciu latach od premiery daje si\u0119 ogl\u0105da\u0107 z przyjemno\u015bci\u0105 i \u2013 jak na komedi\u0119 przysta\u0142o \u2013 bawi, by\u0107 mo\u017ce teraz nawet bardziej ni\u017c kiedy\u015b.<\/p>\n

Wszystkie te trzy filmy \u0142\u0105czy jeszcze co\u015b niezwykle istotnego: ich bohaterami s\u0105 w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci ludzie dobrzy. To z kolei wystawia dobre \u015bwiadectwo ich autorowi. Albowiem, o ile z\u0142o jest w kinie atrakcyjne, efektowne, widowiskowe, o tyle dobro wymaga od filmowc\u00f3w szczeg\u00f3lnych umiej\u0119tno\u015bci, by r\u00f3wnie ciekawie i poci\u0105gaj\u0105co zaprezentowa\u0142o si\u0119 na ekranie. Tadeusz Chmielewski najwyra\u017aniej takowe posiad\u0142.<\/p>\n

Pozostaje jeszcze pr\u00f3ba udzielenia odpowiedzi na podstawowe pytanie: czy dla film\u00f3w Walet pikowy<\/i>, Pieczone go\u0142\u0105bki<\/i> i Wiosna<\/i>, panie sier\u017cancie<\/i> istnieje wsp\u00f3lny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego pozosta\u0142y one w cieniu kanonicznych komedii swego re\u017cysera, nie zdobywaj\u0105c por\u00f3wnywalnego poklasku krytyki, nie podbijaj\u0105c w tym samym stopniu serc widz\u00f3w, a w konsekwencji \u2013 nie zakorzeniaj\u0105c si\u0119 z tak\u0105 jak tamte moc\u0105 w \u015bwiadomo\u015bci zbiorowej.<\/p>\n

Wydaje si\u0119 \u2013 naturalnie to tylko hipoteza \u2013 \u017ce na \u201eniekanonicznych\u201d komediach Tadeusza Chmielewskiego zaci\u0105\u017cy\u0142 brak bezdyskusyjnie wybitnych kreacji aktor\u00f3w graj\u0105cych g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w. Stefan Bartik i Czes\u0142aw Roszkowski w Walecie<\/i>, Krzysztof Litwin w Go\u0142\u0105bkach<\/i> i J\u00f3zef Nowak w Sier\u017cancie<\/i> zagrali dobrze, co zosta\u0142o zauwa\u017cone w niekt\u00f3rych przychylnych tym filmom recenzjach. Aktorom uda\u0142o si\u0119 zainteresowa\u0107 publiczno\u015b\u0107 postaciami, w kt\u00f3re si\u0119 wcielili, a nawet wzbudzi\u0107 do nich sympati\u0119. A jednak zabrak\u0142o im tego komediowego \u201eesprit\u201d (w znaczeniu: dowcipu, b\u0142yskotliwo\u015bci), kt\u00f3ry emanowa\u0142 na ekranie z gry Barbary Kwiatkowskiej czy Ludwika Benoit w komedii Ewa chce spa\u0107<\/i>, Jerzego Turka (i El\u017cbiety Czy\u017cewskiej) w Gdzie jest genera\u0142\u2026<\/i>, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o Marianie Kociniaku w trylogii o wojennych przygodach Franka Dolasa. Wprawdzie trudno m\u00f3wi\u0107 o wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cej si\u0119 kreacji aktorskiej w filmie Nie lubi\u0119 poniedzia\u0142ku<\/i>, ale tu bohaterem jest zbiorowo\u015b\u0107 \u2013 ogl\u0105damy warszawskie perypetie kilkunastu os\u00f3b<\/a>[38]<\/a>.<\/p>\n

Natomiast ani Waletowi<\/i>, ani Go\u0142\u0105bkom<\/i>, ani Sier\u017cantowi<\/i> nie mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 \u2013 i niech to b\u0119dzie jeszcze jednym argumentem na rzecz tych film\u00f3w, a zarazem klamr\u0105 spinaj\u0105c\u0105 niniejszy szkic z jego parti\u0105 wst\u0119pn\u0105 \u2013 zabawnych kwestii dialogowych. Oto pr\u00f3bki:<\/p>\n

Good Morning. \u017b\u0105da\u0107 jednoosobowa room mit badewanne plum plum<\/i>. (Domniemany Teston [Stefan Bartik] w Walecie pikowym)<\/i><\/p>\n

\u2013 P\u00f3jdziesz do miasta aresztowa\u0107 wszystkich.
\n<\/i>\u2013 Ale to b\u0119dzie niemo\u017cliwe, areszt przepe\u0142niony.
\n<\/i>\u2013 Opr\u00f3\u017cni\u0107 areszt. <\/i>(dialog mi\u0119dzy sier\u017cantem policji [Gustaw Lutkiewicz] i jego podkomendnym w Walecie pikowym<\/i>)<\/p>\n

Jednocze\u015bnie przypominam, \u017ce jutro ostatni dzie\u0144 wype\u0142niania kupon\u00f3w totolotka oraz dzie\u0144            przeciwalkoholowy. Nale\u017cy jeszcze dzi\u015b si\u0119 zaopatrzy\u0107<\/i>. (Leopold G\u00f3rski [Krzysztof Litwin] w Pieczonych go\u0142\u0105bkach<\/i>)<\/p>\n

W nieutulonym \u017calu zawiadamiamy wielce szanowne obywatelstwo, \u017ce wasza winda od dzi\u015b wisi rozpieprzona w drobny mak, i to na jakie\u015b trzy miechy, jako \u017ce cz\u0119\u015bci zapasowych nie ma na magazynie ani na lekarstwo<\/i>. (Robotnik naprawiaj\u0105cy wind\u0119 [Leonard Andrzejewski] w Pieczonych go\u0142\u0105bkach<\/i>)<\/p>\n

Masz dobry charakter\u2026 pisma. <\/i>(Starszy sier\u017cant Milicji Obywatelskiej W\u0142adys\u0142aw Lichniak [J\u00f3zef Nowak] do Heli [Ma\u0142gorzata Pritulak] w komedii Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i>)<\/p>\n

Chlacie r\u00f3\u017cne \u015bwi\u0144stwa. Karbid do bimbru wrzucacie. Zajzajer dolewacie. \u015awi\u0144stwo takie, \u017ce g\u0119b\u0119 wykrzywia. Pieni\u0105dze tylko w b\u0142oto wrzucacie. I zdrowie marnujecie. Wstyd dla osady, jak Boga kocham! <\/i>(Wyderko [Tadeusz Fijewski] na zebraniu mieszka\u0144c\u00f3w filmowego Trzebiatowa w komedii Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i>)<\/p>\n

Czy\u017c wszystko to nie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u201enajlepsze kasztany\u201d?<\/p>\n

\n

Autor dzi\u0119kuje Pracownikom Czytelni Filmoznawczej Filmoteki Narodowej \u2013 Instytutu Audiowizualnego (FINA) za pomoc w gromadzeniu materia\u0142\u00f3w do niniejszego artyku\u0142u.<\/b><\/p>\n


<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[1] M. Hendrykowski, Najlepsze kasztany. Ksi\u0119ga cytat\u00f3w polskiego filmu<\/i>, Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2013, s. 119, 124, 148, 198. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Takim mianem zosta\u0142 okre\u015blony Teston w Walecie pikowym<\/i>. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] P. \u015amia\u0142owski, Jak rozp\u0119ta\u0142em polsk\u0105 komedi\u0119 filmow\u0105. Tadeusz Chmielewski w rozmowie z Piotrem \u015amia\u0142owskim<\/i>, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2012, s. 97\u201398. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] A. Jackiewicz, Arcykomedia i kasza<\/i>, \u201eFilm\u201d 1960, nr 44. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] E. Bryll, Danie bezmi\u0119sne<\/i>, \u201eWsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107\u201d 1960, nr 22. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] W\u0142. Cybulski, Zapiski kinomana<\/i>, \u201eDziennik Polski\u201d 1960, nr 228. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Z. Klaczy\u0144ski, \u201eWalet pikowy\u201d, czyli z\u0142a wr\u00f3\u017cba wieczorow\u0105 por\u0105<\/i>, \u201eEkran\u201d 1960, nr 45. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] K.T. Toeplitz, Walet pikowy<\/i>, \u201e\u015awiat\u201d 1960, nr 44. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] P. \u015amia\u0142owski, dz. cyt., s. 104. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] Tam\u017ce, s. 104\u2013105. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] A. Majer, Tadeusz Chmielewski \u2013 zmys\u0142 precyzji<\/i>, [w:] Polskie kino popularne<\/i>, red. P. Zwierzchowski, D. Mazur, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2011, s. 3. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] P. \u015amia\u0142owski, dz. cyt., s. 100. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] Por. M. Hendrykowski, Leksykon gatunk\u00f3w filmowych<\/i>, Montevideo, Pozna\u0144\u2013Wroc\u0142aw 2001, s. 136. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] Tadeusz Chmielewski mia\u0142 w dorobku tak\u017ce filmy powa\u017cne. Opr\u00f3cz Dw\u00f3ch pan\u00f3w \u201eN\u201d<\/i> \u2013 kolejny krymina\u0142, notabene wybitny, W\u015br\u00f3d nocnej ciszy<\/i> (1978) oraz dramat historyczny Wierna rzeka <\/i>(1983, prem. 1987), udan\u0105 ekranizacj\u0119 powie\u015bci Stefana \u017beromskiego pod tym samym tytu\u0142em. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] P. \u015amia\u0142owski, dz. cyt., s. 173. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] B. W\u0119sierski, Pieczone go\u0142\u0105bki<\/i>, \u201eExpress Wieczorny\u201d 1966, nr 118. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] JJS, \u201ePieczone go\u0142\u0105bki\u201d<\/i>, \u201eTygodnik Powszechny\u201d 1966, nr 28. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] A. Jackiewicz, Nasza smutna komedia<\/i>, \u201e\u017bycie Literackie\u201d 1966, nr 22. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] A. Jackiewicz, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] L. Pijanowski, Poeta przeciw re\u017cyserowi<\/i>, \u201e\u015awiat\u201d 1966, nr 22. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] P. \u015amia\u0142owski, dz. cyt., s. 173. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] S. Morawski, Chmielewski, czyli zabawne leczenie kataru spo\u0142ecznego<\/i>, \u201eEkran\u201d 1966, nr 21. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] Z. Wo\u017anicka, Pieczone go\u0142\u0105bki<\/i>, \u201eTygodnik Kulturalny\u201d 1966, nr 22. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] A. Majer, dz. cyt., s. 6. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] T. Chmielewski, Da\u0107 widzom troch\u0119 rado\u015bci<\/i>, rozm. A. Bukowiecki, \u201eMagazyn Filmowy\u201d 2015, nr 9. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[29] A. Majer, dz. cyt., s. 4. Leopold G\u00f3rski nie tyle \u201enie zakr\u0119ci\u0142 wody na czas\u201d, ile odkr\u0119ci\u0142 j\u0105 ponownie na pro\u015bb\u0119 k\u0105pi\u0105cej si\u0119 Katarzyny Zas\u0142awskiej, do kt\u00f3rej zapa\u0142a\u0142 sympati\u0105. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[30] P. \u015amia\u0142owski, dz. cyt., s. 89. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[31] Tam\u017ce, s. 89, 94, 95. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[32] J. Trunkwalter, \u201eDooko\u0142a \u015awiata\u201d 1974, nr 27. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[33] St. Wyszomirski, \u201eExpress Wieczorny\u201d 1974, nr 159. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[34] H. Szypulska, \u201eSztandar M\u0142odych\u201d 1974, nr 176. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[35] A. Iskierko, \u201eWiosna, panie sier\u017cancie\u201d<\/i>, \u201eG\u0142os Pracy\u201d 1974, nr 165. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[36] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[37] Ostatniej, kt\u00f3r\u0105 wyre\u017cyserowa\u0142. Tadeusz Chmielewski by\u0142 te\u017c bowiem wsp\u00f3\u0142scenarzyst\u0105 Pe\u0142ni nad g\u0142owami<\/i> (1974) Andrzeja Czekalskiego i filmu Jacka Bromskiego U Pana Boga za piecem<\/i> (1998). Dzia\u0142aj\u0105c z ramienia kierowanego przez siebie Studia (dawniej Zespo\u0142u) Filmowego \u201eOKO\u201d, pod czterema kolejnymi komediami podpisa\u0142 si\u0119 jako jeden z ich producent\u00f3w. Mowa o filmach: Smacznego telewizorku<\/i> (1992) Paw\u0142a Trzaski, U Pana Boga w ogr\u00f3dku<\/i> (film kinowy, 2007; serial TV, 2007\u20132009) Jacka Bromskiego i tego\u017c re\u017cysera U Pana Boga za miedz\u0105<\/i> (2009). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[38] Zwraca na to uwag\u0119 portal filmpolski.pl. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

Nie do obrony? O jakoby nieudanych komediach Tadeusza Chmielewskiego<\/b><\/p>\n

W artykule autor podejmuje pr\u00f3b\u0119 dowarto\u015bciowania trzech komedii Tadeusza Chmielewskiego (1927\u20132016), jednego z mistrz\u00f3w tego gatunku w kinie polskim: Walet pikowy, czyli kobieta zmienn\u0105 jest<\/i> (1961; w u\u017cyciu jest tytu\u0142 Walet pikowy<\/i>), Pieczone go\u0142\u0105bki<\/i> (1966) i Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i> (1974). Na tle czterech innych film\u00f3w, kt\u00f3re tworz\u0105 kanon tw\u00f3rczo\u015bci re\u017cysera \u2013 Ewa chce spa\u0107<\/i> (1957), Gdzie jest genera\u0142\u2026<\/i> (1963), Jak rozp\u0119ta\u0142em drug\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105<\/i> (1969), Nie lubi\u0119 poniedzia\u0142ku<\/i> (1971) \u2013 tamte trzy, s\u0105dz\u0105c cho\u0107by po w wi\u0119kszo\u015bci krytycznych recenzjach, pozostawa\u0142y niedocenione, r\u00f3wnie\u017c przez widz\u00f3w.  Dopiero w ostatnich latach tacy badacze jak Piotr \u015amia\u0142owski czy Artur Majer, na kt\u00f3rych powo\u0142uje si\u0119 autor artyku\u0142u, wzi\u0119li te niegdy\u015b nieprzychylnie przyj\u0119te komedie w obron\u0119. Autor uzupe\u0142nia ich wywody w\u0142asnymi argumentami, zastrzegaj\u0105c przy tym, \u017ce pr\u00f3ba rehabilitacji tych film\u00f3w nie oznacza ch\u0119ci udowodnienia, \u017ce s\u0105 to dzie\u0142a wybitne. Stara si\u0119 jednak z jednej strony udowodni\u0107, \u017ce z up\u0142ywem czasu opinie te si\u0119 zdewaluowa\u0142y (np. to, co kiedy\u015b mog\u0142o by\u0107 odbierane jako s\u0142abo\u015b\u0107 danej komedii, dzi\u015b okazuje si\u0119 jej zalet\u0105), z drugiej \u2013 wskaza\u0107 takie walory niedocenionych film\u00f3w Chmielewskiego, na kt\u00f3re wcze\u015bniej w og\u00f3le nie zwr\u00f3cono uwagi (m.in. komizm wybranych scen, kreacja aktorska).<\/p>\n

Indefensible? On the allegedly subpar comedies of Tadeusz Chmielewski<\/b><\/p>\n

In the article the author makes an attempt at reevaluating three comedies directed by Tadeusz Chmielewski (1927\u20132016), considered one of the polish masters of this film genre: The Knave of Spades<\/em> (Walet pikowy czyli kobieta zmienn\u0105 jest<\/em>, 1961; commonly known as Walet pikowy<\/em>), Broiled Squabs<\/em> (Pieczone go\u0142\u0105bki,<\/em> 1966) and It’s Spring, Sergeant<\/em> (Wiosna, panie sier\u017cancie<\/em>, 1974). In comparison to some of the director’s other films, in particular, the iconic Eva Wants to Sleep<\/em> (Ewa chce spa\u0107,<\/em> 1957), Where Is the General<\/em> (Gdzie jest genera\u0142\u2026<\/em>, 1963), How I Unleashed World War II<\/em> (Jak rozp\u0119ta\u0142em drug\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105<\/em>, 1969), and I Hate Mondays<\/em> (Nie lubi\u0119 poniedzia\u0142ku<\/em>, 1971), the aforementioned three, as evidenced by the mostly negative reviews, remain undervalued by both critics and viewers. It was only in recent years that such researchers as Piotr \u015amia\u0142owski or Artur Majer, both referenced in this essay, started to defend these unfavorably viewed comedies. The author supplements their reasoning with new arguments, although it is not his intention to claim that these works are exceptional. The author aims, on the one hand, to prove that some of these negative opinions have become devalued (e.g. a perceived weakness might today be seen as an advantage) and, on the other, to point out some of the qualities of Chmielewski\u2019s films which up until now have been overlooked.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b> polska komedia filmowa, kino PRL, Tadeusz Chmielewski, Walet pikowy<\/i>, Pieczone go\u0142\u0105bki<\/i>, Wiosna, panie sier\u017cancie<\/i><\/p>\n

Andrzej Bukowiecki<\/b> \u2013 filmoznawca, publicysta filmowy, absolwent kulturoznawstwa na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim oraz Podyplomowego Studium Wiedzy o Filmie w PWSFTviT. By\u0142y wieloletni pracownik i dyrektor mieszcz\u0105cego si\u0119 na warszawskim Ursynowie Domu Sztuki, w kt\u00f3rym prowadzi\u0142 m.in. dzia\u0142alno\u015b\u0107 filmow\u0105. By\u0142y ekspert PISF w dziedzinie scenariuszy. Cz\u0142onek Ko\u0142a Pi\u015bmiennictwa Filmowego SFP. Wieloletni dzia\u0142acz ruchu DKF, przewodnicz\u0105cy Rady DKF SFP. Cz\u0142onek jury FIPRESCI na MFF w Salonikach (2008), MFF w Bratys\u0142awie (2011) i MFF Off Camera w Krakowie (2018). Od 2011 roku wsp\u00f3\u0142autor tekst\u00f3w w katalogach Mi\u0119dzynarodowego Festiwalu Sztuki Autor\u00f3w Zdj\u0119\u0107 Filmowych Camerimage.  W swych publikacjach prasowych, zamieszczanych obecnie g\u0142\u00f3wnie na \u0142amach \u201eMagazynu Filmowego SFP\u201d, a tak\u017ce \u201eFilmPro\u201d, koncentruje si\u0119 na historii kina polskiego, sztuce operatorskiej i technice filmowej. Wsp\u00f3\u0142pracuje z kwartalnikiem \u201ePleograf\u201d. Wsp\u00f3\u0142autor (wraz z Rafa\u0142em Marsza\u0142kiem) albumu 100 lat polskiego filmu. 1908\u20132008<\/i> (Warszawa 2008). Autor monografii Kazimierza Pr\u00f3szy\u0144skiego w wydawnictwie Sto lat polskiego filmu. Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza: Pocz\u0105tki<\/i> (Warszawa 2008). Wsp\u00f3\u0142autor om\u00f3wie\u0144 film\u00f3w do\u0142\u0105czonych do wydania na DVD dzie\u0142 Polskiej Szko\u0142y Filmowej (Warszawa 2008\u20132009) oraz do wydania na DVD i Blu-ray  rekonstrukcji cyfrowych z serii \u201eKlasyka Polskiego Kina \u2013 znane filmy w niezwyk\u0142ej jako\u015bci\u201d, przygotowanej przez Cyfrowe Repozytorium Filmowe w ramach Projektu KinoRP (Warszawa 2013). Uczestnik ankiety opublikowanej w wydawnictwie 100\/100. Epoka polskiego filmu dokumentalnego<\/i>  (Warszawa 2018). Wyk\u0142ada\u0142 m.in. w M\u0142odzie\u017cowej Akademii Filmowej w kinie Luna w Warszawie oraz na Wydziale Re\u017cyserii UMFC w Warszawie. Z FINA wsp\u00f3\u0142pracuje r\u00f3wnie\u017c jako prelegent cyklu \u201eI kino stworzy\u0142o gwiazdy\u201d. Dla WFDiF w Warszawie przygotowuje, do cel\u00f3w edukacyjnych, om\u00f3wienia wybranych polskich film\u00f3w dokumentalnych i fabularnych.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trudno wyobrazi\u0107 sobie histori\u0119 polskiego kina komediowego bez Tadeusza Chmielewskiego (ur. 1927 w Tomaszowie Mazowieckim, zm. 2016 w Warszawie), scenarzysty i re\u017cysera uwa\u017canego za jednego z rodzimych mistrz\u00f3w tego gatunku filmowego. Jednak\u017ce w dorobku artysty \u2013 absolwenta Wydzia\u0142u Re\u017cyserii Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi (1954) \u2013 obok komedii bardzo popularnych i uznanych (cho\u0107 nie… Czytaj wi\u0119cej »Nie do obrony? O jakoby nieudanych komediach Tadeusza Chmielewskiego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":759,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[935],"tags":[266,484,947,41,938],"ppma_author":[939],"class_list":["post-369","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2020","tag-kino-prl","tag-komedia","tag-komizm","tag-prl","tag-tadeusz-chmielewski"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t