{"id":344,"date":"2017-10-26T00:00:00","date_gmt":"2017-10-25T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2017\/10\/26\/z-warsztatu-gdzie-jest-autor-kilka-slow-o-interaktywnych-filmach-dokumentalnych\/"},"modified":"2021-06-25T14:24:21","modified_gmt":"2021-06-25T13:24:21","slug":"z-warsztatu-gdzie-jest-autor-kilka-slow-o-interaktywnych-filmach-dokumentalnych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/z-warsztatu-gdzie-jest-autor-kilka-slow-o-interaktywnych-filmach-dokumentalnych\/","title":{"rendered":"Gdzie jest Autor? Kilka s\u0142\u00f3w o interaktywnych filmach dokumentalnych"},"content":{"rendered":"

Jako re\u017cyser jestem przyzwyczajona do linearnej struktury, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna (a nawet trzeba) precyzyjnie skonstruowa\u0107, dbaj\u0105c o rozw\u00f3j dramaturgii, momenty napi\u0119cia i wyciszenia. Ilekro\u0107 wchodz\u0119 do studia monta\u017cowego, ogarnia mnie to samo uczucie, \u017ce oto w tej przestrzeni, w tym \u015bwiecie jestem Bogiem \u2013 stw\u00f3rc\u0105 \u015bwiata, konstruktorem codzienno\u015bci, wszechw\u0142adc\u0105. I jak ka\u017cdy w\u0142adca nie chc\u0119 tej mojej w\u0142adzy nad \u015bwiatem odda\u0107.<\/p>\n

<\/p>\n

Florian Thalhofer, \u017ar\u00f3d\u0142o: http:\/\/www.webdoku.de<\/span><\/p>\n

A filmy interaktywne zmuszaj\u0105 autora do zrzeczenia si\u0119 przynajmniej cz\u0119\u015bci praw od zawsze przynale\u017cnych filmowemu w\u0142adcy, jak cho\u0107by prawo decydowania o sekwencyjno\u015bci scen (os\u0142awiony efekt Kuleszowa, kt\u00f3ry m\u00f3wi o tym, jak kolejno\u015b\u0107 uj\u0119\u0107, a nawet i samych scen, kt\u00f3rym nadaje si\u0119 nowe znaczenie poprzez zderzenie ze sob\u0105 r\u00f3\u017cnych obraz\u00f3w, determinuje spos\u00f3b ich odczytywania). W przypadku narracji interaktywnych autor posiada w\u0142adz\u0119 jedynie nad cz\u0105steczkami, elementami sk\u0142adowymi opowie\u015bci, odpowiednikami leksji. Florian Thalhofer, tw\u00f3rca Korsakowa, jednego z najbardziej popularnych program\u00f3w do tworzenia film\u00f3w interaktywnych, nazywa te jednostki SNU, czyli Smallest Narrative Unit (najmniejsza jednostka narracyjna). Zazwyczaj s\u0105 to pojedyncze sceny, narracje dotycz\u0105ce jednego z wielu bohater\u00f3w filmu, czasami jest to wr\u0119cz jedna wypowied\u017a. Natomiast kolejno\u015b\u0107 ich nast\u0119powania jest ju\u017c (a przynajmniej \u2013 zgodnie z logik\u0105 projekt\u00f3w interaktywnych \u2013 powinna by\u0107) w gestii widza, nazywanego tu cz\u0119sto u\u017cytkownikiem, jak aktywny u\u017cytkownik programu komputerowego w przeciwie\u0144stwie do pasywnego widza telewizji. A mo\u017ce raczej powinni\u015bmy go nazwa\u0107 tofflerowskim prosumentem, kt\u00f3ry jednocze\u015bnie konsumuje i tworzy tre\u015bci? W ka\u017cdym razie nast\u0119puje tutaj radykalne przesuni\u0119cie punktu ci\u0119\u017cko\u015bci z pozycji autora w kierunku u\u017cytkownika.<\/p>\n

Interaktywne narracje ulegaj\u0105 te\u017c nieustannemu przeobra\u017caniu \u2013 to, co dzi\u015b jest mo\u017cliwe i atrakcyjne dla odbiorcy, niekoniecznie b\u0119dzie takie w przysz\u0142o\u015bci. Bardzo trafnie uj\u0119\u0142a to Glorianna Davenport, opisuj\u0105c w 1995 roku pierwsze dokumenty interaktywne jako \u201eevolving documentary\u201d<\/a>[1]<\/a> (czyli dokument ewoluuj\u0105cy), zwracaj\u0105c tym samym uwag\u0119 na nieustanne transformacje technologiczno-dramaturgiczne, kt\u00f3rym podlegaj\u0105 tego typu projekty i kt\u00f3re czyni\u0105 jak\u0105kolwiek typologi\u0119 czy pr\u00f3b\u0119 precyzyjnego wytyczenia granic niezwykle trudn\u0105. Niew\u0105tpliwie popularyzacja film\u00f3w interaktywnych jest zwi\u0105zana z popularyzacj\u0105 Internetu i w\u0142a\u015bciwej mu sieciowej, nielinearnej formy komunikacji, oczywiste s\u0105 te\u017c inspiracje grami komputerowymi (o czym w dalszej cz\u0119\u015bci tekstu). Jednak Ryszard Kluszczy\u0144ski \u017ar\u00f3de\u0142 dokument\u00f3w interaktywnych czy w og\u00f3le film\u00f3w interaktywnych jako takich upatruje w sztuce nowych medi\u00f3w i w nurcie \u201eexpanded cinema\u201d, kina rozszerzonego. Zw\u0142aszcza ta druga propozycja wydaje mi si\u0119 szczeg\u00f3lnie adekwatna, poniewa\u017c jak zwraca uwag\u0119 Kluszczy\u0144ski, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Gene\u2019a Youngblooda: kino rozszerzone (dodajmy \u2013 podobnie jak filmowa tw\u00f3rczo\u015b\u0107 interaktywna) stanowi pewien stan transgresywnej \u015bwiadomo\u015bci, zrewoltowanej wobec tradycyjnej kinematografii, odrzucaj\u0105cej jej ekonomiczne fundamenty i otwieraj\u0105cej si\u0119 na nowe wizje rzeczywisto\u015bci. Ten ostatni aspekt filmu interaktywnego jako \u201eexpanded cinema\u201d jest zarazem najwa\u017cniejsz\u0105 form\u0105 jego powi\u0105zania z kultur\u0105 partycypacyjn\u0105, a jednocze\u015bnie wsp\u00f3\u0142tworzy relacje z innymi praktykami artystycznymi czy szerzej \u2013 spo\u0142ecznymi<\/i><\/a>[2]<\/a>.<\/p>\n

Kino interaktywne, co warto zaznaczy\u0107, wyros\u0142o nie tylko na gruncie sprzyjaj\u0105cej mu technologii, ale r\u00f3wnie\u017c przemian spo\u0142eczno-politycznych promuj\u0105cych aktywno\u015b\u0107 dotychczas biernych u\u017cytkownik\u00f3w medi\u00f3w. Obywatel epoki Internetu przyzwyczajony jest do tego, \u017ce ma wyb\u00f3r. \u017be nie musi godzi\u0107 si\u0119 na jedn\u0105, narzucon\u0105 odg\u00f3rnie form\u0119 narracji. W\u0142a\u015bciwa linearnym filmom dokumentalnym trzy- lub pi\u0119cioaktowa struktura opowiadania nie jest odpowiednia do opisania z\u0142o\u017conego \u015bwiata interaktywnych narracji. Ciekawe w tym kontek\u015bcie s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a powstania pierwszego (i do dzi\u015b jednego z najbardziej popularnych) program\u00f3w do tworzenia film\u00f3w interaktywnych, czyli Korsakowa. Florian Thalhofer wpad\u0142 na pomys\u0142 stworzenia programu, gdy pr\u00f3bowa\u0142 zrealizowa\u0107 maj\u0105cy by\u0107 jego prac\u0105 magistersk\u0105 film dokumentalny o ludziach dotkni\u0119tych zespo\u0142em Korsakowa \u2013 bardzo cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105cym u alkoholik\u00f3w zespo\u0142em schorze\u0144, kt\u00f3ry cechuj\u0105 m.in. zaburzenia pami\u0119ci bie\u017c\u0105cej, dygresyjny spos\u00f3b komunikowania si\u0119 i kr\u00f3tkie, powtarzaj\u0105ce si\u0119 sekwencje zda\u0144. Thalhofer postanowi\u0142 opowiedzie\u0107 historie tych ludzi ich w\u0142asnym j\u0119zykiem \u2013 bardziej odpowiadaj\u0105cym komunikacji w Internecie (czy\u017c Internet jako medium nie jest dotkni\u0119ty zespo\u0142em Korsakowa?) ni\u017c uporz\u0105dkowanym, linearnym strukturom klasycznego filmu dokumentalnego.<\/p>\n

<\/p>\n

Planet Galata<\/i>, http:\/\/planetgalata.com\/<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b, lata po eksperymencie Thalhofera i stworzeniu przez niego pierwszych film\u00f3w interaktywnych (w tym s\u0142ynnego Planet Galata<\/i>, opowie\u015bci o ludziach, kt\u00f3rych w jaki\u015b spos\u00f3b \u0142\u0105czy most Galata w Stambule, i o historii miejsca odkrywanej przez pryzmat bohater\u00f3w wybranych przez u\u017cytkownika), program\u00f3w do tworzenia interaktywnych projekt\u00f3w jest znacznie wi\u0119cej \u2013 jak cho\u0107by Klynt, Racontr, Storehouse, Interlude Treehouse czy Creativist. Cz\u0119sto te\u017c projekty interaktywne s\u0105 realizowane przez student\u00f3w wy\u017cszych uczelni, a nawet uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich.<\/p>\n

Ja r\u00f3wnie\u017c postanowi\u0142am podj\u0105\u0107 to wyzwanie i razem ze studentami Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Spo\u0142ecznej Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego tworzy\u0107 interaktywne narracje dokumentalne \u2013 a to o Wroc\u0142awiu widzianym oczami mieszkaj\u0105cej w nim mniejszo\u015bci chi\u0144skiej, a to o m\u0142odych ludziach pr\u00f3buj\u0105cych z r\u00f3\u017cnym skutkiem zaistnie\u0107 na rynku pracy, a to o niemieckiej historii Wroc\u0142awia i jej dzisiejszych pozosta\u0142o\u015bciach. Ze zdziwieniem odkry\u0142am, \u017ce w \u015brodowisku interaktywnym moi studenci czuj\u0105 si\u0119 bardzo naturalnie i wr\u0119cz intuicyjnie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 programami do tworzenia tre\u015bci. Co wi\u0119cej, osoby, kt\u00f3re mia\u0142y problem ze stworzeniem w ramach innych zaj\u0119\u0107 kr\u00f3tkiej linearnej narracji filmowej, w \u015bwiecie interaktywnym nie maj\u0105 \u017cadnych problem\u00f3w; wr\u0119cz przeciwnie \u2013 z niebywa\u0142\u0105 lekko\u015bci\u0105 bawi\u0105 si\u0119 projektami i eksploruj\u0105 granice mo\u017cliwo\u015bci wykorzystywanych program\u00f3w.<\/p>\n

Dla pokolenia, kt\u00f3re od dzieci\u0144stwa korzysta\u0142o z Internetu \u2013 surfowa\u0142o w sieci, nawigowa\u0142o pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi mediami i przede wszystkim gra\u0142o w gry komputerowe \u2013 jest to czynno\u015b\u0107 naturalna. Bo to w\u0142a\u015bnie do j\u0119zyka gier komputerowych i ich za ka\u017cdym razem odmiennej, cho\u0107 zbudowanej z tych samych element\u00f3w, narracji ch\u0119tnie nawi\u0105zuj\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni tw\u00f3rcy film\u00f3w interaktywnych. Dobrym przyk\u0142adem jest tu francuska produkcja The Journey to the End of Coal<\/i>. Ju\u017c na pocz\u0105tku tej opowie\u015bci widz\/u\u017cytkownik (a mo\u017ce gracz?) proszony jest o wcielenie si\u0119 w rol\u0119 dziennikarza \u015bledczego, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie pojawi\u0142 si\u0119 w Chinach, by opisa\u0107 niepokoj\u0105ce wypadki i nieludzkie warunki pracy w chi\u0144skich kopalniach w\u0119gla, w szczeg\u00f3lno\u015bci w jednej z prowincji. Za ka\u017cdym razem po uko\u0144czeniu jakiego\u015b etapu podr\u00f3\u017cy prosi si\u0119 u\u017cytkownika o podj\u0119cie decyzji: jaki \u015brodek komunikacji wybra\u0107 i w kt\u00f3r\u0105 ruszy\u0107 stron\u0119, czy te\u017c jakie zada\u0107 pytania napotkanym na drodze rozm\u00f3wcom. W zale\u017cno\u015bci od zadanych pyta\u0144 uzyskamy r\u00f3\u017cne odpowiedzi, a w zale\u017cno\u015bci od dokonanych wybor\u00f3w albo dotrzemy do prawdy o dzia\u0142alno\u015bci chi\u0144skich kopalni, albo zostaniemy wezwani przez dyrektora kompleksu, kt\u00f3ry uprzejmie poinformuje nas, \u017ce dla w\u0142asnego bezpiecze\u0144stwa musimy opu\u015bci\u0107 teren kopalni, i wy\u015ble nas z powrotem na lotnisko do Pekinu. Jak to w grze komputerowej bywa, \u201e\u017cy\u0107\u201d mamy jednak kilka i owego dyrektora kopalni mo\u017cemy spotka\u0107 na naszej drodze kilkakrotnie \u2013 za ka\u017cdym razem funkcjonuj\u0105cego analogicznie do komunikatu \u201egame over\u201d. Ten rodzaj zabawy, traktowania filmu jako gry (cho\u0107 niejednokrotnie o bardzo powa\u017cnej i stricte informacyjnej tre\u015bci) jest tym, co szczeg\u00f3lnie przemawia do moich student\u00f3w, kt\u00f3rzy na miar\u0119 w\u0142asnych mo\u017cliwo\u015bci, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 znacznie prostszym oprogramowaniem, tworz\u0105 w\u0142asne doku-gry (ten termin coraz cz\u0119\u015bciej funkcjonuje w literaturze przedmiotu jako pr\u00f3ba opisania jednego z nurt\u00f3w w dokumencie interaktywnym).<\/p>\n

Tworzenie film\u00f3w interaktywnych wymaga zupe\u0142nie nowego podej\u015bcia do struktury narracji \u2013 wi\u0119kszej dba\u0142o\u015bci o elementy sk\u0142adowe projektu i precyzyjnego konstruowania przez widza wielu mo\u017cliwych sposob\u00f3w nawigowania w ich obr\u0119bie. Autor musi by\u0107 poniek\u0105d par\u0119 krok\u00f3w do przodu przed u\u017cytkownikiem, wej\u015b\u0107 w jego spos\u00f3b my\u015blenia i przewidzie\u0107, niczym architekt projektuj\u0105cy jak\u0105\u015b budowl\u0119, r\u00f3\u017cne \u015bcie\u017cki nawigacji wewn\u0105trz projektu. W literaturze przedmiotu nazywa si\u0119 to \u201euser\u2019s journey\u201d \u2013 podr\u00f3\u017c\u0105 u\u017cytkownika, odtwarzan\u0105 na wiele mo\u017cliwych sposob\u00f3w, tak jak jest wiele mo\u017cliwo\u015bci nawigowania w obr\u0119bie filmu interaktywnego. Zaprojektowanie prawdziwie interaktywnego filmu wymaga zatem i czasu, i funduszy \u2013 mo\u017ce dlatego wiele jest dzi\u015b projekt\u00f3w jedynie pozornie interaktywnych, daj\u0105cych nie wi\u0119cej ni\u017c kilka sposob\u00f3w odczytania.<\/p>\n

Jednak tworzenie film\u00f3w interaktywnych mo\u017ce si\u0119 te\u017c odbywa\u0107 bez wi\u0119kszego bud\u017cetu (s\u0105 przecie\u017c dost\u0119pne programy, zar\u00f3wno darmowe, jak i takie na kiesze\u0144 studenta) \u2013 pod warunkiem, \u017ce wykonana jeszcze przed przyst\u0105pieniem do realizacji projektu praca to bardzo precyzyjne zaplanowanie podr\u00f3\u017cy u\u017cytkownika wewn\u0105trz projektu. W trakcie naszych warsztat\u00f3w korzystamy zazwyczaj z p\u0142atnych program\u00f3w Klynt i Korsakow, ale te\u017c i z bezp\u0142atnej platformy Racontr, kt\u00f3ra cieszy si\u0119 w\u015br\u00f3d student\u00f3w najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 ze wzgl\u0119du na to, \u017ce umo\u017cliwia tworzenie w\u0142a\u015bciwie niesko\u0144czonej liczby link\u00f3w pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi sekwencjami projektu (leksjami), a tak\u017ce korzystanie z rozmaitych medi\u00f3w, nie tylko filmu: czasem jest to sekwencja fotografii z zapisem d\u017awi\u0119kowym, czasem obraz i fragment tekstu. Linkiem pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi leksjami mo\u017ce tu by\u0107 zdj\u0119cie, film, ale te\u017c i element graficzny czy s\u0142owo, a nawet pytanie, na kt\u00f3re widz\/u\u017cytkownik musi udzieli\u0107 odpowiedzi. W przeciwie\u0144stwie do Korsakowa, w kt\u00f3rym korzystamy wy\u0142\u0105cznie z kr\u00f3tkich sekwencji filmowych, a wyb\u00f3r ograniczony jest do trzech opcji, Racontr daje studentom wolno\u015b\u0107 tworzenia (a przynajmniej jej pozory), i to mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 jego popularno\u015bci.<\/p>\n

Samo narz\u0119dzie jednak nie wystarczy \u2013 w filmach interaktywnych bardzo istotna jest praca wykonana na etapie rozwoju projektu (w o wiele wi\u0119kszym stopniu ni\u017c w filmach linearnych), a zatem precyzyjne zaprojektowanie mo\u017cliwych \u015bcie\u017cek podr\u00f3\u017cy tak, by unikn\u0105\u0107 powt\u00f3rze\u0144 i stworzy\u0107 co\u015b na kszta\u0142t dramaturgii. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie wszystkie tematy nadaj\u0105 si\u0119 do tego, by je opracowa\u0107 w wersji interaktywnej. Te, kt\u00f3re sprawdzaj\u0105 si\u0119 najlepiej, to filmy z wieloma bohaterami (mo\u017cemy zatem \u015bledzi\u0107 histori\u0119 z r\u00f3\u017cnych perspektyw \u2013 jak w Planet Galata<\/i> Thalhofera) czy te\u017c opowie\u015bci rozgrywaj\u0105ce si\u0119 w jednym miejscu (mo\u017ce to by\u0107 na przyk\u0142ad kwarta\u0142 ulic, jak w australijskim projekcie The Block<\/i>, czy te\u017c motel, w kt\u00f3rym zatrzymuj\u0105 si\u0119 rodziny odwiedzaj\u0105ce skazanych w ameryka\u0144skim The Prison Valley<\/i>).<\/p>\n

<\/p>\n

The Prison Valley, <\/i>http:\/\/prisonvalley.arte.tv<\/span><\/p>\n

Wielokrotnie w trakcie zaj\u0119\u0107 zastanawiamy si\u0119 nad tym, co sprawia, \u017ce niekt\u00f3re projekty ciesz\u0105 si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105, podczas gdy inne s\u0105 porzucane po paru klikni\u0119ciach. Przez lata prowadzenia zaj\u0119\u0107 zaobserwowa\u0142am, \u017ce mimo rozwoju technologii i powstawania coraz to nowszych program\u00f3w do tworzenia interaktywnych film\u00f3w trzy warunki sukcesu pozostaj\u0105 w\u0142a\u015bciwie niezmienne:<\/p>\n

    \n
  1. Intuicyjno\u015b\u0107 i \u0142atwo\u015b\u0107 obs\u0142ugi. Widz epoki Internetu nie ma ochoty ani czasu na zg\u0142\u0119bianie skomplikowanych struktur, dlatego te\u017c zasady nawigacji powinny by\u0107 bardzo precyzyjnie wyja\u015bnione ju\u017c na pocz\u0105tku \u2013 czy to w postaci lakonicznego tekstu, czy te\u017c po prostu zaprojektowania filmu tak, by wyb\u00f3r by\u0142 niemal\u017ce automatyczny (w projektach, kt\u00f3re wykorzystuj\u0105 s\u0142owo pisane, mo\u017ce to by\u0107 odpowied\u017a na proste pytanie: \u201edok\u0105d chcesz pojecha\u0107?\u201d albo klikni\u0119cie w strza\u0142k\u0119).<\/li>\n
  2. Multimedialno\u015b\u0107. Filmowcy lubi\u0105 powtarza\u0107, \u017ce jeden obraz wart jest tysi\u0105ca s\u0142\u00f3w. I cho\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w jest to prawda, bardzo dobrze sprawdza si\u0119 nieraz wykorzystanie s\u0142owa b\u0105d\u017a fotografii z towarzysz\u0105cym im d\u017awi\u0119kiem. Je\u017celi w Internecie mo\u017cemy swobodnie \u0142\u0105czy\u0107 r\u00f3\u017cne media \u2013 dlaczego z tego nie skorzysta\u0107?<\/li>\n
  3. Wra\u017cenie wolno\u015bci i pe\u0142nej interaktywno\u015bci, niemal\u017ce niesko\u0144czono\u015bci wybor\u00f3w (w efekcie b\u0119d\u0105cych jednak \u015bci\u015ble zaplanowanymi przez autora mo\u017cliwymi \u015bcie\u017ckami odbioru tre\u015bci).<\/li>\n<\/ol>\n

    <\/p>\n

    The Block, <\/i>http:\/\/www.sbs.com.au\/theblock\/<\/span><\/p>\n

    Doskona\u0142ym przyk\u0142adem realizacji wszystkich wy\u017cej wymienionych zasad jest wspomniany The Block<\/i> (australijskiej stacji SBS, kt\u00f3ra obok niemiecko-francuskiego ARTE jest obecnie jednym z czo\u0142owych producent\u00f3w film\u00f3w interaktywnych) \u2013 opowie\u015b\u0107 o mieszka\u0144cach dzielnicy Aborygen\u00f3w w Sydney, znanej jako The Block. Mamy tu wiele mo\u017cliwych sposob\u00f3w nawigowania i widz\/u\u017cytkownik sam mo\u017ce decydowa\u0107, kt\u00f3ry z nich wybierze. Jednym z nich jest cz\u0119sto wykorzystywany przez moich student\u00f3w timeline<\/i> (g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na bardzo \u0142atwe w obs\u0142udze programy s\u0142u\u017c\u0105ce do generowania tego typu tre\u015bci), czyli mo\u017cliwo\u015b\u0107 nawigacji po okre\u015blonym obszarze czasowym i wyb\u00f3r kolejno\u015bci odczytywania leksji ze wzgl\u0119du na dat\u0119 wydarzenia. Jest tak\u017ce r\u00f3wnie popularna mapa interaktywna, kt\u00f3ra z kolei umo\u017cliwia odtwarzanie tre\u015bci wed\u0142ug klucza geograficznego. Ale tym, co czyni ten film szczeg\u00f3lnie atrakcyjnym, jest fotografia 360 stopni i mo\u017cliwo\u015b\u0107 nawigacji w obr\u0119bie niej, immersja, zanurzenie si\u0119 w dzielnicy Sydney, kt\u00f3rej ulice mo\u017cemy niemal\u017ce fizycznie przemierza\u0107 w poszukiwaniu mieszka\u0144c\u00f3w i ich historii. W dodatku mo\u017cemy wybra\u0107 wersj\u0119 dzienn\u0105 i nocn\u0105.<\/p>\n

    Fotografie i filmy 360 stopni (wykorzystane cho\u0107by w projekcie Out My Window<\/i> autorstwa Kateriny Cizek, jednej z pionierek opowiadania interaktywnego) mimo coraz ni\u017cszych koszt\u00f3w kamer s\u0142u\u017c\u0105cych do ich realizacji wci\u0105\u017c s\u0105 poza zasi\u0119giem finansowym moich student\u00f3w (i wielu niezale\u017cnych filmowc\u00f3w). Dlatego opr\u00f3cz banalnych interaktywnych map coraz cz\u0119\u015bciej wykorzystuj\u0105 oni interaktywne interfejsy, tworzone dzi\u0119ki prostym w obs\u0142udze i darmowym narz\u0119dziom jak Racontr, kt\u00f3re w odpowiednich r\u0119kach mog\u0105 da\u0107 spektakularny efekt. Mechanizm tworzenia jest prosty \u2013 obraz sk\u0142ada si\u0119 z warstw element\u00f3w, kt\u00f3rymi mog\u0105 by\u0107 zar\u00f3wno filmy, jak i fotografie, d\u0142u\u017csze fragmenty tekst\u00f3w czy te\u017c pojedyncze s\u0142owa. Nast\u0119pnie autor decyduje, kt\u00f3re z tych leksji (najmniejszych cz\u0105steczek narracji) s\u0105 po\u0142\u0105czone linkami z innymi oraz czy te linki s\u0105 jawne (jak wiele tekst\u00f3w, pyta\u0144 z odpowiedziami \u201etak\u201d lub \u201enie\u201d), czy te\u017c ukryte (gdzie kursor trzeba naprowadzi\u0107 na obiekt \u2013 np. klamk\u0119 \u2013 po to, by wywo\u0142a\u0107 okre\u015blony efekt, jak otwarcie drzwi czy te\u017c przeniesienie do innego pokoju).<\/p>\n

    Atrakcyjna dla wsp\u00f3\u0142czesnych tw\u00f3rc\u00f3w i odbiorc\u00f3w film\u00f3w interaktywnych jest te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania w ramach jednego utworu r\u00f3\u017cnych medi\u00f3w (filmu, ale te\u017c fotografii z pod\u0142o\u017con\u0105 warstw\u0105 d\u017awi\u0119kow\u0105, jak mia\u0142o to miejsce w The Journey to the End of Coal<\/i>, czy te\u017c tekstu b\u0105d\u017a grafiki) oraz rozmaitych technologii \u2013 geolokalizacyjnych, zwi\u0105zanych z aplikacjami na urz\u0105dzenia mobilne, a nawet system\u00f3w wirtualnej rzeczywisto\u015bci umo\u017cliwiaj\u0105cych odbi\u00f3r opisywanego \u015bwiata w spos\u00f3b niejako zmys\u0142owy.<\/p>\n

    M\u00f3wi\u0107 wi\u0119c o jednym filmie interaktywnym i zalicza\u0107 do niego wszystkie produkcje o nielinearnej narracji by\u0142oby nieporozumieniem. Warto zatem wyodr\u0119bni\u0107 podstawowe nurty i zaznaczy\u0107, kt\u00f3re z nich oraz dlaczego ciesz\u0105 si\u0119 dzi\u015b najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 (r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d moich student\u00f3w). Jedna z czo\u0142owych badaczek filmu interaktywnego Sandra Gaudenzi sugeruje <\/a>[3]<\/a>, aby wyodr\u0119bni\u0107 cztery r\u00f3\u017cne tryby interakcji (modes of interaction):<\/p>\n