{"id":336,"date":"2018-01-29T00:00:00","date_gmt":"2018-01-28T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2018\/01\/29\/w-druku-szkola-uczuc\/"},"modified":"2021-06-25T14:35:17","modified_gmt":"2021-06-25T13:35:17","slug":"w-druku-szkola-uczuc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/w-druku-szkola-uczuc\/","title":{"rendered":"Szko\u0142a uczu\u0107"},"content":{"rendered":"

<\/strong><\/p>\n

Tekst jest rozdzia\u0142em przygotowywanej do druku ksi\u0105\u017cki Jakuba Sochy \u017bebrowski. Hipnotyzer<\/em>, Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2018 (dost\u0119pna w ksi\u0119garniach od 31 stycznia 2018).<\/p>\n

W m\u0142odo\u015bci podr\u00f3\u017cowa\u0142 po Polsce z Markiem H\u0142ask\u0105, pisa\u0142 wiersze i bi\u0142 si\u0119 na pi\u0119\u015bci. Potem studiowa\u0142 w \u0142\u00f3dzkiej szkole filmowej i siedzia\u0142 w wi\u0119zieniu. Po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 Studio Filmowe \u201eTor\u201d, gdzie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Krzysztofem Zanussim, Krzysztofem Kie\u015blowskim, Stanis\u0142awem R\u00f3\u017cewiczem i wieloma innymi. R\u00f3wnocze\u015bnie realizowa\u0142 w\u0142asne filmy i przez wiele lat zmaga\u0142 si\u0119 z bolesn\u0105 chorob\u0105. Gdy ta przeszkodzi\u0142a mu w dalszej karierze, po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 nauczaniu \u2013 wychowa\u0142 kilka pokole\u0144 filmowc\u00f3w. W swoim alfabecie filmowym Kazimierz Kutz napisa\u0142 o nim: Edward \u017bebrowski jest \u2013 jak Duch \u015awi\u0119ty \u2013 za potylic\u0105 niejednego, gdzie amortyzuje g\u0142upot\u0119. S\u0142owem, prawdziwy rebe<\/i>. Nazywano go tak\u017ce profesorem. I hipnotyzerem. Edward \u017bebrowski \u2013 wielki samotnik polskiego kina \u2013 ju\u017c za \u017cycia sta\u0142 si\u0119 legend\u0105, cho\u0107 nigdy o to nie zabiega\u0142. Ksi\u0105\u017cka jest pr\u00f3b\u0105 zmierzenia si\u0119 z ni\u0105.<\/span><\/p>\n


\n1<\/b><\/p>\n

Wprawki. Ogl\u0105danie tego, co nakr\u0119cili w trakcie szko\u0142y p\u00f3\u017aniej oklaskiwani, niekiedy nawet noszeni na r\u0119kach filmowcy, to ciekawa zabawa \u2013 zabawa, z kt\u00f3rej niewiele wynika i z kt\u00f3rej chyba niewiele mo\u017cna zrozumie\u0107, a ju\u017c na pewno trudno w niej znale\u017a\u0107 jakie\u015b prawid\u0142owo\u015bci i regu\u0142y. Niekiedy od razu wida\u0107 talent, kt\u00f3ry potem pi\u0119knie si\u0119 rozwija\u0142. Czasami jednak talent ten raczej wi\u0119dn\u0105\u0142. Czasami nic nie by\u0142o wida\u0107, a sko\u0144czy\u0142o si\u0119 Oscarem. Nikt by nie zgad\u0142, \u017ce stylizowana na film niemy ramotka pod tytu\u0142em Z\u0142y ch\u0142opiec<\/i> zosta\u0142a nakr\u0119cona w 1951 roku przez studenta Andrzeja Wajd\u0119. Z kolei kto zna kino Andrzeja Brzozowskiego (za wiele takich os\u00f3b nie ma), ten od razu rozpozna w jego rozgrywaj\u0105cym si\u0119 w ruinach powojennego miasta S\u0142oneczniku<\/i> z 1953 roku te same tematy i obrazy, do kt\u00f3rych re\u017cyser b\u0119dzie wraca\u0142 przez p\u00f3\u0142 wieku. Cudownie ekscentryczne i wychuchane absolutoryjne Rondo<\/i> z Mro\u017ckiem w jednej z g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l jest do dzisiaj, kto wie czy nie najlepszym filmem Janusza Majewskiego. Pierwsze filmy Pola\u0144skiego i Skolimowskiego Dwaj ludzi z szaf\u0105<\/i> i Hamle\u015b<\/i> to jeszcze inna historia. Obydwaj testowali w nich wzory, kt\u00f3re potem na przestrzeni lat co chwil\u0119 zmieniali, ale w\u0142a\u015bnie w tamtych pr\u00f3bach maj\u0105 one sw\u00f3j pocz\u0105tek.<\/p>\n

Jak by\u0142o z \u017bebrowskim? W Szkole Filmowej, jeszcze jako Bernstein, zrealizowa\u0142 trzy etiudy, ka\u017cd\u0105 w innej estetyce, wszystkie przy pomocy Bogdana Dziworskiego, fotografa, nazywanego polskim Eliottem Erwittem, operatora, wreszcie dokumentalisty, kt\u00f3ry, jak g\u0142osi legenda albo jak chce Tadeusz Konwicki, w czasach szko\u0142y za zgod\u0105 profesor\u00f3w wzi\u0105\u0142 kamer\u0119 i przez sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy si\u0119 z ni\u0105 nie rozstawa\u0142. Spa\u0142, jad\u0142, pracowa\u0142, chodzi\u0142 na randki z lup\u0105 w oku. W ci\u0105gu dw\u00f3ch kwarta\u0142\u00f3w uczy\u0142 si\u0119 \u015bwiata i naszego \u017cycia przez ciasny prostok\u0105t kadru filmowego<\/i>.<\/p>\n

Dziworski traktowa\u0142 Bernsteina jak swojego guru, nazywa\u0142 go \u201eProfesorem\u201d, a Bernstein z tej roli si\u0119 wywi\u0105zywa\u0142. W rozmowie z Tadeuszem Sobolewskim operator wspomina problemy z realizacj\u0105 jednej ze szkolnych etiud, z kt\u00f3rych wybawi\u0142 go przysz\u0142y autor Ocalenia<\/i>: Przez to, \u017ce z Jurkiem Skolimowskim robi\u0142em d\u0142ugie uj\u0119cia \u2013 marzenie operatora \u2013 zacz\u0105\u0142em si\u0119 w nich specjalizowa\u0107. U Stanis\u0142awa Wohla zawsze mia\u0142em pi\u0105tk\u0119. Tym razem mia\u0142a by\u0107 wyj\u0105tkowo skomplikowana jazda przez ca\u0142\u0105 szko\u0142\u0119. Kamera wje\u017cd\u017ca\u0142a przez okno. Dy\u017curni planu budowali rusztowanie, t\u0142ukli m\u0142otkami, a rektor Jerzy Toeplitz, kt\u00f3ry mia\u0142 w\u0142a\u015bnie wyk\u0142ad, raz po raz wychodzi\u0142 spieniony i nas ucisza\u0142. A my\u015bmy dalej robili swoje. Mia\u0142o by\u0107 wiele efekt\u00f3w w jednym uj\u0119ciu \u2013 noc i dzie\u0144, filtry, lampy, przesiadanie si\u0119 z kamer\u0105 na w\u00f3zek inwalidzki.<\/i><\/p>\n

Przechodzi\u0142 Edek Bernstein. Zobaczy\u0142, \u017ce robi\u0119 \u0107wiczenie, i pyta, jaka jest akcja? Kiedy si\u0119 dowiedzia\u0142, \u017ce jej nie ma, tylko same obrazy, wymy\u015bli\u0142 na poczekaniu: \u2013 Zacznij tak, \u017ce ja przed budynkiem szko\u0142y witam si\u0119 z Krzysiem Wierzbia\u0144skim, potem ty wje\u017cd\u017casz z kamer\u0105 do \u015brodka, robisz ca\u0142\u0105 t\u0119 jazd\u0119, wyje\u017cd\u017casz z drugiej strony, a tam zn\u00f3w my si\u0119 witamy i jest ta sama scena: \u201eCze\u015b\u0107, kolego [\u2026]\u201d<\/i>. Sama etiuda nie zachowa\u0142a si\u0119 do dnia dzisiejszego. W dokumencie Marii Zmarz-Koczanowicz Dziworski przy u\u017cyciu ma\u0142ej kamery umieszczonej na lekkim statywie pr\u00f3buje j\u0105 odtworzy\u0107. Chodzi po korytarzach Film\u00f3wki i m\u00f3wi: Nic si\u0119 nie zmieni\u0142o<\/i>.<\/p>\n

\n

<\/p>\n

Kadr z filmu Szko\u0142a uczu\u0107<\/em>, re\u017c. Edward \u017bebrowski<\/span><\/p>\n

Pierwszy z film\u00f3w duetu Bernstein-Dziworski to Tombola<\/i> \u2013 pi\u0119ciominutowy pastisz kina niemego. Du\u017co ciekawsza jest zrealizowana jeszcze w tym samym roku etiuda dokumentalna Szko\u0142a uczu\u0107<\/i>. W p\u00f3\u017aniejszych wywiadach \u017bebrowskiemu zdarza\u0142o si\u0119 m\u00f3wi\u0107, \u017ce on w zasadzie na pocz\u0105tku chcia\u0142 by\u0107 dokumentalist\u0105 \u2013 ten kr\u00f3tki szkolny film potwierdza, \u017ce z powodzeniem m\u00f3g\u0142by. Janusz Zaorski twierdzi, \u017ce Szko\u0142a uczu\u0107<\/i>, obok etiud Pola\u0144skiego, by\u0142a najwa\u017cniejszym filmem, jaki zobaczy\u0142 w Film\u00f3wce, i \u017ce do dzi\u015b robi na nim ogromne wra\u017cenie.<\/p>\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 opiera si\u0119 na obserwacji i tak jak wiele p\u00f3\u017aniejszych film\u00f3w Dziworskiego, kt\u00f3re realizowa\u0142 ju\u017c samodzielnie, opowiada o sporcie. Pod wzgl\u0119dem estetycznym jest to kino, kt\u00f3re sytuuje si\u0119 gdzie\u015b pomi\u0119dzy Kazimierzem Karabaszem a Grzegorzem Kr\u00f3likiewiczem. Jest tu dynamika, nie ma jednak, tak cz\u0119stej dla Kr\u00f3likiewicza, bia\u0142ej gor\u0105czki. Kamera Dziworskiego filmuje mecz bokserski, a raczej publiczno\u015b\u0107 tego meczu \u2013 ring pojawia si\u0119 tak naprawd\u0119 tylko dwa razy: przed rozpocz\u0119ciem pojedynku i w momencie wyprowadzenia przez jednego z zawodnik\u00f3w decyduj\u0105cego ciosu. Najwa\u017cniejsze s\u0105 wybudzaj\u0105ce si\u0119 twarze kibic\u00f3w i zmieniaj\u0105ce na nich emocje: od pocz\u0105tkowego rozpr\u0119\u017cenia poprzez napi\u0119cie, a\u017c do wybuchu, z jednej strony okrzyku rado\u015bci, z drugiej \u2013 j\u0119ku zawodu. W tle s\u0142ycha\u0107 urywane zdania, pojedyncze d\u017awi\u0119ki, kt\u00f3re rozchodz\u0105 si\u0119 z obrazem. Film ko\u0144czy stop-klatka. W kadrze m\u0119\u017cczyzna rozdziewaj\u0105cy we wrzasku usta  \u2013 m\u0119\u017cczyzna z r\u00f3wnym, \u0142adnym uz\u0119bieniem i gniewem w oczach. Wygl\u0105da jak drapie\u017cnik. To ods\u0142oni\u0119cie, przedarcie si\u0119 przed kostium, b\u0119dzie charakterystyczne dla tematyki pe\u0142nometra\u017cowych film\u00f3w \u017bebrowskiego.<\/p>\n

2<\/b><\/p>\n

Nakr\u0119cony rok p\u00f3\u017aniej Wiecz\u00f3r<\/i> jest filmem w innym nastroju. Akcja rozgrywa si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. Polska, lata 60. W szpalerze drzew ma\u0142\u017conkowie jad\u0105 na wypoczynek. Nie, to nie N\u00f3\u017c w wodzie<\/i>, cho\u0107 podobie\u0144stw jest sporo. Od premiery debiutu Romana Pola\u0144skiego min\u0119\u0142y dwa lata, od momentu, gdy kadr z tego filmu pojawi\u0142 si\u0119 na s\u0142ynnej ok\u0142adce magazynu \u201eTime\u201d \u2013 rok. Gomu\u0142ka ju\u017c zd\u0105\u017cy\u0142 och\u0142on\u0105\u0107 po tym, jak si\u0119 w\u015bciek\u0142 na to, co zobaczy\u0142 w No\u017cu<\/i>\u2026, a gazety z niech\u0119tnymi recenzjami, w kt\u00f3rych zarzucano autorowi kosmopolityzm i wychwalanie konsumpcyjnego modelu \u017cycia, ju\u017c pewnie wyl\u0105dowa\u0142y w koszach albo skupach makulatury.<\/p>\n

Jest 1964 rok. Pola\u0144ski zdobywa nominacj\u0119 do Oscara, kt\u00f3rego ostatecznie otrzymuje Federico Fellini za Osiem i p\u00f3\u0142<\/i>, a Edward Bernstein kr\u0119ci swoj\u0105 dyplomow\u0105 etiud\u0119. Ca\u0142o\u015b\u0107 trwa zaledwie siedemna\u015bcie minut.<\/p>\n

Ona i on, i ich koniec. Inaczej ni\u017c u Pola\u0144skiego, gdzie kamera obserwuje najpierw zza przedniej szyby gadaj\u0105cych w \u015brodku ludzi, tu od pocz\u0105tku jeste\u015bmy wewn\u0105trz auta, na tylnym siedzeniu. M\u0119\u017cczyzna obejmuje kobiet\u0119, wydaje si\u0119, \u017ce zaraz j\u0105 poca\u0142uje, ale zamiast tego dotyka tylko jej brody i m\u00f3wi: Pobrudzi\u0142a\u015b si\u0119<\/i>. To tak jak w tym s\u0142ynnym wierszu Skolimowskiego, autora dialog\u00f3w do No\u017ca w wodzie<\/i>: Cz\u0142owiek na dworcu \/ kt\u00f3ry m\u00f3wi \/ nie wiem po co tu przyszed\u0142em \/ a\u017c po wielu latach \/ albo po czym\u015b takim \/ jak m\u0142odo\u015b\u0107 albo mi\u0142o\u015b\u0107 \/ z r\u0119k\u0105 na gardle \/ chce wszystko naprawi\u0107 \/ i poprawia krawat<\/i>, tylko \u017ce w pomniejszonej skali. Wisi nad nim i m\u0142odo\u015b\u0107, i mi\u0142o\u015b\u0107. Czuj\u0105, \u017ce ju\u017c po wszystkim i \u017ce ka\u017cde planowane nowe otwarcie zaraz zako\u0144czy si\u0119 kolejn\u0105 ucieczk\u0105. Ale jad\u0105 dalej. M\u0105\u017c m\u00f3wi \u017conie, \u017ceby si\u0119 nie malowa\u0142a, bo w lesie i tak nikt nie b\u0119dzie jej ogl\u0105da\u0142. Ona m\u00f3wi, \u017ce co\u015b podobnego powiedzia\u0142 pi\u0119\u0107 lat temu. To dobrze?<\/i> \u2013 zastanawia si\u0119 on. Domy\u015bl si\u0119<\/i> \u2013 s\u0142yszy odpowied\u017a. A potem jeszcze: Jacy faceci s\u0105 t\u0119pi<\/i>. Oto kolejna para ze sta\u017cem, dw\u00f3jka rozczarowanych sob\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy zbyt dobrze pami\u0119taj\u0105 to, co si\u0119 dzia\u0142o mi\u0119dzy nimi na pocz\u0105tku, \u017ceby nie zadawa\u0107 sobie pytania: Jak si\u0119 tu znale\u017ali\u015bmy?<\/i><\/p>\n

<\/i><\/p>\n

Kadr z filmu Wiecz\u00f3r<\/em>, re\u017c. Edward \u017bebrowski<\/span><\/p>\n

Parkuj\u0105 samoch\u00f3d, rozbijaj\u0105 namiot, pompuj\u0105 materac, nakrywaj\u0105 do sto\u0142u, szykuj\u0105 si\u0119 na \u015bwi\u0119to, na to, \u017ce w\u0142a\u015bnie mo\u017ce tu co\u015b znowu si\u0119 zacznie. I wtedy m\u0119\u017cczyzna bierze wiadro i idzie po wod\u0119 do jeziora, w kt\u00f3rym dostrzega dw\u00f3jk\u0119 m\u0142odych k\u0105pi\u0105cych si\u0119 ludzi. Niewiele mu trzeba. Ten jeden obraz, zwyk\u0142y landszafcik, go niszczy. U\u015bwiadamia mu, \u017ce to, co prze\u017cy\u0142, chocia\u017cby m\u0142odo\u015b\u0107, chocia\u017cby pierwsz\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, ju\u017c si\u0119 drugi raz nie przydarzy. Wraca wi\u0119c z pustym wiadrem, bez wody, i o\u015bwiadcza \u017conie, \u017ce pomyli\u0142 miejsca i \u017ce powinni si\u0119 zbiera\u0107. Jest tytu\u0142owy wiecz\u00f3r, jad\u0105 w kierunku jakiego\u015b hotelu. Ona, tak jak w pierwszej scenie, spogl\u0105da w lusterko \u2013 teraz widzi tam ju\u017c tylko staro\u015b\u0107. Obiekty w lusterku wstecznym wcale nie s\u0105 bli\u017cej ni\u017c w rzeczywisto\u015bci, s\u0105 dok\u0142adnie tam, gdzie s\u0105.<\/p>\n

Trudno powiedzie\u0107, czy Bernstein zaanga\u017cowa\u0142 do roli m\u0119\u017ca Leona Niemczyka w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce ten nie tak dawno gra\u0142 podobn\u0105 rol\u0119 u Pola\u0144skiego. Faktem jest, \u017ce to dzi\u0119ki Niemczykowi patrzy si\u0119 na Wiecz\u00f3r<\/i> jak na odbicie No\u017ca w wodzie<\/i>. Inne elementy te\u017c si\u0119 zgadzaj\u0105: samoch\u00f3d, wyprawa za miasto, niez\u0142y status maj\u0105tkowy ma\u0142\u017ce\u0144stwa, tocz\u0105cy ich zwi\u0105zek kryzys. Brakuje tylko tego trzeciego i to przez niego przebiega linia demarkacyjna mi\u0119dzy filmami. Grany przez Zygmunta Malanowicza ch\u0142opak jest w No\u017cu w wodzie <\/i>katalizatorem gry, a raczej gier: m\u0119sko-m\u0119skich i damsko-m\u0119skich. Pola\u0144ski dostrzega oczywi\u015bcie kryzys, dostrzega oczywi\u015bcie ponur\u0105 kolej rzeczy, ten brzydki efekt wychodzenia z m\u0142odo\u015bci i stawania si\u0119 tym, kim sta\u0142 si\u0119 Andrzej \u2013 z zewn\u0105trz zadowolonym z siebie, a pod spodem zgorzknia\u0142ym i rozczarowanym idiot\u0105. Jednak jego interesuje w\u0142a\u015bnie chyba przede wszystkim gra, proces wchodzenia w ni\u0105, wychodzenia w poszukiwaniu autentyczno\u015bci i jak najszybszego zanurzania si\u0119 w ni\u0105 z powrotem, \u017ceby tylko wr\u00f3ci\u0107 do normalno\u015bci. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo z No\u017ca w wodzie<\/i> w zako\u0144czeniu po raz kolejny podejmuje gr\u0119, pr\u00f3buje ni\u0105 pokry\u0107 to, co przed chwil\u0105 si\u0119 wydarzy\u0142o. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce im si\u0119 uda, \u017ce b\u0119dzie zn\u00f3w dobrze, to znaczy tak samo dobrze, jak by\u0142o, zanim wzi\u0119li ze sob\u0105 autostopowicza.<\/p>\n

U Pola\u0144skiego gr\u0119 nap\u0119dza konfrontacja z m\u0142odo\u015bci\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c wysoki status spo\u0142eczny, tu wi\u0105\u017c\u0105cy si\u0119 niejako z wyprzeda\u017c\u0105 idea\u0142\u00f3w, z kt\u00f3rych rezygnuje si\u0119 na rzecz wygodnego ulokowania w \u015bwiecie. Kr\u00f3tko: to byt okre\u015bla \u015bwiadomo\u015b\u0107. Bernstein patrzy na to troch\u0119 inaczej \u2013 cho\u0107 jego bohaterowie maj\u0105 podobne rekwizyty, nie zachowuj\u0105 si\u0119 podobnie. W Wieczorze<\/i> kluczowa jest w\u0142a\u015bnie tytu\u0142owa pora, gdy wszystko si\u0119 ko\u0144czy. Ko\u0144czy si\u0119, bo musi si\u0119 sko\u0144czy\u0107, bo zawsze si\u0119 ko\u0144czy\u0142o, niezale\u017cnie od epok, gad\u017cet\u00f3w i m\u00f3d. Ca\u0142a sytuacja dramaturgiczna wynika w\u0142a\u015bnie ze straty. To ona spycha rywalizacj\u0119, a w centralnym planie ustawia melancholi\u0119. Odciska si\u0119 na kszta\u0142cie filmu \u2013 pozbawionego fajerwerk\u00f3w, wzbogaconego zaledwie o jeden prosty motyw muzyczny, rozegranego w wi\u0119kszo\u015bci w ciszy, a nie w szermierce na s\u0142owa i gesty.<\/p>\n

Napi\u0119cie mi\u0119dzy postaciami<\/i> \u2013 pisa\u0142 o filmie Andrzej Szpulak w tek\u015bcie Autorska kopia<\/i> \u2013 objawia si\u0119 w spos\u00f3b delikatny, podsk\u00f3rny. W\u0142a\u015bciwie nie wyp\u0142ywa bezpo\u015brednio na powierzchni\u0119. Nie zostaje wyra\u017cone wprost \u2013 ani w dialogach, ani w gestach czy mimice. Nie ma \u015bladu po ironicznych i dramatycznych rozmowach ma\u0142\u017conk\u00f3w z <\/i>\u201eNo\u017ca w wodzie\u201d<\/i>, ale rezultat mikrozdarze\u0144 jest zbli\u017cony \u2013 jeszcze g\u0142\u0119bsze pogr\u0105\u017cenie si\u0119 ka\u017cdego z nich w samotno\u015b\u0107. [\u2026] Pola\u0144ski pokazuje swych bohater\u00f3w jako dynamicznych, reaguj\u0105cych spontanicznie i emocjonalnie, czasem znajduj\u0105cych si\u0119 na granicy prymitywizmu, nie szukaj\u0105cych empatii, introspekcji czy refleksyjnego dystansu. \u017bebrowski robi co\u015b przeciwnego. Czyni swych protagonist\u00f3w w\u0142a\u015bnie refleksyjnymi i zdystansowanymi. Ka\u017ce im ukrywa\u0107 emocje, zewn\u0119trznie si\u0119 im nie poddawa\u0107, panowa\u0107 nad ich wyrazem nawet w trudnych momentach, szybko i krytycznie ocenia\u0107 granice swoich mo\u017cliwo\u015bci. Droga do ich wewn\u0119trznego \u015bwiata okazuje si\u0119 bardziej po\u015brednia, skomplikowana<\/i>.<\/p>\n

<\/p>\n

Kadr z filmu Wiecz\u00f3r<\/em>, re\u017c. Edward \u017bebrowski<\/span><\/p>\n

W Wieczorze<\/i> mo\u017cna dostrzec ju\u017c ascetyczny styl, specyficzne widzenie \u015bwiata i cz\u0142owieka, kt\u00f3remu w przysz\u0142o\u015bci ho\u0142dowa\u0142 filmowiec. Wszystko to, co tak celnie nazwa\u0142 Janusz Zaorski: U Edwarda nie ma ozdobnik\u00f3w, nie ma rzeczy zb\u0119dnych, wszystko si\u0119 wydaje tak immanentnie zwi\u0105zane z ca\u0142o\u015bci\u0105, potrzebne, wr\u0119cz konieczne [\u2026], wielu re\u017cyser\u00f3w tu by co\u015b wsadzi\u0142o, tam jeszcze co\u015b \u2013 jakie\u015b efekciarstwo, a u niego nie, wszystko by\u0142o przemy\u015blane: co jest najpotrzebniejsze, co jest najwa\u017cniejsze, jaki jest drugi plan, czy na kontrze, czy wsp\u00f3\u0142gra z pierwszym \u2013 te najwa\u017cniejsze problemy, kt\u00f3re re\u017cyser musi umie\u0107 rozwi\u0105za\u0107<\/i>.<\/p>\n

3<\/b><\/p>\n

W archiwum Edwarda \u017bebrowskiego zachowa\u0142y si\u0119 jeszcze dwa projekty film\u00f3w, kt\u00f3rych nie zdo\u0142a\u0142 zrealizowa\u0107 w trakcie szko\u0142y, cho\u0107 do jednego z nich podpi\u0119te s\u0105 nawet czyste formularze producenckie, kt\u00f3re trzeba by\u0142o po uzupe\u0142nieniu przed\u0142o\u017cy\u0107 odpowiednim w\u0142adzom, \u017ceby dosta\u0107 pozwolenie na przyst\u0105pienie do pracy, oraz karta egzaminacyjna, r\u00f3wnie\u017c pusta. Pierwszy projekt, zapisany na zaledwie jednej stronie, nosi tytu\u0142 Wigilia w 1963<\/i>. Z jego opisu mo\u017cna wywnioskowa\u0107, \u017ce mia\u0142 to by\u0107 film niemal\u017ce autobiograficzny.<\/p>\n

Do dw\u00f3jki plastyk\u00f3w i ich siedmioletniej c\u00f3rki przychodz\u0105 na wigili\u0119 siostra i szwagier. Kr\u00f3tka charakterystyka szwagra: g\u00f3rnik, szofer, rybak s\u0142odkowodny, dziennikarz, bezrobotny i jednocze\u015bnie student szko\u0142y filmowej pisz\u0105cy dla w\u0142asnej przyjemno\u015bci \u2013 nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce autor scenariusza opisuje tu siebie. Siostra \u2013 lekarz z wykszta\u0142cenia, obecnie studentka szko\u0142y filmowej \u2013 to nikt inny jak \u00f3wczesna \u017cona m\u0142odego re\u017cysera.<\/p>\n

Na tej jednej stronie opisana jest ma\u0142o wykwintna wieczerza: karp z wody, ziemniaki, makowiec, kupny barszcz. S\u0105 rozmowy o ojcu za oceanem, o dziecku, potem troch\u0119 o telewizji, ale tylko troch\u0119, bo w telewizji nie ma nic ciekawego. Nie ma te\u017c w\u00f3dki, wi\u0119c towarzystwo po zjedzeniu kolacji udaje si\u0119 do babci. Tu maszynopis si\u0119 urywa. Nie wiadomo dlaczego. Czy znudzi\u0142 si\u0119 projektem? Nie potrafi\u0142 go w \u017caden spos\u00f3b rozwin\u0105\u0107? Prawdopodobnie zwyczajnie od\u0142o\u017cy\u0142 go na bok, \u017ceby zaj\u0105\u0107 si\u0119 adaptacj\u0105 Wergilego<\/i>, s\u0142uchowiska radiowego Stanis\u0142awa Grochowiaka, kt\u00f3r\u0105 zatytu\u0142owa\u0142 Mg\u0142a<\/i>.<\/p>\n

Tekstowi Grochowiaka Bernstein nada\u0142 posmak gorzki i melancholijny. Znowu lata 60. XX wieku. Pewna Francuzka i pewien Amerykanin w trakcie wycieczki po Polsce zahaczaj\u0105 o Auschwitz \u2013 w\u0142a\u015bnie \u201ezahaczaj\u0105\u201d, bo Amerykanin traktuje ob\u00f3z jak niez\u0142\u0105 turystyczn\u0105 atrakcj\u0119 i wr\u0119cz podrzuca dyrektorowi muzeum pomys\u0142, \u017ce mo\u017ce warto by zamkn\u0105\u0107 ob\u00f3z pod szklan\u0105 kopu\u0142\u0105, a kraw\u0119dzie wyla\u0107 betonem, \u017ceby ludzie mogli si\u0119 cieszy\u0107 obiektem przez d\u0142ugie lata. Francuzka, cho\u0107 r\u00f3wnie nie\u015bwiadoma i r\u00f3wnie niezr\u0119czna jak jej partner, przyjecha\u0142a tu w innych celach \u2013 w Auschwitz zgin\u0105\u0142 jej pierwszy m\u0105\u017c i teraz pr\u00f3buje histerycznie znale\u017a\u0107 po nim cho\u0107 najdrobniejszy \u015blad, nie zna jednak nawet jego numeru obozowego, wi\u0119c jest to misja raczej skazana na pora\u017ck\u0119. Bernstein konfrontuje t\u0119 dw\u00f3jk\u0119 z by\u0142ymi ofiarami obozu, kt\u00f3rzy nie potrafi\u0105 go opu\u015bci\u0107, bo co\u015b ich tam ci\u0105gle trzyma. Z dzia\u0142aj\u0105cym na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 przewodnikiem, kt\u00f3ry zgadza si\u0119 za kilka dolar\u00f3w oprowadzi\u0107 dw\u00f3jk\u0119 barbarzy\u0144c\u00f3w, oraz z dyrektorem i jego przyjaci\u00f3\u0142mi, wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniami z Auschwitz.<\/p>\n

Byli wi\u0119\u017aniowie obna\u017caj\u0105 naiwno\u015b\u0107 go\u015bci. Rzucaj\u0105 im w twarz bezlitosne sentencje: Czy wiesz, ile kosztuje \u017cycie cz\u0142owieka?<\/i>, misk\u0119 zupy konfrontuj\u0105c ze \u015bmiertelnie prostymi faktami. M\u00f3wi\u0105 o obyczajach zabijania i o liczbach zabitych. Potem zaczyna si\u0119 ponure \u015bledztwo i r\u00f3wnie ponure domys\u0142y, czy jest w og\u00f3le jaka\u015b szansa, \u017ce kto\u015b zna\u0142 pierwszego m\u0119\u017ca Francuzki. Ka\u017cdy z wi\u0119\u017ani\u00f3w, my\u015bl\u0105c o nim, my\u015bli o kim\u015b innym, co tylko pog\u0142\u0119bia wra\u017cenie absurdu i nieuchronno\u015bci. I cho\u0107 przybysze wychodz\u0105 z tej konfrontacji przegrani, to ta przegrana nie zmieni ich \u017cycia. Za moment b\u0119d\u0105 daleko od niedawnych prze\u017cy\u0107. Wr\u00f3c\u0105 do hotelu, gdzie obudz\u0105 si\u0119 wtuleni w siebie. Powiedz\u0105 sobie, gdy mg\u0142a ju\u017c si\u0119 rozwieje, Co za pi\u0119kny dzie\u0144!<\/i> Tu ko\u0144czy si\u0119 tekst, kt\u00f3rego \u017bebrowski-Bernstein nie m\u00f3g\u0142 uko\u0144czy\u0107, bo trafi\u0142 za kratki. Nie wiadomo, czy po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 planowa\u0142 w og\u00f3le do niego wraca\u0107, wiadomo jedno \u2013 w 1973 roku tekst Grochowiaka przeni\u00f3s\u0142 na ma\u0142y ekran Ryszard Ber. Jego Wergili nie ma nic z subtelno\u015bci projektu Bernsteina-\u017bebrowskiego. To grubo ciosane zderzenie czo\u0142owe dw\u00f3jki idiot\u00f3w z Zachodu z grupk\u0105 ubranych w brzydkie garnitury m\u0119\u017cczyzn po pi\u0119\u0107dziesi\u0105tce.<\/p>\n

4<\/b><\/p>\n

Po studiach Bernstein realizuje dwa dokumenty. Najpierw Maraton<\/i> dla Wytw\u00f3rni Film\u00f3w Dokumentalnych \u2013 dwunastominutowe studium wysi\u0142ku biegaczy, potem Skok<\/i> dla Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych \u2013 portret wielokrotnego mistrza Polski w skoku o tyczce W\u0142odzimierza Soko\u0142owskiego. Soko\u0142owski, pierwszy Polak, kt\u00f3ry skoczy\u0142 w tej dyscyplinie powy\u017cej pi\u0119ciu metr\u00f3w, absolwent architektury, cz\u0142owiek elokwentny i inteligentny, idealnie nadawa\u0142 si\u0119 na bohatera filmu dokumentalnego. Bernstein nie m\u00f3g\u0142 filmu jednak doprowadzi\u0107 do ko\u0144ca, znowu na przeszkodzie stan\u0119\u0142o wi\u0119zienie. Zrobi\u0142 to za niego jego kolega Antoni Krauze.<\/p>\n

Kolejny raz za kamer\u0105 Bernstein stan\u0105\u0142 dopiero cztery lata p\u00f3\u017aniej, w 1970 roku. Powr\u00f3t zapewni\u0142 mu zagraniczny producent z Kanady, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 do Polski z zamiarem zrobienia dobrego interesu na naszym kinie. Biznes mu nie wypali\u0142, cho\u0107 umo\u017cliwi\u0142 szybki start w zawodzie kilku m\u0142odym tw\u00f3rcom, w tym w\u0142a\u015bnie \u017bebrowskiemu. Jego projekt polega\u0142 na realizowaniu dla telewizji kr\u00f3tkich film\u00f3w opartych na literaturze. \u017bebrowski wybra\u0142 sprawdzonego Iwaszkiewicza. Wiadomo: polskie kino stoi autorem Tataraku<\/i>. Kawalerowicz, Wajda, R\u00f3\u017cewicz, znowu Wajda, Kutz, potem jeszcze Cywi\u0144ska i Domalik, raz jeszcze Wajda. Ponad dwadzie\u015bcia film\u00f3w, a po\u015br\u00f3d nich te mniej znane, w wi\u0119kszo\u015bci kr\u00f3tkometra\u017cowe, kt\u00f3re nie mia\u0142y szans na regularn\u0105 dystrybucj\u0119 kinow\u0105: Dziewczyna i go\u0142\u0119bie<\/i> Barbary Sass, Stracona noc<\/i> Janusza Majewskiego, Wiecz\u00f3r u Abdona<\/i> Agnieszki Holland, wreszcie Dzie\u0144 listopadowy<\/i> Edwarda \u017bebrowskiego, ju\u017c przy udziale Studia TOR.<\/p>\n

Powracaj\u0105 w Dniu listopadowym<\/i> te same rozwi\u0105zania dramaturgiczne, te same tematy, postaci i obsesje, kt\u00f3re mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w Pannach z Wilka<\/i>, Brzezinie <\/i>czy w Straconej nocy<\/i>.<\/p>\n

Oto do dojrza\u0142ego m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry \u017cyje z dala od \u015bwiata, w po\u0142o\u017conej na skraju lasu le\u015bnicz\u00f3wce, przyje\u017cd\u017ca matka. On \u2013 zasuszony, schorowany, schowany przed \u015bwiatem kret i mizantrop, kt\u00f3ry m\u00f3wi, \u017ce jest mu dobrze jedynie wtedy, gdy jest sam. Ona \u2013 wielka aktorka, skoncentrowana na sobie, preferuj\u0105ca bardziej granie uczu\u0107, oczywi\u015bcie najlepiej na scenie, ni\u017c ich okazywanie. Kiedy\u015b wybra\u0142a karier\u0119, podrzucaj\u0105c syna na wychowanie ciotce. On do dzisiaj nie mo\u017ce jej tego wybaczy\u0107 i r\u00f3wnocze\u015bnie nie mo\u017ce si\u0119 wyzwoli\u0107 spod jej wp\u0142ywu. Ekspansywno\u015b\u0107 jego emocji matk\u0119 ewidentnie peszy. Jest jeszcze ta trzecia, kt\u00f3ra przygl\u0105da si\u0119 z boku \u2013 Hanka, prosta kobieta, kt\u00f3r\u0105 Karol pogardza, ale wida\u0107, \u017ce czuje do niej te\u017c co\u015b innego.<\/p>\n

\u017bebrowski akcj\u0119 opowiadania przenosi w czasie. Bryczk\u0119 zast\u0119puje samochodem, w tle opr\u00f3cz lasu pi\u0119trzy si\u0119 przemys\u0142owy kombinat, do kt\u00f3rego uciekaj\u0105 miejscowi ludzie. A poza tym \u2013 ma\u0142o s\u0142\u00f3w, g\u0142\u00f3wny bohater mniej si\u0119 rozp\u0119dza, mniej zawodzi. Raz rzuci ponur\u0105 my\u015bl o samob\u00f3jstwie, raz zapyta mam\u0119, czy nie przera\u017ca\u0142o jej nigdy, \u017ce cz\u0142owiek ma cia\u0142o, innym razem orzeknie, \u017ce wszystko ju\u017c si\u0119 sta\u0142o i \u017ce nijak nie da si\u0119 \u017cycia odmieni\u0107. Iwaszkiewicza, mo\u017ce w\u0142a\u015bnie przez pewne rozedrganie jego bohater\u00f3w, zwyk\u0142o si\u0119 filmowa\u0107 gor\u0105co, w ekspresjonistycznej manierze. Dzie\u0144 listopadowy<\/i> jest ch\u0142odny. To sterylne, czarno-bia\u0142e kino. Leszek Herdegen w niczym nie przypomina ani suchotnik\u00f3w, ani pi\u0119knych m\u0142odzie\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy tak t\u0142umnie wyst\u0119puj\u0105 u Iwaszkiewicza. Niski g\u0142os, oszcz\u0119dne gesty, emocje gdzie\u015b zepchni\u0119te. Z drugiej strony Hanna Skar\u017canka, idealna wr\u0119cz do roli silnej kobiety, starej gwiazdy.<\/p>\n

<\/p>\n

Hanna Skar\u017canka w filmie Dzie\u0144 listopadowy<\/i>, re\u017c. Edward \u017bebrowski, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

\u017bebrowski nie staje po \u017cadnej ze stron rodzinnej ustawki. Matka mo\u017ce i jest niedost\u0119pna i pr\u00f3\u017cna, nie potrafi m\u00f3wi\u0107 o uczuciach, ale wida\u0107, \u017ce co\u015b ci\u0105gnie j\u0105 do syna i \u017ce ma wobec niego wyrzuty sumienia. Karol to z kolei kto\u015b wi\u0119cej ni\u017c kolejny m\u0119\u017cczyzna cierpi\u0105cy na kompleks matki. Jest kim\u015b, kto nigdy nie potrafi\u0142 si\u0119 zakorzeni\u0107. Nic mu w zasadzie nie wysz\u0142o \u2013 ani rodzina, ani praca organiczna. Nie ma w nim spokoju ani zdrowia. Gdy w ostatniej scenie \u2013 nie ma jej w opowiadaniu \u2013 wychodzi do lasu, by odprowadzi\u0107 wzrokiem odje\u017cd\u017caj\u0105c\u0105 matk\u0119, pada obok niego drzewo. Jasne jest, \u017ce tak naprawd\u0119 w tym skr\u00f3cie wyra\u017ca si\u0119 ca\u0142e jego \u017cycie. Przecie\u017c mnie ju\u017c nie ma. Chwilami mam uczucie, jakbym ju\u017c dawno, bardzo dawno temu umar\u0142<\/i>, m\u00f3wi w opowiadaniu Iwaszkiewicza Karol. Kr\u00f3tka etiuda \u017bebrowskiego ten stan bohatera oddaje nad wyraz dobitnie.<\/p>\n

5<\/b><\/p>\n

W 1972 roku swoj\u0105 premier\u0119 maj\u0105 Wyspy szcz\u0119\u015bliwe<\/i>, niespe\u0142na godzinny film Stanis\u0142awa Brejdyganta \u2013 cenionego re\u017cysera teatralnego i aktora, przyjaciela Ireneusza Iredy\u0144skiego \u2013 nakr\u0119cony na podstawie scenariusza Edwarda \u017bebrowskiego. Osobowo\u015b\u0107 autora tekstu odcisn\u0119\u0142a na filmie tak du\u017ce pi\u0119tno, \u017ce z powodzeniem mo\u017cna by go umie\u015bci\u0107 w filmografii autora W bia\u0142y dzie\u0144<\/i>. Kluczowa jest tu figura g\u0142\u00f3wnego bohatera, kolejnego z galerii m\u0119\u017cczyzn w \u015brednim wieku uwi\u0119zionych w wielkiej p\u0142ycie, odgra\u017caj\u0105cych si\u0119, krzycz\u0105cych prosto w twarz \u015bwiatu \u2013 w my\u015blach albo ca\u0142kiem na g\u0142os: Ja wam jeszcze poka\u017c\u0119<\/i>.<\/p>\n

<\/p>\n

Gustaw Holoubek w filmie Wyspy szcz\u0119\u015bliwe<\/em>, re\u017c. Stanis\u0142aw Brejdygant, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Zaczyna si\u0119 zupe\u0142nie zwyczajnie. Doktor wraca po dy\u017curze do domu, przed chwil\u0105 radzi\u0142 jednemu z pacjent\u00f3w w depresji, \u017ce z \u017cyciem trzeba si\u0119 bra\u0107 za bary. Sam tak jednak nie potrafi. W progu mija \u017con\u0119, nie zamienia z ni\u0105 ani s\u0142owa, kieruje si\u0119 prosto do \u0142azienki, jakby chcia\u0142 oddali\u0107 na chwil\u0119 sw\u00f3j powr\u00f3t albo wyczeka\u0107 na dobry moment, by czmychn\u0105\u0107 do swojego gabinetu.<\/p>\n

Gdy wreszcie mu si\u0119 to udaje, zapala lampk\u0119 na biurku, z szuflady wyci\u0105ga map\u0119 Afryki i puszcza afryka\u0144skie przezrocza \u2013 my\u015blami ju\u017c jest gdzie indziej \u2013 tam, gdzie niby jest to nowe \u017cycie, kt\u00f3re na niego czeka. Charakterystyczne jednak jest to, \u017ce nie ogl\u0105da s\u0142oni, \u017cyraf i \u015bnieg\u00f3w Kilimand\u017caro, tylko obrazy chor\u00f3b, z kt\u00f3rymi zmagaj\u0105 si\u0119 autochtoni. Marzenie zostaje wmontowane w racjonalny plan \u2013 doktor mo\u017ce i marzy o nieznanym l\u0105dzie, ale pozwala sobie na te marzenia, bo pojawi\u0142a si\u0119 szansa na zagraniczny kontrakt w Ghanie, dzi\u0119ki czemu nikt nie b\u0119dzie wy\u015bmiewa\u0142 kolejnych bajek kolejnego Piotrusia Pana jako mrzonek. Powiedz\u0105 raczej, \u017ce to zaradno\u015b\u0107, \u017ce to szansa na nabicie kieszeni prawdziwymi dolarami.<\/p>\n

\u017bona, kt\u00f3ra snuje si\u0119 po mieszkaniu, dolewaj\u0105c sobie co chwil\u0119 do kieliszka, bynajmniej nie g\u0142aszcze m\u0119\u017ca po g\u0142owie, ale robi mu awantur\u0119. On pr\u00f3buje si\u0119 broni\u0107, m\u00f3wi, \u017ce czas mu ucieka i \u017ce musi odmieni\u0107 swoje \u017cycie. I kiedy wydaje si\u0119, \u017ce opowie\u015b\u0107 osadzi si\u0119 na dobre w klasycznym, mizoginicznym schemacie \u2013 dramacie biednego idealisty, zaszczutego przez nudn\u0105 \u017con\u0119, bezmy\u015bln\u0105 mieszczk\u0119 \u2013 scenarzysta i id\u0105cy za tekstem re\u017cyser wykonuj\u0105 ostry skr\u0119t. Do g\u0142osu dochodzi druga strona, kt\u00f3ra wyrzuca tej pierwszej zaniechania, egoizm, wszystkie ma\u0142o\u015bci. Nagle doktor zostaje skonfrontowany z faktem, \u017ce i doktorowa ma swoje marzenia, swoje t\u0119sknoty, wreszcie swoje cierpienia.<\/p>\n

Padaj\u0105ce z jej strony pytanie: Mam umiera\u0107 ze szcz\u0119\u015bcia tylko dlatego, \u017ce dajesz si\u0119 kocha\u0107?<\/i>, powraca jak echo w kolejnych scenach, ka\u017ce zupe\u0142nie inaczej patrze\u0107 na jego m\u0119czarni\u0119. I na te wszystkie zakl\u0119cia, kt\u00f3re zdaj\u0105 si\u0119 fetyszyzowa\u0107 m\u0119\u017cczy\u017ani, jak cho\u0107by to wypowiedziane przez jednego z jego przyjaci\u00f3\u0142, r\u00f3wnie\u017c lekarza: Trzeba wierzy\u0107 i wygrywa\u0107<\/i>. To w\u0142a\u015bnie do autora tej m\u0105dro\u015bci ucieka bohater po k\u0142\u00f3tni, szukaj\u0105c wsparcia i dobrej rady, kt\u00f3rych jednak u niego nie znajduje.  Ostatecznie odpychaj\u0105 od siebie powa\u017cne sprawy, wol\u0105 rozmow\u0119 o bryd\u017cu albo gr\u0119 w marynarza. I tylko przypadkowo pacjent, zniesiony do gabinetu przyjaciela, a raczej rodzinna fotografia, kt\u00f3ra wypada z jego walizki podr\u00f3\u017cnej, jest tutaj delikatnym sygna\u0142em, \u017ce ostatecznie mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to, \u017ce cz\u0142owiek nie jest sam na fotografii, wa\u017cy du\u017co wi\u0119cej ni\u017c wszystko inne, nawet marzenie o prawdziwej przygodzie.<\/p>\n

W czarno-bia\u0142ym filmie Brejdyganta, delikatnie zagranym przez Aleksandr\u0119 \u015al\u0105sk\u0105 i Gustawa Holoubka, kt\u00f3rego spokojny rytm rozbija co chwila pulsuj\u0105ca muzyka W\u0142odzimierza Nahornego, mamy do czynienia z ko\u0144cem pewnej iluzji, kt\u00f3ra jednak wcale nie staje si\u0119 szans\u0105 na oczyszczenie czy nowe otwarcie. Co\u015b si\u0119 ods\u0142ania, co\u015b si\u0119 ko\u0144czy, ludzie dolewaj\u0105 sobie jeszcze troch\u0119 wi\u0119cej goryczy, ale ostateczny gest doktora, kt\u00f3ry ze swojej kr\u00f3tkiej odysei wraca do sypialni i wali si\u0119 jak k\u0142oda do ma\u0142\u017ce\u0144skiego \u0142\u00f3\u017cka, w kt\u00f3rym czeka \u017cona, nie \u015bwiadczy wcale o tym, \u017ce co\u015b tu si\u0119 szybko przes\u0105dzi, zmieni. Wyspy szcz\u0119\u015bliwe<\/i> mia\u0142y premier\u0119 w tym samym roku, w kt\u00f3rym do kin wesz\u0142o Ocalenie <\/i>\u2013 debiut fabularny Edwarda \u017bebrowskiego, otwieraj\u0105cy nowy etap w jego tw\u00f3rczo\u015bci, w kt\u00f3rym \u017bebrowski wszed\u0142 w chorob\u0119.<\/p>\n

<\/p>\n

Edward \u017bebrowski na planie filmu Ocalenie<\/em>, fot. Roman Sumik, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

S\u0142owa kluczowe: <\/b>Edward \u017bebrowski, kino polskie, filmowe debiuty<\/p>\n

Jakub Socha<\/b> \u2013 krytyk filmowy. W magazynie dwutygodnik.com kieruje dzia\u0142em filmowym. Laureat Konkursu im. Krzysztofa M\u0119traka, dwukrotnie nominowany do nagrody Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w kategorii krytyka filmowa. Wsp\u00f3\u0142autor (wraz z Katarzyn\u0105 Taras) ksi\u0105\u017cki DOC\u0105d. Rozmowy z polskimi dokumentalistami<\/i>, publikowa\u0142 m.in. w \u201eKinie\u201d i w \u201eFilmie\u201d. Urodzi\u0142 si\u0119 w Stalowej Woli, studiowa\u0142 w Poznaniu, mieszka w Warszawie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tekst jest rozdzia\u0142em przygotowywanej do druku ksi\u0105\u017cki Jakuba Sochy \u017bebrowski. Hipnotyzer, Wydawnictwo Czarne, Wo\u0142owiec 2018 (dost\u0119pna w ksi\u0119garniach od 31 stycznia 2018). W m\u0142odo\u015bci podr\u00f3\u017cowa\u0142 po Polsce z Markiem H\u0142ask\u0105, pisa\u0142 wiersze i bi\u0142 si\u0119 na pi\u0119\u015bci. Potem studiowa\u0142 w \u0142\u00f3dzkiej szkole filmowej i siedzia\u0142 w wi\u0119zieniu. Po wyj\u015bciu na wolno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 Studio Filmowe \u201eTor\u201d, gdzie… Czytaj wi\u0119cej »Szko\u0142a uczu\u0107<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":650,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[824,958],"tags":[770,841,38,970],"ppma_author":[842],"class_list":["post-336","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2017","category-w-druku","tag-debiut","tag-edward-zebrowski","tag-kino-polskie","tag-nowy-kanon"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t