{"id":350,"date":"2017-06-25T00:00:00","date_gmt":"2017-06-24T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2017\/06\/25\/re-wizyjna-kinofilia\/"},"modified":"2021-06-25T14:14:28","modified_gmt":"2021-06-25T13:14:28","slug":"re-wizyjna-kinofilia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/re-wizyjna-kinofilia\/","title":{"rendered":"Re-wizyjna kinofilia"},"content":{"rendered":"

Jubileusz 100-lecia X Muzy sprowokowa\u0142 w latach 90. szereg dyskusji nad fenomenem kinofilii, prowadzonych zar\u00f3wno przez publicyst\u00f3w, jak i akademik\u00f3w zwiastuj\u0105cych epok\u0119 \u201epost-kinofilsk\u0105\u201d (post-cinephilic<\/i>). O ile pierwsi, jak Susan Sontag<\/a>[1]<\/a>, wskazuj\u0105c na upadek kina, oznajmiali tak\u017ce \u015bmier\u0107 kinofilii, o tyle drudzy akcentowali ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 zjawiska \u201emi\u0142o\u015bci do kina\u201d oraz historyczne znaczenie zwi\u0105zanych z nim dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n

<\/p>\n

Susan Sontag, \u017ar\u00f3d\u0142o: alchetron.com<\/span><\/p>\n

Tekst Sontag zosta\u0142 napisany z perspektywy rozczarowanej komercyjnymi produkcjami kinofilki, dla kt\u00f3rej filmy by\u0142y zawsze ksi\u0119g\u0105 sztuki, jak i ksi\u0119g\u0105 \u017cycia<\/i><\/a>[2]<\/a> \u2013 porywaj\u0105c\u0105, uwodz\u0105c\u0105, przenosz\u0105c\u0105 do \u015bwiata fantazji, a zarazem intensyfikuj\u0105c\u0105 do\u015bwiadczenia znane z rzeczywisto\u015bci. Pesymizm autorki wynika\u0142 z obserwacji, \u017ce cho\u0107 ludzie wci\u0105\u017c lubi\u0105 chodzi\u0107 do kina, to ich odbi\u00f3r coraz rzadziej cechuje kinofilska mi\u0142o\u015b\u0107, oznaczaj\u0105ca okre\u015blony rodzaj rozsmakowania w filmach<\/i> (taste in films<\/i>)<\/a>[3]<\/a>. Jak zauwa\u017ca Sontag, zainteresowanie blockbusterami zacz\u0119\u0142o dominowa\u0107 nad pragnieniem, by zobaczy\u0107, po raz pierwszy i kolejny, tak du\u017co jak tylko si\u0119 da ze wspania\u0142ej przesz\u0142o\u015bci kina<\/i><\/a>[4]<\/a>. Dlatego, jej zdaniem, kino b\u0119dzie mia\u0142o szans\u0119 na przetrwanie jedynie wtedy, gdy pojawi si\u0119 nowa forma \u201ekino-mi\u0142o\u015bci\u201d (cine-love<\/i>), kt\u00f3ra odzyska dla obraz\u00f3w filmowych pe\u0142n\u0105 uwag\u0119 widz\u00f3w. Gdy zakochaj\u0105 si\u0119 oni w tradycji filmowej, b\u0119d\u0105 gotowi z jednakow\u0105 pasj\u0105 zar\u00f3wno \u015bledzi\u0107 bie\u017c\u0105cy repertuar, jak i odkrywa\u0107 tytu\u0142y z przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

O kondycji kinofilii i zwi\u0105zanych z ni\u0105 modelach odbioru dyskutowali r\u00f3wnie\u017c akademicy i animatorzy kultury. Na zorganizowanej w 1995 roku konferencji w Lyonie Antoine de Baecque \u2013 badacz kultury wsp\u00f3\u0142czesnej, i Thierry Fr\u00e9maux \u2013 dyrektor Instytutu Lumi\u00e8re, zaproponowali, by kinofili\u0119 potraktowa\u0107 jako podlegaj\u0105cy badaniom obiekt historyczny. Sugerowali przy tym, by skoncentrowa\u0107 si\u0119 na kilku zasadniczych kwestiach, obejmuj\u0105cych mi\u0119dzy innymi: praktyki i okoliczno\u015bci okre\u015blaj\u0105ce kinofili\u0119, jej \u017ar\u00f3d\u0142a i motywacje, a tak\u017ce jej wp\u0142yw na kultur\u0119 filmow\u0105 i \u017cycie kulturalne w og\u00f3le. W\u0105tki te podj\u0105\u0142 Christian Keathley, dla kt\u00f3rego \u015bledzenie historii kinofilii wi\u0105\u017ce si\u0119 z konieczno\u015bci\u0105 wypracowywania narz\u0119dzi badawczych, ale tak\u017ce z poszukiwaniem sposobu na to, jak w studiach filmoznawczych jednocze\u015bnie m\u00f3wi\u0107 o kinofilii i przemawia\u0107 g\u0142osem kinofilii<\/i><\/a>[5]<\/a>. Zaproponowane przez autora perspektywy \u2013 dystansu i zaanga\u017cowania \u2013 wydaj\u0105 si\u0119 nie do pogodzenia w opracowaniach historycznych, opartych na faktografii. W momencie przeprowadzania krytycznych interpretacji przekaz\u00f3w filmowych i ich odbioru rodzi si\u0119 pytanie, czy nie b\u0119dzie paradoksem motywowanie tych odczyta\u0144 mi\u0142o\u015bci\u0105 do kina, zw\u0142aszcza je\u015bli b\u0119d\u0105 one dalekie od kinofilskiego uwielbienia czy adoracji.<\/p>\n

Projekty artystyczne wydaj\u0105 si\u0119 unika\u0107 tej pu\u0142apki, bowiem podporz\u0105dkowuj\u0105 oba podej\u015bcia \u2013 i zdystansowane (historyczne), i zaanga\u017cowane (krytyczne) \u2013 aktowi tw\u00f3rczemu, w kt\u00f3rym refleksyjno\u015b\u0107 i emocjonalno\u015b\u0107 przenikaj\u0105 si\u0119 wzajemnie. Postawy artyst\u00f3w mo\u017cna wi\u0119c traktowa\u0107 jako odpowied\u017a na wskazan\u0105 przez Sontag potrzeb\u0119 nowej \u201ekino-mi\u0142o\u015bci\u201d. Autorskie dzia\u0142ania cechuje bowiem zar\u00f3wno tak ho\u0142ubiona przez teoretyczk\u0119 kinofilska pasja poznania film\u00f3w, archiw\u00f3w, opracowa\u0144, ale tak\u017ce, r\u00f3wnie jej bliska, ch\u0119\u0107 dokonania ich re-wizji \u2013 zobaczenia, przeczytania, a nast\u0119pnie przedstawienia na nowo.<\/p>\n

Przyk\u0142adem re-wizyjnej kinofilii jest praca artystek wizualnych Iai Filiberti i Debory Hirsch: Framed <\/i>(2010)<\/a>[6]<\/a>. Jej pomys\u0142 zrodzi\u0142 si\u0119 w momencie, gdy otrzyma\u0142y one pude\u0142ko pe\u0142ne fotografii aktorek pojawiaj\u0105cych si\u0119 na ekranie od lat 20. do 50. XX wieku. Przegl\u0105danie fotos\u00f3w uzmys\u0142owi\u0142o im, \u017ce cho\u0107 rozpoznaj\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 postaci, o cz\u0119\u015bci nie potrafi\u0105 wiele powiedzie\u0107. St\u0105d ch\u0119\u0107, by dok\u0142adniej przyjrze\u0107 si\u0119 stu wybranym hollywoodzkim aktorkom \u2013 cz\u0119sto zapomnianym lub zredukowanym do jednej filmowej postaci \u2013 i skonfrontowa\u0107 ich ikoniczne obrazy z faktami z ich \u017cycia. Za\u0142o\u017ceniem \u201e100 wypraw do Hollywood\u201d by\u0142o odtworzenie los\u00f3w aktorek, kt\u00f3re nie s\u0105 bohaterkami opracowa\u0144 historycznych ani bestsellerowych biografii, a ich wizerunek nie utrwali\u0142 si\u0119 w ikonografii kultury popularnej. Dlatego w\u015br\u00f3d przywo\u0142anych nazwisk brak Rity Hayworth czy Marylin Monroe, za to pojawia si\u0119 setka innych aktorek, maj\u0105cych w dorobku r\u00f3wnie spektakularne role (czasem tylko jedn\u0105) oraz dramatyczne do\u015bwiadczenia w \u017cyciu zawodowym i prywatnym.<\/p>\n

Projekt Framed<\/i> nie ma charakteru biograficznego. Jego oryginalny tytu\u0142 oznacza jednocze\u015bnie obramowanie, uj\u0119cie w ram\u0119 oraz zamkni\u0119cie w kadrach filmowych \u2013 konwencji wizerunku oraz schemacie narracji. W j\u0119zyku kolokwialnym to frame <\/i>znaczy tak\u017ce \u201ewrobi\u0107\u201d, \u201ewpakowa\u0107\u201d, co w przypadku tego projektu ma wyd\u017awi\u0119k ironiczny, jako \u017ce popularno\u015b\u0107 na ekranie dla wielu aktorek oznacza\u0142a \u201ewpakowanie si\u0119\u201d w problemy osobiste i k\u0142opoty zwi\u0105zane z ci\u0119\u017carem s\u0142awy.<\/p>\n

<\/p>\n

Ok\u0142adka albumu Framed<\/em> Iai Filiberti i Debory Hirsch, \u017ar\u00f3d\u0142o: barnesandnoble.com<\/span><\/p>\n

Za ekspozycj\u0105 wizualn\u0105 Framed<\/i> oraz towarzysz\u0105c\u0105 jej publikacj\u0105 sta\u0142a idea rozsadzenia tytu\u0142owych ram, ukazania tego, co poza filmowymi kadrami. A r\u00f3wnocze\u015bnie pokazania mechanizm\u00f3w rz\u0105dz\u0105cych \u201ekadrowaniem\u201d, odpowiedzialnych za lansowanie aktorek na boginie, ikony ekranu, po czym eliminowanie ich z Fabryki Sn\u00f3w, gdy przestan\u0105 by\u0107 atrakcyjn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 spektakli lub swoim zachowaniem z\u0142ami\u0105 normy kulturowe b\u0105d\u017a obyczajowe tabu. Jak wyja\u015bnia Iaia Filiberti, projekt ma charakter polityczno-socjologiczno-psychologiczny<\/i><\/a>[7]<\/a>, bowiem jego celem by\u0142o prze\u015bledzenie, do jakich kategorii kobiet nale\u017ca\u0142y ikony kina, jaki prezentowa\u0142y typ kobieco\u015bci i model \u017cycia. Podczas przegl\u0105dania materia\u0142\u00f3w biograficznych uderzaj\u0105ce okaza\u0142o si\u0119 to, \u017ce w \u017cyciorysach hollywoodzkich gwiazd nieustannie pojawia\u0142y si\u0119 informacje o depresjach, za\u0142amaniach nerwowych, uzale\u017cnieniach i licznych k\u0142opotach osobistych, odbijaj\u0105cych si\u0119 negatywnie na karierze aktorek. Dlatego autorki Framed <\/i>postanowi\u0142y zderzy\u0107 portrety niegdysiejszych s\u0142aw z opowie\u015bciami opisuj\u0105cymi, jak w ich \u017cyciu przenika\u0142y si\u0119 sukces i rozczarowanie zawodowe, popularno\u015b\u0107 i zapomnienie. Niewiele z nich znajdowa\u0142o si\u0142\u0119, by po zako\u0144czeniu \u2013 nie zawsze z wyboru \u2013 kariery filmowej kontynuowa\u0107 prac\u0119 w teatrze lub telewizji. Niekt\u00f3rym nigdy nie uda\u0142o si\u0119 pogodzi\u0107 z utrat\u0105 statusu gwiazdy i pozycj\u0105 aktorki drugoplanowej, co powodowa\u0142o problemy z alkoholem, narkotykami, cz\u0119sto prowadz\u0105ce do samob\u00f3jstwa.<\/p>\n

Najbardziej rozbudowane ekspozycje projektu obejmowa\u0142y dwie formy prezentacji. Na pierwsz\u0105 sk\u0142ada\u0142y si\u0119 fotosy aktorek uj\u0119te w ozdobne, wystylizowane ramy. Drug\u0105 stanowi\u0142y projekcje fragment\u00f3w filmowych ko\u0144cz\u0105ce si\u0119 stop-klatk\u0105 stanowi\u0105c\u0105 t\u0142o dla kr\u00f3tkich opis\u00f3w podsumowuj\u0105cych histori\u0119 danej gwiazdy. Atrakcyjno\u015b\u0107 i oryginalno\u015b\u0107 Framed<\/i> zawiera si\u0119 w bogactwie materia\u0142\u00f3w wizualnych oraz biograficznych, ale tak\u017ce w ich zaskakuj\u0105cym zderzeniu. Iaia Filiberti i Debora Hirsch zmontowa\u0142y obrazy aktorek z kr\u00f3tkimi notkami zawieraj\u0105cymi dane o wstrz\u0105saj\u0105cych wydarzeniach z ich \u017cycia i skomplikowanych, cz\u0119sto tragicznych losach. Z premedytacj\u0105 wybra\u0142y z biografii fakty, kt\u00f3re nie pasuj\u0105 do gwiazdorskiej mitologii, zak\u0142\u00f3caj\u0105 j\u0105 albo podwa\u017caj\u0105 jej si\u0142\u0119 i trwa\u0142o\u015b\u0107. Filmowe kadry podtrzymuj\u0105 mit nieprzemijaj\u0105cej urody i uwodzicielskiej si\u0142y aktorek. Magiczna si\u0142a obraz\u00f3w nie przek\u0142ada si\u0119 jednak na realne \u017cycie, w kt\u00f3rym aktorskie s\u0142awy ponosi\u0142y konsekwencje niepowodze\u0144 osobistych, chor\u00f3b, starzenia si\u0119, skutecznie eliminuj\u0105cych je z filmowej obsady, a w konsekwencji z pola widzenia wielbicieli. Z po\u0142\u0105czenia porz\u0105dku wizualnego i narracyjnego Framed<\/i> wy\u0142ania si\u0119 zarys historii kobiet w Hollywood, zajmuj\u0105cej marginalne miejsce lub zupe\u0142nie niewidocznej w kinowej pami\u0119ci \u2013 selektywnej, wycinkowej, eksponuj\u0105cej lub wymazuj\u0105cej jednostkowe dzieje. Aby j\u0105 dostrzec, konieczne jest wprowadzenie do kinofilskich bada\u0144 perspektywy krytycznej. Wtedy widoczna staje si\u0119 efektowno\u015b\u0107, ale i opresyjno\u015b\u0107 bycia w kadrze.<\/p>\n

Re-wizyjna kinofilia cechuje podej\u015bcie autorek Framed<\/i>, stwierdzaj\u0105cych, \u017ce ich praca jest rodzajem pomnika albo estetycznej apelacji<\/i><\/a>[8]<\/a> w sprawie aktorek klasycznego kina. Nie d\u0105\u017cy do przybli\u017cenia ciemnej strony hollywoodzkiego snu, nigdy wcze\u015bniej tak intensywnie nie eksplorowanej<\/i><\/a>[9]<\/a>. Ma natomiast na celu upami\u0119tnienie los\u00f3w kobiet, a zarazem ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci w\u0142asnej wra\u017cliwo\u015bci, bezradno\u015bci, ograniczono\u015bci swoich do\u015bwiadcze\u0144<\/i><\/a>[10]<\/a>. Kr\u00f3tkie notki, zamieszczone przez Filiberti i Hirsch na kadrach filmowych, prowokuj\u0105 do ponownego si\u0119gni\u0119cia po biografie aktorek, by odtworzy\u0107 tak interesuj\u0105cy artystki stan ich \u015bwiadomo\u015bci, a tak\u017ce szczeg\u00f3\u0142y cz\u0119sto dramatycznych wydarze\u0144 przywo\u0142anych w projekcie.<\/p>\n

Fascynacj\u0119 artystek budzi\u0142y zw\u0142aszcza te gwiazdy, kt\u00f3re odnios\u0142y sukces i mia\u0142y okazj\u0119 si\u0119 nim cieszy\u0107, funkcjonuj\u0105c jakby na przek\u00f3r produkcyjnym, a cz\u0119sto i obyczajowym zasadom Hollywoodu. Nale\u017cy do nich Simone Simon, kt\u00f3ra zdoby\u0142a rozg\u0142os we Francji dzi\u0119ki roli w Bestii ludzkiej<\/i> (re\u017c. Jean Renoir, 1938) u boku Jeana Gabina, po czym zdecydowa\u0142a si\u0119 na karier\u0119 za oceanem. Na ameryka\u0144skich ekranach zab\u0142ysn\u0119\u0142a w filmie Ludzie koty<\/i> (re\u017c. Jacques Tourneur, 1943) wcielaj\u0105c si\u0119 w serbsk\u0105 emigrantk\u0119. Wyst\u0119p okaza\u0142 si\u0119 sukcesem, kt\u00f3ry umo\u017cliwi\u0142 jej egzystencj\u0119 w gwiazdorskim stylu, godn\u0105 zainteresowania prasy brukowej: \u017bycie prywatne bardziej ekscytuj\u0105ce ni\u017c jej filmy. Wyr\u00f3\u017cnia\u0142a m\u0119\u017cczyzn z\u0142otym kluczem do swojego buduaru, wspania\u0142omy\u015blna, nigdy nie wysz\u0142a za m\u0105\u017c, do\u017cy\u0142a 95 lat<\/i><\/a>[11]<\/a>.<\/p>\n

D\u0142ugoletnia rado\u015b\u0107 z \u017cycia nie by\u0142a dana wszystkim aktorkom. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ponosi\u0142a fizyczne i psychiczne konsekwencje funkcjonowania pod nieustannym naciskiem producent\u00f3w, presj\u0105 opinii publicznej, medi\u00f3w oraz zmagania si\u0119 z niedogodno\u015bciami warsztatu filmowego. Na karier\u0119 Dolores Costello, gwiazdy Wspania\u0142o\u015bci Amberson\u00f3w<\/i> (re\u017c. Orson Welles, 1942), destrukcyjny wp\u0142yw mia\u0142 spos\u00f3b i narz\u0119dzia charakteryzacji: Ostry makija\u017c z lat 20. zniszczy\u0142 jej sk\u00f3r\u0119, co zmusi\u0142o j\u0105 do przej\u015bcia na wcze\u015bniejsz\u0105 emerytur\u0119, \u017cy\u0142a prawie w odosobnieniu<\/i>. Mimo \u017ce u pocz\u0105tk\u00f3w kariery by\u0142a nazywana Bogini\u0105 Niemego Ekranu, w jej biografiach cz\u0119\u015bciej eksponowana jest informacja, \u017ce jest babci\u0105 Drew Barrymore.<\/p>\n

Postacie i w\u0105tki zebrane we Framed<\/i> pokazuj\u0105, \u017ce s\u0142awa nie zawsze pomaga\u0142a w codziennej egzystencji. Do\u015bwiadczy\u0142a tego Dorothy Dandridge, Pierwsza czarna kobieta, kt\u00f3ra zosta\u0142a nominowana do Oscara. Ofiara rasizmu. Depresja i alkoholizm doprowadzi\u0142y j\u0105 do samob\u00f3jstwa w wieku 43 lat<\/i>. Nominacja za wyst\u0119p w tytu\u0142owej roli w Czarnej Carmen<\/i> (re\u017c. Otto Preminger, 1954), w kt\u00f3rej mia\u0142a okazj\u0119 zademonstrowa\u0107 swoje umiej\u0119tno\u015bci aktorskie i wokalne, nie prze\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 na jej dalsze sukcesy. Nie wp\u0142yn\u0119\u0142a tak\u017ce na ilo\u015bciowy wzrost obecno\u015bci czarnych aktorek na oscarowych listach. Nieprzerwan\u0105 pass\u0119 bia\u0142ych kobiet zdobywaj\u0105cych Oscara za g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 uda\u0142o si\u0119 prze\u0142ama\u0107 dopiero Halle Berry, nagrodzonej w 2001 roku za wyst\u0119p w filmie Czekaj\u0105c na wyrok<\/i> (re\u017c. Marc Forster).<\/p>\n

Dorobek Janet Leigh, kt\u00f3ra jedn\u0105 z pierwszych r\u00f3l zagra\u0142a w Ma\u0142ych kobietkach<\/i> (re\u017c. Mervyn LeRoy, 1949), obejmuje g\u0142\u00f3wnie filmy gatunkowe z doborow\u0105 obsad\u0105: western Naga ostroga<\/i> (re\u017c. Anthony Mann, 1953) z Jamesem Stewartem, musical Living It Up<\/i> (re\u017c. Norman Taurog, 1954) z Deanem Martinem, komedi\u0119 Moja siostra Eileen<\/i> (re\u017c. Richard Quine, 1955) z Jackiem Lemmonem. A tak\u017ce Wymarzony urlop<\/i> (re\u017c. Blake Edwards, 1958), gdzie zagra\u0142a wraz z m\u0119\u017cem Tonym Curtisem. Jednak notatka na kadrze z Hitchcockowskiej Psychozy<\/i> (1960), przedstawiaj\u0105cym Leigh w scenie pod prysznicem, burzy mit gwiazdorstwa jako nieprzerwanego pasma sukces\u00f3w: Ofiara syndromu poobsadowego. Niemo\u017cliwe by\u0142o znalezienie pracy w rolach innych postaci<\/i>. W\u015br\u00f3d nielicznych film\u00f3w, w kt\u00f3rych p\u00f3\u017aniej zagra\u0142a, s\u0105 mi\u0119dzy innymi dwa horrory: Mg\u0142a<\/i> (re\u017c. John Carpenter, 1980) i Halloween \u2013 20 lat p\u00f3\u017aniej<\/i> (re\u017c. Steve Miner, 1998). W obu wyst\u0105pi\u0142a w rolach drugoplanowych u boku swojej c\u00f3rki Jamie Lee Curtis.<\/p>\n

<\/p>\n

Loretta Young, zdj\u0119cie z albumu Framed<\/em> Iai Filiberti i Debory Hirsch, \u017ar\u00f3d\u0142o: roomgalleria.com<\/span><\/p>\n

Z lektury notatek przygotowanych na potrzeby Framed<\/i> wynika, \u017ce r\u00f3wnie dramatyczne by\u0142y losy aktorek uwik\u0142anych w skandale lub\/i napi\u0119tnowanych przez opini\u0119 publiczn\u0105. Kadr zmys\u0142owej twarzy Loretty Young dope\u0142nia podpis: Jej dziecko z \u017conatym Clarkiem Gable zosta\u0142o oddane do sieroci\u0144ca. P\u00f3\u017aniej je adoptowa\u0142a, a Hollywood opu\u015bci\u0142a po tym, jak jej serial telewizyjny poni\u00f3s\u0142 klap\u0119<\/i>. Te kr\u00f3tkie zdania streszczaj\u0105 wszystkie za\u0142amania jej kariery, kt\u00f3ra okazuje si\u0119 jeszcze dramatyczniejsza, gdy uzupe\u0142ni si\u0119 podane informacje o szczeg\u00f3\u0142y. W\u00f3wczas oka\u017ce si\u0119, \u017ce romans z Gable\u2019em rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 na planie filmu Zew krwi<\/i> (re\u017c. William Wellman, 1935), kt\u00f3ry 22-letniej aktorce przyni\u00f3s\u0142 niekwestionowan\u0105 s\u0142aw\u0119. Kolejne filmy \u2013 Kentucky<\/i> (re\u017c. David Butler, 1938), C\u00f3rka farmera<\/i> (re\u017c. H.C. Potter, 1947) \u2013 zapewni\u0142y jej miejsce w panteonie pi\u0119kno\u015bci ekranu, kt\u00f3rym nie przysta\u0142o mie\u0107 nie\u015blubne dziecko. Wraz z wiekiem przesta\u0142a by\u0107 atrakcyjna dla producent\u00f3w, wi\u0119c rozpocz\u0119\u0142a wyst\u0119py w telewizji, sk\u0105d wycofa\u0142a si\u0119 w pe\u0142ni si\u0142 aktorskich w 1963 roku. Zmar\u0142a cztery dekady p\u00f3\u017aniej, maj\u0105c 87 lat.<\/p>\n

Utrwalona w kolejnym kadrze Gene Tierney, gwiazda Laury<\/i> (re\u017c. Otto Preminger, 1944) oraz Zostaw j\u0105 niebiosom<\/i> (re\u017c. John M. Stahl, 1945), za kt\u00f3re otrzyma\u0142a nominacj\u0119 do Oscara, r\u00f3wnie\u017c wi\u0105za\u0142a si\u0119 ze swoimi partnerami filmowymi. Przynosi\u0142o jej to popularno\u015b\u0107, ale nie gwarantowa\u0142o szcz\u0119\u015bcia w \u017cyciu osobistym: pe\u0142ne problem\u00f3w \u017cycie emocjonalne z Olegiem Cassino, Johnem F. Kennedym, Tyrone\u2019em Powerem, ksi\u0119ciem Aby Khanem; pierwsza c\u00f3rka op\u00f3\u017aniona w rozwoju; cierpia\u0142a na chorob\u0119 dwubiegunow\u0105 i depresj\u0119<\/i>. Mimo \u017ce Darryl F. Zanuck, kt\u00f3ry odkry\u0142 Tierney dla kina, uwa\u017ca\u0142 j\u0105 za najpi\u0119kniejsz\u0105 kobiet\u0119 ekranu, od lat 50. otrzymywa\u0142a coraz mniej ciekawych propozycji. Jej kariera zawodowa drastycznie s\u0142ab\u0142a, gdy nasila\u0142y si\u0119 emocjonalne kryzysy, wymagaj\u0105ce hospitalizacji.<\/p>\n

R\u00f3wnie negatywnie wp\u0142ywa\u0142a na karier\u0119 kobiet rola nieudana albo udana, ale odbiegaj\u0105ca od wzorc\u00f3w kobieco\u015bci, powielanych przez kino i wzmacnianych w spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci. Lizabeth Scott wyst\u0105pi\u0142a w 1947 roku w filmie Lewisa Milestone\u2019a Dziwna mi\u0142o\u015b\u0107 Marty Ivers<\/i>: \u017badnych wi\u0119cej telefon\u00f3w. Plotki o jej lesbijskiej seksualno\u015bci zniszczy\u0142y jej karier\u0119 w wieku 35 lat. Nigdy nie wysz\u0142a za m\u0105\u017c<\/i>. Kr\u00f3tkie podsumowanie kariery nabiera ostro\u015bci, gdy poszerzy si\u0119 informacje o fakt, \u017ce Scott zmar\u0142a, maj\u0105c 92 lata, z czego tylko po\u0142ow\u0119 sp\u0119dzi\u0142a, aktywnie pracuj\u0105c zawodowo, wyst\u0119powa\u0142a g\u0142\u00f3wnie w serialach telewizyjnych.<\/p>\n

Z r\u00f3wnie du\u017c\u0105 pasj\u0105 poznawcz\u0105, kinofilskim zapa\u0142em i potencja\u0142em re-wizyjnym, z jakim pracowa\u0142y autorki Framed<\/i>, mo\u017cna spojrze\u0107 na kino polskie tego samego okresu. Dynamika powstawania kinematografii niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa prze\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 bowiem na rozw\u00f3j gwiazdorskich karier, budowanych w i\u015bcie hollywoodzkim stylu. Jednak bli\u017csze spojrzenie na dorobek popularnych aktorek oraz ich \u017cycie osobiste pokazuje, \u017ce kobieca historia polskiego kina ma r\u00f3wnie wiele dramatycznych w\u0105tk\u00f3w jak dzieje kobiet w Fabryce Sn\u00f3w.<\/p>\n

Gdyby na wz\u00f3r Filiberti i Hirsch zredagowa\u0107 notk\u0119 o pochodz\u0105cej ze Lwowa Zofii Batyckiej, musia\u0142aby ona daleko wykracza\u0107 poza filmowy warsztat: Miss Polonia 1930 i I wice-Miss Europy. Jej niespe\u0142niony romans z Janem Kiepur\u0105 komentowano r\u00f3wnie cz\u0119sto, co wyst\u0119py przed kamer\u0105. Utalentowana j\u0119zykowo, delegatka na \u015awiatowy Kongres Esperanto w Pary\u017cu w sierpniu 1932 roku<\/a>[12]<\/a>. Ostatni\u0105 rol\u0119 filmow\u0105 zagra\u0142a w 1931 roku. Zmar\u0142a w zapomnieniu w wieku 81 lat w domu opieki spo\u0142ecznej w Stanach Zjednoczonych.<\/p>\n

<\/p>\n

Zofia Batycka w filmie Moralno\u015b\u0107 pani Dulskiej<\/em>, 1929 rok, \u017ar\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/p>\n

W \u017cyciorysie Batyckiej s\u0105 wi\u0119c wszystkie \u201egwiazdorskie\u201d w\u0105tki \u2013 uroda, nieszcz\u0119\u015bliwa mi\u0142o\u015b\u0107, za\u0142amanie si\u0119 kariery \u2013 sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na narracje opowiedziane we Framed<\/i>, a w polskich realiach nabieraj\u0105ce dodatkowego kolorytu. Jako kobieta starannie wykszta\u0142cona i samodzielna dzi\u0119ki zapleczu finansowemu mieszcza\u0144skiej rodziny by\u0142a przeciwie\u0144stwem postaci biednej, nikomu nieznanej debiutantki, zaczynaj\u0105cej od statystowania w anonimowych epizodach. Liczne zachowane fotografie portretuj\u0105 urodziw\u0105 aktork\u0119 u szczytu popularno\u015bci, gdy by\u0142a atrakcj\u0105 ekranu \u2013 nawet je\u015bli pojawia\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w rolach drugoplanowych, jak to by\u0142o w Grzesznej mi\u0142o\u015bci<\/i> (re\u017c. Mieczys\u0142aw Krawicz, Zbigniew Gniazdowski, 1929), Moralno\u015bci pani Dulskiej<\/i> (re\u017c. Boles\u0142aw Newolin, 1930) czy p\u00f3\u017aniejszych Dziesi\u0119ciu z Pawiaka<\/i> (re\u017c. Ryszard Ordy\u0144ski, 1931). Pisano wprawdzie, \u017ce Batycka ma przed sob\u0105 ogromn\u0105 karier\u0119 aktorsk\u0105, ale ju\u017c jej czwarty wyst\u0119p \u2013 zn\u00f3w w tle g\u0142\u00f3wnych postaci \u2013 w melodramatycznych Duszach w niewoli<\/i> (re\u017c. Leon Trystan, 1930) pokaza\u0142, \u017ce kino polskie nie ma pomys\u0142u na wykorzystanie jej potencja\u0142u. Pi\u0119knej lwowiance nie pomog\u0142a nawet przychylno\u015b\u0107 krytyk\u00f3w, kt\u00f3rych uwag\u0119 zwr\u00f3ci\u0142a swoj\u0105 oryginalno\u015bci\u0105 i stylem bycia. W recenzjach pisano, \u017ce: [jej] wspania\u0142a uroda i bujny temperament nadaj\u0105 si\u0119 do r\u00f3l bohaterskich, jak na przyk\u0142ad Balladyna, Roza Weneda. Kiedy\u017c nareszcie zrozumiej\u0105 to nasi re\u017cyserowie, naginaj\u0105cy Batyck\u0105 do konwencjonalnych r\u00f3l salonowych pi\u0119kno\u015bci?<\/i><\/a>[13]<\/a> <\/i>Brak ciekawych propozycji obsadowych ze strony tw\u00f3rc\u00f3w odnotowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c Maria Jehanne Wielopolska, niezwykle ostra w ocenie tak polskich wykonawc\u00f3w, jak i ca\u0142ych realizacji. Krytyczka stwierdzi\u0142a z przek\u0105sem, \u017ce Batyck\u0105 ju\u017c na sta\u0142e zamarynowano w \u015bmiesznie staro\u015bwieckiej pozie wampa <\/i><\/a>[14]<\/a>.<\/p>\n

Nie zmienia to faktu, \u017ce filmy z udzia\u0142em Batyckiej reklamowano w prasie jako niecodzienn\u0105 atrakcj\u0119, zw\u0142aszcza \u017ce podczas premier we Lwowie aktorka spotyka\u0142a si\u0119 z widzami i rozdawa\u0142a autografy. \u015awiadczy o tym zamieszczone w ramce og\u0142oszenie w lokalnym czasopi\u015bmie \u201eChwila\u201d, informuj\u0105ce o niecodziennym seansie: Na zaproszenie Redakcji \u201ePrzegl\u0105du Filmowego i Teatralnego\u201d MISS POLONIA p. ZOFIA BATYCKA obecna b\u0119dzie dnia 22 bm. na przedstawieniu filmu d\u017awi\u0119k. MORALNO\u015a\u0106 PANI DULSKIEJ i wydawa\u0107 b\u0119dzie w godz. od 6-8 w. autogramy<\/i><\/a>[15]<\/a>. Potwierdzeniem popularno\u015bci Batyckiej jest r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce jako kukie\u0142ka teatralna pojawi\u0142a si\u0119 w bo\u017conarodzeniowej szopce satyrycznej L\u0105tki lwowskie na rok 1932<\/i> obok figurek Tadeusza Boya-\u017bele\u0144skiego i Kazimierza Krukowskiego.<\/p>\n

Dla wielbicieli Batyckiej reprodukowano jej liczne wizerunki filmowe i prywatne, pokazuj\u0105ce j\u0105 w eleganckich strojach i kostiumach z ekranu. Jako Miss Polonia pozowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c lwowskiej fotografce Janinie Mierzeckiej, kt\u00f3ra wykorzysta\u0142a sw\u00f3j artystyczny warsztat do stworzenia delikatnego i subtelnego portretu gwiazdy, dbaj\u0105c, by r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 on od popularnych \u201epoczt\u00f3wkowych\u201d uj\u0119\u0107.<\/p>\n

<\/p>\n

„Mojemu ulubionemu Pismu \u00bb<\/span>Il. Kurierowi Codziennemu\u00ab<\/span> z pozdrowieniem najserdeczniejszym Zofia Batycka Miss Polonia 1930″, fot.: „Photo-Dorys” Warszawa, <\/span>\u017ar\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/p>\n

\n

O fotograficzn\u0105 dokumentacj\u0119 \u017cycia Batyckiej dba\u0142 przede wszystkim \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d, informuj\u0105cy czytelnik\u00f3w o jej wizytach w lwowskiej oraz krakowskiej redakcji. Na zdj\u0119ciu uwieczniono r\u00f3wnie\u017c wizyt\u0119 Miss Polonia w warszawskiej rozg\u0142o\u015bni Polskiego Radia, gdzie udzieli\u0142a wywiadu Tadeuszowi Boche\u0144skiemu, z pewno\u015bci\u0105 wypadaj\u0105c r\u00f3wnie dobrze przed mikrofonem, jak przed obiektywem. S\u0142awna lwowianka pozostawa\u0142a wdzi\u0119cznym tematem dla dziennikarzy oraz dla \u201ekinofilskiej\u201d publiczno\u015bci, gdy\u017c stanowi\u0142a atrakcj\u0119 salon\u00f3w oraz \u017cycia towarzyskiego. Po\u015bwiadczaj\u0105 to notatki w kronikach wydarze\u0144 zamieszczanych na \u0142amach lwowskiej \u201eChwili\u201d, gdzie w numerze z czwartku 12 listopada 1936 roku odnotowano: Pod protektoratem pani prezydentowej Kamili Ostrowskiej odb\u0119dzie si\u0119 w sobot\u0119 14 bm. w sali Skiz (Pasa\u017c Mikolascha) koncert na rzecz Ligi Ochrony Zwierz\u0105t. Udzia\u0142 bior\u0105: pp. S\u0142awa Makowska, Mieczys\u0142aw Perkowicz, Irena Lipczy\u0144ska, Zofia Batycka, J\u00f3zef Ma\u0144ski, Adam Nowakiewicz i inni. Po koncercie dancing \u2013 brid\u017c<\/i><\/a>[16]<\/a>. Brak informacji, jak\u0105 rol\u0119 tego wieczoru pe\u0142ni\u0142a Batycka, ale poniewa\u017c s\u0142yn\u0119\u0142a z pi\u0119knego, \u201eradiowego\u201d g\u0142osu, mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce \u015bpiewa\u0142a albo recytowa\u0142a wybrane utwory.<\/p>\n

R\u00f3wnie atrakcyjn\u0105 postaci\u0105 na mi\u0119dzywojennym ekranie by\u0142a Tamara Wiszniewska, kt\u00f3rej fotosy \u015bwietnie pasowa\u0142yby do polskiej edycji projektu Framed<\/i>, zw\u0142aszcza \u017ce jej \u017cyciorys obejmuje i b\u0142yskotliw\u0105 drog\u0119 do s\u0142awy, i za\u0142amanie si\u0119 kariery w wyniku wydarze\u0144 wojennych. Notatka mog\u0142aby si\u0119 oprze\u0107 na faktach biograficznych: aktorka o ukrai\u0144skich korzeniach, kt\u00f3re pocz\u0105tkowo ukrywa\u0142a, wyst\u0119puj\u0105c jako Mira Wiszniewska. Zadebiutowa\u0142a jako 16-latka w koprodukcji niemiecko-polskiej, ale nie zrobi\u0142a mi\u0119dzynarodowej kariery. Wyst\u0119powa\u0142a w najs\u0142ynniejszych ekranowych przebojach mi\u0119dzywojnia. Ostatni\u0105 rol\u0119 zagra\u0142a w 1939 roku w filmie Bia\u0142y murzyn<\/i>, maj\u0105c zaledwie 20 lat. Wyemigrowa\u0142a do Stan\u00f3w Zjednoczonych, zmar\u0142a w Rochester w 1981 roku.<\/p>\n

Wiszniewska, podobnie jak Batycka, zaczyna\u0142a od r\u00f3l drugoplanowych, staj\u0105c si\u0119 coraz bardziej rozpoznawaln\u0105 i lubian\u0105 twarz\u0105 ekranu. Po wyst\u0119pie w Augu\u015bcie Mocnym<\/i> (re\u017c. Paul Wegener, Stanis\u0142aw Wasilewski, 1936) pojawi\u0142a si\u0119 w Tr\u0119dowatej<\/i> (re\u017c. Juliusz Gardan, 1936) w roli dziewcz\u0119cej Lusi. Swoim wdzi\u0119kiem uj\u0119\u0142a i publiczno\u015b\u0107, i tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy od razu obsadzili j\u0105 w roli doros\u0142ej ju\u017c bohaterki w Ordynacie Michorowskim<\/i> (re\u017c. Henryk Szaro, 1937), b\u0119d\u0105cym kontynuacj\u0105 adaptacji bestsellerowej powie\u015bci Heleny Mniszk\u00f3wny. Oryginalna uroda pozwala\u0142a Wiszniewskiej nada\u0107 charakterystycznych rys\u00f3w odtwarzanym przez siebie postaciom, nawet gdy nie wychodzi\u0142y one poza schemat bohaterek melodramat\u00f3w, jak opieku\u0144cza piel\u0119gniarka z filmu \u017bona, nie \u017cona<\/i> (re\u017c. Emil Chaberski, 1939). Z naturaln\u0105 swobod\u0105 elegantki wcieli\u0142a si\u0119 w c\u00f3rk\u0119 polskiego milionera w Dziewczyna szuka mi\u0142o\u015bci <\/i>(re\u017c. Romuald Gantkowski, 1938), a w filmie Bia\u0142y murzyn<\/i> (re\u017c. Leonard Buczkowski, 1939) w dumn\u0105 arystokratk\u0105, kt\u00f3r\u0105 po \u015bmierci narzeczonego ojciec sk\u0142ania do zaaran\u017cowanego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, by unikn\u0105\u0107 skandalu, jaki wywo\u0142a\u0142yby narodziny nie\u015blubnego dziecka. Tragiczna bohaterka spogl\u0105da\u0142a z ekranu melancholijnym spojrzeniem Wiszniewskiej, znanym z jej popularnych zdj\u0119\u0107 portretowych. Nie mog\u0142o by\u0107 wi\u0119c w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce losy za\u0142amanej kobiety przyci\u0105gn\u0105 przed ekrany t\u0142umy, zw\u0142aszcza \u017ce w toku akcji dochodzi do weryfikacji uczu\u0107 i szcz\u0119\u015bliwego zbli\u017cenia si\u0119 do siebie przypadkowo dobranych partner\u00f3w.<\/p>\n

Najwi\u0119cej indywidualizmu mog\u0142a Wiszniewska nada\u0107 postaci Amelki w Dziewcz\u0119tach z Nowolipek<\/i> (re\u017c. J\u00f3zef Lejtes, asystentka Krystyna Severin-Zelwerowicz, 1937), gdzie wa\u017cne by\u0142o podkre\u015blenie odmienno\u015bci i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci mieszkanek warszawskiej kamienicy. Wyst\u0119p w towarzystwie El\u017cbiety Barszczewskiej, Jadwigi Andrzejewskiej, Anny Jaracz\u00f3wny i innych gwiazd by\u0142 dla niej okazj\u0105, by poznawa\u0107 i udoskonala\u0107 sw\u00f3j warsztat, a r\u00f3wnocze\u015bnie by zademonstrowa\u0107 swoje aktorskie mo\u017cliwo\u015bci. Adaptacja zosta\u0142a dobrze przyj\u0119ta przez krytyk\u0119, co przyczyni\u0142o si\u0119 do wzrostu popularno\u015bci odtw\u00f3rczy\u0144 g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l. O podtrzymanie zainteresowania Wiszniewsk\u0105 dba\u0142 mi\u0119dzy innymi \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d, zamieszczaj\u0105cy obok fotos\u00f3w filmowych tak\u017ce jej zdj\u0119cia z imprez towarzyskich, na kt\u00f3rych pojawia\u0142a si\u0119 w \u201egwiazdorskich\u201d toaletach. Uj\u0119cia z kolejnych warszawskich bali mody pokazuj\u0105, \u017ce aktorka nieustannie pozostawa\u0142a w centrum obyczajowego \u017cycia stolicy. Z pewno\u015bci\u0105 zosta\u0142aby jego niekwestionowan\u0105 kr\u00f3low\u0105 jako \u017cona wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bciciela lokalu \u201eAdria\u201d \u2013 poznanego na planie producenta filmowego W\u0142adys\u0142awa Mikosza w 1939 roku. Jak stwierdzi\u0142a we wspomnieniach o tym okresie: Lubi\u0142am swoj\u0105 prac\u0119, a przysz\u0142o\u015b\u0107 zdawa\u0142a si\u0119 by\u0107 bardzo r\u00f3\u017cowa<\/i><\/a>[17]<\/a>. Niestety, wybuch wojny pokrzy\u017cowa\u0142 jej plany zwi\u0105zane z wyst\u0119pami w \u201eAdrii\u201d i przed kamer\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

Tamara Wiszniewska, fot.: „Van – Dyck”, \u017ar\u00f3d\u0142o: Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/p>\n

Zdj\u0119cia portretowe Wiszniewskiej eksponowa\u0142y jej pi\u0119kn\u0105 twarz i tajemnicze spojrzenie, maj\u0105ce przyci\u0105gn\u0105\u0107 widz\u00f3w przed ekrany. Ten intryguj\u0105cy wizerunek wr\u0119cz zach\u0119ca\u0142 do bada\u0144 kinofilskich, kt\u00f3re podj\u0119\u0142a na swoim blogu Monika Zakrzewska, pasjonatka przedwojennego kina i kabaretu. W 2014 roku w\u015br\u00f3d swoich zapisk\u00f3w zamie\u015bci\u0142a tekst o \u201edziewczynie o smutnych oczach\u201d, opisuj\u0105c w nim \u017cycie Tamary Wiszniewskiej<\/a>[18]<\/a>. Autorka nazwa\u0142a swoj\u0105 tajemnicz\u0105 bohaterk\u0119 \u201epolsk\u0105 Gret\u0105 Garbo\u201d, charakteryzuj\u0105c j\u0105 jako kobiet\u0119 wytworn\u0105, dobrze ubran\u0105 i lubi\u0105c\u0105 bogat\u0105 bi\u017cuteri\u0119. Zami\u0142owanie do jubilerskich ozd\u00f3b znalaz\u0142o swoje praktyczne zastosowanie po wybuchu wojny, gdy drogocenne przedmioty mo\u017cna by\u0142o spieni\u0119\u017cy\u0107, by kupi\u0107 \u017cywno\u015b\u0107, o czym Zakrzewska dowiedzia\u0142a si\u0119 z wywiadu udzielonego przez aktork\u0119 ameryka\u0144skiej gazecie \u201eTimes Union\u201d w 1974 roku.<\/p>\n

Szczeg\u00f3\u0142owe dzieje rodziny Mikosz\u00f3w po 1939 roku przedstawia Grzegorz Rogowski, kt\u00f3ry uzupe\u0142ni\u0142 szcz\u0105tkowe dane z oficjalnych \u017ar\u00f3de\u0142 informacjami zebranymi w trakcie rozm\u00f3w z c\u00f3rk\u0105 Wiszniewskiej, a tak\u017ce zdj\u0119ciami z album\u00f3w domowych i notatkami prasowymi zebranymi w Stanach Zjednoczonych. W swoim tek\u015bcie o przerwanym \u015bnie Kopciuszka<\/i><\/a>[19]<\/a> zamieszcza r\u00f3wnie\u017c materia\u0142y filmowe z okresu dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego \u2013 fotosy, programy \u2013 kt\u00f3re posiada we w\u0142asnej kolekcji lub zaczerpn\u0105\u0142 z archiw\u00f3w cyfrowych. Dzi\u0119ki temu wype\u0142niaj\u0105 si\u0119 luki w opowie\u015bci o karierze Wiszniewskiej, kt\u00f3ra zamyka si\u0119 w ramie dw\u00f3ch do\u015bwiadcze\u0144 kulturowych: poczucia odmienno\u015bci ze wzgl\u0119du na swoje ukrai\u0144skie pochodzenie (o kt\u00f3rym aktorka niewiele m\u00f3wi\u0142a) oraz wra\u017cenia obco\u015bci, na jakie skazani s\u0105 emigranci. Irena Race, c\u00f3rka Tamary, otwarcie m\u00f3wi Rogowskiemu o ukrai\u0144skim pochodzeniu matki oraz o pracy swojego dziadka w ukrai\u0144skiej gazecie<\/a>[20]<\/a>. W toku opowie\u015bci Rogowskiego pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c informacja, \u017ce aktorka cieszy\u0142a si\u0119 macierzy\u0144stwem, a rozw\u00f3j c\u00f3reczki dokumentowa\u0142a zapiskami po polsku i ukrai\u0144sku. <\/p>\n

Przywo\u0142ane przez autora fakty z dzieci\u0144stwa urodzonej w Dubnie na Wo\u0142yniu przysz\u0142ej gwiazdy uzmys\u0142awiaj\u0105, jak szybka i intensywna by\u0142a zmiana w jej stylu \u017cycia, gdy jako szesnastolatka stan\u0119\u0142a przed kamer\u0105. Mi\u0119dzy gimnazjum w \u0141ucku a planem filmowym by\u0142 jeszcze kurs ta\u0144ca w s\u0142ynnej szkole Tacjanny Wysockiej oraz wyst\u0119py w zespole \u201eTacjanek\u201d, odbywaj\u0105ce si\u0119 mi\u0119dzy innymi w \u201eAdrii\u201d. Jak wspomina\u0142a Wiszniewska: W czasie jednego z przedstawie\u0144 w tym nocnym lokalu <\/i>[w \u201eAdrii\u201d] w listopadzie 1935 roku zosta\u0142am poinformowana, \u017ce s\u0142awny niemiecki re\u017cyser jest w\u015br\u00f3d publiczno\u015bci i chcia\u0142by ze mn\u0105 porozmawia\u0107. Po przedstawieniu podesz\u0142am do niego, a on zapyta\u0142, czy by\u0142abym zainteresowana zagra\u0107 w jego nowym filmie. [\u2026] Nikt mu mnie nie wskazywa\u0142, niczyjej te\u017c nie mia\u0142am protekcji. Po prostu mnie zobaczy\u0142 w\u015br\u00f3d ta\u0144cz\u0105cych kole\u017canek i niezw\u0142ocznie zaproponowa\u0142 engagement z wyjazdem do Berlina za dwa tygodnie na zdj\u0119cia<\/i><\/a>[21]<\/a>.<\/i><\/p>\n

Przeciwie\u0144stwem bajkowego pocz\u0105tku kariery jest jej kres w momencie wybuchu wojny, kiedy \u2013 jak wspomina Wiszniewska \u2013 nast\u0105pi\u0142 pocz\u0105tek ko\u0144ca polskich film\u00f3w<\/i><\/a>[22]<\/a>. Lata okupacji to dla niej nieustanna walka o przetrwanie, \u017cycie w trosce o bezpiecze\u0144stwo swoje i rodziny. Ostatnie warszawskie zdj\u0119cie Tamary z c\u00f3rk\u0105 na spacerze pochodzi z czerwca 1944 roku, na dwa miesi\u0105ce przed powstaniem, po kt\u00f3rym resztki przedwojennego \u015bwiata obr\u00f3c\u0105 si\u0119 w zgliszcza. Rodzinie uda\u0142o si\u0119 \u2013 przez Prag\u0119, a nast\u0119pnie Niemcy \u2013 wyjecha\u0107 do Stan\u00f3w Zjednoczonych, gdzie przysz\u0142o im wcieli\u0107 si\u0119 w nowe role. Jak przyzna\u0142a Wiszniewska reporterowi lokalnej prasy w Rochester: Zmiana profesji \u2013 dodaje Pani Mikosz ze \u015bmiechem. Nie [\u2026] s\u0105dz\u0119, by by\u0142 mo\u017cliwy powr\u00f3t do mojego poprzedniego zaj\u0119cia. Montuj\u0119 lornetki w firmie Wollensak. To praca. Robi\u0119 to, bo musz\u0119<\/i><\/a>[23]<\/a>. Jedyn\u0105 okazj\u0105 do powrotu do aktorskiej kariery by\u0142 udzia\u0142 w pokazach polskich film\u00f3w organizowanych dla Polonii, kt\u00f3ra traktowa\u0142a je jako sentymentaln\u0105 wycieczk\u0119 do utraconego \u015bwiata.<\/p>\n

Re-wizyjne projekty w rodzaju Framed<\/i> pr\u00f3buj\u0105 przeciwstawi\u0107 si\u0119 mechanizmom kultury popularnej, do kt\u00f3rych odnosi si\u0119 tytu\u0142 tomu o emigruj\u0105cych aktorach: Skazane na zapomnienie<\/i>. Dzia\u0142ania artystyczne, poparte prac\u0105 archiwistyczn\u0105, wykraczaj\u0105 poza kinofilsk\u0105 pasj\u0119 odkrywania fakt\u00f3w i obraz\u00f3w filmowych, pr\u00f3buj\u0105c dokona\u0107 interwencji w kszta\u0142t historii kina. \u201eWykadrowanie\u201d aktorek z ich najpopularniejszych ekranowych kreacji i zestawienie tych obraz\u00f3w z narracj\u0105 biograficzn\u0105 ma prowokowa\u0107 do pyta\u0144 o (nie)obecno\u015b\u0107 kobiet w kinowej tradycji. Przyk\u0142adem na to, jak wydarzenia historyczne, ale tak\u017ce zmiana modelu produkcji filmowej, wp\u0142ywaj\u0105 na karier\u0119 aktorek, jest biografia Heleny Gross\u00f3wny, kt\u00f3ra cho\u0107 po wojnie pozosta\u0142a w kraju, to jednak popad\u0142a w zapomnienie, mimo swojego do\u015bwiadczenia w pracy na planie. Drastyczny prze\u0142om w jej karierze \u0142atwo ukaza\u0107, si\u0119gaj\u0105c po materia\u0142 fotograficzny z zasob\u00f3w Filmoteki Narodowej<\/a>[24]<\/a>. Na has\u0142o Helena Gross\u00f3wna wy\u015bwietla si\u0119 146 fotos\u00f3w, a kilkana\u015bcie pochodzi wy\u0142\u0105cznie z Zapomnianej melodii<\/i> (re\u017c. Konrad Tom, Jan Fethke, 1938), cho\u0107 w tym samym roku wyst\u0105pi\u0142a jeszcze w pi\u0119ciu innych filmach. W polskiej kontynuacji Framed<\/i> na kadrze z wizerunkiem gwiazdy polskich komedii muzycznych mo\u017cna by zamie\u015bci\u0107 notatk\u0119: \u201eAbsolwentka szko\u0142y baletowej i paryskich kurs\u00f3w Matyldy Krzesi\u0144skiej, partnerki Wac\u0142awa Ni\u017cy\u0144skiego. Uczestniczka Powstania Warszawskiego, wi\u0119\u017aniarka oboz\u00f3w koncentracyjnych. Po II wojnie \u015bwiatowej wyst\u0105pi\u0142a w jednym serialu i sze\u015bciu filmach fabularnych \u2013 w ostatnim prawie 30 lat przed \u015bmierci\u0105\u201d. Biografia zawodowa Gross\u00f3wny jest znacznie bogatsza, je\u015bli uwzgl\u0119dni\u0107 w niej karier\u0119 sceniczn\u0105 i role teatralne, jej kres by\u0142 jednak r\u00f3wnie dramatyczny jak hollywoodzkich aktorek.<\/p>\n

<\/p>\n

Helena Gross\u00f3wna, 1934 rok, \u017ar\u00f3d\u0142o: „Ilustrowany Kurier Codzienny” – Archiwum Ilustracji<\/span><\/p>\n

Dokonuj\u0105c re-wizji dorobku polskich aktorek, nie trzeba si\u0119ga\u0107 po czasy przedwojenne. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 Gra\u017cyna D\u0142ugo\u0142\u0119cka, kt\u00f3rej spektakularny debiut w Dziejach grzechu<\/i> (re\u017c. Walerian Borowczyk, 1975) nie prze\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na dalsz\u0105 karier\u0119 w kraju. Na kadrze przedstawiaj\u0105cym j\u0105 w filmie Borowczyka mo\u017cna by napisa\u0107, jak w przypadku zapami\u0119tanej z Psychozy<\/i> Janet Leigh: \u201eDo\u015bwiadczy\u0142a \u00absyndromu poobsadowego\u00bb. Po wyje\u017adzie za granic\u0119 kontynuowa\u0142a karier\u0119 w teatrze. W 2015 roku uczestniczy\u0142a w pokazie odnowionej wersji Dziej\u00f3w grzechu<\/i> na Festiwalu Polskich Film\u00f3w Fabularnych w Gdyni\u201d.<\/p>\n

Tak opracowane kr\u00f3tkie, cz\u0119sto przewrotne historie aktorek, zainspirowane projektem Framed<\/i>, <\/i>ods\u0142aniaj\u0105 zapomniane albo niedostrzegane epizody z ich karier oraz \u017cycia prywatnego. W ich przygotowaniu \u2013 je\u015bli chcia\u0142oby si\u0119 podtrzyma\u0107 ide\u0119 Iai Filiberti i Debory Hirsch \u2013 nie chodzi wy\u0142\u0105cznie o dopisanie kobiet do istniej\u0105cej narracji historycznej, lecz o dokonanie jej swoistej re-wizji. Dla badaczek filmu \u2013 Mary Ann Doane, Patricii Mellencamp i Lindy Williama<\/a>[25]<\/a> \u2013 oznacza to przyj\u0119cie perspektywy krytycznej, pozwalaj\u0105cej dostrzec i przeanalizowa\u0107 sposoby obecno\u015bci kobiet w instytucji kina, a nie tylko w filmowych obrazach. Wydaje si\u0119, \u017ce aby zrealizowa\u0107 podobne re-wizyjne projekty, dotycz\u0105ce historii kobiet w kinie, potrzebna jest zar\u00f3wno kinofilska pasja poznania filmowych obraz\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci, jak i ciekawo\u015b\u0107 ka\u017c\u0105ca szuka\u0107 materia\u0142\u00f3w poza kadrem. Sontag w swoim tek\u015bcie o upadku kina pisa\u0142a, \u017ce kinofilia to bardzo specyficzny rodzaj mi\u0142o\u015bci inspirowanej przez kino<\/i><\/a>[26]<\/a>, wyrastaj\u0105cy z przekonania o niepowtarzalno\u015bci i odmienno\u015bci sztuki filmowej na wskro\u015b modernistycznej, og\u00f3lnie dost\u0119pnej, r\u00f3wnocze\u015bnie poetyckiej i tajemniczej<\/i><\/a>[27]<\/a>. Tymczasem re-wizyjny model kinofilskiego odbioru ka\u017ce spojrze\u0107 poza aur\u0119 poetycko\u015bci i tajemniczo\u015bci, by zobaczy\u0107 jej \u017ar\u00f3d\u0142a oraz konsekwencje.<\/p>\n

Prac\u0119 Framed<\/i> mo\u017cna potraktowa\u0107 jako modelowy przyk\u0142ad re-wizyjnej kinofilii, zak\u0142adaj\u0105cej przyj\u0119cie postawy refleksyjnej, opisywanej przez Laur\u0119 Mulvey. Wymaga ona umiej\u0119tno\u015bci spojrzenia na filmow\u0105 celuloidow\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107<\/i> z perspektywy czasu oraz dialektyczn\u0105 relacj\u0119 pomi\u0119dzy tym co stare a co nowe<\/i><\/a>[28]<\/a>. Dla teoretyczki szczeg\u00f3lnie wa\u017cne by\u0142y nowe technologie, umo\u017cliwiaj\u0105ce patrzenie nie na \u015bwiat, ale na wewn\u0119trzny \u015bwiat kina<\/i><\/a>[29]<\/a>. Autorki Framed<\/i> montowa\u0142y i aran\u017cowa\u0142y materia\u0142 filmowy, aby dotrze\u0107 do tego wewn\u0119trznego \u015bwiata i wskaza\u0107 w nim miejsca zajmowane przez kobiety. Realizuj\u0105c w\u0142asn\u0105 form\u0119 postulowanej przez Sontag nowej kino-mi\u0142o\u015bci, potwierdzi\u0142y, \u017ce poprzez refleksyjn\u0105, a zarazem re-wizyjn\u0105 postaw\u0119 miejsce spojrzenia w kinie zyskuje nowy wymiar; [\u2026] prowadz\u0105cy do innych rodzaj\u00f3w przyjemno\u015bci, fascynacji i zadumy<\/i><\/a>[30]<\/a>. Jednym z nich mo\u017ce by\u0107 re-wizyjna kinofilia.<\/p>\n

Tekst powsta\u0142 jako efekt bada\u0144 prowadzonych w ramach projektu: Pionierki z kamer\u0105: Kobiety w kinie i w fotografii w Galicji 1896-1948<\/i>, sfinansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (2014\/13\/B\/HS2\/00908), realizowanego na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w latach 2015\u20132018.<\/p>\n

\n
\n
\n

<\/a>[1] Zob. S. Sontag, The Decay of Cinema<\/i>, \u201eThe New York Times\u201d, 25.02.1996, http:\/\/www.nytimes.com\/1996\/02\/25\/magazine\/the-decay-of-cinema.html (dost\u0119p: 3.03.2017). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] Ch. Keathley, Cinephilia and History or the Wind in the Trees<\/i>, Indiana<\/st1_placename> University<\/st1_placetype><\/st1_place> Press, Bloomington 2006, s. 4. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] Serii wystaw towarzyszy\u0142a publikacja Framed. <\/i>100 round trips to Hollywood<\/st1_city><\/st1_place><\/i>, Charta 2010. W Polsce projekt Framed<\/i> w formie wideoeseju by\u0142 pokazywany w trakcie wystawy Gender w sztuce<\/i>, MOCAK, Krak\u00f3w, 15.05.2015 \u2013 27.09.2015. Zob. http:\/\/www.iaiafiliberti.it\/framed-works\/ i http:\/\/dhirsch.deborahirsch.org\/html_gallery.cfm?menu_itemID=934897&load=html&parentID=1123145 (dost\u0119p: 2016.11.12). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Zob. Artystki Iaia Filiberti i Debora Hirsch w rozmowie z Paol\u0105 Ugolini, http:\/\/www.iaiafiliberti.it\/framed-texts\/ (dost\u0119p: 20.11.2016). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] Wszystkie cytaty pozbawione \u017ar\u00f3de\u0142 bibliograficznych pochodz\u0105 z projektu Framed<\/i>. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] Reprodukcja i om\u00f3wienie fotografii ze zbior\u00f3w NAC, dokumentuj\u0105cej udzia\u0142 Batyckiej w kongresie, w tek\u015bcie: M. Radkiewicz, Galicyjskie kobiety w polskiej kulturze filmowej lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku<\/i>, \u201ePrzegl\u0105d Kulturoznawczy\u201d 2014, nr 3 (21), s. 350. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] (B) [Leon Brun], Dooko\u0142a<\/i> Dusz w niewoli, \u201eKino\u201d 1930, nr 2. Cyt. za przedrukiem w: Polski film fabularny 1918-1939. Recenzje, <\/i>red. B. Gierszewska, Ksi\u0119garnia Akademicka, Krak\u00f3w 2012, s. 131. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] M.J.W. [Wielopolska], Dusze w niewoli<\/i>, \u201eKurier Poranny\u201d 1930, nr 81. Cyt. za przedrukiem w: Polski film fabularny<\/i>\u2026, dz. cyt., s. 132. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] Zob. \u201eChwila\u201d 1930, nr 3978 (23 kwietnia), s. 4, https:\/\/libraria.ua\/issue_view.php\/issue-27831\/N3978\/aid\/1077389\/hl\/Zofia%20Batycka. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] Zob. \u201eChwila\u201d 1936, nr 6369 (12 listopada), s. 10, https:\/\/libraria.ua\/issue_view.php\/issue-30219\/N6339\/aid\/1261085\/hl\/Zofia%20Batycka. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] Fragment ze wspomnie\u0144 aktorki spisanych dla programu telewizyjnego. Cyt. za: G. Rogowski, Skazane na zapomnienie. Polskie aktorki filmowe na emigracji<\/i>, Muza, Warszawa 2017, s. 350. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] Zob. http:\/\/cosiedziwisz.blog.pl\/2014\/12\/08\/dziewczyna-o-smutnych-oczach-tajemnicza-tamara-wiszniewska-polska-greta-garbo\/ (dost\u0119p: 20.03.2017). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] G. Rogowski, Tamara Wiszniewska. Przerwany sen Kopciuszka<\/i>, [w:] tego\u017c, Skazane na zapomnienie<\/i>, dz. cyt., s. 312\u2013391. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] Zob. fragmenty wywiadu autora z Iren\u0105 Race w listopadzie 2015 r. w Rochester. Cyt. za: G. Rogowski, Skazane na zapomnienie<\/i>, dz. cyt., <\/i>s. 314\u2013317. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] Fragment ze wspomnie\u0144 aktorki spisanych dla programu telewizyjnego. Cyt. za: G. Rogowski, Skazane na zapomnienie<\/i>, dz. cyt., s. 323. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] Tam\u017ce, s. 351. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] Fragment wywiadu dla \u201eDemocrat and Chronicle\u201d z 13 kwietnia 1951 r. Cyt. za: G. Rogowski, Skazane na zapomnienie<\/i>, dz. cyt., s. 368. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] Zob. www.fototeka.fn.org.pl. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] Re-vision: Essays in Feminist Film Criticism<\/i>, red. M.A. Doane, P. Mellencamp, L. Williams, Los Angeles<\/st1_city><\/st1_place> 1984. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] Zob. S. Sontag, The Decay of Cinema<\/i>, \u201eThe New York Times\u201d, 25.02.1996, http:\/\/www.nytimes.com\/1996\/02\/25\/magazine\/the-decay-of-cinema.html (dost\u0119p: 3.03.2017) [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] L. Mulvey, Spojrzenie w przesz\u0142o\u015b\u0107: nowe przemy\u015blenia o feministycznej teorii filmu lat 70<\/i>, t\u0142um. M. Radkiewicz, \u201ePanopticum\u201d 2005, nr 4, s. 35. Podej\u015bcie Mulvey om\u00f3wione zosta\u0142o w tek\u015bcie: M. Radkiewicz, Kreacyjna kinofilia<\/i>, \u201eEkrany\u201d 2015, nr 3\u20134, s. 76\u201379. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[29] L. Mulvey, Widz refleksyjny<\/i>, t\u0142um. M. Struczy\u0144ski, [w:] tej\u017ce, Do utraty wzroku<\/i>, Wyd. Ha!art, Krak\u00f3w 2010, s. 306. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[30] Tam\u017ce, s. 314. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n


\n<\/a><\/a><\/p>\n

Tytu\u0142 odsy\u0142a do dw\u00f3ch termin\u00f3w opisuj\u0105cych odbi\u00f3r filmowy: kinofilii oraz re-wizji. Pierwszy jest przez teoretyk\u00f3w definiowany jako rodzaj mi\u0142o\u015bci do kina, obejmuj\u0105cej filmy (i filmowe spektakle), gwiazdy oraz zbudowane wok\u00f3\u0142 nich legendy \u2013 szczeg\u00f3lnie silne w przypadku kobiet wyst\u0119puj\u0105cych na ekranie. Natomiast poj\u0119cie re-wizji jest zwi\u0105zane z feministyczn\u0105 perspektyw\u0105 odbioru, w krytyczny spos\u00f3b patrz\u0105c\u0105 na kinowe mechanizmy produkcji oraz zwi\u0105zane z nimi konwencje przedstawiania kobieco\u015bci oraz kobiecego aktorstwa. Tekst nie ma jednak charakteru teoretycznych rozwa\u017ca\u0144, lecz jest analiz\u0105 \u017cyciorys\u00f3w kobiecych gwiazd \u2013 polskich i zagranicznych. W jego pierwszej cz\u0119\u015bci zostaje om\u00f3wiony projekt Iai Filiberti i Debory Hirsch Framed <\/i>(2010), kt\u00f3rego autorki dokonuj\u0105 re-wizji \u017cyciorys\u00f3w hollywoodzkich s\u0142aw. Zamiast gloryfikowa\u0107 wizerunki i role wybranych aktorek, pokazuj\u0105, jak dramatyczne by\u0142y ich losy w \u017cyciu zawodowym oraz prywatnym. Tragiczne wydarzenia, przywo\u0142ane przez artystki w kr\u00f3tkich biogramach, pozostaj\u0105 w sprzeczno\u015bci z atrakcyjnymi filmowymi wizerunkami kobiet, na kt\u00f3rych \u017cyciu w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b zaci\u0105\u017cy\u0142 sukces odniesiony na ekranie.W drugiej cz\u0119\u015bci tekstu podobnemu ogl\u0105dowi jak we Framed<\/i> zostaj\u0105 poddane \u017cyciorysy polskich aktorek b\u0119d\u0105cych w pewnych momentach swojego \u017cycia prawdziwymi gwiazdami ekranu. Tymczasem re-wizja ich biografii pokazuje, \u017ce filmowa s\u0142awa nie zawsze przek\u0142ada\u0142a si\u0119 na udane \u017cycie i karier\u0119. Jest to widoczne zw\u0142aszcza w przypadku aktorek z okresu dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego, kt\u00f3rym wydarzenia historyczne drastycznie przerwa\u0142y zawodowe sukcesy i zwi\u0105zane z nimi plany.<\/p>\n

In the title there are two terms recalled that define different aspects of spectatorship: cinephilia and re-vsion. The first one is usually defined by theorists as both admiration and  passion for films and film culture. The second one comes from the feminist film theory and indicates critical perspective towards ways of women\u2019s representation on the screen and mechanisms of Hollywood cinema. These two terms are used to analyze selected examples of  foreign and Polish female film stars and their roles. The text consists of two parts, in the first one there is an analysis of a visual project Framed <\/i>(2010) by Iaia Filiberti and Debora Hirsch who recovered the forgotten lives of some fames actresses who during their lives experienced the thrill of success, as well as the sorrow of oblivion and the demise. In the second the same re-visionist perspective is used to describe life and career of selected Polish female film stars whose spectacular careers where dramatically stopped or changed by personal problems or historical events, including II World War. I attempt to analyze both films and biographies, focusing on facts, images, reviews that put images and lives of women in cinema in different light. <\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/strong> feminizm, kinofilia, Iaia Filiberti, Debora Hirsch, Hollywood, gwiazda, Zofia Batycka, Tamara Wiszniewska, Helena Gross\u00f3wna<\/p>\n

Dr hab. Ma\u0142gorzata Radkiewicz, prof. UJ<\/strong> \u2013 filmoznawczyni. Zajmuje si\u0119 problematyk\u0105 to\u017csamo\u015bci kulturowej w kulturze wizualnej i kinie wsp\u00f3\u0142czesnym. Prowadzi badania nad tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 kobiet w kinie, fotografii i w sztuce. Wyrazem jej zainteresowa\u0144 s\u0105 publikacje: W poszukiwaniu sposobu ekspresji. O filmach Jane Campion i Sally Potter<\/i> (2001), W\u0142adczynie spojrzenia. Teoria filmu a praktyka re\u017cyserek i artystek<\/i> (2010). Ponadto autorka ksi\u0105\u017cek: Derek Jarman. Portret indywidualisty<\/i> (2003), M\u0142ode wilki polskiego kina. Kategoria gender a debiuty lat 90.<\/i> (2006), Oblicza kina queer<\/i> (2014). W latach 2015\u20132018 koordynatorka projektu badawczego Narodowego Centrum Nauki: \u201ePionierki z kamer\u0105. Kobiety w kinie i fotografii w Galicji 1896\u20131945\u201d. Jako stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w roku 2015 prowadzi\u0142a badania opracowane w monografii  Modernistki o kinie. Kobiety w polskiej krytyce i publicystyce filmowej 1918\u20131939<\/i> (2016). Publikuje w katalogach wystaw, w antologiach i na \u0142amach czasopism, m.in. \u201eRita Baum”, \u201eKwartalnik Filmowy”, \u201ePrzegl\u0105d Kulturoznawczy\u201d, \u201eKultura Wsp\u00f3\u0142czesna”. Cz\u0142onkini Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego oraz Polskiego Towarzystwa Bada\u0144 nad Filmem i Mediami.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jubileusz 100-lecia X Muzy sprowokowa\u0142 w latach 90. szereg dyskusji nad fenomenem kinofilii, prowadzonych zar\u00f3wno przez publicyst\u00f3w, jak i akademik\u00f3w zwiastuj\u0105cych epok\u0119 \u201epost-kinofilsk\u0105\u201d (post-cinephilic). O ile pierwsi, jak Susan Sontag[1], wskazuj\u0105c na upadek kina, oznajmiali tak\u017ce \u015bmier\u0107 kinofilii, o tyle drudzy akcentowali ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 zjawiska \u201emi\u0142o\u015bci do kina\u201d oraz historyczne znaczenie zwi\u0105zanych z nim dzia\u0142a\u0144. Susan… Czytaj wi\u0119cej »Re-wizyjna kinofilia<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1745,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[873],"tags":[876,205,35,877,878,879,70,880,881],"ppma_author":[90],"class_list":["post-350","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2017","tag-debora-hirsch","tag-feminizm","tag-gwiazda-filmowa","tag-helena-grossowna","tag-hollywood","tag-iaia-filiberti","tag-kinofilia","tag-tamara-wiszniewska","tag-zofia-batycka"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t