{"id":3361,"date":"2022-04-01T12:22:40","date_gmt":"2022-04-01T11:22:40","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=3361"},"modified":"2022-09-27T14:54:18","modified_gmt":"2022-09-27T13:54:18","slug":"polish-hools-movies-wizerunek-kibicow-pilkarskich-w-polskim-kinie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/polish-hools-movies-wizerunek-kibicow-pilkarskich-w-polskim-kinie\/","title":{"rendered":"Polish Hools Movies. Wizerunek kibic\u00f3w pi\u0142karskich w polskim kinie"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.1.11<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kibice chodz\u0105 pomalowani
jak ludo\u017cercy
z pa\u0142kami no\u017cami siekierami
\u0142a\u0144cuchami kijami flagami
papierem toaletowym
kt\u00f3rego za komuny nie by\u0142o
ani u nas ani w imperium z\u0142a
ale nie zapomnij \u017ce Polska
wygra\u0142a z Grecj\u0105 cho\u0107 nie zosta\u0142a
koniem troja\u0144skim Mistrzostw Europy!<\/em>[1]<\/a><\/sup><\/sup><\/p>\n\n\n\n

Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, Rozmowa ojca z synem o zabijaniu czasu<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015awi\u0119ta wojna<\/em>. Autor: brak danych. Prawa: WFDIF \/po Studiu Filmowym \u201eKadr\u201d\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Sport na ekranie kinowym ma r\u00f3wnie d\u0142ug\u0105 histori\u0119, co samo kino. Pierwsze rejestracje wydarze\u0144 sportowych pojawi\u0142y si\u0119 bowiem wraz z wynalezieniem kinematografu. A ju\u017c z pocz\u0105tkiem XX wieku doczekali\u015bmy si\u0119 pierwszych film\u00f3w fabularnych, kt\u00f3rych akcja koncentrowa\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 sportowych rywalizacji. Te za\u015b nie mia\u0142yby sensu, gdyby nie odbiorcy b\u0119d\u0105cy nie tylko konsumentami wydarze\u0144 sportowych, lecz tak\u017ce \u2013 w przeciwie\u0144stwie do kinowych widz\u00f3w \u2013 aktywnymi uczestnikami, kt\u00f3rych emocje i energia niejednokrotnie maj\u0105 wp\u0142yw na przebieg i wynik rywalizacji.<\/p>\n\n\n\n

Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce fani sportu doczekali si\u0119 ca\u0142ej serii film\u00f3w im po\u015bwi\u0119conych. Od dokument\u00f3w po r\u00f3\u017cnorakich przedstawicieli kina gatunk\u00f3w. A poniewa\u017c tak\u017ce samo okre\u015blenie kibic ma charakter niejednorodny, w zwi\u0105zku z tym filmy te r\u00f3wnie\u017c pochylaj\u0105 si\u0119 nad jego r\u00f3\u017cnymi odcieniami.<\/p>\n\n\n\n

Zanim jednak spr\u00f3bujemy przybli\u017cy\u0107 sobie portrety filmowych kibic\u00f3w, trzeba najpierw zada\u0107 sobie pytanie czym w og\u00f3le jest kibicowanie. To bowiem co\u015b wi\u0119cej, ni\u017c wspieranie dru\u017cyny podczas trwania sportowej rywalizacji. Za s\u0142owem tym kryje si\u0119 przywi\u0105zanie do klubu, jego barw i historii. Wida\u0107 to w cz\u0119sto pojawiaj\u0105cym si\u0119 na trybunach ha\u015ble \u201eDru\u017cyna to my\u201d. Fani maj\u0105 bowiem poczucie, \u017ce to oni w du\u017cej mierze tworz\u0105 klub, za\u015b sportowcy to w wi\u0119kszo\u015bci najemnicy \u2013 dzi\u015b graj\u0105cy w ich ukochanej dru\u017cynie, a w kolejnym sezonie zupe\u0142nie gdzie\u015b indziej. St\u0105d te\u017c wielkim szacunkiem w\u015br\u00f3d kibic\u00f3w ciesz\u0105 si\u0119 ci zawodnicy, kt\u00f3rzy deklaruj\u0105 wierno\u015b\u0107 klubowym barwom, a na boisku pokazuj\u0105 nieust\u0119pliwo\u015b\u0107 i po\u015bwi\u0119cenie w imi\u0119 tej idei. Oczywi\u015bcie definicja ta w miar\u0119 dobrze opisuje kibic\u00f3w sport\u00f3w zespo\u0142owych (na czele z pi\u0142k\u0105 no\u017cn\u0105), ale trudno pr\u00f3bowa\u0107 si\u0119 ni\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 do okre\u015blenia mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sport\u00f3w indywidualnych. Fani skok\u00f3w narciarskich, tenisa czy jazdy figurowej nie tworz\u0105 jednak zwartej kibicowskiej spo\u0142eczno\u015bci, a tym samym nie wzbudzaj\u0105 takiego zainteresowania ze strony zar\u00f3wno medi\u00f3w, jak i historyk\u00f3w czy socjolog\u00f3w sportu.<\/p>\n\n\n\n

Si\u0142\u0105 rzeczy wizerunek wsp\u00f3\u0142czesnego kibica nierozerwalnie zwi\u0105zany jest z pi\u0142k\u0105 no\u017cn\u0105 b\u0119d\u0105c\u0105 najpopularniejsz\u0105 dyscyplin\u0105 sportow\u0105 na \u015bwiecie. Szacuje si\u0119, \u017ce spo\u0142eczno\u015b\u0107 fan\u00f3w futbolu to ponad cztery miliardy ludzi[2]<\/a><\/sup><\/sup>. O skali tego zainteresowania mogli\u015bmy przekona\u0107 si\u0119 naocznie w 2012 roku, gdy Polska wraz z Ukrain\u0105 by\u0142y gospodarzami Mistrzostw Europy 2012. Ulice polskich miast goszcz\u0105cych uczestnik\u00f3w turnieju dos\u0142ownie wype\u0142ni\u0142y si\u0119 wielokolorowym t\u0142umem sympatyk\u00f3w pi\u0142ki no\u017cnej dopinguj\u0105cych swoje narodowe reprezentacje. Polsk\u0119 odwiedzi\u0142o w\u00f3wczas ponad 677 tys. zagranicznych turyst\u00f3w i kibic\u00f3w ze 123 kraj\u00f3w \u015bwiata[3]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Sportowa codzienno\u015b\u0107 wygl\u0105da jednak zgo\u0142a inaczej ni\u017c podczas futbolowego \u015bwi\u0119ta. G\u0142owy rodzimych fan\u00f3w futbolu rozpalaj\u0105 pojedynki mi\u0119dzy Widzewem i \u0141KSem, Wis\u0142\u0105 i Cracovi\u0105, Lechi\u0105 Gda\u0144sk i Ark\u0105 Gdynia czy wreszcie Legi\u0105 Warszawa a Lechem Pozna\u0144. A poszczeg\u00f3lne grupy kibic\u00f3w najcz\u0119\u015bciej otwarcie prezentuj\u0105 wrogi stosunek do sympatyk\u00f3w przeciwnej dru\u017cyny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Pi\u0142karski poker<\/em>. Autor: Andrzej P\u0105gowski. \u0179r\u00f3d\u0142o: Gapla.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d bywalc\u00f3w stadion\u00f3w wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 trzy typy kibic\u00f3w[4]<\/a><\/sup><\/sup>:<\/p>\n\n\n\n

  1. Pikniki \u2013 fani pi\u0142ki przychodz\u0105cy na stadion w grupie przyjaci\u00f3\u0142 b\u0105d\u017a cz\u0142onk\u00f3w rodziny w celu obejrzenia widowiska sportowego, dopinguj\u0105cy dru\u017cyn\u0119 i traktuj\u0105cy udzia\u0142 w meczu jako form\u0119 rozrywki. Wywodz\u0105ce si\u0119 ze stadionowego slangu okre\u015blenie \u201epiknik\u201d w ustach pozosta\u0142ych grup kibicowskich ma wyd\u017awi\u0119k pejoratywny.<\/li>
  2. Ultrasi \u2013 zorganizowane grupy kibic\u00f3w, kt\u00f3re przygotowuj\u0105 opraw\u0119 meczu: flagi, transparenty, pirotechnik\u0119 itp. Dbaj\u0105 o g\u0142o\u015bny doping i stadionow\u0105 fiest\u0119. Uczestnicz\u0105 w wyjazdowych meczach swojej dru\u017cyny. Z tego grona najcz\u0119\u015bciej wywodzi si\u0119 tzw. zapiewaj\u0142o czyli osoba dyryguj\u0105ca dopingiem i podrzucaj\u0105ca reszcie has\u0142a do skandowania.<\/li>
  3. Hoolsi \u2013 futbolowi chuligani, dla kt\u00f3rych boiskowe wydarzenia maj\u0105 charakter drugorz\u0119dny. Dzie\u0144 meczu jest dla nich przede wszystkim okazj\u0105 do fizycznego zmierzenia si\u0119 z kibicami dru\u017cyny przeciwnej (tzw. ustawki), a powodem do dumy zdobycie \u201ewrogich\u201d flag, szalik\u00f3w czy koszulek i, maj\u0105ce poni\u017cy\u0107 przeciwnika, publiczne spalenie tych akcesori\u00f3w w trakcie meczu. Samo okre\u015blenie odwo\u0142uje si\u0119 do postaci XIX-wiecznego irlandzkiego przyw\u00f3dcy pi\u0142karskiego gangu Edwarda Hooligana[5]<\/a><\/sup><\/sup> i jest powodem kibicowskiej dumy. Media wobec tych\u017ce grup u\u017cywaj\u0105 najcz\u0119\u015bciej okre\u015ble\u0144: pseudokibice, kibole lub stadionowi bandyci. Samo zjawisko wsp\u00f3\u0142czesnego stadionowego chuliga\u0144stwa datuje si\u0119 na pocz\u0105tek lat 60. XX wieku w b\u0119d\u0105cej kolebk\u0105 futbolu Wielkiej Brytanii. Tam w\u0142a\u015bnie podczas mecz\u00f3w pi\u0142ki no\u017cnej agresywni fani w barwach klubowych zacz\u0119li wszczyna\u0107 b\u00f3jki z kibicami dru\u017cyn przeciwnych. Transmisje telewizyjne ligi angielskiej sprawi\u0142y, \u017ce fanatyczny spos\u00f3b dopingowania oraz towarzysz\u0105ca mu sk\u0142onno\u015b\u0107 do agresji szybko podchwycone zosta\u0142y przez fan\u00f3w pi\u0142ki no\u017cnej w innych krajach. Za\u015b sama Wielka Brytania z problemem przemocy na stadionach upora\u0142a si\u0119 dopiero na pocz\u0105tku lat 90. wprowadzaj\u0105c skuteczny monitoring oraz drako\u0144skie kary finansowe i do\u017cywotnie zakazy stadionowe dla zadymiarzy.<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    To w\u0142a\u015bnie te ultras i hools stanowi\u0105 rdze\u0144 kibicowskiej subkultury i to one najcz\u0119\u015bciej wzbudzaj\u0105 zainteresowanie tw\u00f3rc\u00f3w filmowych. Do tego stopnia, \u017ce kinematografia angielska doczeka\u0142a si\u0119 swoistego gatunku hooligans films<\/em> zapocz\u0105tkowanego w 1989 roku filmem The Firm<\/em> w re\u017cyserii Alana Clarka i ugruntowanego przez kolejnych tw\u00f3rc\u00f3w m.in. filmami Football Factory<\/em> Nicka Love’a (2004), Green Street Hooligans<\/em> Lexi Alexander (2005) i Rise of the Footsoldier<\/em> Juliana Gilbeya (2007)[6]<\/a><\/sup><\/sup>. Jednak tematyka kibicowska pojawia\u0142a si\u0119 na ekranie ju\u017c u zarania kina czego dowodem jest pierwszy w pe\u0142ni fabularny film dotykaj\u0105cy tematyki sportowej \u2013 brytyjski Harry The Footballer<\/em> Lewina Fitzhamona z roku 1911. To zrealizowana z przymru\u017ceniem oka historia porwania gwiazdy pi\u0142karskiej dru\u017cyny Bestham Vampires przez fanatycznych kibic\u00f3w przeciwnika. Stawk\u0105 jest mistrzowski mecz, a wybawicielk\u0105 bramkostrzelnego snajpera Bestham okazuje si\u0119 charyzmatyczna barmanka, kt\u00f3rej udaje si\u0119 przypadkiem us\u0142ysze\u0107 przechwa\u0142ki pij\u0105cych w barze kibic\u00f3w-porywaczy.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Boles\u0142aw P\u0142otnicki, Andrzej Kopiczy\u0144ski, Mieczys\u0142aw Czechowicz, \u015awi\u0119ta wojna<\/em>. Autor: brak danych. Prawa: WFDIF \/po Studiu Filmowym „Kadr”\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Porwanie to tak\u017ce motyw przewodni pierwszego \u201ekibicowskiego\u201d filmu w historii polskiej kinematografii \u2013 \u015awi\u0119tej wojny<\/em> Juliana Dziedziny (1965) wed\u0142ug scenariusza J\u00f3zefa Ponityckiego. To zrealizowana w komediowym tonie opowie\u015b\u0107 o rywalizacji dw\u00f3ch klub\u00f3w \u2013 Naprzodu i Sparty. Cho\u0107 nazwy i barwy zespo\u0142\u00f3w s\u0105 fikcyjne, to akcj\u0119 filmu nie bez powodu osadzono na \u015al\u0105sku, kt\u00f3ry w tym okresie absolutnie dominowa\u0142 na pi\u0142karskiej mapie Polski. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce w latach 1959-68 tytu\u0142 Mistrza Polski rokrocznie trafia\u0142 w r\u0119ce pi\u0142karzy kt\u00f3rego\u015b z tamtejszych klub\u00f3w \u2013 w tym a\u017c siedmiokrotnie G\u00f3rnika Zabrze. Dzia\u0142acze filmowego Naprzodu nie walcz\u0105 jednak o mistrzostwo, lecz o utrzymanie. Derbowy mecz ze Spart\u0105 to dla nich pi\u0142karskie by\u0107 albo nie by\u0107. Postanawiaj\u0105 wi\u0119c zrobi\u0107 wszystko, by zapewni\u0107 sobie wygran\u0105 jeszcze przed wyj\u015bciem na muraw\u0119. Gdy pr\u00f3by przekupienia dru\u017cyny przeciwnej zawodz\u0105, prezes Ko\u017cuszek (Zdzis\u0142aw Maklakiewicz) i dyrektor kopalni sponsoruj\u0105cej pi\u0142karzy Naprzodu (Tadeusz Kalinowski) decyduj\u0105 si\u0119 wyeliminowa\u0107 z gry budz\u0105cego strach w\u015br\u00f3d rodzimych obro\u0144c\u00f3w napastnika dru\u017cyny przeciwnej Grzegorza Walczaka (Andrzej Kopiczy\u0144ski). W tym celu z misj\u0105 specjaln\u0105 wysy\u0142aj\u0105 pi\u0119kn\u0105 kibick\u0119 Gabrysi\u0119 (Barbara Czy\u017cewska), kt\u00f3ra ma za zadanie uwie\u015b\u0107 futbolist\u0119 i nie dopu\u015bci\u0107 do jego pojawienia si\u0119 na stadionie. Niestety dziewczyna zakochuje si\u0119 w napastniku (z wzajemno\u015bci\u0105) i plan spala na panewce. Z pomoc\u0105 przychodz\u0105 kibice Naprzodu, kt\u00f3rzy za namow\u0105 prezesa na dzie\u0144 przed meczem uprowadzaj\u0105 Walczaka… W rol\u0119 fanatyk\u00f3w futbolu wcielaj\u0105 si\u0119 znakomicie Roman K\u0142osowski, Mieczys\u0142aw Czechowicz i Boles\u0142aw P\u0142otnicki. Re\u017cyser Julian Dziedzina z autorem zdj\u0119\u0107 Miko\u0142ajem Sprudinem zadbali o realizm pi\u0142karskiego widowiska. Fragmenty mecz\u00f3w zainscenizowano z udzia\u0142em autentycznych zawodnik\u00f3w, stadion zaludniono statystami doskonale oddaj\u0105cymi klimat \u00f3wczesnych trybun, nie bano si\u0119 pokaza\u0107 r\u00f3wnie\u017c wtargni\u0119cia kibic\u00f3w na boisko i stadionowej zadymy, a w intrydze odwa\u017cnie, cho\u0107 z przymru\u017ceniem oka, nakre\u015blono problem korupcji, kt\u00f3ry ostatecznie obna\u017cony i napi\u0119tnowany zostanie dopiero dwie dekady p\u00f3\u017aniej przez Janusza Zaorskiego w Pi\u0142karskim pokerze<\/em> (1988).<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Mariusz Benoit, Jan Englert, Pi\u0142karski poker. Autor: Renata Pajchel. Prawa: WFDiF<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Niestety \u015awi\u0119ta wojna<\/em> na d\u0142ugie lata pozostanie jedynym polskim filmem, kt\u00f3ry ogniskuje si\u0119 na \u015brodowisku pi\u0142karskich fan\u00f3w. I cho\u0107 okres lat 70. i pocz\u0105tek 80. to pasmo najwi\u0119kszych sukces\u00f3w polskiej pi\u0142ki zar\u00f3wno reprezentacyjnej (olimpijskie z\u0142oto \u2013 1972 i srebro \u2013 1976, trzecie miejsce na Mistrzostwach \u015awiata \u2013 1974 i 1982), jak i klubowej (1969\/70 \u2013 G\u00f3rnik Zabrze w finale Pucharu Zdobywc\u00f3w Puchar\u00f3w, Legia w p\u00f3\u0142finale Pucharu Europy Mistrz\u00f3w Klubowych; 1975\/76 \u2013 Stal Mielec w \u0107wier\u0107finale Pucharu UEFA; 1982\/83 \u2013 Widzew \u0141\u00f3d\u017a w p\u00f3\u0142finale Pucharu Mistrz\u00f3w), to tematyka futbolowa nie przyci\u0105gnie zainteresowania filmowc\u00f3w. Wyj\u0105tkiem jest tu fabularyzowany reporta\u017c Janusza Kidawy Polska gola!<\/em> (1975) podgl\u0105daj\u0105cy pi\u0142karsk\u0105 reprezentacj\u0119 podczas przygotowa\u0144 i fina\u0142owego turnieju mistrzostw \u015bwiata RFN ’74. Okraszony dowcipnym komentarzem Jerzego Fedorowicza film tu\u017c po premierze zosta\u0142 dos\u0142ownie zmia\u017cd\u017cony przez recenzent\u00f3w. Jest rzecz\u0105 zdumiewaj\u0105c\u0105, \u017ce maj\u0105c si\u0142y i \u015brodki na zdobycie trzeciego miejsca w pi\u0142ce no\u017cnej, nie mieli\u015bmy takowych na samodzielne nakr\u0119cenie \u2013 albo w ostateczno\u015bci \u2013 kupienie paruset metr\u00f3w barwnej ta\u015bmy niezb\u0119dnej do utrzymania pi\u0142karskich sekwencji tego filmu na wysokim poziomie. Partie mecz\u00f3w sfilmowane z ekranu marnego, pseudokolorowego telewizora s\u0105 po prostu haniebne<\/em>[7]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 krytykowa\u0142 Oskar Soba\u0144ski na \u0142amach tygodnika \u201eFilm\u201d doceniaj\u0105c jedynie dokumentalne pr\u00f3by uchwycenia kibicowskich nastroj\u00f3w. Zamieraj\u0105ce miasta w godzinie przedmeczowej, dyskusja fryzjer\u00f3w z bezczelnym klientem-krytykantem, smutny bileter przed pustym kinem, wreszcie fina\u0142owa \u00bbapoteoza\u00ab zwyci\u0119zc\u00f3w maj\u0105 czysto filmowy wdzi\u0119k<\/em>[8]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 pisa\u0142. Nie szcz\u0119dzi\u0142 natomiast gorzkich s\u0142\u00f3w sekwencjom fabularyzowanym, w kt\u00f3rych Zdzis\u0142aw Maklakiewicz i Jan Himilsbach tocz\u0105 przy w\u00f3deczce i zak\u0105skach kibicowskie dyskusje o pi\u0142ce no\u017cnej \u2013 Przykro by\u0142o patrze\u0107 na tych \u201etypowych kibic\u00f3w\u201d zestawionych z autentycznymi g\u00f3rnikami. To by\u0142 strza\u0142 do w\u0142asnej bramki<\/em>\u201d[9]<\/a><\/sup><\/sup>. Paradoksalnie to w\u0142a\u015bnie te inscenizowane sceny po latach mie\u0107 b\u0119d\u0105 status kultowych, a re\u017cyser Jan Kidawa-B\u0142o\u0144ski w swoich Gwiazdach<\/em> (2017) wykorzysta je w formie ekranowego cytatu.<\/p>\n\n\n\n

    Prawd\u0105 jest jednak, \u017ce kinu fabularnemu nie by\u0142o po drodze z pi\u0142k\u0105 no\u017cn\u0105 i jej kibicami. W latach 80. uwag\u0119 filmowc\u00f3w przyci\u0105ga\u0142a jedynie tocz\u0105ca polsk\u0105 lig\u0119 korupcja, o kt\u00f3rej g\u0142o\u015bno m\u00f3wi\u0142o si\u0119 nie tylko na trybunach. Obok wspomnianego Pi\u0142karskiego pokera<\/em> Janusza Zaorskiego temat ten poruszali Krzysztof Lang w Remisie<\/em> (1984) oraz Miros\u0142aw Gronowski w Pi\u0119\u0107 minut przed gwizdkiem<\/em> (1988). Ale cho\u0107 ustawianie mecz\u00f3w stanowi\u0142o tajemnic\u0119 poliszynela, \u015brodowisko pi\u0142karskie oczy\u015bci\u0142o si\u0119 dopiero w pierwszej dekadzie XXI wieku, po wybuchu tzw. afery korupcyjnej.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Janusz Gajos. Pi\u0142karski poker<\/em>. Autor: Renata Pajchel.  Prawa: WFDIF<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Lata 80. to r\u00f3wnie\u017c pocz\u0105tek kibicowskich eksces\u00f3w na polskich stadionach, gdzie najwyra\u017aniej angielskie wzorce hooligans<\/em> trafi\u0142y na podatny grunt. Coraz cz\u0119\u015bciej dochodzi\u0107 b\u0119dzie do bijatyk na trybunach i policyjnych interwencji, kt\u00f3re zepchn\u0105 wyniki sportowych rywalizacji na plan dalszy. W czerwcu 1989 r. po meczu o mistrzostwo Polski mi\u0119dzy Ruchem Chorz\u00f3w a G\u00f3rnikiem Wa\u0142brzych na boisko wtargnie ponad dwa tysi\u0105ce os\u00f3b, a w starciach zostanie rannych 24 policjant\u00f3w. Na dodatek wraz z nastaniem III RP i wej\u015bciem w trudny okres ustrojowej transformacji sko\u0144cz\u0105 si\u0119 pi\u0142karskie sukcesy, a kluby, finansowane dot\u0105d hojnie z kasy pa\u0144stwowych przedsi\u0119biorstw, b\u0119d\u0105 musia\u0142y przestawi\u0107 si\u0119 na dzia\u0142anie wed\u0142ug zasad rynkowych. To wszystko zniech\u0119ci do kibicowania zwyk\u0142ych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sportu i sprawi, \u017ce trybuny na lata stan\u0105 si\u0119 domem dla chuligan\u00f3w, z kt\u00f3rych nast\u0119pnie rekrutowa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 cz\u0142onkowie zorganizowanych grup przest\u0119pczych.<\/p>\n\n\n\n

    Do historii przejdzie wiecz\u00f3r 22 pa\u017adziernika 1998 roku, kiedy w meczu II rundy Pucharu UEFA uwa\u017cana w\u00f3wczas za najbogatszy klub w Polsce Wis\u0142a Krak\u00f3w podejmowa\u0107 b\u0119dzie w\u0142osk\u0105 Parm\u0119. W 80. minucie przy stanie 1:1 b\u0119d\u0105cy przy linii bocznej boiska w\u0142oski napastnik Dino Baggio nagle \u0142apie si\u0119 za g\u0142ow\u0119 i kuca. Okazuje si\u0119, \u017ce zosta\u0142 trafiony no\u017cem rzuconym z trybun przez kt\u00f3rego\u015b z kibic\u00f3w gospodarzy. W konsekwencji tych zdarze\u0144 komisja dyscyplinarna UEFA wymierza Wi\u015ble kar\u0119 dyskwalifikacji na okres jednego sezonu[10]<\/a><\/sup><\/sup>. To tragiczne wydarzenie staje si\u0119 inspiracj\u0105 dla re\u017cysera Marka Piwowskiego do realizacji teatru telewizji pt. N\u00f3\u017c w g\u0142owie Dino Baggio<\/em> (1999). Dzie\u0142o autora kultowego Rejsu<\/em> to ostra satyra na ca\u0142e \u00f3wczesne \u015brodowisko pi\u0142karskie. Piwowski celnie uderza zar\u00f3wno w stadionow\u0105 przemoc pokazuj\u0105c, \u017ce dla wielu pseudokibic\u00f3w by\u0142 to autentyczny pow\u00f3d do dumy, a tak\u017ce sugeruj\u0105c, \u017ce wkr\u00f3tce mecze trzeba b\u0119dzie rozgrywa\u0107 w kaskach ochronnych niczym w futbolu ameryka\u0144skim, jak i w dzia\u0142aczy bagatelizuj\u0105cych kolejne przejawy bandytyzmu na trybunach.<\/p>\n\n\n\n

    Rok p\u00f3\u017aniej kibicowskie \u015brodowisko sportretuje na ekranie Izabella Cywi\u0144ska w filmie Cud purymowy<\/em> (2000) b\u0119d\u0105cym cz\u0119\u015bci\u0105 telewizyjnego cyklu \u015awi\u0119ta polskie<\/em>. Bohaterowie tej opowie\u015bci to mieszkaj\u0105ca w \u0141odzi rodzina Kochanowskich. Mieszkaj\u0105cy z rodzicami doros\u0142y syn Henryk (Grzegorz Ma\u0142ecki) wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu sp\u0119dza z kolegami \u2013 kibicami \u0141KS-u szukaj\u0105c okazji do b\u00f3jki z ka\u017cdym, kto wejdzie im w drog\u0119. Obok przemocy Cywi\u0144ska wydobywa na pierwszy plan inny z istotnych element\u00f3w sk\u0142adowych \u015brodowisk kibicowskich \u2013 nienawi\u015b\u0107, w tym przypadku do os\u00f3b pochodzenia \u017cydowskiego. W maj\u0105cej fabrykanckie tradycje \u0141odzi to szczeg\u00f3lnie silny to\u017csamo\u015bciowy element, a kibice obu klub\u00f3w nawzajem obrzucaj\u0105 si\u0119 antysemickimi inwektywami[11]<\/a><\/sup><\/sup>. Re\u017cyserka ka\u017ce swoim bohaterom skonfrontowa\u0107 si\u0119 z tym problemem stawiaj\u0105c przed nimi lustro w postaci nieoczekiwanego spadku po zmar\u0142ym ameryka\u0144skim kuzynie semickiego pochodzenia. Cho\u0107 ekranowa historia jest fikcyjna, to jej korzenie maj\u0105 jak najbardziej realny charakter. Mo\u017cna si\u0119 o tym przekona\u0107 ogl\u0105daj\u0105c dokumentalny obraz Ksi\u0119\u017cyc to \u017byd<\/em> Micha\u0142a Tkaczy\u0144skiego (2011) ukazuj\u0105cy histori\u0119 Paw\u0142a Bramsona \u2013 skinheada i fanatycznego kibica warszawskiej Legii, kt\u00f3ry po odkryciu swoich korzeni przeszed\u0142 duchow\u0105 przemian\u0119 staj\u0105c si\u0119 ortodoksyjnym \u017bydem.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Plakat promuj\u0105cy film \u015awi\u0119ta wojna<\/em>. Autor: Jerzy Flisak. \u017br\u00f3d\u0142o: Gapla<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    R\u00f3wnie\u017c w \u0141odzi osadzona jest akcja szkolnej etiudy Wojciecha Kasperskiego Miasto ucieczk<\/em>i (2004). Scenariusz filmu powsta\u0142 na kanwie tragedii, do kt\u00f3rej dosz\u0142o 8 maja 2004 roku po meczu Widzewa z G\u00f3rnikiem w miasteczku studenckim Lumumbowo, gdy w wyniku policyjnej interwencji \u015bmier\u0107 ponios\u0142y dwie osoby[12]<\/a><\/sup><\/sup>. Opowiadaj\u0105cy o dw\u00f3jce kumpli \u2013 szalikowc\u00f3w Widzewa (w tych rolach Eryk Lubos i Wojciech \u017bo\u0142\u0105dkiewicz) film to pr\u00f3ba pokazania \u015bwiata z ich punktu widzenia. Wyra\u017anie inspirowany g\u0142o\u015bn\u0105 francusk\u0105 Nienawi\u015bci\u0105 <\/em>(La Haine, re\u017c.<\/em> Mathieu Kassovitza, 1995) frenetyczny zapis rozgoryczenia i frustracji, w kt\u00f3rym szczeg\u00f3lne wra\u017cenie robi\u0105 zrealizowane z rozmachem sekwencje star\u0107 kibic\u00f3w z policj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Zupe\u0142nie inny portret kibicowskiego \u015brodowiska wy\u0142ania si\u0119 z obyczajowej komedii Skrzydlate \u015bwinie<\/em> Anny Kazejak (2010). To historia futbolowego fanatyka Oskara Nowackiego (Pawe\u0142 Ma\u0142aszy\u0144ski) \u2013 mieszka\u0144ca niewielkiego Grodziska Wielkopolskiego. 35-letni m\u0119\u017cczyzna jest liderem lokalnej kibicowskiej braci. Poznajemy go, gdy ich ukochany klub Czarni Grodzisk spada do drugiej ligi, a on sam zostaje ojcem. Narzeczona oczekuje, \u017ce w tej sytuacji porzuci bieganie z szalikiem i we\u017amie odpowiedzialno\u015b\u0107 za rodzin\u0119. W dodatku lokalny producent armatury proponuje mu, by ten zaj\u0105\u0142 si\u0119 profesjonaln\u0105 organizacj\u0105 dopingu sponsorowanej przez niego dru\u017cyny SkyTech. Oskar musi wybra\u0107 mi\u0119dzy lojalno\u015bci\u0105 wobec koleg\u00f3w i klubowych barw, a karier\u0105 i rodzinnym szcz\u0119\u015bciem… Re\u017cyserka w przedpremierowych wywiadach podkre\u015bla\u0142a, \u017ce nie chcia\u0142a robi\u0107 filmu dla kibic\u00f3w, lecz opowiedzie\u0107 uniwersaln\u0105 histori\u0119 o emocjach, o przyja\u017ani, o honorze, o dojrzewaniu, kt\u00f3re bywa czasem bardzo bolesne<\/em>[13]<\/a><\/sup><\/sup>. To istotne zastrze\u017cenie, kt\u00f3re w pewien spos\u00f3b t\u0142umaczy dlaczego bohaterowie Skrzydlatych \u015bwi\u0144<\/em> w niczym nie przypominaj\u0105 stadionowych ultras\u00f3w. Pi\u0142karski antura\u017c stanowi tu wy\u0142\u0105cznie scenografi\u0119 i kostium dla historii wiecznego Piotrusia Pana, kt\u00f3ry w ko\u0144cu zmuszony jest dorosn\u0105\u0107. …je\u015bli odpu\u015bcimy sobie kwesti\u0119 sportowej wiarygodno\u015bci, (film) sprawdza si\u0119 na poziomie psychologicznym, inscenizacyjnym i na szcz\u0119\u015bcie aktorskim (…). W sumie bezbolesne, schematyczne, chwilami zabawne i wzruszaj\u0105ce widowisko<\/em>\u201d[14]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 pisa\u0142 Janusz Wr\u00f3blewski w \u201ePolityce\u201d.<\/p>\n\n\n\n

    W momencie premiery Skrzydlatych \u015bwi\u0144<\/em> Polska i Ukraina by\u0142y na p\u00f3\u0142metku przygotowa\u0144 do Euro 2012. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce futbolowe \u015bwi\u0119to rozgrywane na nowoczesnych stadionach w czterech polskich miastach \u2013 Warszawie, Wroc\u0142awiu, Poznaniu i Gda\u0144sku, sprawi, \u017ce pi\u0142ka no\u017cna i jej kibice w ko\u0144cu stan\u0105 si\u0119 magnesem przyci\u0105gaj\u0105cym rodzimych tw\u00f3rc\u00f3w filmowych. Z dzisiejszej perspektywy mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce przespali ten moment. Podczas, gdy ukrai\u0144ska kinematografia mo\u017ce pochwali\u0107 si\u0119 obyczajow\u0105 komedi\u0105 Pi\u0142karski rock <\/em>(2011) Dmytra Prykchodko, w kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 gra Tomasz Sobczak, za\u015b Irlandczycy nakr\u0119con\u0105 w trakcie turnieju w Polsce kibicowsk\u0105 fars\u0105 The Hardy Bucks Movie<\/em> Mike’a Cockayne’a (2013), w kt\u00f3rej go\u015bcinnie, w roli lokalnego mafiozo pojawia si\u0119 Daniel Olbrychski, polscy kinomani dostali jedynie \u2013 ch\u0142odno przyj\u0119ty \u2013 sportowy dokument Marcina Kosza\u0142ki B\u0119dziesz legend\u0105, cz\u0142owieku<\/em> (2012) skupiony na postaciach dw\u00f3jki graczy reprezentacji Polski \u2013 Damiena Perquisa i Marcina Wasilewskiego.<\/p>\n\n\n\n

    Natomiast na kolejny film zanurzony w \u015brodowisku pi\u0142karskich kibic\u00f3w trzeba by\u0142o czeka\u0107 a\u017c do lutego 2020 roku. W\u00f3wczas na ekran kin wszed\u0142 Bad Boy<\/em> w re\u017cyserii Patryka Vegi. Specjalizuj\u0105cy si\u0119 w rodzimym kinie gangsterskim re\u017cyser tym razem skierowa\u0142 swoj\u0105 uwag\u0119 na g\u0142o\u015bn\u0105 spraw\u0119 Wis\u0142a Sharks \u2013 fanatycznych kibic\u00f3w Wis\u0142y Krak\u00f3w, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad klubem i wykorzysta\u0107 go do budowy przest\u0119pczego imperium czerpi\u0105cego zyski m.in. z handlu narkotykami. Co ciekawe, na czele grupy sta\u0142 Pawe\u0142 M., pseudonim Misiek \u2013 stadionowy bandyta, kt\u00f3ry 20 lat wcze\u015bniej trafi\u0142 no\u017cem w g\u0142ow\u0119 Dino Baggio. Histori\u0119 doj\u015bcia Mi\u015bka do w\u0142adzy w Wi\u015ble i jego przest\u0119pczej dzia\u0142alno\u015bci szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142 dziennikarz \u015bledczy Szymon Jadczak, autor wydanej w 2019 roku ksi\u0105\u017cki Wis\u0142a w ogniu<\/em>, kt\u00f3ra znalaz\u0142a si\u0119 w finale konkursu Grand Press \u2013 Ksi\u0105\u017cka Reporterska Roku 2020. To niezwyk\u0142a historia stadionowego przest\u0119pcy, kt\u00f3remu wydarzenia z roku 1998 zapewni\u0142y status legendy i sprawi\u0142y, \u017ce po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia szybko awansowa\u0142 do roli przyw\u00f3dcy w \u201ekibolskiej\u201d hierarchii. Za\u015b zdobyte za kratami kontakty pozwoli\u0142y mu na stworzenie przest\u0119pczego imperium, a nast\u0119pnie si\u0119gni\u0119cie po w\u0142adz\u0119 w jednym z najs\u0142ynniejszych polskich klub\u00f3w pi\u0142karskich. Scenariusz filmu Vegi powiela szereg fakt\u00f3w z tej opowie\u015bci, cho\u0107 z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w bohaterowie filmu zarz\u0105dzaj\u0105 fikcyjnym klubem Unia Warszawa. Tytu\u0142owy Bad Boy to stadionowy chuligan Pedro (Antoni Kr\u00f3likowski), kt\u00f3ry za pomoc\u0105 pi\u0119\u015bci i charyzmy toruje sobie drog\u0119 na gangsterski szczyt. Klub to dla niego zabawka, ale w\u0142adz\u0119 w nim dzier\u017cy tward\u0105 r\u0119k\u0105. Drug\u0105 za\u015b liczy pieni\u0105dze p\u0142yn\u0105ce z nielegalnych biznes\u00f3w. Dzie\u0142o Vegi obci\u0105\u017cone jest podobnymi wadami jak wcze\u015bniejsze filmy re\u017cysera \u2013 scenariusz roi si\u0119 od fabularnych dziur i niekonsekwencji, kuleje wiarygodno\u015b\u0107 psychologiczna postaci, a realizacja (szczeg\u00f3lnie pi\u0142karskich scen) razi sztuczno\u015bci\u0105. Wszystko to przykry\u0107 maj\u0105 hektolitry sztucznej krwi zu\u017cyte do realizacji momentami wyj\u0105tkowo drastycznych scen przemocy.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Plakat promuj\u0105cy film Furioz<\/em>a<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

    Na tym tle zdecydowanie ciekawiej prezentuje si\u0119 Furioza<\/em> Cypriana T. Ol\u0119ckiego (2021), kt\u00f3r\u0105 uzna\u0107 mo\u017cna za pierwsz\u0105 w pe\u0142ni udan\u0105 pr\u00f3b\u0119 przeszczepienia brytyjskiego gatunku hooligans movies na polski grunt. Tu r\u00f3wnie\u017c mamy do czynienia z histori\u0105 kibicowskiego gangu, w kt\u00f3rym zami\u0142owanie do b\u00f3jek z kibolami przeciwnika przeplata si\u0119 z narkotykowym biznesem. W struktury Furiozy wchodzimy wraz z Dawidem (Mateusz Banasiuk) \u2013 by\u0142ym hoolsem, kt\u00f3ry niczym \u201esyn marnotrawny\u201d wraca w szeregi gangu, by za namow\u0105 policjantki-przyjaci\u00f3\u0142ki sprzed lat uratowa\u0107 przewodz\u0105cego kibolom swojego starszego brata Kaszuba (Wojciech Zieli\u0144ski) przed wi\u0119zieniem. Osi\u0105 filmu jest konflikt mi\u0119dzy wiernym starym zasadom Kaszubem, a chc\u0105cym rozwija\u0107 przest\u0119pcze imperium Goldenem (Mateusz Dami\u0119cki). A kolejne rozdzia\u0142y kryminalnej intrygi przedzielone s\u0105 z ustawkami, napadami na kibic\u00f3w przeciwnika, przedmeczowymi przepychankami z policj\u0105 czy wreszcie dyscyplinuj\u0105cymi rozmowami z kiepsko spisuj\u0105cymi si\u0119 na boisku zawodnikami. Cho\u0107 w osadzonej w Tr\u00f3jmie\u015bcie historii r\u00f3wnie\u017c nie padaj\u0105 nazwy prawdziwych pi\u0142karskich klub\u00f3w, tu tak\u017ce mo\u017cna dopatrzy\u0107 si\u0119 nawi\u0105za\u0144 do autentycznych wydarze\u0144. Na szcz\u0119\u015bcie re\u017cyserowi udaje si\u0119 w tym wszystkim zachowa\u0107 bezpieczny dystans i w du\u017cym stopniu unikn\u0105\u0107 romantyzowania filmowego wizerunku kiboli-gangster\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    Oswajanie i promowanie zachowa\u0144 pi\u0142karskich chuligan\u00f3w to zarzut wysuwany przez krytyk\u00f3w wobec brytyjskich hooligans movies<\/em>, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 dzi\u015b takim samym towarem eksportowym jak transmisje angielskiej Premiere League. I z pewno\u015bci\u0105 jest w tym odrobina prawdy. Niemniej tamtejsi chuligani to dzi\u015b du\u017co cz\u0119\u015bciej bohaterowie recenzenckich kolumn z filmowymi nowo\u015bciami ni\u017c newsowych rubryk z policyjnymi doniesieniami. Z punktu widzenia polskiego kibica-kinomana to sytuacja naprawd\u0119 godna pozazdroszczenia \u2013 zar\u00f3wno je\u015bli chodzi o poziom pi\u0142ki, jak i kibicowskiego kina.<\/p>\n\n\n\n

    1. \n

      Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, Wyj\u015bcie<\/em>, Wroc\u0142aw 2004, s. 81-82. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    2. \n

      https:\/\/www.polsatsport.pl\/wiadomosc\/2019-01-07\/najpopularniejsze-sporty-swiata-futbol-rzadzi-a-skokow-nie-ma-w-rankingu\/<\/a> (dost\u0119p 12.03.2022) \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    3. \n

      https:\/\/www.msit.gov.pl\/pl\/aktualnosci\/5622,Efekt-Polski-Sukces-Euro-2012-powyzej-oczekiwan.html<\/a> (dost\u0119p 12.03.2022) \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    4. \n

      Maciej Soli\u0144ski Piknicy, ultrasi i chuligani \u2013 wewn\u0119trzne zr\u00f3\u017cnicowanie grupy subkulturowej kibic\u00f3w pi\u0142karskich w Polsce<\/em>, \u201eStudia Humanistyczne AGH\u201d 2006, nr 4, s. 89-105. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    5. \n

      Jerzy Andrzejczak B\u00f3g wybacza, kibol nigdy,<\/em> \u201eTygodnik Powszechny\u201d 2006, nr. 22. https:\/\/www.tygodnikpowszechny.pl\/bog-wybacza-kibol-nigdy-130524<\/a> (dost\u0119p 12.03.2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    6. \n

      https:\/\/www.goal.com\/en-us\/news\/football-hooligans-firms-films-violence-culture-among\/16dewe1zjd5cs1wwaky23qv9zk<\/a> (dost\u0119p 12.03.2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    7. \n

      Oskar Soba\u0144ski, Skromny reporta\u017c o wielkim sukcesie<\/em>, \u201eFilm\u201d 1975, nr 18, s. 8. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    8. \n

      Tam\u017ce, s. 8. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    9. \n

      Tam\u017ce, s. 8. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    10. \n

      https:\/\/sportowefakty.wp.pl\/pilka-nozna\/905681\/22-lata-temu-misiek-rzucil-nozem-w-dino-baggio-zaloba-cupial-chcial-wycofac-sie-<\/a> (dost\u0119p 13.03.2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    11. \n

      https:\/\/www.sport.pl\/sport\/7,69628,2185110.html<\/a> (dost\u0119p 13.03.2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    12. \n

      https:\/\/orka.sejm.gov.pl\/Biuletyn.nsf\/0\/B553CD7F8C66DBFDC1256EA000468312?OpenDocument<\/a> (dost\u0119p 13.03.2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    13. \n

      https:\/\/www.filmweb.pl\/film\/Skrzydlate+%C5%9Bwinie-2010-507364\/pressbook<\/a> (dost\u0119p 13.03.2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

    14. \n

      Janusz Wr\u00f3blewski, Kibice i zdrajcy<\/em>, \u201ePolityka\u201d 2010, nr 46, s. 78. https:\/\/www.polityka.pl\/tygodnikpolityka\/kultura\/film\/1510236,1,recenzja-filmu-skrzydlate-swinie-rez-anna-kazejak.read<\/a> \u2191<\/a><\/p>\n<\/li><\/ol>\n\n\n\n

      \n\n\n\n

      Rafa\u0142 Paw\u0142owski<\/strong> (1976) \u2013 dziennikarz i krytyk filmowy, fotograf, scenarzysta. Z wykszta\u0142cenia historyk i mened\u017cer kultury. Absolwent kursu scenariuszowego w Warszawskiej Szkole Filmowej. Publikowa\u0142 m.in. na \u0142amach Gazety Wyborczej, w periodykach Kino, Film, Ekrany, Machina, Magazyn Filmowy, Cinema. Wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 redakcje serwis\u00f3w gildia.pl, portalfilmowy.pl, legalnakultura.pl. Wsp\u00f3\u0142pracuje m.in. ze Studiem Munka, Polsk\u0105 Akademi\u0105 Filmow\u0105, Festiwalem Doc Against Gravity w Warszawie, Krakowskim Festiwalem Filmowym, Koszali\u0144skim Festiwalem Debiut\u00f3w Filmowych M\u0142odzi i Film oraz Kinem na Granicy w Cieszynie. Wsp\u00f3\u0142autor ksi\u0105\u017cki Europejskie Kino Gatunk\u00f3w t.3<\/em>  (Krak\u00f3w, 2021).<\/p>\n\n\n\n


      Streszczenie:
      <\/strong>Artyku\u0142 skupia si\u0119 wok\u00f3\u0142 zagadnienia obecno\u015bci fan\u00f3w pi\u0142ki no\u017cnej w polskich produkcjach fabularnych od lat 60. do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Wychodz\u0105c od tradycji brytyjskiego hooligans movies <\/em>prezentuje jak zmienia\u0142 si\u0119 wizerunek polskich kibic\u00f3w pi\u0142karskich na przestrzeni dekad i jak polskie kino pr\u00f3bowa\u0142o portretowa\u0107 to \u015brodowisko. Wskazuje, kt\u00f3re z autentycznych zjawisk i zdarze\u0144, i w jakiej formie, znalaz\u0142y swoje odbicie na wielkim ekranie, kt\u00f3re za\u015b nie doczeka\u0142y si\u0119 filmowej reprezentacji. <\/p>\n\n\n\n\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Artyku\u0142 skupia si\u0119 wok\u00f3\u0142 zagadnienia obecno\u015bci fan\u00f3w pi\u0142ki no\u017cnej w polskich produkcjach fabularnych od lat 60. do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Wychodz\u0105c od tradycji brytyjskiego hooligans movies prezentuje jak zmienia\u0142 si\u0119 wizerunek polskich kibic\u00f3w pi\u0142karskich na przestrzeni dekad i jak polskie kino pr\u00f3bowa\u0142o portretowa\u0107 to \u015brodowisko. Wskazuje, kt\u00f3re z autentycznych zjawisk i zdarze\u0144, i w jakiej formie, znalaz\u0142y swoje odbicie na wielkim ekranie, kt\u00f3re za\u015b nie doczeka\u0142y si\u0119 filmowej reprezentacji.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":3583,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1125],"tags":[1211,1222,1206,1212,1205,1197,1229,1200,1209,1217,1198,1221,1199,1210,1214,1215,1219,1220,1223,1230,732,1204,1228,340,1216,1227,1202,1208,1207,1224,1203,1201,1218,1226,1213,1225],"ppma_author":[1196],"class_list":["post-3361","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-1-2022","tag-anna-kazejak","tag-chuligani","tag-corruption","tag-cyprian-t-olecki","tag-drugs","tag-fans","tag-film-sportowy","tag-football","tag-football-movies","tag-futbol","tag-gangsters","tag-gangsterzy","tag-hooligans","tag-hooligans-movies","tag-izabella-cywinska","tag-julian-dziedzina","tag-kibice","tag-kibole","tag-korupcja","tag-mafia","tag-marek-piwowski","tag-mob","tag-narkotyki","tag-patryk-vega","tag-pilka-nozna","tag-przestepczosc-zorganizowana","tag-soccer","tag-sport-cinema","tag-sport-movies","tag-stadionowi-bandyci","tag-stadium","tag-ultras","tag-ultrasi","tag-ustawka","tag-wojciech-kasperski","tag-zadymy"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t