{"id":3341,"date":"2022-04-01T11:55:06","date_gmt":"2022-04-01T10:55:06","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=3341"},"modified":"2022-09-27T14:48:06","modified_gmt":"2022-09-27T13:48:06","slug":"od-lamania-konwencji-gatunkowych-kina-policyjnego-do-spolecznego-moralitetu-psy-wladyslawa-pasikowskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/od-lamania-konwencji-gatunkowych-kina-policyjnego-do-spolecznego-moralitetu-psy-wladyslawa-pasikowskiego\/","title":{"rendered":"Od \u0142amania konwencji gatunkowych kina policyjnego do spo\u0142ecznego moralitetu. „Psy” W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.1.03<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Marek Kondrat, Psy<\/em>, Autor: Roman Sumik, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Czasy transformacji ustrojowej w Polsce przynios\u0142y przemiany w wielu sferach \u017cycia spo\u0142ecznego. Wiele z nich mia\u0142o niestety charakter negatywny. Brak przejrzystego prawa, a przede wszystkim wyspecjalizowanych s\u0142u\u017cb, stoj\u0105cych na stra\u017cy porz\u0105dku publicznego, to jedna z przyczyn rozwoju przest\u0119pczo\u015bci. Lata 90. XX wieku to czas kszta\u0142towania si\u0119 \u201ewyspecjalizowanych grup przest\u0119pczych prowadz\u0105cych dzia\u0142alno\u015b\u0107 o charakterze: kryminalnym, gospodarczym i zwi\u0105zanym z biznesem narkotykowym. Odnotowano r\u00f3wnie\u017c wiele grup prowadz\u0105cych dzia\u0142alno\u015b\u0107 multiprzest\u0119pcz\u0105\u201d[1]<\/a><\/sup><\/sup>. Dzia\u0142aj\u0105ce \u00f3wcze\u015bnie na terenach Polski grupy cechowa\u0142y si\u0119 brutalno\u015bci\u0105 i bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105. Najpopularniejsze formy aktywno\u015bci przest\u0119pczej to napady z broni\u0105, wymuszanie haraczy, okup\u00f3w, prostytucja, napa\u015bci na tiry, handel \u017cywym towarem, narkotykami, wyrobami tytoniowymi, spirytusowymi i in. To tak\u017ce czas powstania zorganizowanych grup, jak \u201eWo\u0142omin\u201d, \u201ePruszk\u00f3w\u201d czy \u201e\u0141\u00f3dzka o\u015bmiornica\u201d[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Wiele z dzia\u0142a\u0144 przest\u0119pczych tamtych czas\u00f3w dokonywano przy udziale policji, kt\u00f3ra by\u0142a w du\u017cym stopniu skorumpowana i niewydolna[3]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Przemianowanie milicji w policj\u0119 mia\u0142o miejsce w 1990 roku, a nowa formacja mia\u0142a przed sob\u0105 ogromne wyzwania. Liberalizacja gospodarki i otworzenie granic stanowi\u0142y doskona\u0142y grunt do eskalacji przest\u0119pczo\u015bci transgranicznej na niespotykan\u0105 dot\u0105d w Polsce skal\u0119. Sytuacji formowania si\u0119 nowej policji nie pomaga\u0142y tak\u017ce hiperinflacja, wynikaj\u0105ca z za\u0142amania si\u0119 PRL-owskiej gospodarki, jak r\u00f3wnie\u017c ogromne bezrobocie. Zmiany w pa\u0144stwie, kt\u00f3re przez kilka dekad by\u0142o krajem socjalistycznym, dokonywa\u0142y si\u0119 zbyt szybko, by nieprzygotowane na nie s\u0142u\u017cby mog\u0142y odpowiednio reagowa\u0107, a istotne polityczne i spo\u0142eczne konteksty w wyra\u017any spos\u00f3b kszta\u0142towa\u0142y \u00f3wczesn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Wolno\u015b\u0107 kojarzona romantycznie z demokracj\u0105 okaza\u0142a si\u0119 konglomeratem niepowodze\u0144, a nowe pa\u0144stwo kszta\u0142towane by\u0142o w chaosie, na zasadach \u201ewolnej amerykanki\u201d. W takich warunkach trudno my\u015ble\u0107 o \u201eSolidarno\u015bci\u201d jak o beneficjentce zmian ustrojowych. Spo\u0142ecze\u0144stwo polskie szybko odczu\u0142o rozczarowanie transformacj\u0105. W 1992 roku zosta\u0142 zerwany polityczny konsensus. Przejawem tego by\u0142a m.in. publikacja listy agent\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 z opozycjonist\u00f3w nowego porz\u0105dku. Paradoksalnie wp\u0142yn\u0119\u0142o to na upolitycznienie znaczenia teczek SB \u2013 od tej chwili sta\u0142y si\u0119 one bowiem instrumentem gry politycznej[4]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Na takim gruncie przemian powsta\u0142 film Psy<\/em> W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego, o czym scenarzysta i re\u017cyser opowiada\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201eMachulski (producent filmu \u2013 przyp. red.) za\u017c\u0105da\u0142 ode mnie czego\u015b aktualnego i osadzonego w rzeczywisto\u015bci, a ja akurat zastanawia\u0142em si\u0119, co si\u0119 dzieje z dokumentami policyjnymi w dobie prze\u0142omu ustrojowego. Potem rzeczywi\u015bcie rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 afera z teczkami\u201d[5]<\/a><\/sup><\/sup>. Z kolei Bogus\u0142aw Linda, odtw\u00f3rca roli Franza Maurera, w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b t\u0142umaczy\u0142 fenomen odtwarzanej przez siebie postaci: \u201eLudzie maj\u0105 do\u015b\u0107 martyrologii, kombatanctwa, sprzedajno\u015bci. S\u0105 w\u015bciekli na to, co dzieje si\u0119 w kraju. Moja rola w Psach<\/em> wzi\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie z w\u015bciek\u0142o\u015bci i nienawi\u015bci do nowej rzeczywisto\u015bci\u201d[6]<\/a><\/sup><\/sup>. Natomiast W\u0142adys\u0142aw Pasikowski wskazywa\u0142 na to, \u017ce film jest pr\u00f3b\u0105 odpowiedzi na pytanie: \u201eCo niesie ze sob\u0105 transformacja w wymiarze indywidualnym?\u201d[7]<\/a><\/sup><\/sup>. W warstwie fabularnej film mia\u0142 by\u0107 pewn\u0105 form\u0105 rozliczenia z komunizmem, ale przez tych, kt\u00f3rzy stali przed konieczno\u015bci\u0105 funkcjonowania w systemie zmian. W Polsce lat 90. przemoc eskalowa\u0142a tak szybko, \u017ce nie byli na ni\u0105 gotowi nawet dawni ubecy. Rozw\u00f3j przest\u0119pczo\u015bci zorganizowanej sprawi\u0142, \u017ce ci, kt\u00f3rzy przez d\u0142ugi czas uwa\u017cani byli za najbardziej brutalnych, nagle stracili pierwsze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
W\u0142adys\u0142aw Pasikowski, Psy<\/em>, Autor: Krzysztof Fus, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u00d3wczesna kultura nie pozostawa\u0142a oboj\u0119tna na wydarzenia spo\u0142eczne. \u201eJednym ze zbiorowych prze\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re funkcjonowa\u0142y w \u017cyciu publicznym w pierwszym okresie po transformacji ustrojowej 1989 roku, by\u0142 mit prze\u0142omu<\/em>\u201d[8]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 pisze Tadeusz Lubelski. Prze\u0142om \u00f3w przeorientowa\u0142 polskie kino lat 90. Problematyka narodowa, historyczna i martyrologiczna zosta\u0142y zepchni\u0119te na dalszy plan, a uwaga widz\u00f3w skierowa\u0142a si\u0119 na kino ameryka\u0144skie. Zw\u0142aszcza, \u017ce od lat 70. XX wieku nast\u0119powa\u0142y w nim znacz\u0105ce gatunkowe przeobra\u017cenia, kt\u00f3re obrazuj\u0105 tak\u017ce po\u015brednio estetyczne potrzeby zmieniaj\u0105cego si\u0119 r\u00f3wnie\u017c masowego odbiorcy. Rok 1968 uznaje si\u0119 za rok rozpoczynaj\u0105cy wa\u017cny etap w ameryka\u0144skim kinie. Od premier takich film\u00f3w jak Bonnie i Clyde<\/em> oraz Absolwent<\/em>, datuje si\u0119 rozpocz\u0119cie okresu okre\u015blanego mianem \u201enowego Hollywood\u201d. W\u00f3wczas to zasz\u0142y zmiany organizacyjne i spo\u0142eczne w kinie, wynikaj\u0105ce nie tylko z innych ni\u017c dotychczas potrzeb \u201enowego widza\u201d, ale tak\u017ce z rozwoju komercyjnej telewizji, a tak\u017ce zmian w sposobie \u017cycia i sp\u0119dzania wolnego czasu Amerykan\u00f3w[9]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Zmiany w konwencjach filmowych i odej\u015bcie od klasycznych za\u0142o\u017ce\u0144, na rzecz r\u00f3\u017cnych nieformalnych rozwi\u0105za\u0144, swoje odbicie znalaz\u0142y r\u00f3wnie\u017c w kinie gatunk\u00f3w. Wyra\u017anie okre\u015blone gatunki powsta\u0142e do lat 70. XX wieku, zacz\u0119\u0142y ust\u0119powa\u0107 coraz cz\u0119\u015bciej wybieranym rozwi\u0105zaniom synkretycznym. Dotychczasowa jasno okre\u015blona funkcja ideologiczna, s\u0142u\u017c\u0105ca \u2013 poza rozrywk\u0105 \u2013 wychowaniu spo\u0142ecze\u0144stwa, przesta\u0142a by\u0107 atrakcyjna.<\/p>\n\n\n\n

Eksperymentowanie w fabu\u0142ach i konwencjach pozwoli\u0142o kinu policyjnemu reagowa\u0107 na dynamicznie zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107. W obr\u0119bie nowej ameryka\u0144skiej rzeczywisto\u015bci powsta\u0142y wtedy tzw. filmy zbuntowane. Barbara Klinger pisa\u0142a o nich nast\u0119puj\u0105co: \u201eTe teksty, cho\u0107 twardo zakorzenione w systemie, manifestuj\u0105 szereg cech uznawanych przez krytyk\u00f3w za sprzeczne z konwencjami rz\u0105dz\u0105cymi \u00abtypowym\u00bb klasycznym tekstem\u201d[10]<\/a><\/sup><\/sup>. Nowe gatunki kina tego typu szybko zyska\u0142y \u0142atk\u0119 \u201esubwersywnych\u201d[11]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Owa subwersywno\u015b\u0107 polega na jednoczesnym wpisywaniu si\u0119 w szereg dominuj\u0105cych w ramach okre\u015blonych gatunk\u00f3w konwencji i estetyk, przy jednoczesnym \u0142amaniu ich (np. przez uwypuklanie narracji, ostentacyjno\u015b\u0107, nienormatywny j\u0119zyk i in.). W filmach policyjnych od lat 70. do lat 90. XX wieku cz\u0119stymi elementami budowania \u015bwiata przedstawionego sta\u0142y si\u0119 pesymizm i brutalizm, ujawniaj\u0105ce si\u0119 w formach narracyjnych, w ods\u0142onach wizualnych, w postaciach i ich j\u0119zyku. W kinie g\u0142\u00f3wnego nurtu opowiada si\u0119 historie, kt\u00f3re z zasady maj\u0105 mie\u0107 dobre zako\u0144czenie, nawet je\u015bli dotycz\u0105 trudnych temat\u00f3w (jak wojna czy \u015bmier\u0107)[12]<\/a><\/sup><\/sup>. Filmy subwersywne ju\u017c nie daj\u0105 takiej gwarancji. Dominuj\u0105ca w nich atmosfera jest \u201eponura, cyniczna, apokaliptyczna i\/lub nad wyraz ironiczna\u201d[13]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W kinie policyjnym zmienia si\u0119 tak\u017ce mit jednostki. Bohater, kt\u00f3ry wcze\u015bniej by\u0142 zwykle po prostu zdolny do tego, by przeciwstawi\u0107 si\u0119 w pojedynk\u0119 ca\u0142emu \u015bwiatu w imi\u0119 wy\u017cszych warto\u015bci, teraz zaczyna jawi\u0107 si\u0119 jako wci\u0105\u017c silny, nieugi\u0119ty i ceni\u0105cy niezale\u017cno\u015b\u0107, przy jednoczesnym uwypukleniu jego s\u0142abo\u015bci, tj. cech ludzkich (a nie heroicznych). Nowy str\u00f3\u017c prawa ma za sob\u0105 trudne do\u015bwiadczenia (\u015bmier\u0107 kogo\u015b bliskiego, zdrad\u0119, na\u0142\u00f3g). Jest rozgoryczony, zm\u0119czony i odarty ze z\u0142udze\u0144. Jednocze\u015bnie wci\u0105\u017c got\u00f3w jest \u0142ama\u0107 zasady, omija\u0107 system, przeciwstawia\u0107 si\u0119 uwik\u0142anym we w\u0142adz\u0119 zwierzchnikom, by zrealizowa\u0107 w\u0142asn\u0105 misj\u0119 \u2013 niekoniecznie zako\u0144czon\u0105 powodzeniem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bogus\u0142aw Linda, Aleksander Bednarz, Psy<\/em>, Autor: Roman Sumik, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Taki te\u017c jest g\u0142\u00f3wny bohater Ps\u00f3w<\/em> Pasikowskiego \u2013 porucznik Franciszek Maurer, kt\u00f3rego \u017cyciorys widz poznaje w pierwszych minutach filmu. Senator Wencel, cz\u0142onek Komisji Sejmowej (Zbigniew Zapasiewicz), przed kt\u00f3r\u0105 staje Maurer, odczytuje: \u201eLat 37. \u017bonaty. Jedno dziecko. Studia prawnicze w Krakowie, uko\u0144czone w 1978 roku. Z wyr\u00f3\u017cnieniem. W tym samym roku podejmuje prac\u0119 w resorcie. W roku 1980 \u017ceni si\u0119 z Milen\u0105 Kurzep\u0105, c\u00f3rk\u0105 \u00f3wczesnego Ministra Spraw Wewn\u0119trznych. Natychmiastowy awans w grudniu 1980 roku. 31 nagan. 18 pochwa\u0142. Dwie na wniosek Ministra Spraw Wewn\u0119trznych Rosyjskiej Republiki Federacyjnej. Trzykrotnie cofni\u0119te dyscyplinarne zwolnienie ze s\u0142u\u017cby. Szczeg\u00f3\u0142\u00f3w brak\u201d[14]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwszych zdaniach charakterystyki brakuje jakichkolwiek w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce oto widz ma do czynienia z by\u0142ym pracownikiem \u201ebezpieki\u201d. Taka wiedza w 1992 roku (tj. w roku powstania filmu) czyni go w oczach odbiorcy czarnym charakterem<\/em>[15]<\/a><\/sup><\/sup>. Jednak kolejne informacje na temat Maurera z czasem zmieniaj\u0105 jego status. Wraz z rozwojem akcji Maurer zyskuje rysy szlachetno\u015bci, typowe dla postaci heroicznych. W ten spos\u00f3b czarny charakter ju\u017c przeobra\u017ca si\u0119 w antybohatera i ju\u017c do ko\u0144ca b\u0119dzie realizowa\u0142 tak\u0105 w\u0142a\u015bnie \u015bcie\u017ck\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Okre\u015blenie typu bohatera ma kluczowe znaczenie dla interpretacji postaci, a tak\u017ce dla poszukiwa\u0144 wyznacznik\u00f3w nowego gatunku w polskiej kinematografii, jakim bez w\u0105tpienia by\u0142y Psy<\/em> w czasie ich powstania. Zgodnie z definicj\u0105 \u201eantybohater jest outsiderem \u2013 postaci\u0105 pozostaj\u0105c\u0105 w szczeg\u00f3lnym konflikcie z przyj\u0119tymi potocznie normami i formami \u017cycia spo\u0142ecznego, kwestionuj\u0105c\u0105 je i uzasadniaj\u0105c\u0105 t\u0119 swoj\u0105 postaw\u0119 w spos\u00f3b refleksyjny. (\u2026) Antybohater nie jest po prostu pozbawionym wszelkich zasad \u0142ajdakiem czy nikczemnikiem. Jako cz\u0142owiek \u015bwiadomy i samo\u015bwiadomy, antybohater odkrywa iluzyjno\u015b\u0107 czy fikcjonalno\u015b\u0107 porz\u0105dku spo\u0142ecznego, obna\u017ca jego niestabilno\u015b\u0107, nietrwa\u0142o\u015b\u0107 i zak\u0142amanie. Jest nihilist\u0105 \u2013 owszem. Ale w\u0142a\u015bnie z tego powodu jest r\u00f3wnie\u017c \u2013 moralist\u0105\u201d[16]<\/a><\/sup><\/sup>. Grany przez Bogus\u0142awa Lind\u0119, aktora, kt\u00f3ry do czas\u00f3w roli w Psach<\/em> kojarzony by\u0142 g\u0142\u00f3wnie z kinem moralnego niepokoju (np. z film\u00f3w Krzysztofa Kie\u015blowskiego), dla swojego i nast\u0119pnych pokole\u0144 staje si\u0119 twarz\u0105 procesu polskich ustrojowych przemian. Zbudowan\u0105 z wad i kompleks\u00f3w starego porz\u0105dku. Franz Maurer to przystojny i charyzmatyczny bad boy<\/em>, polska odmiana Martina Riggsa z kultowej Zab\u00f3jczej broni<\/em> (1987), z Melem Gibsonem w roli g\u0142\u00f3wnej \u2013 inteligentny i b\u0142yskotliwy, twardy, nie okazuje uczu\u0107, stosuje przemoc, wypowiada si\u0119 prosto i lakonicznie.<\/p>\n\n\n\n

Jednak\u017ce posta\u0107 Maurera nie jest po prostu kalk\u0105 ameryka\u0144skich antybohater\u00f3w tamtych czas\u00f3w. Jak pisze El\u017cbieta Durys, ameryka\u0144skie kino policyjne od pocz\u0105tku swojego istnienia rozwija\u0142o si\u0119 w dw\u00f3ch nurtach. Dominuj\u0105cym by\u0142 nurt subwersyjny, obok kt\u00f3rego powstawa\u0142y filmy \u201eostentacyjnie go obna\u017caj\u0105ce, problematyzuj\u0105ce i nicuj\u0105ce\u201d[17]<\/a><\/sup><\/sup>, co widoczne jest przede wszystkim w kinie niezale\u017cnym. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na filmoznawcze badania Nicole Rafter, Durys podkre\u015bla, \u017ce trend ten nale\u017cy traktowa\u0107 jako istotny etap ewolucji kina policyjnego, okre\u015blaj\u0105c go mianem kina absurdalnego i krytycznego (absurdist and critical films<\/em>)[18]<\/a><\/sup><\/sup>. Pisze: \u201eFilmy takie jak W\u015bciek\u0142e psy<\/em> (1992) i Fargo<\/em> (1996) zwracaj\u0105 ostrze swojej krytyki przeciw sposobom przedstawiania policjant\u00f3w w kinie g\u0142\u00f3wnego nurtu. Quentin Tarantino odziera ich z godno\u015bci, pokazuj\u0105c rozci\u0105gni\u0119t\u0105 w czasie i upokarzaj\u0105c\u0105 agoni\u0119 Pana Pomara\u0144czowego (Tim Roth) oraz schwytanego stra\u017cnika. Bracia Coen z kolei kontestuj\u0105 stereotyp sympatycznego i wra\u017cliwego gliny, doprowadzaj\u0105c go do skrajno\u015bci w postaci Marge Gunderson (Frances McDormand). Bohaterami policyjnych film\u00f3w krytycznych (\u201ealternatywnej tradycji\u201d) s\u0105 gliniarze odarci ze z\u0142udze\u0144, kt\u00f3rzy zatracili poczucie sensu i zostali pokonani przez okoliczno\u015bci \u2013 \u017by\u0107 i umrze\u0107 w Los Angeles<\/em> (1985), Pytania i odpowiedzi<\/em> (1990), Z\u0142y porucznik<\/em> (1992), Krwawy Romeo<\/em> (1993)\u201d[19]<\/a><\/sup><\/sup>. Do tych postaci nale\u017cy doda\u0107 polskiego Franza Maurera.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bogus\u0142aw Linda, Cezary Pazura, Psy<\/em>, Autor: Roman Sumik, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Opisane powy\u017cej trendy w kinie zachodnim, a tak\u017ce charakter zmian spo\u0142ecznych w Polsce, kt\u00f3re w fazie transformacji ustrojowej rz\u0105dzi\u0142y si\u0119 swoimi prawami, mocno oddzia\u0142a\u0142y na charakter polskich film\u00f3w pocz\u0105tk\u00f3w lat 90. Skoro publiczno\u015b\u0107 tamtych czas\u00f3w chcia\u0142a ogl\u0105da\u0107 kino ameryka\u0144skie, polscy tw\u00f3rcy zacz\u0119li robi\u0107 filmy nimi inspirowane. Zw\u0142aszcza atrakcyjne sta\u0142o si\u0119 korzystanie z dorobku kina sensacyjnego. Jak pisze T. Lubelski, \u201enajczystszy przyk\u0142ad gatunku stanowi\u0142y trzy pierwsze filmy W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego: Kroll <\/em>(1991, nagroda Specjalna w Gdyni), przeb\u00f3j tych lat Psy <\/em>(1992) i znacznie mniej udany sequel Psy 2. Ostatnia krew <\/em>(1994), wszystkie ze zdj\u0119ciami Paw\u0142a Edelmana i muzyk\u0105 Micha\u0142a Lorenca. To w tych utworach regu\u0142y ameryka\u0144skiego filmu policyjnego zosta\u0142y skrzy\u017cowane z obserwacj\u0105 rodzimej rzeczywisto\u015bci, jej niepowtarzalnym j\u0119zykiem, charakterem i dziejowym kontekstem. Zw\u0142aszcza w Psach<\/em>\u201d[20]<\/a><\/sup><\/sup>. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Analizuj\u0105c zatem film W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego, trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce oto mamy do czynienia nie tyle z przeniesieniem gatunku filmu policyjnego z ameryka\u0144skiego gruntu i z jego adaptacj\u0105 do polskich warunk\u00f3w spo\u0142eczno-kryminalnych, ale ze z\u0142amaniem wielu konwencji i stworzeniem ca\u0142kiem nowej jego odmiany, kt\u00f3ra uwzgl\u0119dnia dominuj\u0105ce realia potransformacyjnej Polski. Tadeusz Lubelski, za Bo\u017cen\u0105 Janick\u0105, przywo\u0142uje popularne \u00f3wcze\u015bnie okre\u015blenie Ps\u00f3w<\/em> jako kino bandyckie<\/em>. W nazwie tej zawarta by\u0142a refleksja, \u017ce w tego typu filmowych narracjach widz cz\u0119\u015bciej ma do czynienia z epatowaniem najgorszymi przejawami i kalkami polskiej obyczajowo\u015bci ni\u017c z cechami gatunkowymi, przechwyconymi z kina ameryka\u0144skiego[21]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Lokalno\u015b\u0107, podejmowanie problematyki polskiej historii wsp\u00f3\u0142czesnej oraz swoista \u201es\u0142owia\u0144ska\u201d charyzma, ujawniaj\u0105ca si\u0119 w j\u0119zyku (cz\u0119sto nasyconym wulgaryzmami i kolokwializmami), w sposobie kreowania postaci i \u015bwiata przedstawionego, to fikcja budowana tak realistycznie, \u017ce ocieraj\u0105ca si\u0119 niemal o estetyk\u0119 dokumentaln\u0105. Weryzm rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej funkcjonuj\u0105 bohaterowie Ps\u00f3w<\/em>, to niew\u0105tpliwie jeden z powod\u00f3w ogromnego sukcesu filmu[22]<\/a><\/sup><\/sup>, kt\u00f3ry w\u015br\u00f3d masowego odbiorcy szybko i ju\u017c na zawsze zyska\u0142 etykiet\u0119 \u201ekultowego\u201d. Opowie\u015b\u0107 o bandytach i policjantach, wywodz\u0105cych si\u0119 bezpo\u015brednio z reali\u00f3w PRL-u, pr\u00f3buj\u0105cych stawia\u0107 kroki w nowej rzeczywisto\u015bci politycznej, w ca\u0142ej swojej brutalnej ods\u0142onie, staje si\u0119 uniwersaln\u0105 histori\u0105 o postkomunistycznej genezie polskiego kapitalizmu. Fenomenem filmu jest jednak to, \u017ce skala absurdalno\u015bci okrucie\u0144stwa i wulgaryzmu w sposobie odtworzenia tego \u015bwiata w zestawieniu z proz\u0105 \u017cycia i indywidualnymi problemami bohater\u00f3w, sprawia, \u017ce wiele scen filmu odbiera si\u0119 jako komiczne. Z czego si\u0119 \u015bmiejecie? Z samych siebie si\u0119 \u015bmiejecie<\/em> \u2013 bez przekory pisa\u0142 Miko\u0142aj Gogol i Psy<\/em> Pasikowskiego s\u0105 w\u0142a\u015bnie lustrem polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa z czas\u00f3w przemian ustrojowych. Widz identyfikuje si\u0119 z tym, co widzi i s\u0142yszy. Jednak\u017ce, to nie w weryzmie \u015bwiata przedstawionego, czy w obna\u017caniu niskiego morale Polaka z lat 90., tkwi moc przyci\u0105gania filmu. Pisze o tym Andrzej Leder: \u201eChodzi o rozpoznanie charakteru lat 90. Ot\u00f3\u017c Psy<\/em> m\u00f3wi\u0105, \u017ce fakt udzia\u0142u dawnych kadr re\u017cimu w tworzeniu si\u0119 nowego ekonomicznego ustroju nie ma \u017cadnego znaczenia. <\/strong>\u017be wicher wolno\u015bci b\u0142yskawicznie, w zadziwiaj\u0105cym tempie, zrywa kostiumy historycznego dramatu. \u017be w \u015bwietle moralno\u015bci indywidualistycznej, moralno\u015bci opartej na rzeczywistej swobodzie wyboru, ludzkie postawy podlegaj\u0105 ca\u0142kowicie nowej weryfikacji. \u017be dawni wsp\u00f3lnotowi bohaterowie cz\u0119sto (cho\u0107 nie zawsze) oka\u017c\u0105 si\u0119 ma\u0142ymi, zawistnymi lub chciwymi \u0142ajdakami, za\u015b dawni \u0142ajdacy czasem (cho\u0107 rzadko) b\u0119d\u0105 broni\u0107 jakiego\u015b elementarnego porz\u0105dku. \u017be \u015bwiat, w kt\u00f3rym odruchy wsp\u00f3lnotowe chroni\u0142y nas przed indywidualn\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105, sko\u0144czy\u0142 si\u0119 nieodwracalnie\u201d[23]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Nie bez znaczenia jest fakt, \u017ce scenarzysta i re\u017cyser filmu, Pasikowski, z wykszta\u0142cenia jest antropologiem kultury, co z pewno\u015bci\u0105 mia\u0142o znaczenie dla widzenia ca\u0142ego spektrum zjawiska, kt\u00f3re wzi\u0105\u0142 na re\u017cyserski warsztat. Zr\u00f3\u017cnicowana psychologia postaci okazuje si\u0119 niewystarczaj\u0105ca do budowania \u015bwiata przedstawionego. Na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 bowiem zmiany postaw i reakcje bohater\u00f3w na okre\u015blone motywacje \u015brodowiskowe. Nie by\u0142oby to zgo\u0142a niczym nadzwyczajnym, gdyby nie fakt, \u017ce wszystkie w\u0105tki filmu, z dzisiejszej perspektywy, s\u0105 na sw\u00f3j spos\u00f3b patologiczne i w taki spos\u00f3b te\u017c pokazane. Odzyskana wolno\u015b\u0107 zostaje upersonifikowana jako polski brud, a rzeczywisto\u015b\u0107 jawi si\u0119 jako cyniczna, ca\u0142kowicie pozbawiona pozytywnych cech, okrutna i niemoralna. To nie s\u0105 typowe cechy kina sensacyjnego.<\/p>\n\n\n\n

Analiza formalna dzie\u0142a Pasikowskiego pokazuje, \u017ce oto ca\u0142y film powsta\u0142 z po\u0142\u0105czenia takich element\u00f3w jak: brutalne realia, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na \u015bwiat przedstawiony, postacie, w kt\u00f3rych trudno szuka\u0107 szlachetnych cech oraz przesi\u0105kni\u0119ty wulgaryzmami j\u0119zyk. A wszystko to w polskim wydaniu, opartym na rodzimych wzorcach. Pod wzgl\u0119dem gatunkowym Psy<\/em> okre\u015blane s\u0105 nie tylko filmem policyjnym (tj. filmem o policji), ale tak\u017ce filmem sensacyjnym[24]<\/a><\/sup><\/sup>, co wyja\u015bnia nieszablonowe podej\u015bcie produkcji do wielu kwestii formalnych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Janusz Gajos, Psy<\/em>, Autor: Krzysztof Fus, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zgodnie z definicj\u0105 film sensacyjny trzyma widza w napi\u0119ciu, opiera si\u0119 na niezwyk\u0142ych wydarzeniach, jest pe\u0142en zaskakuj\u0105cych zwrot\u00f3w akcji, a w\u0105tki ograniczaj\u0105 si\u0119 do takich, kt\u00f3re j\u0105 nap\u0119dzaj\u0105[25]<\/a><\/sup><\/sup>. Jak wida\u0107 zatem, zesp\u00f3\u0142 cech gatunku jest na tyle og\u00f3lnie sformu\u0142owany, \u017ce pozostawia wiele przestrzeni do indywidualnych uzupe\u0142nie\u0144. Tadeusz Lubelski, autor definicji gatunku, zdaje si\u0119 to potwierdza\u0107, pisz\u0105c: \u201eW ten spos\u00f3b pojmowana formu\u0142a jest szeroka i nieprecyzyjna, wyznacznikiem gatunkowym nie jest te\u017c tre\u015b\u0107. Tote\u017c filmu sensacyjnego nie traktuje si\u0119 jako typowego gatunku filmowego, lecz jako swoist\u0105 odmian\u0119 rodzajow\u0105, typ struktury rozwijanej i uzupe\u0142nianej przez inne gatunki (odmiany filmu sensacyjnego to: film szpiegowski, film gangsterski, film kryminalny, film detektywistyczny, film policyjny czy thriller)\u201d[26]<\/a><\/sup><\/sup>. Elementami zapo\u017cyczonymi z kina sensacyjnego w Psach<\/em> jest wspomniana szybko\u015b\u0107 akcji (od poznania Angeli przez Maurera do zostania jej opiekunem prawnym mija tak ma\u0142o czasu, \u017ce widz nie zastanawia si\u0119 nad tym, czy to w og\u00f3le realistycznie mo\u017cliwa sytuacja), nieoczekiwane zwroty akcji (ju\u017c w pierwszej scenie przes\u0142uchania przed komisj\u0105 ubek staje si\u0119 szlachetnym bohaterem). Znane z kina sensacyjnego s\u0105 tak\u017ce liczne rekwizyty (bro\u0144, luksusowe samochody), pomieszczenia (korytarze i pokoje budynk\u00f3w resortu), scenerie (opuszczona fabryka), a tak\u017ce takie poprowadzenie narracji, by widz nie m\u00f3g\u0142 oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce oto na jego oczach rozgrywa si\u0119 walka dobra ze z\u0142em, przy czym owo \u201edobro\u201d w Psach<\/em> traktowane jest jako element wypaczonego \u015bwiata stra\u017cnik\u00f3w prawa i porz\u0105dku, kt\u00f3rzy w dzia\u0142aniu, sposobie bycia (a tak\u017ce czasem i w motywacjach) niewiele r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od gangster\u00f3w. Tym, co sprawia, \u017ce odbiorcy darz\u0105 sympati\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bohater\u00f3w, stoj\u0105cych po stronie skorumpowanej policji, jest fakt, \u017ce pomimo i\u017c s\u0105 oni cz\u0119\u015bci\u0105 obci\u0105\u017conego nieuczciwo\u015bci\u0105 systemu, nie ma w nich zami\u0142owania do zdehumanizowanego okrucie\u0144stwa. Ono staje si\u0119 niejako modus operandi<\/em> tych przedstawicieli \u015bwiata s\u0142u\u017cb, kt\u00f3rzy wybrali drog\u0119 przest\u0119pcz\u0105. Dla granego przez Janusza Gajosa Grossa samo zabijanie nie jest wystarczaj\u0105ce. Zn\u0119canie si\u0119 ze szczeg\u00f3lnym okrucie\u0144stwem nad swoimi ofiarami to pewnie pok\u0142osie przyzwyczaje\u0144 z niedawnych czas\u00f3w. Gross to typowy czarny charakter. Za\u015b z perspektywy kryminologicznej to klasyczny psychopata, przejawiaj\u0105cy antyspo\u0142eczne zaburzenia osobowo\u015bci. Zgodnie z definicj\u0105 takiej postawy, zaburzenie to diagnozuje si\u0119 wtedy, gdy kto\u015b wykazuje dominuj\u0105cy, trwa\u0142y wzorzec braku poszanowania i naruszania praw innych ludzi, co wyra\u017ca si\u0119 na co najmniej trzy z wymienionych sposob\u00f3w: \u0142amanie norm spo\u0142ecznych opisuj\u0105cych zachowania zgodne z prawem, k\u0142amliwo\u015b\u0107, impulsywno\u015b\u0107, dra\u017cliwo\u015b\u0107 i agresja, lekcewa\u017cenie bezpiecze\u0144stwa w\u0142asnego lub innych, brak poczucia odpowiedzialno\u015bci, brak wyrzut\u00f3w sumienia[27]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Prokurator Gross (pseudonim \u201eSiwy\u201d), by\u0142y major S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa, zdaje si\u0119 wykazywa\u0107 wszystkie cechy psychopatycznego mordercy. Widz ma szans\u0119 zobaczy\u0107 go, gdy proponuje Olowi (Marek Kondrat) \u201eprac\u0119\u201d w przest\u0119pczym p\u00f3\u0142\u015bwiatku; jego rozmow\u0119 z agentami Stasi o handlu amfetamin\u0105; podczas dokonywanego w\u0142asnymi r\u0119kami okrutnego, pe\u0142nego tortur, zab\u00f3jstwa po\u015brednika; a tak\u017ce podczas kilku scen \u015bwiadomej i zimnej manipulacji osobami trzecimi.<\/p>\n\n\n\n

Ciekawym i rzadko spotykanym zabiegiem, jaki Pasikowski zastosowa\u0142, konstruuj\u0105c fabu\u0142\u0119 swojego filmu, jest fakt, \u017ce to nie g\u0142\u00f3wny bohater (Franz) zbudowany jest zgodnie z zasadami tworzenia dramaturgii protagonisty, czyli nie on przechodzi wewn\u0119trzn\u0105 przemian\u0119. Staje si\u0119 to udzia\u0142em innego bohatera \u2013 drugoplanowego Ola. Ten przyjaciel Maurera, po zwolnieniu go z policji, zostaje przej\u0119ty przez grup\u0119 Grossa. W toku rozwoju akcji jego posta\u0107 zmienia si\u0119 niemal ca\u0142kowicie. Finalnie okazuje si\u0119 przekupnym zdrajc\u0105 (przyjmuje od Grossa mieszkanie jako form\u0119 \u0142ap\u00f3wki, odbija Franzowi Angel\u0119) i morderc\u0105 na zlecenie (porywa m\u0142odszego S\u0142abego, wywozi go i strzela do niego). Co prawda, jeszcze nie sta\u0142 si\u0119 oboj\u0119tny na wynaturzenia (gdy S\u0142aby si\u0119 wymyka i inny gangster oblewa go benzyn\u0105 i podpala, Olo zabija tak\u017ce i jego), ale trudno w nim widzie\u0107 posta\u0107, z kt\u00f3r\u0105 da\u0142o si\u0119 sympatyzowa\u0107 na pocz\u0105tku filmu.<\/p>\n\n\n\n

To nie koniec galerii postaci, kt\u00f3re wymykaj\u0105 si\u0119 typowym sposobom kreowania filmowego policjanta. Grany przez Cezarego Pazur\u0119 s\u0142u\u017cbista, Waldemar Morawiec (pseudonim \u201eNowy\u201d) to m\u0142ody funkcjonariusz, kt\u00f3ry donosi na ludzi Stopczyka na temat przeprowadzanego palenia akt operacyjnych. To policjant o cechach, kt\u00f3rych oczekuje spo\u0142ecze\u0144stwo. Nowy jednak szybko poznaje cen\u0119 bycia prawym funkcjonariuszem. Okrzykni\u0119ty padlin\u0105, pobity przez swoich, toczy nieustann\u0105 walk\u0119 pomi\u0119dzy w\u0142asn\u0105 moralno\u015bci\u0105 a bezwzgl\u0119dnym systemem, w kt\u00f3rym wci\u0105\u017c nie ma miejsca na takich jak on.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Marek Fr\u0105ckowiak, Psy<\/em>, Autor: Krzysztof Fus, Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Taki dob\u00f3r postaci czyni film Pasikowskiego pod wieloma wzgl\u0119dami niekonwencjonalnym, a tak\u017ce narzuca nowy spos\u00f3b tworzenia narracji. Z punktu widzenia sposob\u00f3w budowania dramaturgii, mamy wi\u0119c tu do czynienia z tzw. narracj\u0105 r\u00f3wnoleg\u0142\u0105<\/em>, a dok\u0142adnie z filmem zbiorowym<\/em> jako jedn\u0105 z jej odmian. \u201eFilmy zbiorowe \u2013 jak pisze Linda Aronson \u2013 s\u0105 oddzieln\u0105 form\u0105 narracji z w\u0142asnym modelem strukturalnym. S\u0105 i zawsze by\u0142y wykorzystywane na ca\u0142ym \u015bwiecie, gdy scenarzy\u015bci chc\u0105 pisa\u0107 o jednostkach w kontek\u015bcie spo\u0142ecznym lub o spo\u0142ecze\u0144stwie w szerokim uj\u0119ciu. Pojawiaj\u0105 si\u0119 zawsze, gdy scenariusz pr\u00f3buje zg\u0142\u0119bi\u0107 ograniczenia narzucone przez zewn\u0119trzne czynniki spo\u0142eczne. Te historie traktuj\u0105 o interakcji spo\u0142ecznej oraz oczekiwaniach wobec roli i odpowiedzialno\u015bci spo\u0142ecznej. Maj\u0105 je naprawia\u0107\u201d[28]<\/a><\/sup><\/sup>. Bior\u0105c pod uwag\u0119 t\u0119 definicj\u0119, film Pasikowskiego zn\u00f3w zdaje si\u0119 wymyka\u0107 ramom i zaprzecza\u0107 temu, co normatywne, poniewa\u017c o ile ukazanie oraz diagnoza spo\u0142ecze\u0144stwa lat 90. XX wieku jest jednym z wyra\u017anych i osi\u0105gni\u0119tych cel\u00f3w narracji, o tyle trudno przyj\u0105\u0107, \u017ce naprawa rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej by\u0142a intencjonalnym zabiegiem tw\u00f3rc\u00f3w filmu. Zdaje si\u0119 te\u017c, \u017ce nie o diagnoz\u0119 tego \u015bwiata zabiegaj\u0105 tw\u00f3rcy, ale o uchwycenie fragment\u00f3w \u00f3wczesnych, niezwykle brutalnych reali\u00f3w, kt\u00f3rym nie s\u0105 w stanie sprosta\u0107 konwencjonalnie budowane postacie.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wnym no\u015bnikiem interpretacji, w ramach kt\u00f3rej mo\u017cna my\u015ble\u0107 o filmie Pasikowskiego jako o \u201ecytacie\u201d (wycinku) \u00f3wczesnej polskiej rzeczywisto\u015bci, staje si\u0119 j\u0119zyk postaci. Cho\u0107 znajdujemy si\u0119 w \u015brodowisku bran\u017cowym policji (kt\u00f3rego mowa jest jednym z element\u00f3w konstytuuj\u0105cych jego to\u017csamo\u015b\u0107), widz nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce staje si\u0119 odbiorc\u0105 swoistego pars pro toto<\/em> czas\u00f3w tu\u017c po Okr\u0105g\u0142ym Stole.<\/p>\n\n\n\n

Dosadnie podsumowuje to analiza Ps\u00f3w<\/em> Miros\u0142awa Przylipiaka i Jerzego Szy\u0142aka, w kt\u00f3rej czytamy: \u201eJe\u017celi kto\u015b odczuwa\u0142 niepewno\u015b\u0107 jutra, zagro\u017cenie bytu zwi\u0105zane z gro\u017ab\u0105 utraty pracy i zmian\u0105 systemu, to Psy <\/em>mog\u0142y by\u0107 jego filmem; je\u017celi z gorycz\u0105 uwa\u017ca\u0142, \u017ce nic si\u0119 nie zmieni\u0142o, Solidarno\u015b\u0107 zdradzi\u0142a, nowa w\u0142adza po prostu dorwa\u0142a si\u0119 do \u017c\u0142obu, \u017ce trzeba wyrwa\u0107, co si\u0119 da, post\u0119puj\u0105c bezwzgl\u0119dnie, kieruj\u0105c si\u0119 w\u0142asnym interesem, a nie \u017cadnym kodeksem warto\u015bci, wszystkie bowiem warto\u015bci zosta\u0142y unurzane w b\u0142ocie, to Psy <\/em>mog\u0142y by\u0107 jego filmem; je\u017celi kto\u015b zach\u0142ysn\u0105\u0142 si\u0119 obrazami dobrobytu materialnego, kultem luksusowych przedmiot\u00f3w, kt\u00f3rych posiadanie jest wed\u0142ug reklamy telewizyjnej kluczem do szcz\u0119\u015bcia, a zarazem z rosn\u0105c\u0105 frustracj\u0105 konstatowa\u0142, \u017ce te wspania\u0142e samochody, pralki, lod\u00f3wki i kobiety s\u0105 dla kogo\u015b innego, to Psy <\/em>r\u00f3wnie\u017c mog\u0142y by\u0107 jego filmem\u201d[29]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Agnieszka Jask\u00f3\u0142ka, Psy<\/em>, Autor: Roman Lewandowski, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Zebra”\/ <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

J\u0119zyk postaci jest no\u015bnikiem takiej w\u0142a\u015bnie Polski, w kt\u00f3rej nikogo nie dziwi\u0105 \u201em\u0105dro\u015bci\u201d padaj\u0105ce w resortowej sto\u0142\u00f3wce (\u201eZawsze m\u00f3wi\u0142em, \u017ce trzeba ich by\u0142o do lasu, p\u00f3ki jeszcze czas\u201d), oceny moralne (\u201eBo to z\u0142a kobieta by\u0142a\u201d), zwyczajowe powiedzonka (\u201eA kto umar\u0142, ten nie \u017cyje\u201d), wyznania (\u201eJezu, ale ty pi\u0119kna jeste\u015b\u201d, \u201eTy stara dupa jeste\u015b\u201d), uszczypliwe riposty (\u201eNie chce mi si\u0119 z tob\u0105 gada\u0107\u201d), emocjonalne inwektywy (\u201eJu\u017c nikt przez ciebie nie zginie, ubeku pierdolony! Nikt wi\u0119cej, nikt. Kurwa, nikt!\u201d), profanacja narodowych symboli (\u201eJanek Wi\u015bniewski pad\u0142\u201d[30]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 kultowa piosenka, kt\u00f3r\u0105 banda pijanych ubek\u00f3w \u015bpiewa, wynosz\u0105c pijanego koleg\u0119; \u201ePrzeskoczy\u0142 przez mur, przeskoczy\u0142 przez lad\u0119, to mo\u017ce i o\u0142tarz przeskoczy\u201d[31]<\/a><\/sup><\/sup>).<\/p>\n\n\n\n

Potransformacyjna Polska jest tak\u017ce g\u0119sta od wulgaryzm\u00f3w. Internauta serwisu filmweb.pl podliczy\u0142 przekle\u0144stwa (\u201ekurwa” pada 55 razy, \u201epierdoli\u0107” – 13, \u201eskurwysyn” – 11, \u201edupa\u201d – 7, \u201epieprzy\u0107\u201d – 3, \u201ejeba\u0107\u201d – 2, \u201eg\u00f3wno\u201d – 2, \u201echolera\u201d – 2, \u201ecipa\u201d – 2 i \u201esuka\u201d \u2013 1)[32]<\/a><\/sup><\/sup>. Wypowiadane przez postacie wulgaryzmy nie zawsze maj\u0105 \u0142adunek emocjonalny, przez co staj\u0105 si\u0119 elementami j\u0119zyka, stylem wypowiedzi zar\u00f3wno okre\u015blonych bohater\u00f3w, jak i nowych czas\u00f3w. Jednak nie same przekle\u0144stwa decyduj\u0105 o mocy przekazu, tylko wykreowane z nich dialogi. \u201eW\u0142adek jest genialnym scenarzyst\u0105, pisze takie dialogi i ju\u017c \u2013 m\u00f3wi\u0142 Bogus\u0142aw Linda \u2013 scenariusz Ps\u00f3w<\/em> by\u0142 tworzony dla mnie\u201d[33]<\/a><\/sup><\/sup>. O tym, \u017ce nie tylko dla niego, \u015bwiadczy fakt, \u017ce kolejne pokolenia widz\u00f3w podchwytuj\u0105 teksty Pasikowskiego i wci\u0105\u017c u\u017cywaj\u0105 ich do komentowania otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci \u2013 r\u00f3wnie\u017c aktualnej. Zawarta w nich dosadno\u015b\u0107 jest no\u015bnikiem odpowiedniej filozofii, a nawet etyki bohater\u00f3w Pasikowskiego. Wida\u0107 to szczeg\u00f3lnie w scenie wyr\u00f3wnania rachunk\u00f3w pomi\u0119dzy Franzem a Olem:<\/p>\n\n\n\n

\u201eFranz:<\/strong> A kto umar\u0142, ten nie \u017cyje.<\/p>\n\n\n\n

Olo:<\/strong> Franz, nie wyg\u0142upiaj si\u0119, przecie\u017c jeste\u015bmy przyjaci\u00f3\u0142mi, znamy si\u0119 prawie 20 lat. Co ty my\u015blisz, \u017ce to ja strzela\u0142em? To nie ja, to ten \u015bwir, ja tylko wykona\u0142em wyrok na skurwysynie. B\u0142agam ci\u0119, Franz, uspok\u00f3j si\u0119. Przecie\u017c sam m\u00f3wi\u0142e\u015b, \u017ce trzeba robi\u0107 porz\u0105dek, no? My\u015blisz, \u017ce ja zdradzi\u0142em? Ja nikogo nie zdradzi\u0142em, ciebie nie zdradzi\u0142em, Franz. Przecie\u017c par\u0119 razy chcieli ci\u0119 stukn\u0105\u0107, nie pozwoli\u0142em im. Franz, na co mia\u0142em czeka\u0107? Robi\u0142em to samo co ty, na s\u0105dy mia\u0142em czeka\u0107? Skoczy\u0142em do gard\u0142a skurwysynom!<\/p>\n\n\n\n

Franz:<\/strong> Pierdolisz.<\/p>\n\n\n\n

Olo:<\/strong> Nie, przysi\u0119gam ci, m\u00f3wi\u0119 prawd\u0119, Franz.<\/p>\n\n\n\n

Franz:<\/strong> Pierdolisz moj\u0105 kobiet\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Olo:<\/strong> Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

Franz:<\/strong> W imi\u0119 zasad, skurwysynu. (Strzela<\/em>)\u201d[34]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W scenie tej dochodzi do ostatecznego starcia dw\u00f3ch porz\u0105dk\u00f3w, do rozliczenia rachunk\u00f3w. Z punktu widzenia interpretacji jest to wa\u017cny moment w filmie. Nie opowiada bowiem o zawiedzionej, zdradzonej przyja\u017ani i zem\u015bcie. Tylko o tym, \u017ce cz\u0142owiek ma wyb\u00f3r i cho\u0107 nigdy nie jest to alternatywa pomi\u0119dzy czarnym a bia\u0142ym, to zawsze jest miejsce na decyzj\u0119 moraln\u0105. To element tego, co Piotr Toczyski okre\u015bla mianem pasikowszczyzny<\/em>, tj. umiej\u0119tno\u015b\u0107 zawarcia w jednym dziele tego, co charakterystyczne dla tw\u00f3rczo\u015bci, postawy, ideologii danego autora[35]<\/a><\/sup><\/sup>. Tak wi\u0119c pod poj\u0119ciem tym mie\u015bci si\u0119 wszystko, co \u201echarakterystyczne dla tw\u00f3rczo\u015bci, postawy, ideologii W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego, a czego zal\u0105\u017cek jest w Psach<\/em> z pocz\u0105tku jego kariery\u201d[36]<\/a><\/sup><\/sup>. Toczyski w\u015br\u00f3d cech pasikowszczyzny<\/em> wskazuje dob\u00f3r kontrowersyjnych temat\u00f3w (cz\u0119sto wok\u00f3\u0142 policji, wojska, s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa[37]<\/a><\/sup><\/sup>), ale g\u0142\u00f3wnym tematem czyni cz\u0142owieka i jego lojalno\u015b\u0107 (wobec innych ludzi, a tak\u017ce wobec kraju). To daje nie tylko obraz fragmentu specyficznie widzianej polsko\u015bci, z jej histori\u0105, do\u015bwiadczeniem PRL-u, usytuowaniem w \u015bwiecie, w relacjach mi\u0119dzynarodowych, ale tak\u017ce pozwala dostrzec konsekwencj\u0119 w opisywaniu \u015bwiata. Brutalizm \u015bwiata film\u00f3w Pasikowskiego to realizm, kt\u00f3ry ma zadzia\u0142a\u0107 na widza jak lustro nie tylko spo\u0142eczne, ale tak\u017ce indywidualne, a losy bohater\u00f3w maj\u0105 przynie\u015b\u0107 refleksje og\u00f3lnoludzkie. Z tak\u0105 sytuacj\u0105 mamy do czynienia r\u00f3wnie\u017c w wy\u017cej przytoczonym fragmencie rozrachunku mi\u0119dzy Olem i Franzem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bogus\u0142aw Linda, Psy<\/em>, Autor: Roman Lewandowski, Prawa: WFDiF \/po Studiu Filmowym „Zebra”\/ <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Cz\u0119sto stosowany przez Pasikowskiego weryzm i brutalno\u015b\u0107 \u015bwiata przedstawionego nie tyle maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 estetyce gatunku filmu policyjnego czy konwencji sensacyjnej, co maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 zrozumieniu reali\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 wp\u0142yw na nas Polak\u00f3w. Przyk\u0142adem niech b\u0119dzie masakra w hotelu Max, gdzie policyjna akcja, prowadzona bez przygotowania, odpowiedniego sprz\u0119tu i wyobra\u017ani, doprowadza do krwawej rzezi na niewydolnej i zaskoczonej okrucie\u0144stwem Grossa grupie policjant\u00f3w. Zn\u00f3w obok tego, co widoczne, pojawia si\u0119 w tej scenie opowie\u015b\u0107 o cz\u0142owieku w nowych czasach, o zaskoczeniu ich brutalno\u015bci\u0105 nawet przez tych, kt\u00f3rzy sobie przypisywali \u0142atk\u0119 twardzieli. Nie by\u0142o to tylko do\u015bwiadczenie policji.<\/p>\n\n\n\n

Lata 90. To czas, gdy ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo polskie musia\u0142o mierzy\u0107 si\u0119 z wysok\u0105 przest\u0119pczo\u015bci\u0105 zorganizowan\u0105, z gangsterskimi porachunkami, rozbojami, napadami z broni\u0105 w r\u0119ku. \u201eW samym tylko 1990 roku odnotowano 883 tysi\u0105ce przest\u0119pstw, co przy 475 tysi\u0105cach z poprzedniego roku obrazuje skok rozwoju przest\u0119pczo\u015bci w Polsce. W kolejnych latach tendencja by\u0142a nadal wzrostowa \u2013 w 1992 roku przest\u0119pstw stwierdzono ju\u017c ponad 900 tysi\u0119cy\u201d[38]<\/a><\/sup><\/sup>. Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce w tak niebezpiecznych czasach policja musia\u0142a by\u0107 odpowiednio przeszkolona, wyposa\u017cona i nagradzana. Tymczasem nie tylko stan polskiej policji by\u0142 n\u0119dzny, ale r\u00f3wnie\u017c funkcjonariusze musieli boryka\u0107 si\u0119 z wieloma ograniczeniami wynikaj\u0105cymi z przepis\u00f3w. W 1990 roku wycofano policjantom zezwolenie na u\u017cycie broni palnej w sytuacji ochrony mienia o wysokiej warto\u015bci[39]<\/a><\/sup><\/sup>. W zestawieniu z bogac\u0105cymi si\u0119 i bezkarnymi przest\u0119pcami, sytuacja ta by\u0142a spo\u0142eczn\u0105 patologi\u0105. \u017baden obywatel w takim \u015bwiecie nie mia\u0142 prawa czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie.<\/p>\n\n\n\n

<\/a> Pasikowski posiad\u0142 zdolno\u015b\u0107 opowiadania o rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra by\u0142a udzia\u0142em ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Ubieraj\u0105c go w kostium \u00f3wczesnej codzienno\u015bci, da\u0142 jaskrawy obraz Polaka, \u00f3wczesnego everymena. Jest nim ka\u017cdy z przedstawionych w Psach<\/em> postaci. Olo, Franz, Gross to ten sam bohater, tyle \u017ce w innym wariancie wyboru w\u0142asnej drogi. Zebrane za\u015b losy ich wszystkich to trawestacja Polski lat 90. XX wieku. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna spojrze\u0107 na film Pasikowskiego jako na wsp\u00f3\u0142czesny moralitet. Andrzej Leder pisa\u0142 o tym nast\u0119puj\u0105co: \u201eW \u015bwietle moralno\u015bci indywidualistycznej, moralno\u015bci opartej na rzeczywistej swobodzie wyboru, ludzkie postawy podlegaj\u0105 ca\u0142kowicie nowej weryfikacji. [\u2026] A \u015bwiat, w kt\u00f3rym odruchy wsp\u00f3lnotowe chroni\u0142y nas przed indywidualn\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105, sko\u0144czy\u0142 si\u0119 nieodwracalnie\u201d[40]<\/a><\/sup><\/sup>. I jak w moralitecie \u2013 za ka\u017cdy wyb\u00f3r cz\u0142owiek musi sam zap\u0142aci\u0107. Ju\u017c nie partia odpowiada za zbiorowe i jednostkowe decyzje. Franz jako bohater tragiczny przegrywa rzeczywisto\u015b\u0107 (zosta\u0142 zdradzony przez pa\u0144stwo, przyjaci\u00f3\u0142 i ukochan\u0105), ale wygrywa cz\u0142owiecze\u0144stwo \u2013 nie pogwa\u0142ci\u0142 w\u0142asnej moralno\u015bci, nie da\u0142 si\u0119 sprzeda\u0107. Pasikowski zdaje si\u0119 m\u00f3wi\u0107, \u017ce w latach 90. to wystarczy. Maurer to \u00f3wczesny Nostromo \u2013 posta\u0107 stworzona przez Josepha Conrada, cz\u0142owiek z ludu, uto\u017csamiaj\u0105cy reputacj\u0119 z w\u0142asnym charakterem, wierny samemu sobie, z w\u0142asnym honorem jako najsilniejsz\u0105 broni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

  1. \n

    Por. K. Kozdra, Rozw\u00f3j przest\u0119pczo\u015bci zorganizowanej w Polsce<\/em>, [w:] \u201eNauki Ekonomiczne\u201d, tom 26\/2017, s. 47. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  2. \n

    Por. W. M\u0105drzejowski, Poj\u0119cie przest\u0119pczo\u015bci zorganizowanej i dzia\u0142alno\u015b\u0107 zorganizowanych struktur przest\u0119pczych w Polsce<\/em>, [w:] W. Jasi\u0144ski, W. M\u0105drzejowski, K. Wiciak (red.), Przest\u0119pczo\u015b\u0107 zorganizowana. Fenomen. Wsp\u00f3\u0142czesne zagro\u017cenia. Zwalczanie. Uj\u0119cie praktyczne<\/em>, Wy\u017csza Szko\u0142a Policji w Szczytnie, Szczytno 2013, s. 65-67. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  3. \n

    Tam\u017ce, s. 69. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  4. \n

    Por. M. Nie\u0107, Zapomniane zwyci\u0119stwo 4 czerwca \u2014 o mitologii politycznej filmu Psy W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego<\/em>, [w:] \u201eStudia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem\u201d, nr 4, Wroc\u0142aw 2019, s. 93. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  5. \n

    W. Pasikowski, \u201ePsy\u201d w kinie, czyli jak si\u0119 robi filmy<\/em>, Wydawnictwo Test, Pozna\u0144 1995, s. 22. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  6. \n

    Bogus\u0142aw Linda, podczas premiery na Festiwalu Filmowym w Gdyni, cyt. za: B. Gruszka-Zych, Ostatnia krew Pasikowskiego. \u015amiech nad zabijaniem<\/em>, [w:] \u201eGo\u015b\u0107 Niedzielny\u201d, nr 1\/1995, s. 22. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  7. \n

    Rozmowa M. Przylipiaka z W. Pasikowskim i B. Lind\u0105 po filmie Psy<\/em>, \u017ar\u00f3d\u0142o:<\/p>\n

    https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=tretNBuqzl4<\/a>. [dost\u0119p: 14.03.2022] \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  8. \n

    T. Lubelski, Kino bandyckie \u2013 od grozy do nostalgii<\/em>, [w:] Historia kina polskiego. Tw\u00f3rcy, filmy, konteksty<\/em>, Videograf II, Chorz\u00f3w 2009, s. 566. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  9. \n

    Por. T. Schatz, The New Hollywood<\/em>, [w:] J. Collins, H. Radner, A. Preacher Collins (red.), Film Theory Goes to the Movies<\/em>, Routledge, New York, London 1993, s. 10. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  10. \n

    Por. B. Klinger, Cinema\/Ideology\/Criticism Revised: The Progressive Genre<\/em>, [w:] B. K. Grant (red.), Film Genre Reader III<\/em>, University of Texas Press, Austin 2005, s. 75. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  11. \n

    Tam\u017ce, s. 81. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  12. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  13. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  14. \n

    W. Pasikowski (scenariusz i re\u017cyseria), Psy<\/em> (1992), fragment filmu \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  15. \n

    Czarny charakter<\/em> – przest\u0119pca, gangster; z\u0142y cz\u0142owiek<\/em>, \u017ar\u00f3d\u0142o: P. Flici\u0144ski, Wsp\u00f3\u0142czesny S\u0142ownik Frazeologiczny, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Pozna\u0144 2010, s. 65. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  16. \n

    M. Januszkiewicz, W horyzoncie nowoczesno\u015bci: antybohater jako poj\u0119cie antropologii literatury<\/em>, [w:] \u201eTeksty Drugie\u201d, nr 3\/2010, s. 63. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  17. \n

    Por. E. Durys, Ameryka\u0144skie popularne kino policyjne w latach 1970-2000<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2013, s. 56. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  18. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  19. \n

    Por. N. Rafter, Shots In the Mirror: Crime Films and Society<\/em>, Oxford University Press,
    Oxford, New York 2000, s. 88\u201390; cyt. za: E. Durys, Ameryka\u0144skie popularne kino policyjne w latach 1970-2000<\/em>, dz. cyt., s. 58.     \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  20. \n

    T. Lubelski, Kino bandyckie \u2013 od grozy do nostalgii<\/em>, dz. cyt., s. 566. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  21. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  22. O sukcesie Ps\u00f3w \u015bwiadczy: siedemset tysi\u0119cy widz\u00f3w w kinach, ogromna ilo\u015b\u0107 sprzedanych kaset video, a tak\u017ce obecno\u015b\u0107 dialog\u00f3w z filmu w j\u0119zyku potocznym, por. W. Pasikowski, Psy w kinie, czyli jak si\u0119 robi filmy<\/em>, Wyd. Test SA, Pozna\u0144 1995, s. 34. \u2191<\/a><\/li>
  23. \n

    <\/a> A. Leder, LATA 90.: Co symbolizowa\u0142y \u201ePsy\u201d,<\/em> \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/2273-lata-90-co-symbolizowaly-psy.html<\/a> [dost\u0119p: 10.03.2022]\u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  24. \n

    Por. https:\/\/filmpolski.pl\/fp\/index.php?film=123450<\/a> [dost\u0119p: 13.03.2022] \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  25. \n

    Por. has\u0142o sensacyjny film<\/em>, [w:] T. Lubelski (red.), Encyklopedia kina<\/em>, Krak\u00f3w 2010, s. 887. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  26. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  27. \n

    Por. S. Baron-Cohen, Teoria z\u0142a. O empatii i genezie okrucie\u0144stwa<\/em>, Wydawnictwo \u201eSmak S\u0142owa\u201d, Sopot 2014, s. 177. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  28. \n

    L. Aronson, Scenariusze na miar\u0119 XXI wieku. Obszerny przewodnik po technikach pisania nowoczesnych scenariuszy filmowych<\/em>, Warszawska Szko\u0142a Filmowa, Warszawa 2019, s. 211-212. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  29. \n

    M. Przylipiak, J. Szy\u0142ak, Kino najnowsze, <\/em>Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 1999, s. 186. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  30. \n

    Piosenka powsta\u0142a w reakcji na wydarzenia grudnia 1970 roku, podczas kt\u00f3rych zgin\u0119\u0142y 44 osoby; hymn \u201eSolidarno\u015bci\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  31. \n

    O Lechu Wa\u0142\u0119sie. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  32. \n

    https:\/\/www.fakt.pl\/kobieta\/plotki\/psy-2-zobacz-wszystkie-wulgaryzmy-z-filmu-psy-pasikowskiego\/q5nqn6y<\/a> [dost\u0119p: 15.03.2022] \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  33. \n

    Wypowied\u017a Bogus\u0142awa Lindy po 25 latach od premiery filmu, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/www.rmf24.pl\/kultura\/news-dzis-mija-25-lat-od-premiery-psow-te-cytaty-zna-kazdy,nId,2467296#crp_state=1<\/a> [16.03.2022] \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  34. \n

    W. Pasikowski (scenariusz i re\u017cyseria), Psy<\/em> (1992), fragment filmu \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  35. \n

    Por. P. Toczyski, \u201ePasikowszczyzna\u201d jako spojrzenie na polsko\u015b\u0107 poprzez lokalne i paneuropejskie symbole<\/em>, [w:] \u201eMedia \u2013 Kultura \u2013 Komunikacja Spo\u0142eczna\u201d, nr 11\/4\/2015, s.108. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  36. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  37. \n

    Kroll<\/em> (1991) opowiada o armii, Psy<\/em> (1992) \u2013 o policji i polskich s\u0142u\u017cbach, Psy 2<\/em> (1994) \u2013 o uwik\u0142aniu polskich s\u0142u\u017cb w konflikty, Demony wojny wed\u0142ug Goi<\/em> (1998) \u2013 o polskiej misji pokojowej na Ba\u0142kanach itd. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  38. \n

    Policja lat 90 i gwa\u0142towny wzrost przest\u0119pczo\u015bci<\/em>, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/online-mafia.pl\/policja-lat-90-i-gwaltowny-wzrost-przestepczosci\/<\/a> [dost\u0119p: 17.03.2022]\u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  39. \n

    Tam\u017ce. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  40. \n

    Leder A., LATA 90.: Co symbolizowa\u0142y \u201ePsy\u201d,<\/em> \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/2273-lata-90-co-symbolizowaly-psy.html<\/a> [dost\u0119p: 10.03.2022]\u2191<\/a><\/p>\n<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Patrycja Babicka<\/strong> – Dramatur\u017cka i dramatopisarka. <\/strong>Absolwentka Polonistyki i Teatrologii na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, Laboratorium Dramatu Tadeusza S\u0142obodzianka, Public Relations w Wy\u017cszej Szkole Europejskiej i Zarz\u0105dzania O\u015bwiat\u0105. Aktualnie studentka Kryminalistyki i Kryminologii na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie. Jej praca magisterska pt. Striptiz jako widowisko<\/em> zosta\u0142a opublikowana w Lekturach dramatyczno\u015bci<\/em> pod red. Dariusza Kosi\u0144skiego. <\/strong>Debiutowa\u0142a na \u0142amach \u201eDialogu\u201d w 2008 roku Dramatem sensacyjnym<\/em>. Zwi\u0105zana ze scen\u0105 jako tek\u015bciarka w spektaklach muzycznych \u2013 Sprawca,<\/em> re\u017c. B. Porczyk (Teatr Polski we Wroc\u0142awiu); Pitawal. Historie kryminalne Krakowa<\/em> w piosenkach<\/em>, re\u017c. A. Rokita (Teatr Bagatela); OZ. Remix<\/em>, re\u017c. D. \u017bakowski (Teatr Maska, Stowarzyszenie Sztuka Nowa). Wsp\u00f3\u0142autorka (razem z Magdalen\u0105 Zar\u0119bsk\u0105-W\u0119grzyn) dw\u00f3ch dramat\u00f3w o Wandzie Rutkiewicz: Pod stopami niebo i nad g\u0142ow\u0105 niebo<\/em>, re\u017c. J\u00f3zef Opalski (Teatr Polskiego Radia) oraz Ostatnie 300 metr\u00f3w. Historia inspirowana \u017cyciem Wandy Rutkiewicz<\/em>, re\u017c. Bartosz Kulas (nagrodzonego w Konkursie Inicjatyw Teatralnych \u201eGie\u0142da Teatralna\u201d 2017). Wraz z kompozytorem A. Valkovem zdoby\u0142a wyr\u00f3\u017cnienie w konkursie Stowarzyszenia Autor\u00f3w ZAiKS oraz Teatru Wielkiego \u2013 Opery Narodowej na libretto i muzyk\u0119 opery dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, Zimne dzieci<\/em> (2019). Autorka s\u0142uchowisk (Teatr Polskiego Radia\/Rzesz\u00f3w) \u2013 Biuro Cytadela<\/em> (re\u017c. M. Wiktor), Polio<\/em> (re\u017c. M. Wiktor) oraz cyklu Pitawal rzeszowski<\/em> (re\u017c. M. Wiktor). Dramatur\u017cka w spektaklach: FeFerdydurke<\/em>, re\u017c. D. \u017bakowski (Stowarzyszenie Sztuka Nowa), IV RP Sn\u00f3w,<\/em> re\u017c. D. \u017bakowski (Stowarzyszenie Sztuka Nowa), Przestrzenie Kobro<\/em>, re\u017c. D. \u017bakowski, Jeste\u015bmy wspaniali<\/em>, re\u017c. D. \u017bakowski, (Teatr Maska, Stowarzyszenie Sztuka Nowa). Autorka artyku\u0142\u00f3w, promotorka teatru wsp\u00f3\u0142czesnego. Autorka wielu publikowanych w r\u00f3\u017cnych mediach rozm\u00f3w z lud\u017ami kultury.<\/p>\n\n\n\n

    Streszczenie<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

    Lata 90. XX wieku w Polsce to czas formowania si\u0119 nowego ustroju, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z wieloma zmianami w organizacji \u017cycia spo\u0142ecznego. Transformacja milicji w policj\u0119 by\u0142a wyzwaniem, kt\u00f3remu trudno by\u0142o sprosta\u0107 w \u015bwiecie eskaluj\u0105cej przest\u0119pczo\u015bci. Chaos, bezrobocie, brak systemowych rozwi\u0105za\u0144 dla dzia\u0142a\u0144 s\u0142u\u017cb, sta\u0142y si\u0119 synonimami \u00f3wczesnej wolno\u015bci, na gruncie kt\u00f3rej rozgrywa\u0142a si\u0119 walka pomi\u0119dzy skorumpowanymi przedstawicielami w\u0142adzy i rosn\u0105cym w si\u0142\u0119 \u015bwiatem przest\u0119pczym. <\/p>\n\n\n\n

    Psy <\/em>W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego to z jednej strony pars pro toto<\/em> tamtej rzeczywisto\u015bci, z drugiej za\u015b moralitet, w kt\u00f3rym \u00f3wczesny widz m\u00f3g\u0142 ogl\u0105da\u0107 siebie na tle wypaczonej Polski. J\u0119zyk i elementy brutalnej obyczajowo\u015bci lat 90., jakie zastosowa\u0142 scenarzysta i re\u017cyser, wykreowa\u0142y polsk\u0105 odmian\u0119 kina sensacyjnego o niepowtarzalnych nigdzie cechach. <\/p>\n\n\n\n

    Summary<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

    The 1990s in Poland was the time of the formation of a new system, which was associated with many changes in the organization of social life. The transformation of the militia into the police was a challenge that was difficult to meet in a world of escalating crime. Chaos, unemployment, and the lack of systemic solutions for the activities of the forces became synonyms of the freedom of that time, on the basis of which the power struggle between corrupt representatives of the government and the criminal world that was growing in power took place.<\/p>\n\n\n\n

    Wa\u0142dys\u0142aw Pasikowski’s Psy<\/em> is, on the one hand, the pars pro toto of that reality, and on the other, a morality play in which the viewer of the time could reflect on himself against the background of distorted Poland. The language and elements of the brutal customs of the 1990s, used by the scriptwriter and director, created a Polish version of crime\/action cinema with distinct features nowhere else to be found.<\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Bibliografia<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

    Aronson, Scenariusze na miar\u0119 XXI wieku. Obszerny przewodnik po technikach pisania nowoczesnych scenariuszy filmowych<\/em>, Warszawska Szko\u0142a Filmowa, Warszawa 2019<\/p>\n\n\n\n

    Baron-Cohen S., Teoria z\u0142a. O empatii i genezie okrucie\u0144stwa<\/em>, Wydawnictwo \u201eSmak S\u0142owa\u201d, Sopot 2014.<\/p>\n\n\n\n

    Durys E., Ameryka\u0144skie popularne kino policyjne w latach 1970-2000<\/em>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2013.<\/p>\n\n\n\n

    Flici\u0144ski P., Wsp\u00f3\u0142czesny S\u0142ownik Frazeologiczny<\/em>, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Pozna\u0144 2010.<\/p>\n\n\n\n

    Gruszka-Zych B., Ostatnia krew Pasikowskiego. \u015amiech nad zabijaniem<\/em>, [w:] \u201eGo\u015b\u0107 Niedzielny\u201d, nr 1\/1995.<\/p>\n\n\n\n

    Januszkiewicz M., W horyzoncie nowoczesno\u015bci: antybohater jako poj\u0119cie antropologii literatury<\/em>, [w:] \u201eTeksty Drugie\u201d, nr 3\/2010.<\/p>\n\n\n\n

    Klinger B., Cinema\/Ideology\/Criticism Revised: The Progressive Genre<\/em>, [w:] B. K. Grant (red.), Film Genre Reader III<\/em>, University of Texas Press, Austin 2005.<\/p>\n\n\n\n

    Kozdra K., Rozw\u00f3j przest\u0119pczo\u015bci zorganizowanej w Polsce<\/em>, [w:] \u201eNauki Ekonomiczne\u201d, tom 26\/2017.<\/p>\n\n\n\n

    Leder A., LATA 90.: Co symbolizowa\u0142y \u201ePsy\u201d,<\/em> <\/p>\n\n\n\n

    https:\/\/www.dwutygodnik.com\/artykul\/2273-lata-90-co-symbolizowaly-psy.html<\/a> <\/p>\n\n\n\n

    [dost\u0119p: 10.03.2022]<\/p>\n\n\n\n

    Lubelski T. (red.), Encyklopedia kina<\/em>, Bia\u0142y Kruk, Krak\u00f3w 2010.<\/p>\n\n\n\n

    Lubelski T., Kino bandyckie \u2013 od grozy do nostalgii<\/em>, [w:] Historia kina polskiego. Tw\u00f3rcy, filmy, konteksty<\/em>, Videograf II, Chorz\u00f3w 2009.<\/p>\n\n\n\n

    M\u0105drzejowski W., Poj\u0119cie przest\u0119pczo\u015bci zorganizowanej i dzia\u0142alno\u015b\u0107 zorganizowanych struktur przest\u0119pczych w Polsce<\/em>, [w:] W. Jasi\u0144ski, W. M\u0105drzejowski, K. Wiciak  (red.), Przest\u0119pczo\u015b\u0107 zorganizowana. Fenomen. Wsp\u00f3\u0142czesne zagro\u017cenia. Zwalczanie. Uj\u0119cie praktyczne<\/em>, Wy\u017csza Szko\u0142a Policji w Szczytnie, Szczytno 2013.<\/p>\n\n\n\n

    Nie\u0107 M., Zapomniane zwyci\u0119stwo 4 czerwca \u2014 o mitologii politycznej filmu Psy W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego<\/em>, [w:] \u201eStudia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem\u201d, nr 4, Wroc\u0142aw 2019.<\/p>\n\n\n\n

    Pasikowski W., \u201ePsy\u201d w kinie, czyli jak si\u0119 robi filmy<\/em>, Wydawnictwo Test, Pozna\u0144 1995.<\/p>\n\n\n\n

    Przylipiak M., Szy\u0142ak J., Kino najnowsze, <\/em>Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 1999.<\/p>\n\n\n\n

    Rafter N., Shots In the Mirror: Crime Films and Society<\/em>, Oxford University Press,
    Oxford, New York 2000.<\/p>\n\n\n\n

    Rozmowa M. Przylipiaka z W. Pasikowskim i B. Lind\u0105 po filmie Psy<\/em>, \u017ar\u00f3d\u0142o: <\/p>\n\n\n\n

    https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=tretNBuqzl4<\/a>. [dost\u0119p: 14.03.2022]<\/p>\n\n\n\n

    Schatz T., The New Hollywood<\/em>, [w:] J. Collins, H. Radner, A. Preacher Collins (red.), Film Theory Goes to the Movies<\/em>, Routledge, New York, London 1993.<\/p>\n\n\n\n

    Toczyski P., \u201ePasikowszczyzna\u201d jako spojrzenie na polsko\u015b\u0107 poprzez lokalne i paneuropejskie symbole<\/em>, [w:] \u201eMedia \u2013 Kultura \u2013 Komunikacja Spo\u0142eczna\u201d, nr 11\/4\/2015.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Lata 90. XX wieku w Polsce to czas formowania si\u0119 nowego ustroju, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z wieloma zmianami w organizacji \u017cycia spo\u0142ecznego. Transformacja milicji w policj\u0119 by\u0142a wyzwaniem, kt\u00f3remu trudno by\u0142o sprosta\u0107 w \u015bwiecie eskaluj\u0105cej przest\u0119pczo\u015bci. Chaos, bezrobocie, brak systemowych rozwi\u0105za\u0144 dla dzia\u0142a\u0144 s\u0142u\u017cb, sta\u0142y si\u0119 synonimami \u00f3wczesnej wolno\u015bci, na gruncie kt\u00f3rej rozgrywa\u0142a si\u0119 walka pomi\u0119dzy skorumpowanymi przedstawicielami w\u0142adzy i rosn\u0105cym w si\u0142\u0119 \u015bwiatem przest\u0119pczym. <\/p>\n

    <\/p>\n

    <\/p>\n

    Psy <\/em>Waldemara Pasikowskiego to z jednej strony pars pro toto<\/em> tamtej rzeczywisto\u015bci, z drugiej za\u015b moralitet, w kt\u00f3rym \u00f3wczesny widz m\u00f3g\u0142 ogl\u0105da\u0107 siebie na tle wypaczonej Polski. J\u0119zyk i elementy brutalnej obyczajowo\u015bci lat 90., jakie zastosowa\u0142 scenarzysta i re\u017cyser, wykreowa\u0142y polsk\u0105 odmian\u0119 kina sensacyjnego o niepowtarzalnych nigdzie cechach.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":3435,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1125],"tags":[1285,1283,1282,1292,1276,1291,1286,1275,1146,329,1278,1284,1277,1287,1290,1288,1280,1293,1289,1279,1281,559],"ppma_author":[1046],"class_list":["post-3341","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-1-2022","tag-action-crime-cinema","tag-american-cinema","tag-bohater","tag-files","tag-film-policyjny","tag-hero","tag-keywords-genre-cinema","tag-kino-amerykanskie","tag-kino-gatunku","tag-kino-sensacyjne","tag-milicja","tag-militia","tag-moralitet","tag-morality-play","tag-police","tag-police-film","tag-policja","tag-political-transformation","tag-services","tag-sluzby","tag-teczki","tag-transformacja"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t