![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/PL\/Historia_Polskiego_Filmu\/FILMY\/Czlowiek_zbiorowosc_pamiec\/Czowiek_zbiorowo_pami.jpg\")
<\/b><\/p>\n <\/b><\/p>\n
\n<\/b><\/b><\/p>\n
We wst\u0119pie do nieocenionej Historii polskiego filmu dokumentalnego (1945\u20132014) <\/i>Ma\u0142gorzata Hendrykowska zwraca uwag\u0119, \u017ce cho\u0107 polski dokument zawsze funkcjonowa\u0142 (i, jak si\u0119 zdaje, funkcjonuje) na poboczach stanowionego przez kino fikcji g\u0142\u00f3wnego nurtu, to przecie\u017c decydowa\u0142 o wielkiej sile rodzimej kinematografii: To filmy dokumentalne z prze\u0142omu lat 50. i 60. i te zatrzymywane na p\u00f3\u0142kach w latach 70. przynosi\u0142y najbardziej bezkompromisowy obraz wynaturzenia polskiego \u017cycia politycznego i spo\u0142ecznego, mechanizm\u00f3w manipulacji, pokazuj\u0105c rzeczywist\u0105 prawd\u0119 o czasach, w kt\u00f3rych powstawa\u0142y. To dokumenty nakr\u0119cone po roku 1989 podj\u0119\u0142y wiele temat\u00f3w wcze\u015bniej marginalizowanych, ods\u0142oni\u0142y przed widzami prawd\u0119 o wielu, skrywanych przed opini\u0105 publiczn\u0105, indywidualnych dramatach ludzkich i dramatach spo\u0142ecznych, tuszowanych i zag\u0142uszanych przez oficjaln\u0105 propagand\u0119 minionego czasu<\/i><\/a>[1]<\/a>.<\/p>\n Powy\u017csze s\u0142owa \u2013 o roli i znaczeniu polskiego filmu dokumentalnego na przestrzeni kolejnych dekad PRL, a tak\u017ce w pierwszym \u0107wier\u0107wieczu III RP \u2013 z powodzeniem odnie\u015b\u0107 mo\u017cna do zr\u00f3\u017cnicowanej tematycznie i estetycznie, ale konsekwentnej artystycznie i ideowo, tw\u00f3rczo\u015bci Ireny Kamie\u0144skiej (1928\u20132016). Swe etiudy szkolne realizowa\u0142a na prze\u0142omie lat 50. i 60., film dyplomowy nakr\u0119ci\u0142a w 1967 roku, p\u00f3\u017aniej dotyka\u0142a bolesnych ran najnowszej polskiej historii, a przede wszystkim z wnikliwo\u015bci\u0105, ale i empati\u0105 przygl\u0105da\u0142a si\u0119 r\u00f3\u017cnorodnym aspektom \u017cycia w PRL, by po 1989 roku zaj\u0105\u0107 si\u0119 jego spo\u0142eczn\u0105 i historyczn\u0105 spu\u015bcizn\u0105, lecz tak\u017ce zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 w stron\u0119 tematyki \u017cydowskiej i religijnej. T\u0119 niezwykle wa\u017cn\u0105 dla polskiego dokumentu, cho\u0107 wci\u0105\u017c do\u015b\u0107 s\u0142abo znan\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zbada\u0142a i opisa\u0142a w monograficznym uj\u0119ciu Urszula Tes.<\/p>\n Tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki \u2013 Cz\u0142owiek, zbiorowo\u015b\u0107, pami\u0119\u0107 w filmach dokumentalnych Ireny Kamie\u0144skiej <\/i>\u2013 w klarowny spos\u00f3b okre\u015bla g\u0142\u00f3wne obszary artystycznych zainteresowa\u0144 re\u017cyserki, kt\u00f3rych wyeksponowaniu pos\u0142u\u017cy\u0142a przemy\u015blana struktura ca\u0142o\u015bci. We wst\u0119pie Tes zaznacza dwie og\u00f3lniejsze perspektywy ogl\u0105du tw\u00f3rczo\u015bci Kamie\u0144skiej \u2013 \u201ekobiecego spojrzenia\u201d i problematyki spo\u0142ecznej. Ta pierwsza zosta\u0142a w pewien spos\u00f3b ukierunkowana wydanym przez Polskie Wydawnictwo Audiowizualne (obecna Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny) wsp\u00f3lnym zestawem najwa\u017cniejszych film\u00f3w Kamie\u0144skiej, Danuty Halladin i Krystyny Grycze\u0142owskiej. Ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107, jak zaznacza autorka, pomimo pewnych podobie\u0144stw tematycznych ma jednak wi\u0119cej r\u00f3\u017cnic. Skoro zasygnalizowana zosta\u0142a taka kobieca perspektywa, to by\u0107 mo\u017ce warto by\u0142oby poszerzy\u0107 j\u0105 o odniesienia do film\u00f3w Jadwigi \u017bukowskiej (skoncentrowanej na tematyce dzieci\u0119cej, ale si\u0119gaj\u0105cej r\u00f3wnie\u017c do sztuki i sportu), Marii Zmarz-Koczanowicz czy przede wszystkim Marii Kwiatkowskiej, kt\u00f3ra tak jak Kamie\u0144ska zainteresowana by\u0142a problematyk\u0105 kobiec\u0105. Obie dokumentalistki inaczej podchodzi\u0142y do kwestii spo\u0142ecznego zaanga\u017cowania, publicystyki oraz obrazu samych kobiet<\/a>[2]<\/a> \u2013 zestawienie ich artystycznych temperament\u00f3w poszerzy\u0142oby i dookre\u015bli\u0142o kontekst \u201ekobiecego spojrzenia\u201d bohaterki ksi\u0105\u017cki. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce sama Kamie\u0144ska \u2013 na co Tes zwraca uwag\u0119 \u2013 daleka by\u0142a od tego, by swoje dzie\u0142o podporz\u0105dkowywa\u0107 kategorii p\u0142ci, nie zgadza\u0142a si\u0119 te\u017c z wpisywaniem go w nurt kina feministycznego<\/a>[3]<\/a>. Istotniejsza zatem okazuje si\u0119 perspektywa problematyki spo\u0142ecznej, ujawniaj\u0105ca si\u0119 w filmach Kamie\u0144skiej w spos\u00f3b zr\u00f3\u017cnicowany i wielopoziomowy.<\/p>\n Analityczna partia ksi\u0105\u017cki podzielona jest na trzy cz\u0119\u015bci. Pierwsz\u0105 rozpoczyna swego rodzaju synteza ewolucji tw\u00f3rczo\u015bci re\u017cyserki, usystematyzowana wed\u0142ug poszczeg\u00f3lnych dekad aktywno\u015bci, co wydaje si\u0119 zabiegiem trafnym, zwa\u017cywszy na zmiany dokonuj\u0105ce si\u0119 w Polsce, ale te\u017c w polskim dokumencie, w warunkach jego funkcjonowania, technikach realizacji czy sposobach dystrybucji. Nast\u0119pnie Tes w interesuj\u0105cy spos\u00f3b rekonstruuje autorskie postrzeganie sztuki dokumentu przez Kamie\u0144sk\u0105. Fragment ten ods\u0142ania stosunek re\u017cyserki do najistotniejszych w tej kwestii zagadnie\u0144: wyboru tematu, dokumentacji, pracy nad scenariuszem i kolejnymi etapami powstawania dzie\u0142a, a tak\u017ce problem\u00f3w interpretacji rzeczywisto\u015bci i etycznych granic, kt\u00f3rych dokumentalista winien przestrzega\u0107. Pogl\u0105dy te znajd\u0105 swe konkretyzacje podczas realizacji poszczeg\u00f3lnych film\u00f3w. Z kolei w ostatnim podrozdziale pierwszej cz\u0119\u015bci badaczka odnosi dokonania Kamie\u0144skiej do fenomenu \u201eszko\u0142y Karabasza\u201d. Tes konkluduje, \u017ce bohaterk\u0119 ksi\u0105\u017cki przyporz\u0105dkowa\u0107 do niej mo\u017cna tylko w\u00f3wczas, gdy okre\u015blenie to rozumiane b\u0119dzie przez pryzmat uprawiania sztuki dokumentu jako powo\u0142ania, z przestrzeganiem zasad etycznych, unikaniem szkodzenia bohaterom i traktowaniem dotarcia do prawdy jako nadrz\u0119dnego celu<\/a>[4]<\/a>.<\/p>\n W drugiej cz\u0119\u015bci Tes szereguje filmy Kamie\u0144skiej pod k\u0105tem czterech dominuj\u0105cych kategorii: portretowania sytuacji kobiet w PRL, pami\u0119ci, tematyki wiejskiej oraz m\u0142odzie\u017cy. Poszczeg\u00f3lne tytu\u0142y analizowane s\u0105 wielopoziomowo, a niekt\u00f3re z nich przytaczane w kilku miejscach i opisywane pod r\u00f3\u017cnymi k\u0105tami. Trzecia cz\u0119\u015b\u0107 natomiast po\u015bwi\u0119cona jest innym tematom obecnym w tw\u00f3rczo\u015bci Kamie\u0144skiej \u2013 zaznaczonym wyra\u017anie, cho\u0107 mniej dla niej reprezentatywnym ni\u017c te podj\u0119te wcze\u015bniej. S\u0105 to dokumentalne portrety (Tes okre\u015bla bohater\u00f3w tych film\u00f3w mianem \u201epasjonat\u00f3w\u201d) i w\u0105tki religijne, ujawnione w ostatnich utworach.<\/p>\n Kadr z filmu Robotnice<\/em><\/span><\/p>\n W analitycznych cz\u0119\u015bciach ksi\u0105\u017cki Urszula Tes konsekwentnie stosuje przyj\u0119t\u0105 przez siebie metod\u0119 opisu. Uszeregowane tematycznie filmy Kamie\u0144skiej poddaje precyzyjnej analizie formalnej, zwracaj\u0105c uwag\u0119 na funkcjonalno\u015b\u0107 szeregu niuans\u00f3w pracy operatorskiej czy te\u017c znaczenia wynikaj\u0105ce z zastosowania odpowiednich zabieg\u00f3w monta\u017cowych. Pisz\u0105c na przyk\u0142ad o estetyce s\u0142ynnych Robotnic<\/i> (1980), podkre\u015bla s\u0142u\u017c\u0105ce koherencji formy i tre\u015bci wybory, jakich Kamie\u0144ska dokona\u0142a z operatorem Krzysztofem Pakulskim: Kamie\u0144ska uwa\u017cnie, cierpliwie wys\u0142uchuje postulat\u00f3w kobiet, wyra\u017anie im sprzyja, wsp\u00f3\u0142czuje \u2013 ow\u0105 blisko\u015b\u0107 podkre\u015bla pozycja kamery \u2013 sprz\u0119t umieszczony jest w takiej pozycji, jakby re\u017cyserka siedzia\u0142a przy stole wraz z kobietami. Krzysztof Pakulski, portretuj\u0105c robotnice podczas pracy, pokaza\u0142 w zbli\u017ceniach ich twarze zakryte maskami przeciwpy\u0142owymi, drepcz\u0105ce w wodzie nogi w drewniakach, ubrudzone r\u0119ce i wszechobecny py\u0142 i ha\u0142as. (\u2026) Ascetyczne \u015brodki wyrazu, jakich u\u017cy\u0142 Pakulski (wysoko kontrastowe czarno-bia\u0142e zdj\u0119cia wydobywa\u0142y materialno\u015b\u0107 wszechobecnego kurzu), i oszcz\u0119dne kadrowanie oddaj\u0105 warunki panuj\u0105ce w zak\u0142adzie \u2013 prymitywne i uci\u0105\u017cliwe, rodem z dziewi\u0119tnastowiecznej fabryki<\/i><\/a>[5]<\/a>. Uzupe\u0142nieniem rzetelnych opis\u00f3w jest kilkana\u015bcie dobrze dobranych filmowych kadr\u00f3w.<\/p>\n Zwraca uwag\u0119 skrupulatno\u015b\u0107, z jak\u0105 Tes traktuje ewolucj\u0119 poszczeg\u00f3lnych projekt\u00f3w Kamie\u0144skiej, tak\u017ce takich, kt\u00f3re ostatecznie nie zosta\u0142y nakr\u0119cone. Autorka monografii szczeg\u00f3\u0142owo przybli\u017ca scenariusze (zazwyczaj nosz\u0105ce na tym etapie inne tytu\u0142y), wskazuj\u0105c nast\u0119pnie istotne zmiany, jakie zasz\u0142y w trakcie ich realizacji. W\u015br\u00f3d utwor\u00f3w, kt\u00f3re nie powsta\u0142y, szczeg\u00f3lnie wa\u017cny jest ten o ojcu Danielu Rufeisenie \u2013 m\u00f3g\u0142by by\u0107 pewnego rodzaju puent\u0105 wa\u017cnego w ostatnich latach tw\u00f3rczej aktywno\u015bci dokumentalistki nurtu religijnego. Ka\u017cdy film analizowany przez autork\u0119 ma swoj\u0105 histori\u0119, na kt\u00f3rej odcisn\u0119\u0142y si\u0119 realia polityki kulturalnej, ekonomii produkcji czy warunk\u00f3w uprawiania sztuki filmowej. Cennym walorem ksi\u0105\u017cki s\u0105 tak\u017ce odwo\u0142ania do opis\u00f3w festiwalowych oraz krytyki, a zw\u0142aszcza tekst\u00f3w Alicji Iskierko, kt\u00f3ra ze szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0105 przygl\u0105da\u0142a si\u0119 artystycznym osi\u0105gni\u0119ciom Kamie\u0144skiej.<\/p>\n Bodaj najistotniejsze dla ogromnych walor\u00f3w poznawczych ksi\u0105\u017cki jest ka\u017cdorazowe nakre\u015blenie r\u00f3\u017cnorodnych kontekst\u00f3w danego dzie\u0142a, poparte wykorzystaniem obszernej bibliografii i bazy \u017ar\u00f3d\u0142owej (m.in. rozm\u00f3w przeprowadzonych przez autork\u0119 z Kamie\u0144sk\u0105 i jej wsp\u00f3\u0142pracownikami, list\u00f3w, protoko\u0142\u00f3w kolaudacyjnych, statystyk). Indywidualne przypadki ukazane w filmach re\u017cyserki egzemplifikowa\u0142y zwykle bowiem pewne og\u00f3lniejsze zjawiska, kt\u00f3re dla dzisiejszego widza nie zawsze mog\u0105 by\u0107 czytelne. Dzi\u0119ki przyj\u0119tej metodzie Tes nie zamyka wi\u0119c swej pracy w sk\u0105din\u0105d bardzo dobrej filmoznawczej analizie, lecz tworzy \u2013 jak uj\u0105\u0142 to Miko\u0142aj Jazdon w umieszczonym na ok\u0142adce fragmencie recenzji wydawniczej \u2013 szczeg\u00f3ln\u0105 tras\u0119 po historii najnowszej, odbyt\u0105 wed\u0142ug azymut\u00f3w wskazanych przez wybitn\u0105 polsk\u0105 dokumentalistk\u0119<\/i>. Czytelnik dostrzega dzi\u0119ki temu spo\u0142eczne, kulturowe, antropologiczne i historyczne znaczenie dokument\u00f3w Kamie\u0144skiej \u2013 na ka\u017cdym etapie artystycznej dzia\u0142alno\u015bci re\u017cyserka m\u00f3wi\u0142a bowiem o sprawach wa\u017cnych, a przy tym z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w pomijanych zwykle w g\u0142\u00f3wnym nurcie publicznego dyskursu.<\/p>\n I tak na przyk\u0142ad, gdy Tes pisze o motywie pracy w bodaj najs\u0142ynniejszych filmach re\u017cyserki \u2013 Robotnicach <\/i>i Dniu za dniem <\/i>(1988) \u2013 dok\u0142adnie odtwarza socjologiczne i polityczne konteksty warunk\u00f3w panuj\u0105cych w wielkich PRL-owskich fabrykach oraz ideologiczn\u0105 i propagandow\u0105 funkcj\u0119, jak\u0105 w socjalistycznym pa\u0144stwie przypisywano zawodowej aktywno\u015bci kobiet. Odczytaniu przes\u0142ania Wyspy kobiet <\/i>(1968) pomaga przywo\u0142anie kwestii migracji za prac\u0105 oraz warunk\u00f3w i specyfiki mieszkania w hotelach robotniczych, czemu towarzyszy\u0142o permanentne poczucie zawieszenia, dorywczo\u015bci, apatii. Analizuj\u0105c filmy, kt\u00f3re Kamie\u0144ska po\u015bwi\u0119ci\u0142a aktywnym kobietom dzia\u0142aj\u0105cym na polu edukacji i kultury w obszarach wiejskich, Tes zwraca uwag\u0119 na specyficzn\u0105 mentalno\u015b\u0107 mieszkaj\u0105cych tam ludzi i rekonstruuje panuj\u0105ce relacje spo\u0142eczne, ale te\u017c przypomina s\u0142abiej dzi\u015b znane formy edukacyjnej i kulturalnej aktywizacji PRL-owskiej wsi.<\/p>\n W innych analizach mo\u017cliwie najpe\u0142niejszemu przybli\u017ceniu znacze\u0144 zawartych w filmach Kamie\u0144skiej s\u0142u\u017c\u0105 szczeg\u00f3\u0142owe (ale niezaburzaj\u0105ce proporcji tekstu) opisy takich zjawisk, jak trawi\u0105cy polskie spo\u0142ecze\u0144stwo niczym nowotw\u00f3r alkoholizm, konflikty pokoleniowe, bezrobocie, przest\u0119pczo\u015b\u0107 nieletnich czy industrializacja. Zawsze poparte s\u0105 odniesieniami do socjologicznych bada\u0144 i opracowa\u0144. W cz\u0119\u015bci po\u015bwi\u0119conej tragicznym epizodom II wojny \u015bwiatowej Tes koncentruje si\u0119 na pami\u0119ci, kategorii niezwykle dzi\u015b istotnej w badaniach historii najnowszej i jej filmowych obraz\u00f3w. Pisz\u0105c o zbrodniach, jakich na polskim narodzie dopu\u015bcili si\u0119 Niemcy i Ukrai\u0144cy, czy te\u017c o dramacie Sybirak\u00f3w, si\u0119ga zar\u00f3wno do \u015bwiadectw oficjalnych, jak i prywatnych wspomnie\u0144 \u015bwiadk\u00f3w oraz uczestnik\u00f3w tamtych wydarze\u0144. Szczeg\u00f3lnego znaczenia nabiera pami\u0119\u0107 w rozdzia\u0142ach, w kt\u00f3rych odnosi si\u0119 do PRL. Tes z przenikliwo\u015bci\u0105 rekonstruuje i opisuje \u201ewyuczon\u0105 bierno\u015b\u0107\u201d tych, kt\u00f3rzy przywykli do specyfiki realnego socjalizmu, a nie potrafili odnale\u017a\u0107 si\u0119 w rzeczywisto\u015bci po 1989 roku. Opisuj\u0105c Mg\u0142\u0119<\/i> i Dzie\u0144 za dniem<\/i>, w kt\u00f3rych dostrzec mo\u017cna szczeg\u00f3lny rodzaj sentymentu (a raczej zniewolenia) bohater\u00f3w wobec PRL, Tes dok\u0142adnie analizuje ich mentalno\u015b\u0107 i mechanizmy wybi\u00f3rczego funkcjonowania pami\u0119ci, dzi\u0119ki czemu dociera do dekonstruuj\u0105cego fa\u0142szyw\u0105 nostalgi\u0119 sedna przekazu zawartego w filmach Kamie\u0144skiej. Gdyby chcie\u0107 wskaza\u0107 fragment, w kt\u00f3rym konteksty analiz mo\u017cna by jeszcze poszerzy\u0107, by\u0142by to kr\u00f3tki podrozdzia\u0142 o Powrocie mistrza <\/i>(1970). Wprawdzie filmoznawczyni podkre\u015bla, \u017ce utw\u00f3r ten nie jest wynikiem zainteresowa\u0144 Kamie\u0144skiej sportem, to jednak warto by\u0142oby si\u0119 zastanowi\u0107, w jaki spos\u00f3b, tak jak jej inne obrazy, daje \u015bwiadectwo pewnych og\u00f3lniejszych zjawisk: entuzjazmu, jaki sportowe sukcesy budzi\u0142y w spo\u0142ecze\u0144stwie, ale te\u017c przypisywanym im w latach 60. i 70 dodatkowym znaczeniom. Interesuj\u0105ce by\u0142oby tak\u017ce zapewne dookre\u015blenie, jak Powr\u00f3t mistrza<\/i> rozpatrywany przez pryzmat cech tw\u00f3rczo\u015bci Kamie\u0144skiej wpisuje si\u0119 w rozleg\u0142\u0105 oraz bogat\u0105 tematycznie i formalnie refleksj\u0119 nad sportem dokonuj\u0105c\u0105 si\u0119 w polskim dokumencie tamtego okresu.<\/p>\n Kadr z filmu Dzie\u0144 za dniem<\/em><\/span><\/p>\n Nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Urszula Tes dokonania polskiego filmu dokumentalnego zna bardzo dobrze. Analizuj\u0105c utwory Kamie\u0144skiej, wielokrotnie przywo\u0142uje tytu\u0142y zrealizowane przez innych tw\u00f3rc\u00f3w, zar\u00f3wno te, kt\u00f3re przynale\u017c\u0105 do swoistej klasyki, jak i zapomniane, trudno dost\u0119pne. Niekiedy punktem odniesienia, na zasadzie kontrastu, czyni filmy socrealistyczne czy konkretne felietony Polskiej Kroniki Filmowej. Dzi\u0119ki temu tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kamie\u0144skiej zosta\u0142a mocno osadzona w paradygmacie polskiego dokumentu \u2013 jego tradycji, estetyki, tematycznych zainteresowa\u0144. Pozwala to dostrzec pewne cechy \u0142\u0105cz\u0105ce re\u017cyserk\u0119 z innymi autorami czy te\u017c ca\u0142ymi formacjami (g\u0142\u00f3wnie ze \u201eszko\u0142\u0105 Karabasza\u201d, niekiedy te\u017c z \u201ekinem nowej zmiany\u201d), ale zarazem wskazuje na r\u00f3\u017cnice, dzi\u0119ki kt\u00f3rym Kamie\u0144ska jawi si\u0119 jako filmowiec o wyrazistej indywidualno\u015bci i w\u0142asnym, wyj\u0105tkowym spojrzeniu na cz\u0142owieka oraz otaczaj\u0105c\u0105 go rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n Urszula Tes z odwag\u0105 podj\u0119\u0142a tematyk\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci, kt\u00f3ra w dyskursie filmoznawczym by\u0142a dotychczas obecna w bardzo ograniczonym wymiarze. Uda\u0142o si\u0119 jej jednak zrekonstruowa\u0107 wszechstronny artystyczny portret wybitnej dokumentalistki. Cennym osi\u0105gni\u0119ciem ksi\u0105\u017cki jest ukazanie Kamie\u0144skiej jako filmowca pozostaj\u0105cego w nieustannym dialogu z form\u0105, estetyk\u0105 i technik\u0105 \u2013 re\u017cyserka si\u0119ga\u0142a do r\u00f3\u017cnych podgatunk\u00f3w filmu dokumentalnego, ewoluowa\u0142a za\u015b nie tylko tematyka jej obraz\u00f3w, lecz tak\u017ce ich kolorystyka czy techniki rejestracji. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 jest te\u017c, rzecz jasna, dominant\u0105 tematyczn\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci: Bogactwo temat\u00f3w, kt\u00f3re podejmowa\u0142a re\u017cyserka, wskazuje nie tylko na nieustaj\u0105c\u0105 ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata i cz\u0142owieka, ale r\u00f3wnie\u017c na ewolucj\u0119 jej tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 od temat\u00f3w zaanga\u017cowanych i spo\u0142ecznikowskich w kierunku kameralnej tematyki religijnej i biograficznej. Problemy poruszane przez Kamie\u0144sk\u0105, wyj\u0105tkowo r\u00f3\u017cnorodne (tak\u017ce na tle tw\u00f3rczo\u015bci innych dokumentalist\u00f3w) s\u0105 \u015bwiadectwem g\u0142\u0119bokiej i wielowarstwowej eksploracji rzeczywisto\u015bci w wielu jej przejawach i aspektach<\/i><\/a>[6]<\/a>. Z ksi\u0105\u017cki wywnioskowa\u0107 mo\u017cna, \u017ce najwa\u017cniejsze filmy Kamie\u0144skiej \u0142\u0105czy jej sprzeciw wobec ludzkiej bierno\u015bci i wyuczonej bezradno\u015bci \u2013 cechom i dziedzictwu PRL. Na tych, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 si\u0119 z niej wyzwoli\u0107, re\u017cyserka nie patrzy\u0142a jednak z oskar\u017cycielskiej perspektywy \u2013 inn\u0105 bardzo istotn\u0105 cech\u0105 jej dokument\u00f3w by\u0142o bowiem empatyczne, niepozbawione dyskretnego ciep\u0142a spojrzenie na drugiego cz\u0142owieka. Wreszcie te\u017c autorka monografii uchwyci\u0142a szczeg\u00f3lny rodzaj kontestacji wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z wielu przywo\u0142ywanych film\u00f3w. Nie ogranicza\u0142a si\u0119 ona tylko do zak\u0142amania PRL, gdy\u017c r\u00f3wnie\u017c po 1989 roku Kamie\u0144ska nie opowiada\u0142a si\u0119 nigdy po stronie w\u0142adzy: Interesowali j\u0105 ludzie przez w\u0142adz\u0119 zapomniani, pozbawieni g\u0142osu. Mimo \u017ce nie porusza\u0142a temat\u00f3w politycznych, w jej dokumentach obecny jest negatywny stosunek do peerelowskiej rzeczywisto\u015bci<\/i><\/a>[7]<\/a>.<\/p>\n Tes podejmuje r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3b\u0119 naszkicowania bardziej osobistego portretu bohaterki swojej rozprawy, zaznaczaj\u0105c jednak, \u017ce nie zwyk\u0142a ona udziela\u0107 si\u0119 medialnie i by\u0142a zazwyczaj ca\u0142kowicie zaanga\u017cowana w prac\u0119. I w\u0142a\u015bnie przez pryzmat artystycznych dokona\u0144 autorka stwierdza, \u017ce Kamie\u0144ska szuka\u0142a w\u0105tk\u00f3w oraz os\u00f3b, kt\u00f3re w jaki\u015b spos\u00f3b odzwierciedla\u0142yby jej spojrzenie na \u017cycie i na siebie sam\u0105<\/a>[8]<\/a>. W tym kontek\u015bcie zinterpretowa\u0107 mo\u017cna jej zainteresowanie kobietami tak jak ona aktywnymi, wyemancypowanymi i realizuj\u0105cymi si\u0119 w swych pasjach b\u0105d\u017a te\u017c takimi, kt\u00f3re uzna\u0107 mo\u017cna za jej przeciwie\u0144stwo \u2013 pasywnymi, godz\u0105cymi si\u0119 na zastan\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, bezradnymi. Re\u017cyserka zafascynowana by\u0142a tak\u017ce bohaterami ca\u0142kowicie oddanymi pracy traktowanej wr\u0119cz jako misja (w jednym z film\u00f3w sportretowa\u0142a Zbigniewa Relig\u0119). Refleksy osobistych do\u015bwiadcze\u0144 Kamie\u0144skiej Urszula Tes odnajduje r\u00f3wnie\u017c w podejmowaniu przez re\u017cyserk\u0119 tematyki wiejskiej i \u2013 w p\u00f3\u017aniejszym okresie tw\u00f3rczo\u015bci \u2013 religijnej. Warto\u015bciowym suplementem s\u0105 zamieszczone na ko\u0144cu ksi\u0105\u017cki fotografie przedstawiaj\u0105ce Iren\u0119 Kamie\u0144sk\u0105 prywatnie. Wraz z otwieraj\u0105c\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 dedykacj\u0105 (samej re\u017cyserce) jest to \u015bwiadectwo swoistej wi\u0119zi, jaka wytworzy\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy filmoznawczyni\u0105 a portretowan\u0105 przez ni\u0105 artystk\u0105<\/a>[9]<\/a>. Zapewne jest to jeden z powod\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym wyw\u00f3d i argumentacje Tes jawi\u0105 si\u0119 tak przekonuj\u0105co, sp\u00f3jnie, ujawniaj\u0105c prawdziwe zrozumienie tw\u00f3rczo\u015bci Kamie\u0144skiej, ale i jej samej.<\/p>\n Urszula Tes rozpoczyna sw\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 uwag\u0105, \u017ce pomimo r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i oryginalno\u015bci tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kamie\u0144skiej jest wci\u0105\u017c zbyt s\u0142abo znana i niewystarczaj\u0105co doceniona. Trzeba stwierdzi\u0107, \u017ce Cz\u0142owiek, zbiorowo\u015b\u0107, pami\u0119\u0107\u2026 <\/i>w istotny spos\u00f3b zmienia taki stan rzeczy i zajmie zapewne poczesne miejsce w bibliografii polskiego kina dokumentalnego, obok monografii opisuj\u0105cych dokonania Krzysztofa Kie\u015blowskiego, Kazimierza Karabasza czy Marcela \u0141ozi\u0144skiego. Tes stosuje nowoczesn\u0105, skontekstualizowan\u0105 metod\u0119 opisu, nie trac\u0105c przy tym z oczu warsztatowej specyfiki i emocji charakterystycznych dla tw\u00f3rczo\u015bci bohaterki monografii. Pozostaje \u017cywi\u0107 nadziej\u0119, \u017ce kolejne opracowania dotycz\u0105ce mistrz\u00f3w polskiego dokumentu prezentowa\u0107 b\u0119d\u0105 r\u00f3wnie wysoki poziom. Z uwagi na bogactwo tematu ich powstawanie wydaje si\u0119 bowiem kwesti\u0105 czasu.<\/p>\n <\/a>[1] M. Hendrykowska, Wst\u0119p<\/i>, <\/i>[w:] Historia polskiego filmu dokumentalnego (1945\u20132014)<\/i>, red. M. Hendrykowska, Wydawnictwo Naukowe UAM, Pozna\u0144 2015, s. 9. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] W. Otto, Obserwacje \u017cycia i peregrynacje historii<\/i>, [w:] Historia polskiego filmu<\/i>\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 182. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] U. Tes, Cz\u0142owiek, zbiorowo\u015b\u0107, pami\u0119\u0107 w filmach dokumentalnych Ireny Kamie\u0144skiej<\/i>, Akademia Ignatianum w Krakowie, Wydawnictwo WAM, Krak\u00f3w 2016, s. 12. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] Tam\u017ce, s. 55. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] Tam\u017ce, s. 74. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] Tam\u017ce, s. 274. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] Tam\u017ce, s. 59. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] Tam\u017ce, s. 274. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[9] Autorka pisa\u0142a o tym zreszt\u0105 w tek\u015bcie przynale\u017c\u0105cym do innego obiegu, mianowicie w jednym z wpis\u00f3w na prowadzonym przez siebie blogu. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n S\u0142owa kluczowe: <\/b>Irena Kamie\u0144ska, polski film dokumentalny, Urszula Tes, kino kobiet<\/p>\n Dominik Wierski<\/b> \u2013 doktor nauk humanistycznych, animator kultury, nauczyciel. Prac\u0119 doktorsk\u0105 obroni\u0142 na Wydziale Kulturoznawstwa i Filologii w warszawskiej SWPS. Interesuje si\u0119 filmem polskim i ameryka\u0144skim oraz histori\u0105 sportu. Autor ksi\u0105\u017cki Sport w polskim kinie 1944-1989<\/i>. Publikowa\u0142 m.in. w tomach zbiorowych Gefilte film. W\u0105tki \u017cydowskie w kinie<\/i> (cz. II, III i IV, red. Joanna Preizner), Od Mickiewicza do Mas\u0142owskiej. Adaptacje filmowe literatury polskiej<\/i> (red. Tadeusz Lubelski) i Aleksander Jackiewicz<\/i> (red. Barbara Giza i Piotr Zwierzchowski). Wsp\u00f3\u0142redaktor (z Piotrem Zwierzchowskim) ksi\u0105\u017cki Kino, kt\u00f3rego nie ma<\/i>.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" We wst\u0119pie do nieocenionej Historii polskiego filmu dokumentalnego (1945\u20132014) Ma\u0142gorzata Hendrykowska zwraca uwag\u0119, \u017ce cho\u0107 polski dokument zawsze funkcjonowa\u0142 (i, jak si\u0119 zdaje, funkcjonuje) na poboczach stanowionego przez kino fikcji g\u0142\u00f3wnego nurtu, to przecie\u017c decydowa\u0142 o wielkiej sile rodzimej kinematografii: To filmy dokumentalne z prze\u0142omu lat 50. i 60. i te zatrzymywane na p\u00f3\u0142kach… Czytaj wi\u0119cej »Przeciw bezradno\u015bci, z empati\u0105 wobec cz\u0142owieka \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki „Cz\u0142owiek, zbiorowo\u015b\u0107, pami\u0119\u0107 w filmach dokumentalnych Ireny Kamie\u0144skiej\u201d Urszuli Tes<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1671,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[848,11],"tags":[310,124,862,86,863],"ppma_author":[864],"class_list":["post-343","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2017","category-recenzja","tag-dokument","tag-film-dokumentalny","tag-irena-kamienska","tag-kino-kobiet","tag-urszula-tes"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/3_2017_DOKUMENT\/oziski\/robotnice.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/3_2017_DOKUMENT\/oziski\/P1000837.JPG\")
<\/p>\n\n
\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\n<\/a><\/a><\/p>\n