![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/3_2017_DOKUMENT\/oziski\/powstanie.jpg\")
<\/p>\n
Powstanie warszawskie<\/i> (2014), http:\/\/www.warsawrising.eu\/?chapter=4<\/span><\/p>\n G\u0142\u00f3wnym budulcem tradycyjnego filmu dokumentalnego jest oczywi\u015bcie materia\u0142 audiowizualny: przemy\u015blany w fazie dewelopmentu, zarejestrowany, zmontowany, poddany fazie postprodukcji i zamkni\u0119ty w stabilnej, niezmiennej strukturze, gotowy do odbioru przez publiczno\u015b\u0107. W przypadku interaktywnych prac dokumentalnych kontrowersje mo\u017ce budzi\u0107 ju\u017c samo przywo\u0142anie \u201efilmu dokumentalnego\u201d \u2013 to cz\u0119sto w wi\u0119kszym stopniu multimedialne bazy danych ni\u017c sp\u00f3jnie uporz\u0105dkowany materia\u0142 wideo. Ten bowiem jest ledwie jedn\u0105 ze sk\u0142adowych, bywa \u017ce nawet nie dominuj\u0105c\u0105, a inne \u015brodki wyrazu, jak np. fotografia, (info)grafika, piktogram, mapa, tekst m\u00f3wiony i pisany, odg\u0142osy d\u017awi\u0119kowe, muzyka, nie s\u0105 wobec niego podrz\u0119dne, wmontowane w okre\u015blon\u0105 lini\u0119 narracyjn\u0105, lecz s\u0105 autonomiczne, a dost\u0119p do nich jest osi\u0105galny niezale\u017cnie. Z tego te\u017c wzgl\u0119du taki typ prac bywa okre\u015blany r\u00f3\u017cnymi poj\u0119ciami, w zale\u017cno\u015bci od dominuj\u0105cego trybu odbioru, strukturalnych po\u0142\u0105cze\u0144 z innymi gatunkami czy kszta\u0142tu formalnego: dokument interaktywny, sieciowy, multimedialny, cross-mediowy, transmedialny, partycypacyjny, docu-game<\/i> etc.<\/a>[2]<\/a>. To, co \u0142\u0105czy te fenomeny, to pewien dokumentalny fundament, osadzenie w faktografii \u015bwiata codziennego, jak r\u00f3wnie\u017c szereg jako\u015bci, niekoniecznie wszystkich i wyst\u0119puj\u0105cych jednocze\u015bnie: transmedialno\u015bci, hipertekstowo\u015bci, partycypacji, multisensoryczno\u015bci, modularno\u015bci, gatunkowej hybrydyczno\u015bci i produkcyjnej konwergencji.<\/p>\n W zwi\u0105zku z podstawow\u0105 przestrzeni\u0105 rozpowszechniania \u2013 sieci\u0105 WWW \u2013 web-docs<\/i> przyjmuj\u0105 form\u0119 stron internetowych, niekiedy dostosowanych do urz\u0105dze\u0144 mobilnych (najcz\u0119\u015bciej ich kompozycja dostosowana jest do poziomego ekranu). R\u00f3wnie\u017c narz\u0119dzia niezb\u0119dne do odbioru znacz\u0105co si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 od tych typowych dla dokumentu tradycyjnego: klawiatura i myszka to te elementarne, czasem niezb\u0119dny jest pad, mikrofon, kamera czy gogle VR. Co wi\u0119cej, prace tego rodzaju przeznaczone s\u0105 przede wszystkim do odbioru indywidualnego przed ekranem monitora, a wi\u0119c s\u0142abo sprawdzaj\u0105 si\u0119 w formule wielkoekranowej projekcji dla widza zbiorowego, na co wp\u0142ywa zar\u00f3wno charakter interfejsu (trudno, by wiele os\u00f3b r\u00f3wnocze\u015bnie korzysta\u0142o z myszki czy klawiatury), jak i sama struktura projektu, wymuszaj\u0105ca podejmowanie szeregu decyzji (wiele os\u00f3b musia\u0142oby przez ca\u0142y czas negocjowa\u0107 swoje wybory, np. kt\u00f3r\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 narracyjn\u0105 pod\u0105\u017ca\u0107). <\/p>\n Interaktywny dokument sieciowy wykorzystuje istniej\u0105ce ju\u017c \u015brodki wyrazu, jednak tworzy z nich zupe\u0142nie now\u0105 struktur\u0119, nierzadko blisk\u0105 performance\u2019owi, grze komputerowej, interaktywnemu \u015brodowisku czy bazie danych. Tu dane porz\u0105dkowane s\u0105 zgodnie z zasadami wykorzystanego j\u0119zyka kodowania: od HTML5 i JavaScript przez Flash i CSS po JQuery czy PHP \u2013 decyzje tego rodzaju wymuszaj\u0105 zar\u00f3wno wzgl\u0119dy praktyczne, jak i artystyczne. Nie dziwi\u0105 tak\u017ce prostsze rozwi\u0105zania, czyli gotowe darmowe szablony, czekaj\u0105ce na wype\u0142nienie tre\u015bci\u0105, jak te oferowane przez serwisy Pageflow, Korsakow, Eko, Racontr czy Atavist (z tego ostatniego korzystaj\u0105 chocia\u017cby tw\u00f3rcy interaktywnych reporta\u017cy \u201eGazety Wyborczej\u201d). R\u00f3wnie r\u00f3\u017cnorodnie prezentuje si\u0119 oprogramowanie wspomagaj\u0105ce: od program\u00f3w do tworzenia animacji (m.in. Adobe Flash) po ca\u0142e platformy do budowy aplikacji (m.in. Hydra), dzi\u0119ki kt\u00f3rym ca\u0142o\u015b\u0107 pozostaje sp\u00f3jna zar\u00f3wno z licznymi systemami operacyjnymi, jak i przegl\u0105darkami, oczywi\u015bcie zaopatrzonymi w kompletny zestaw aktualizacji. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dokument\u00f3w tworzona jest pod Safari, Chrome i Firefoxa, rzadziej mo\u017cna napotka\u0107 kompatybilno\u015b\u0107 z IE, Oper\u0105 czy innymi; w wersji na urz\u0105dzenia mobilne dominuje IOS, o wiele rzadziej Android. Decyzje te zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 motywowane potencjaln\u0105 liczb\u0105 odtworze\u0144 w\u015br\u00f3d zak\u0142adanej grupy odbiorczej.<\/p>\n Taki zestaw oprogramowania, bior\u0105cy oczywi\u015bcie pod uwag\u0119 fizyczne aspekty nawigacji, stanowi szkielet, na kt\u00f3rym buduje si\u0119 prac\u0119 interaktywn\u0105, oferuj\u0105c\u0105 \u2013 m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem marketingowym \u2013 jak najbardziej intuicyjny interfejs (UI) oraz satysfakcjonuj\u0105ce do\u015bwiadczenie odbiorcze (UX). \u015awiadomo\u015b\u0107 tego rodzaju technologicznych uwik\u0142a\u0144 jest w przypadku dokument\u00f3w interaktywnych niezwykle istotna. Przede wszystkim dlatego, \u017ce w filmowej ekipie realizacyjnej musz\u0105 si\u0119 znale\u017a\u0107 specjali\u015bci od programowania, projektowania graficznego czy stawiania stron internetowych, i to nie jako rzemie\u015blnicy tworz\u0105cy pierwsz\u0105 lepsz\u0105 interfejsow\u0105 ram\u0119 dla nawigacji po materiale filmowym, ale jako aktywni wsp\u00f3\u0142autorzy planuj\u0105cy ca\u0142e sp\u00f3jne do\u015bwiadczenie interaktywne<\/a>[3]<\/a>. To znacz\u0105ca r\u00f3\u017cnica: prace interaktywne nie s\u0142u\u017c\u0105 bowiem do \u201eogl\u0105dania\u201d, ale \u201edo\u015bwiadczania\u201d b\u0105d\u017a \u201eu\u017cytkowania\u201d, i inaczej ni\u017c w przypadku filmu tradycyjnego, po uruchomieniu jakiegokolwiek web-doca<\/i> uwaga widza nie mo\u017ce si\u0119 rozproszy\u0107, recepcja nie mo\u017ce by\u0107 bierna. Rezygnacja z procesu nawigacji sprawi, \u017ce praca przestanie rozwija\u0107 si\u0119 w czasie, brak fizycznego zaanga\u017cowania doprowadzi do jej zatrzymania. Dokument interaktywny \u2013 niczym \u017cywa istota \u2013 domaga si\u0119 uwagi i zaanga\u017cowania; je\u015bli mu tego odm\u00f3wimy, przestanie si\u0119 z nami \u201ekomunikowa\u0107\u201d, utknie w wymuszonej pauzie, czekaj\u0105c na nasz gest, kt\u00f3ry zmobilizuje go do prezentacji dalszej cz\u0119\u015bci materia\u0142u. \u017bywe zainteresowanie odbiorc\u00f3w utrzymuje dokument w trwaniu.<\/p>\n \n II.<\/b><\/p>\n Jak zauwa\u017ca Sergeo Kirby<\/a>[4]<\/a>, mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 pi\u0119\u0107 najcz\u0119stszych struktur narracyjnych dokument\u00f3w interaktywnych, budowanych wok\u00f3\u0142 jednej dominuj\u0105cej cechy: Timeline<\/i> (narracja linearna), Branching<\/i> (narracja rozga\u0142\u0119ziona), Mosaic<\/i> (narracja mozaikowa), Collaborative<\/i> (narracja wsp\u00f3lnotowa) oraz Game<\/i> (narracja gry)<\/a>[5]<\/a>. Timeline<\/i>, najbli\u017csza tradycyjnemu dokumentowi, odnosi si\u0119 do realizacji zbudowanych na wzgl\u0119dnie linearnie u\u0142o\u017conych segmentach audiowizualnych, pocz\u0105tek i koniec s\u0105 wyra\u017anie zaznaczone, kierunek nawigacji okre\u015blony, liczba link\u00f3w ograniczona (tak\u0105 form\u0119 przyjmuj\u0105 wszystkie opisane tu reporta\u017ce interaktywne, rozwijaj\u0105ce si\u0119 linearnie, dzielone na rozdzia\u0142y, nierzadko pozbawione podlinkowa\u0144). Branching<\/i> oferuje struktur\u0119 k\u0142\u0105cza\/labiryntu, cho\u0107 najcz\u0119\u015bciej o niewielkiej liczbie rozga\u0142\u0119zie\u0144 i alternatywnych dr\u00f3g przej\u015bcia (np. Zamek<\/i> pozwalaj\u0105cy przemierza\u0107 korytarze pozna\u0144skiego Centrum Kultury wed\u0142ug samodzielnie obranej drogi). Mosaic<\/i> ma do\u015b\u0107 g\u0119st\u0105 struktur\u0119 hipertekstow\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z nielinearnie u\u0142o\u017conych cz\u0105stek multimedialnych. Cho\u0107 zapewnia wysoki poziom interaktywno\u015bci w nawigacji, jako \u017ce wymaga podejmowania licznych decyzji zwi\u0105zanych z kolejno\u015bci\u0105 i porz\u0105dkiem \u201eklikni\u0119\u0107\u201d, to narracja wyst\u0119puje tu w formie fragmentarycznej, kalejdoskopowej, rozbitej na dziesi\u0105tki czy setki kr\u00f3tkich materia\u0142\u00f3w wideo (np. s\u0142ynny 7 Billion Others<\/i>, ale te\u017c 1944<\/i> czy nawet ograniczony do kilku fragment\u00f3w Opowiedz si\u0119<\/i>). Collaborative<\/i> tak\u017ce sk\u0142ada si\u0119 z wielu nielinearnie u\u0142o\u017conych multimedi\u00f3w, lecz ich autorami s\u0105 sami u\u017cytkownicy \u2013 oficjalni tw\u00f3rcy konstruuj\u0105 zaledwie szkielet otwartej struktury. Niew\u0105tpliw\u0105 zalet\u0105 jest w tym wypadku oddolna aktywno\u015b\u0107 odbiorc\u00f3w dostarczaj\u0105cych tre\u015b\u0107 innymi drogami niedost\u0119pn\u0105, niemniej zwi\u0105zana z ni\u0105 nieprzewidywalno\u015b\u0107 grozi zanikiem sp\u00f3jno\u015bci estetycznej, by nie powiedzie\u0107 \u2013 chaosem i ba\u0142aganem (np. 17.000 Islands, <\/i>ale te\u017c po cz\u0119\u015bci wspominany Miastograf<\/i>). Games<\/i> czerpi\u0105 z gier komputerowych, g\u0142\u00f3wnie FPP: oferuj\u0105 do\u015bwiadczenie przypominaj\u0105ce u\u017cytkowanie gier, jednak\u017ce osadzone w \u015brodowisku niefikcjonalnym, zawieraj\u0105 zbi\u00f3r zasad, zak\u0142adaj\u0105 zdobywanie punkt\u00f3w okre\u015blaj\u0105cych post\u0119p w rozgrywce, cel do zrealizowania, wyra\u017anie zaznaczony koniec (np. Fort McMoney<\/i>; o ile mi wiadomo, brak polskich realizacji). Przyjrzyjmy si\u0119 teraz bli\u017cej konkretnym przyk\u0142adom ka\u017cdego z wymienionych tryb\u00f3w.<\/p>\n Boskie \u015bwiat\u0142o<\/i>, http:\/\/boskieswiatlo.wyborcza.pl\/article\/boskie-swiatlo.html<\/span><\/p>\n Boskie \u015bwiat\u0142o<\/i> Jacka Hugo-Badera opowiada o \u2013 jak podaje lead<\/i> reporta\u017cu \u2013 wyprawie na Broad Peak w poszukiwaniu cia\u0142 Macieja Berbeki i Tomasza Kowalskiego<\/i><\/a>[6]<\/a>. Szeroko komentowana w mediach ekspedycja w g\u00f3ry Karakorum jest tu opowiedziana przede wszystkim poprzez tekst pisany, a kierunek nawigacji wyznacza pionowa architektura strony w przegl\u0105darce: skroluj\u0105c, przesuwamy si\u0119 w d\u00f3\u0142, mijaj\u0105c wielominutowe fragmenty wywiad\u00f3w z cz\u0142onkami ekipy, odno\u015bniki do Google Maps, fotograficzne materia\u0142y prasowe, animacje komputerowe wizualizuj\u0105ce tras\u0119 podr\u00f3\u017cy, amatorskie nagrania cz\u0142onk\u00f3w ekipy czy podlinkowana do innych, powi\u0105zanych tematycznie artyku\u0142\u00f3w na stronie gazety. Proporcje zachowane s\u0105 tak, by nie zm\u0119czy\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnego czytelnika zbyt du\u017c\u0105 ilo\u015bci\u0105 tekstu, a w tych miejscach, gdzie jego uwaga mo\u017ce os\u0142abn\u0105\u0107, zaoferowa\u0107 mu pobudzaj\u0105cy zainteresowanie fragment multimedialny, zaoferowa\u0107 mu tak\u017ce taki typ wiedzy, kt\u00f3rego nie jest w stanie przekaza\u0107 medium papierowe<\/a>[7]<\/a>. Struktura jest klarowna, czytelnik\/u\u017cytkownik nie gubi si\u0119 w nat\u0142oku przekaz\u00f3w i link\u00f3w, nie dezorientuje go nieintuicyjny interfejs \u2013 konsekwentnie, na ile wystarczy mu uwagi, nawiguje wzd\u0142u\u017c zaplanowanej linii narracyjnej. Przypadek tego reporta\u017cu, postawionego na stronie kilka lat temu, ujawnia jednak smutn\u0105 konsekwencj\u0119: bywa, \u017ce czasem dost\u0119p do strony jest niemo\u017cliwy (prace konserwatorskie?), a cz\u0119\u015b\u0107 link\u00f3w nieaktywna. Chod\u017a takich przypadk\u00f3w nie ma wiele, to brak wypracowanych formu\u0142 archiwizacji dokument\u00f3w i reporta\u017cy interaktywnych sprawia, \u017ce potoczna teza o tym, \u017ce \u201ew Internecie nic nie ginie\u201d, nie sprawdza si\u0119, czego szczeg\u00f3lnie dojmuj\u0105cym przyk\u0142adem jest interaktywny koncert Becka Hello Again<\/i> (2013) Chrisa Milka, zrealizowany w technice wideo i audio 360 stopni, kt\u00f3ry pewnego dnia po prostu znikn\u0105\u0142 z sieci, za\u015b dost\u0119p do niego nie jest ju\u017c mo\u017cliwy.<\/p>\n Zamek<\/i> Paw\u0142a Czarkowskiego to przyk\u0142ad pracy interaktywnej o zupe\u0142nie innej, rozga\u0142\u0119zionej strukturze. Zwiedzanie pozna\u0144skiego Centrum Kultury rozpoczynamy przed budynkiem za dnia: klikaj\u0105c w ma\u0142e ikonki umieszczone na fotografii obiektu, zostajemy przeniesieni w konkretne miejsca, a kr\u00f3tkie, maksymalnie kilkuminutowe fragmenty wideo opowiadaj\u0105 nam o historii instytucji i aktualnych dzia\u0142aniach tam podejmowanych. Sami, jako u\u017cytkownicy pracy, okre\u015blamy, kt\u00f3re miejsca pragniemy \u201ezwiedzi\u0107\u201d, a kt\u00f3re pomin\u0105\u0107, z kt\u00f3rymi pracownikami porozmawia\u0107, kt\u00f3re materia\u0142y archiwalne zg\u0142\u0119bi\u0107, wreszcie \u2013 w kt\u00f3rym momencie porzuci\u0107 nawigacj\u0119 i zamkn\u0105\u0107 stron\u0119. Inaczej ni\u017c w przypadku narracji linearnej, tu pocz\u0105tek jest co prawda symbolicznie okre\u015blony (mo\u017cemy do niego wielokrotnie wraca\u0107), ale koniec wyznacza decyzja u\u017cytkownika, kt\u00f3r\u0105 jednak wpisano w do\u015bwiadczenie interaktywne w taki spos\u00f3b, by wy\u0142\u0105czenie strony wydawa\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie naturalne jak wyj\u015bcie z budynku w momencie znu\u017cenia czy przesytu, by odbiorca nie czu\u0142 si\u0119 wyrwany z toku opowie\u015bci przed nadej\u015bciem w\u0142a\u015bciwej puenty. Tu puent w zasadzie nie ma, a je\u015bli ju\u017c mo\u017cna jakie\u015b wskaza\u0107, to jedynie te w\u0142a\u015bciwe anegdotom opowiadanym w wywiadach przez bohater\u00f3w.<\/p>\n Najbli\u017csza strukturze mozaikowej jest praca Elizy Gaust Opowiedz si\u0119<\/i>, stanowi\u0105ca rozszerzenie idei \u017bywej Biblioteki i dedykowana osobom mog\u0105cym z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w (pochodzenia, wyznania, to\u017csamo\u015bci p\u0142ciowej) do\u015bwiadcza\u0107 sytuacji wykluczenia<\/a>[8]<\/a>. Strona internetowa gromadzi profesjonalnie zrealizowane wywiady z bohaterami albo \u017cyj\u0105cymi od urodzenia w \u0141odzi, albo te\u017c w jaki\u015b inny spos\u00f3b z tym miastem zwi\u0105zanymi. Materia\u0142y porz\u0105dkowane s\u0105 wed\u0142ug daty realizacji, a ka\u017cda z trzech edycji zawiera po trzy fragmenty wideo, kt\u00f3re mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 niezale\u017cnie od siebie, cho\u0107 w\u0142\u0105czane jeden po drugim, zdaj\u0105 si\u0119 budowa\u0107 sp\u00f3jn\u0105, nawet je\u015bli pryzmatyczn\u0105 narracj\u0119. Mo\u017cliwo\u015bci interakcji z odbiorc\u0105 jest tu niewiele, nawigacja sprowadza si\u0119 w zasadzie do w\u0142\u0105czania samodzielnie wybranych fragment\u00f3w wideo. Nie ma wi\u0119kszego sensu por\u00f3wnywanie tego projektu do tak monumentalnych dokument\u00f3w mozaikowych jak 7 Billion Others<\/i> (ponad 6 tysi\u0119cy wywiad\u00f3w z osobami z blisko stu kraj\u00f3w). Opowiedz si\u0119<\/i> nie ma wymiaru globalnego, lecz \u015bci\u015ble lokalny, zwi\u0105zany z najbli\u017cszym otoczeniem. Z racji niewielkiej ilo\u015bci materia\u0142u struktur\u0119 pracy wyznaczaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie daty realizacji, co zdaje si\u0119 wystarczaj\u0105ce.<\/p>\n Przyk\u0142ad narracji wsp\u00f3lnotowej, Miastograf. Cyfrowe Archiwum \u0141odzian<\/i> fundacji Topografie, to zbi\u00f3r historii m\u00f3wionych, wycink\u00f3w prasowych oraz fotografii (katalogowanych wed\u0142ug okre\u015blonych tag\u00f3w i kolekcji), sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na historyczny obraz \u0141odzi fabrykanckiej. Cho\u0107 dost\u0119pne zbiory s\u0105 efektem d\u0142ugotrwa\u0142ych prac zespo\u0142u archiwist\u00f3w, to strona oferuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 do\u0142\u0105czania w\u0142asnych fotografii i lokalizowania ich na wirtualnej mapie miasta. Nale\u017cy tu zaznaczy\u0107, \u017ce sama architektura strony jest okre\u015blona i w zasadzie niezmienna: mo\u017cliwo\u015bci oferowane odbiorcom to zwi\u0119kszanie zasob\u00f3w tre\u015bci w ramach okre\u015blonej struktury, a ta wydaje si\u0119 klarowna i intuicyjna, nieprzesycona chaosem danych, na co mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 fakt, \u017ce wielu u\u017cytkownik\u00f3w dostarczaj\u0105cych tre\u015b\u0107 to osoby od lat zaanga\u017cowane w sprawy miasta, zatem domy\u015blnie dbaj\u0105ce o odpowiedni poziom merytoryczny czy artystyczny umieszczanych materia\u0142\u00f3w. W przypadku prac interaktywnych o strukturze wsp\u00f3lnotowej nie jest to wcale rzecz oczywista: imponuj\u0105ca rozmiarami indonezyjska praca 17.000 Islands<\/i>, zbudowana wok\u00f3\u0142 swobodnie rozsianych na stronie materia\u0142\u00f3w wideo (gromadzonych w formie symbolicznych wirtualnych \u201ewysp\u201d) razi jednak wizualnych chaosem i ba\u0142aganem, a odkrycie zasad interakcji wymaga zainwestowania jakiego\u015b czasu.<\/p>\n Miastograf<\/i>, http:\/\/www.miastograf.pl<\/span><\/span><\/p>\n III.<\/b><\/p>\n W zwi\u0105zku z tym, \u017ce web-docs<\/i> pomimo wzgl\u0119dnej popularno\u015bci nadal pozostaj\u0105 pewnym internetowym kuriozum, potrzebuj\u0105 wsparcia instytucji o stabilnym, d\u0142ugofalowym sposobie finansowania: w przypadku prac zagranicznych s\u0105 to National Film Board of Canada w Montrealu, DOC Toronto, DocLab w Amsterdamie, MIT w Massachusetts, telewizja ARTE w Strasburgu czy \u201eNew York Times\u201d. Cz\u0119sto niezb\u0119dne okazuj\u0105 si\u0119 granty przyznawane przez instytucje kulturalne. Na szcz\u0119\u015bcie realizacji podejmuj\u0105 si\u0119 tak\u017ce mniejsze studia niezale\u017cne, wspieraj\u0105ce raczej kameralne projekty dotykaj\u0105ce bardziej osobistych temat\u00f3w, by wymieni\u0107 cho\u0107by luksemburskie a_BAHN, berli\u0144skie Honig Studios czy paryskie Cha\u00ef Cha\u00ef Films. Bywa, \u017ce roli wsp\u00f3\u0142producent\u00f3w podejmuj\u0105 si\u0119 instytucje niezwi\u0105zane zwykle z realizacjami nowomedialnymi, jak JFK Presidential Library (Clouds Over Cuba<\/i>), londy\u0144ski Resuscitation Council <\/i>(Lifesaver<\/i>) czy kanadyjski oddzia\u0142 Mental Health Commision (Here at Home<\/i>). Czasem w produkcj\u0119 zaanga\u017cowane s\u0105 stacje telewizyjne, jak BBC (Story of Now. Taster<\/i>), kanadyjska telewizja edukacyjna TVO (Inside Disaster: Haiti<\/em>) czy Al Jazeera (Life On Hold<\/i>), natomiast aspektami informacyjnymi\/promocyjnymi zajmuj\u0105 si\u0119 chocia\u017cby platformy i-Docs, IDFADocLab czy WiREDMO\u0304V. Niezb\u0119dne czasem okazuje si\u0119 wsparcie internaut\u00f3w podczas kampanii crowdfundingowych (Grandmas Project<\/i>). Tak liczne drogi pozyskiwania funduszy \u2013 zar\u00f3wno odg\u00f3rne, jak i oddolne \u2013 pokazuj\u0105, \u017ce tw\u00f3rcy pragn\u0105cy zmierzy\u0107 si\u0119 z nowym narz\u0119dziem wypowiedzi artystycznej nie musz\u0105 stawa\u0107 przed dylematem pomi\u0119dzy wprz\u0119gni\u0119ciem w tryby oficjalnych, silnie zbiurokratyzowanych instytucji a finansowaniem ze \u015brodk\u00f3w w\u0142asnych. Najwa\u017cniejsza rola i tak przypada instytucjom kulturalnym oraz medialnym. Tym smutniejszy jest fakt, \u017ce po silnej fascynacji dokumentem i reporta\u017cem interaktywnym w latach 2010\u20132015, m.in. przez przywo\u0142ane serwisy informacyjne, obecnie zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna stopniowy odwr\u00f3t i wzrost zainteresowania technologi\u0105 360 stopni oraz VR.<\/p>\n Na tle powy\u017cszych przypadk\u00f3w ciekawie rysuje si\u0119 sytuacja polskich tw\u00f3rc\u00f3w. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce najwi\u0119kszymi mecenasami dokument\u00f3w i reporta\u017cy interaktywnych s\u0105 w Polsce: gigant rynku medialnego (Agora SA), rozszerzaj\u0105cy swe portfolio i inwestuj\u0105cy w nowoczesne sposoby dotarcia do odbiorcy (osiem interaktywnych reporta\u017cy dost\u0119pnych pod adresem: interaktywna.wyborcza.pl), pa\u0144stwowe sp\u00f3\u0142ki energetyczne (KGHM Polska Mied\u017a \u2013 Tajemnice Kampusu Pracze<\/i>; TAURON Polska Energia \u2013 Jak z nut<\/i>; PGE SA \u2013 Gigant 40-latek<\/i>),<\/i> pa\u0144stwowe sp\u00f3\u0142ki ubezpieczeniowe (PZU SA \u2013 Puls Marato\u0144czyka<\/i>) czy instytucje kulturalne (CK Zamek \u2013 Zamek<\/i>; Muzeum \u015al\u0105skie \u2013 Muzeum \u015al\u0105skie<\/i>; Muzeum Powstania Warszawskiego \u2013 Powstanie Warszawskie<\/i>, 1944<\/i>). Takie zestawienie w kontek\u015bcie tematyki prac pokazuje, \u017ce tw\u00f3rcy polskich prac interaktywnych wydaj\u0105 si\u0119 zak\u0142adnikami swych mecenas\u00f3w. Z jednej strony brakuje prac zrealizowanych za pieni\u0105dze z innych \u017ar\u00f3de\u0142, co ka\u017ce wnioskowa\u0107, \u017ce bez tego rodzaju wsparcia dokument\u00f3w i reporta\u017cy interaktywnych niemal wcale by nad Wis\u0142\u0105 nie by\u0142o (ciekawym kontrprzypadkiem jest Miastograf<\/i> \u0142\u00f3dzkiej fundacji Topografie sfinansowany przez start-up MobileMS oraz fundusze miejskie i ministerialne), z drugiej \u2013 wymienione prace nierzadko przypominaj\u0105 raczej reklam\u0119 ni\u017c dokument, trudno w nich znale\u017a\u0107 kontrowersyjne czy problematyczne konteksty. Nie jest to zreszt\u0105 wy\u0142\u0105cznie sprawa polska, na tego rodzaju uwik\u0142ania zwr\u00f3cili uwag\u0119 tw\u00f3rcy jednej z \u2013 mimo wszystko \u2013 najdoskonalszych prac tego gatunku, kanadyjskiego Fort McMoney<\/i> o konsekwencjach dzia\u0142a\u0144 koncern\u00f3w petrochemicznych: przyznali oni, \u017ce pod wp\u0142ywem nacisk\u00f3w zmuszeni byli ostatecznie z\u0142agodzi\u0107 wymow\u0119 projektu<\/a>[9]<\/a>.<\/p>\n Nie spos\u00f3b tak\u017ce nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce na tle Kanady i USA czy Europy Zachodniej brak w Polsce serwis\u00f3w informacyjno-promocyjnych na miar\u0119 IDFADocLab, jednostek akademickich badaj\u0105cych dokumenty sieciowe, jak ten w Sheffield, czy cho\u0107by dzia\u0142a\u0144 warsztatowych w rodzaju przygotowywanych przez szwajcarski The Laboratory of Visual Culture przy Uniwersytecie Nauk Stosowanych i Sztuki w Lucernie (po\u015br\u00f3d wielu innych). Olbrzymi\u0105 rol\u0119 w tym obszarze bierze na siebie \u0142\u00f3dzko-warszawski festiwal Filmteractive, oferuj\u0105cy przestrze\u0144 wymiany biznesowo-kreatywnej dla zainteresowanych os\u00f3b z ca\u0142ego \u015bwiata, czy warszawski Narodowy Instytut Audiowizualny<\/a>[10]<\/a>, przygotowuj\u0105cy swego czasu okazjonalne wydarzenia tematyczne. \u017beby jednak odda\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107: \u0142atwo jest punktowa\u0107 braki i r\u00f3\u017cnice, ignoruj\u0105c jednocze\u015bnie fakt, \u017ce NFB czy MIT prowadz\u0105 aktywno\u015b\u0107 realizacyjn\u0105 ju\u017c od d\u0142ugiego czasu, dzia\u0142aj\u0105c w zupe\u0142nie innym otoczeniu medialnym czy akademickim, podczas gdy w Polsce stawiane s\u0105 dopiero pierwsze kroki.<\/p>\n \n IV.<\/b><\/p>\n Na koniec warto postawi\u0107 kilka pyta\u0144 o przysz\u0142o\u015b\u0107 dokumentu i reporta\u017cu interaktywnego. Na szereg zagro\u017ce\u0144 wskazuje przywo\u0142ywany ju\u017c Sergeo Kirby, pisz\u0105c, \u017ce wzrost stopnia interaktywno\u015bci cz\u0119sto owocuje spadkiem sp\u00f3jno\u015bci narracyjnej, a co za tym idzie tak\u017ce zaanga\u017cowania u\u017cytkownik\u00f3w: Pozbawiony silnych fundament\u00f3w narracyjnych dokument traci kluczow\u0105 si\u0142\u0119 snucia opowie\u015bci, a razem z ni\u0105 zdolno\u015b\u0107 oddzia\u0142ywania na publiczno\u015b\u0107 i wp\u0142ywania na spo\u0142ecze\u0144stwo takimi drogami, jakie dokument udoskonala\u0142 przez sto lat<\/i><\/a>[11]<\/a>. Gest w performansie, zadanie w grze, fiszka w bazie danych, odno\u015bnik w hipertek\u015bcie czy kafel w mozaice \u2013 a wi\u0119c podstawowe \u017ar\u00f3d\u0142a inspiracji dokument\u00f3w interaktywnych \u2013 same w sobie narracyjne nie s\u0105, mog\u0105 si\u0119 dopiero takimi sta\u0107 w momencie w\u0142\u0105czenia ich w struktur\u0119 jakiej\u015b (najlepiej poruszaj\u0105cej, anga\u017cuj\u0105cej) opowie\u015bci. K\u0142opot w tym, \u017ce, po pierwsze, tw\u00f3rcy web-doc\u00f3w rzadko traktuj\u0105 interaktywno\u015b\u0107 jako istotn\u0105 jako\u015b\u0107 swoich prac, oferuj\u0105c odbiorcom serie mechanicznych \u201eklikni\u0119\u0107\u201d, a po drugie, tematyka i forma jej prezentacji rzadko okazuje si\u0119 anga\u017cuj\u0105ca, jako \u017ce nie wzbudza silniejszych emocji czy refleksji, co oczywi\u015bcie nie jest problemem wy\u0142\u0105cznie web-doc\u00f3w, ale i niejednego przekazu artystycznego rywalizuj\u0105cego o coraz bardziej rozproszon\u0105 uwag\u0119 widza. Pr\u00f3ba zdiagnozowania problemu przez Kirby\u2019ego koncentruje si\u0119 na oczekiwaniach zwi\u0105zanych z prze\u017cyciami emocjonalnymi. A tego rodzaju oczekiwania stanowi\u0105 jedynie czubek g\u00f3ry lodowej potencjalnych problem\u00f3w natury strukturalnej, odbiorczej, realizacyjnej czy technologicznej. Ich analiza wymaga\u0142aby jednak oddzielnego artyku\u0142u.<\/p>\n Wszystkie cechy zwi\u0105zane z tym nowomedialnym gatunkiem (potrzeba znalezienia nowego modelu produkcyjnego i promocyjnego, powszechna dominacja \u201ema\u0142ego ekranu\u201d, szybka cyrkulacja i olbrzymia konkurencja prac w Internecie) cz\u0119\u015bciej dzia\u0142aj\u0105 na niekorzy\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w. Jak wskazuje Pierre Campeau, pracownik wy\u017cszego szczebla w Canadian Media Fund, czas, jaki po\u015bwi\u0119ca projektowi przeci\u0119tny u\u017cytkownik, to 10 minut (przy wymaganym zwykle znacznie d\u0142u\u017cszym czasie): to ekwiwalent ka\u017cdego widza kinowego, opuszczaj\u0105cego sal\u0119 przed up\u0142ywem 15 minut pokazu filmu pe\u0142nometra\u017cowego. W przypadku ka\u017cdego innego medium tego rodzaju mizerna retencja zosta\u0142aby uznana za pe\u0142n\u0105 i ca\u0142kowit\u0105 pora\u017ck\u0119<\/i><\/a>[12]<\/a>. Faktem jest, \u017ce ten nowy, hybrydyczny gatunek nie jest najprostszy w realizacji, odbiorze, dystrybucji i archiwizacji, a je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 promocyjno-marketingowe cele nierzadko stoj\u0105ce za ich tworzeniem, to perspektywa rysuje si\u0119 jeszcze mniej korzystnie. Sytuacj\u0119 dodatkowo komplikuje fakt, \u017ce web-doc wci\u0105\u017c nie doczeka\u0142 si\u0119 swego Obywatela Kane\u2019a<\/i> i wielu u\u017cytkownikom Internetu nie kojarzy si\u0119 z niczym konkretnym.<\/p>\n Dokument interaktywny jako stosunkowo nowa forma ekspresji artystycznej znajduje si\u0119 w interesuj\u0105cym punkcie rozwoju: wci\u0105\u017c wysokie nak\u0142ady finansowe, zainteresowanie ze strony producent\u00f3w oraz zwyk\u0142ych u\u017cytkownik\u00f3w, pr\u00f3ba stworzenia nowego modelu realizacyjnego dostosowanego do reali\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych, bardziej adekwatne struktury, r\u00f3\u017cnorodna tematyka, pr\u00f3ba przywr\u00f3cenia zainteresowania reporta\u017cem prasowym oraz filmem dokumentalnym i dostosowanie go do oczekiwa\u0144 nowego typu odbiorc\u00f3w, wykorzystywanie wielu wsp\u00f3\u0142czesnych \u015brodk\u00f3w komunikacji masowej w ramach z\u0142o\u017conej opowie\u015bci transmedialnej \u2013 wszystko to ka\u017ce mimo wszystko my\u015ble\u0107 pozytywnie o rodz\u0105cym si\u0119 zjawisku. Przemiany, jakie tu si\u0119 dokonuj\u0105, dotycz\u0105 zar\u00f3wno kszta\u0142tu sposob\u00f3w finansowania, realizacji, promocji i dystrybucji, ale tak\u017ce dalszych prac nad takimi integralnymi aspektami wsp\u00f3\u0142czesnego pejza\u017cu medialnego, jak interaktywno\u015b\u0107, partycypacja czy personalizacja.<\/p>\n Pokr\u00f3tce opisane w artykule formy budowania opowie\u015bci pokazuj\u0105, jak liczne, nieortodoksyjne formu\u0142y odbioru stara si\u0119 wykszta\u0142ci\u0107 dokument interaktywny, nie maj\u0105c przy tym silnego oparcia we wcze\u015bniejszych formach artystycznych. Tego rodzaju eksperymenty zdaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce wywiera\u0107 pozytywny wp\u0142yw na sam film dokumentalny, kt\u00f3ry bardzo dynamicznie i przebojowo wszed\u0142 w XXI wiek. Sam fakt, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie prace dokumentalne, w ca\u0142ej swej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, prze\u017cywaj\u0105 kolejn\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107, wskazuje na to, i\u017c widzowie g\u0142odni s\u0105 opowie\u015bci osadzonych w faktografii \u017cycia codziennego, pr\u00f3buj\u0105cych t\u0142umaczy\u0107 otaczaj\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Czas poka\u017ce, czy \u00f3w \u017cywy tw\u00f3r, jakim jest dokument interaktywny, b\u0119dzie pobudza\u0107 ich apetyt, czy raczej oka\u017ce si\u0119 ci\u0119\u017ckostrawn\u0105 ekstrawagancj\u0105.<\/p>\n Zamek<\/i>, http:\/\/zamek-film.com <\/span><\/p>\n Dokumenty interaktywne:<\/p>\n – 17.000 Islands<\/i>, http:\/\/17000islandsinteractive.com\/islands_repo\/ [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – 1944<\/i>, http:\/\/www.1944.pl [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – 7 Billion Others<\/i>, http:\/\/www.7billionothers.org [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Clouds Over Cuba<\/i>, http:\/\/cloudsovercuba.com\/ [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Fort McMoney<\/i>, http:\/\/fortmcmoney.com [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Grandmas Project<\/i>, http:\/\/grandmasproject.org\/ [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Here at Home<\/i>, http:\/\/athome.nfb.ca\/#\/athome [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Inside Disaster: Haiti<\/i>, http:\/\/www.insidedisaster.com\/experience\/Main.html [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Life on Hold<\/i>, http:\/\/lifeonhold.aljazeera.com\/ [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Lifesaver<\/i>, https:\/\/life-saver.org.uk\/#\/INTRO [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Miastograf<\/i>, http:\/\/www.miastograf.pl [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Opowiedz si\u0119<\/i>, http:\/\/opowiedzsie.pl [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Powstanie Warszawskie<\/i>, http:\/\/www.warsawrising.eu [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Story of Now. <\/i>Taster<\/i>, http:\/\/storyofnow.pilots.bbcconnectedstudio.co.uk [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Zamek<\/i>, http:\/\/zamek-film.com [dost\u0119p: 10.09.2017] Reporta\u017ce interaktywne:<\/p>\n – Boskie \u015bwiat\u0142o<\/i>, http:\/\/boskieswiatlo.wyborcza.pl\/article\/boskie-swiatlo.html [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Firestorm<\/i>, https:\/\/www.theguardian.com\/world\/interactive\/2013\/may\/26\/firestorm-bushfire-dunalley-holmes-family [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Gigant 40-latek<\/i>, http:\/\/lodz.wyborcza.pl\/kopalnia_belchatow\/index.htm [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Jak z nut<\/i>, http:\/\/katowice.wyborcza.pl\/nospr\/ [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Muzeum \u015al\u0105skie<\/i>, http:\/\/katowice.wyborcza.pl\/muzeumslaskie\/index.htm [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Puls Marato\u0144czyka<\/i>, http:\/\/interaktywna.wyborcza.pl\/pulsmaratonczyka\/ [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – \u015al\u0105ski szeryf<\/i>, http:\/\/plus.dziennikzachodni.pl\/wiadomosci\/a\/slaski-szeryf-jozef-klyk-reportaz-interaktywny,3809541 [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Tajemnice kampusu Pracze<\/i>, http:\/\/interaktywna.wyborcza.pl\/ilab\/ [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n – Trump\u2019s Road to the White House<\/i>, http:\/\/www.pbs.org\/wgbh\/frontline\/film\/trumps-road-to-the-white-house\/ [dost\u0119p: 10.09.2017]<\/p>\n <\/a>[1] Podaj\u0105c autorstwo, opiera\u0142em si\u0119 przede wszystkim na rolach pomys\u0142odawc\u00f3w i autor\u00f3w scenariusza, cho\u0107 w przypadku dokument\u00f3w interaktywnych o wiele trudniej ni\u017c w przypadku tradycyjnych linearnych dokument\u00f3w o jednoznaczne wskazanie autora czy autorki pracy, co udowadniaj\u0105 powy\u017csze przyk\u0142ady. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] S. Gaudenzi, The Living Documentary: From representing reality to co-creating reality in digital interactive documentary<\/i>, niepublikowana rozprawa doktorska, Goldsmiths, University of London, Goldsmiths Research Online, http:\/\/research.gold.ac.uk\/7997\/ [dost\u0119p: 10.09.2017]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] C. Hight, Software as co-creator in interactive documentary<\/i>, [w:] i-docs. The evolving practices of Interactive Documentary<\/i>, red. J. Aston, S. Gaudenzi, M. Rose, Wallflower Press, London\u2013New York 2017. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] S. Kirby, The Interactive Paradox. Web docs: Are they being watched?<\/i>, 2015, http:\/\/povmagazine.com\/articles\/view\/the-interactive-paradox [dost\u0119p: 10.09.2017]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] Por. podzia\u0142: R.W. Kluszczy\u0144ski, Sztuka interaktywna. Od dzie\u0142a-instrumentu do interaktywnego spektaklu<\/i>, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] http:\/\/boskieswiatlo.wyborcza.pl\/article\/boskie-swiatlo.html [dost\u0119p: 10.09.2017]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] Nale\u017cy tu przywo\u0142a\u0107 ciesz\u0105ce si\u0119 zas\u0142u\u017con\u0105 s\u0142aw\u0105 interaktywne reporta\u017ce \u201eNew York Timesa\u201d, \u201eThe Guardian\u201d czy \u201eFrontline\u201d, maj\u0105ce wp\u0142yw nie tylko na popularyzacj\u0119 tej formy gatunkowej, ale tak\u017ce zajmuj\u0105cej zdecydowane stanowisko wobec argument\u00f3w o manipulacji materia\u0142em wyj\u015bciowym przez media w celach perswazyjnych, np. Trump\u2019s Road to the White House<\/i>, nie ograniczony szeroko\u015bci\u0105 szpalty, mo\u017ce zamie\u015bci\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 tekstu rozmowy z \u00f3wczesnym kandydatem na prezydenta USA i pozwoli\u0107 czytelnikom na samodzielne zdecydowanie, czy pewne wypowiedzi zosta\u0142y wyrwane z kontekstu, czy te\u017c nie. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] Zob. http:\/\/miejmiejsce.com\/miasto\/opowiedz-sie\/ [dost\u0119p: 10.09.2017]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[9] https:\/\/youtu.be\/ecJdrznEa64 [dost\u0119p: 10.09.2017]. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[10] Dzi\u015b funkcjonuj\u0105cy jako FINA \u2013 Filmoteka Narodowa-Instytut Audiowizualny. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[11] S. Kirby, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[12] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n W artykule autor przygl\u0105da si\u0119 powsta\u0142ym w Polsce pracom internetowym spod znaku interaktywnego dokumentu sieciowego (\u201eweb-doka\u201d). Analizuje tematyk\u0119, struktury narracyjne, jak r\u00f3wnie\u017c aspekty produkcyjne i dystrybucyjne, odnosz\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie do licznych przyk\u0142ad\u00f3w zagranicznych, zw\u0142aszcza tworzonych w instytucjach od lat zwi\u0105zanych z t\u0105 form\u0105 wyrazu, jak National Film Board of Canada. So\u0142odki przygl\u0105da si\u0119 uwa\u017cniej lokalnym uwarunkowaniom, w tym potencja\u0142om i ograniczeniom, cho\u0107by na poziomie finansowania i dystrybucji, nierzadko definiowanej przez stopie\u0144 zainteresowania ze strony medi\u00f3w prywatnych czy instytucji pa\u0144stwowych. Artyku\u0142 zamykaj\u0105 uwagi na temat przysz\u0142o\u015bci tego rodzaju hybrydycznego gatunku.<\/p>\n \n In the article author undertakes a topic of interactive web documentaries (web-docs) produced in \n S\u0142owa kluczowe:<\/strong> dokument interaktywny, dokument, web-doc<\/p>\n \n Pawe\u0142 So\u0142odki<\/b> \u2013 medioznawca i filmoznawca. Zwi\u0105zany zawodowo z Narodowym Centrum Kultury Filmowej oraz Wy\u017csz\u0105 Szko\u0142\u0105 Sztuki i Projektowania w \u0141odzi. Zajmuje si\u0119 ameryka\u0144skim kinem niezale\u017cnym oraz sieciowymi formami dokumentu. Pomys\u0142odawca i kilkuletni organizator Festiwalu Filmu Queer \u201ea million different loves!?\u201d. Autor ksi\u0105\u017cki Rubie\u017ce przyjemno\u015bci. Seksualna niesubordynacja na obrze\u017cach ameryka\u0144skiej kinematografii<\/i> oraz wsp\u00f3\u0142redaktor ksi\u0105\u017cki O polityce cia\u0142a i po\u017c\u0105dania w kulturze audiowizualnej<\/i>.<\/p>\n I Cho\u0107 interaktywny dokument sieciowy od kilku lat wzbudza coraz wi\u0119ksze zainteresowanie na ca\u0142ym \u015bwiecie, a przyk\u0142ady liczy si\u0119 w setkach, w Polsce pozostaje zjawiskiem marginalnym, znacz\u0105ce za\u015b przyk\u0142ady tego gatunku mo\u017cna w zasadzie wyliczy\u0107 na palcach jednej r\u0119ki. Zamek (2014) Paw\u0142a Czarkowskiego, Powstanie warszawskie (2014) oraz 1944 (2016, oba sygnowane przez Muzeum Powstania Warszawskiego)… Czytaj wi\u0119cej »Dokument i reporta\u017c interaktywny \u2013 polskie konteksty<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":640,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[848],"tags":[310,854,124,855],"ppma_author":[856],"class_list":["post-341","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2017","tag-dokument","tag-dokument-interaktywny","tag-film-dokumentalny","tag-web-doc"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/3_2017_DOKUMENT\/boskie_swiatlo.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/3_2017_DOKUMENT\/miastograf.jpg\")
<\/p>\n![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/3_2017_DOKUMENT\/zamek.jpg\")
<\/p>\n
\n <\/p>\n
\n<\/b><\/p>\n
\n
\n<\/a><\/a><\/p>\n
\n<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"