{"id":333,"date":"2018-01-29T00:00:00","date_gmt":"2018-01-28T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2018\/01\/29\/w-druku-okres-schylkowy-startu\/"},"modified":"2021-06-25T14:35:43","modified_gmt":"2021-06-25T13:35:43","slug":"w-druku-okres-schylkowy-startu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/w-druku-okres-schylkowy-startu\/","title":{"rendered":"Okres schy\u0142kowy „Startu”"},"content":{"rendered":"

<\/strong><\/p>\n

Tekst jest rozdzia\u0142em przygotowywanej do druku ksi\u0105\u017cki \u0141ukasza Biskupskiego <\/span>Kinofilia zaanga\u017cowana. Stowarzyszenie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d i upowszechnianie kultury filmowej w latach 30. XX wieku<\/em>, Wydawnictwo Przypis, \u0141\u00f3d\u017a 2017 (dost\u0119pna w ksi\u0119garniach od marca 2018).<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug relacji prasowej w latach 1931-1933 zorganizowano 68 imprez, w kt\u00f3rych wzi\u0119\u0142o udzia\u0142, jak szacowano, 12 tysi\u0119cy os\u00f3b <\/a>[1]<\/a>. Z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na to pokazy publiczne i wewn\u0119trzne dla cz\u0142onk\u00f3w, wieczory dyskusyjne, r\u00f3wnie\u017c zamkni\u0119te i otwarte, oraz akcja samokszta\u0142ceniowa. Jest to dorobek imponuj\u0105cy, bior\u0105c pod uwag\u0119 wszystkie trudno\u015bci zwi\u0105zane z organizacj\u0105 pokaz\u00f3w filmowych w Polsce. \u017badna inna inicjatywa z zakresu animacji kultury filmowej nie mog\u0142a si\u0119 poszczyci\u0107 takim dorobkiem i liczb\u0105 cz\u0142onk\u00f3w. Zorganizowanie publicznego pokazu w \u00f3wczesnych realiach wymaga\u0142o znacznych nak\u0142ad\u00f3w finansowych i organizacyjnych. Film, kt\u00f3ry na pocz\u0105tku lat 30. mia\u0142 wej\u015b\u0107 na polskie ekrany, przechodzi\u0142 kosztown\u0105 i trudn\u0105 procedur\u0119<\/a>[2]<\/a>. Ka\u017cdy tytu\u0142 musia\u0142 by\u0107 ocenzurowany przez Centralne Biuro Filmowe przy Ministerstwie Spraw Wewn\u0119trznych<\/a>[3]<\/a>. Zagraniczne ta\u015bmy musia\u0142y dodatkowo zosta\u0107 oclone, a \u017ce film by\u0142 zaliczany do artyku\u0142\u00f3w luksusowych, obowi\u0105zywa\u0142o na niego wysokie c\u0142o. To CBF decydowa\u0142o o dopuszczeniu danego obrazu na rynek, o jego warto\u015bci artystycznej oraz o ci\u0119ciach b\u0105d\u017a innych ingerencjach (np. zmianie napis\u00f3w) maj\u0105cych na celu ochron\u0119 moralno\u015bci, uczu\u0107 religijnych i dumy narodowej, a tak\u017ce usuni\u0119cie fragment\u00f3w antypa\u0144stwowych. Warto\u015bci artystyczne by\u0142y oznaczane za pomoc\u0105 piecz\u0105tek: \u201ema\u0142owarto\u015bciowy\u201d, \u201erozrywkowy\u201d, \u201edobry rozrywkowy\u201d, \u201eartystyczny\u201d i \u201ewysoce artystyczny\u201d. Kwalifikacje te decydowa\u0142y o wysoko\u015bci podatku widowiskowego pobieranego przez samorz\u0105dy \u2013 w tym przypadku magistrat warszawski. W analizowanym okresie filmy artystyczne by\u0142y ob\u0142o\u017cone podatkiem 30-40%, ale problemem cz\u0119sto by\u0142a decyzja o kwalifikacji podj\u0119ta przez komisj\u0119 magistrack\u0105 \u2013 odmienna od tej wydanej przez CBF. Wa\u017cne by\u0142o zapewnienie r\u00f3wnie\u017c \u201epolskiego dodatku\u201d, kt\u00f3ry pozwala\u0142 obni\u017cy\u0107 podatek o 10%. Dopiero po za\u0142atwieniu tych spraw i uzyskaniu legitymacji film m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 pokazany publicznie w kinie. W praktyce, zw\u0142aszcza w przypadku projekcji nierepertuarowych organizowanych przez stowarzyszenie lub osob\u0119 prywatn\u0105, nastr\u0119cza\u0142o to olbrzymich trudno\u015bci<\/a>[4]<\/a>. Je\u015bli nie posiada\u0142o si\u0119 filmu na w\u0142asno\u015b\u0107, trzeba by\u0142o wnie\u015b\u0107 w biurze rozpowszechniania op\u0142at\u0119 za jego wypo\u017cyczenie lub wynegocjowa\u0107 uzyskanie go bezp\u0142atnie, a tak\u017ce zapewni\u0107 kopii transport. Nale\u017ca\u0142o te\u017c porozumie\u0107 si\u0119 z kiniarzem co do wynajmu sali, uregulowania podatku widowiskowego i innych obowi\u0105zkowych danin. Do tego dochodzi\u0142 koszt materia\u0142\u00f3w promocyjnych, tzw. propagandy. Je\u015bli wi\u0119c kto\u015b my\u015bla\u0142 o dzia\u0142alno\u015bci d\u0142ugookresowej, wymaga\u0142o to determinacji i funduszy oraz pogodzenia si\u0119 z ryzykiem, \u017ce wy\u0142o\u017cone \u015brodki nie zwr\u00f3c\u0105 si\u0119 w zyskach ze sprzeda\u017cy bilet\u00f3w.<\/p>\n

Dlatego, wbrew spotykanej nieraz opinii, \u201eStart\u201d nie pokazywa\u0142 g\u0142\u00f3wnie film\u00f3w niedost\u0119pnych na polskich ekranach, lecz urz\u0105dza\u0142 wydarzenia wok\u00f3\u0142 film\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w dystrybucji. Tak by\u0142o w przypadku filmu Bezdomni<\/i>; wsp\u00f3\u0142praca z dystrybutorami obejmowa\u0142a te\u017c patronat nad premier\u0105 (Nocne s\u0105dy<\/i>, 14 lipca<\/i>) lub organizacj\u0119 pokaz\u00f3w przedpremierowych (Halo Berlin!, Halo Pary\u017c!<\/i>). Dzi\u0119ki \u017cyczliwo\u015bci przedstawicieli bran\u017cy startowcy mogli pokazywa\u0107 filmy archiwalne: Micha\u0142 Hertz ze Sfinksa udost\u0119pni\u0142 Arabell\u0119<\/i> z Pol\u0105 Negri i stare filmy niemieckie, kt\u00f3rymi dysponowa\u0142 z uwagi na swoje powi\u0105zania handlowe \u2013 prawdopodobnie od niego uzyskano Gabinet doktora Caligari<\/i>, kt\u00f3ry pokazano dwukrotnie \u2013 w 1930 i 1932 roku<\/a>[5]<\/a>. Filmy u\u017cycza\u0142 im te\u017c dyrektor Paramountu Mieczys\u0142aw Czaban<\/a>[6]<\/a>. Tytu\u0142y archiwalne, jak wspomniana Arabella<\/i>, nie mia\u0142y wa\u017cnej legitymacji i Jerzy Toeplitz musia\u0142 stara\u0107 si\u0119 u szefa CBF J\u00f3zefa Relidzy\u0144skiego i w Wydziale Bezpiecze\u0144stwa Komisariatu Rz\u0105du o specjalne pozwolenie na jednorazowy pokaz<\/a>[7]<\/a>. Co wi\u0119cej, kopie by\u0142y cz\u0119sto w z\u0142ym stanie \u2013 zakurzone, wi\u0119c nale\u017ca\u0142o je przemywa\u0107 spirytusem w wannie i nast\u0119pnie przegl\u0105da\u0107 na przewijarce (specjalizowa\u0142a si\u0119 w tym Wanda Jakubowska)<\/a>[8]<\/a>. Zagraniczne filmy awangardowe w zasadzie pozostawa\u0142y poza zasi\u0119giem. Stanis\u0142aw Wohl podczas studi\u00f3w w Pary\u017cu nawi\u0105za\u0142 kontakt z awangardowymi filmowcami we Francji i pertraktowa\u0142 na temat prezentacji ich film\u00f3w w Warszawie, jednak nic z tego nie wysz\u0142o z powodu braku funduszy (chocia\u017cby z uwagi na wysokie op\u0142aty celne)<\/a>[9]<\/a>. Symfoni\u0119 przemys\u0142ow\u0105<\/i> Jorisa Ivensa uda\u0142o si\u0119 pokaza\u0107 tylko dlatego, \u017ce film powsta\u0142 na zam\u00f3wienie firmy Philips i mo\u017cna go by\u0142o uzyska\u0107 bezp\u0142atnie za po\u015brednictwem warszawskiego oddzia\u0142u przedsi\u0119biorstwa<\/a>[10]<\/a>. Inne problemy wi\u0105za\u0142y si\u0119 z prezentacj\u0105 polskich film\u00f3w \u201eprywatnych\u201d i kr\u00f3tkometra\u017cowych. Za przyk\u0142ad mo\u017cna wzi\u0105\u0107 program \u201eFilm polski 1916\u20131933\u201d. Obrazy takie jak Czerwiec<\/i> i Pr\u00f3ba generalna<\/i> dystrybuowane przez PAT mia\u0142y tylko kilka kopii, kt\u00f3re wprawdzie agencja przekaza\u0142a za darmo, ale ca\u0142y czas kr\u0105\u017cy\u0142y one mi\u0119dzy ekranami i bardzo trudno by\u0142o znale\u017a\u0107 wolny termin. Producentem Morza<\/i> i Europy<\/i> by\u0142 Edmund Byczy\u0144ski z biura Film-studio, kt\u00f3ry zgodzi\u0142 si\u0119 zrezygnowa\u0107 z op\u0142aty, je\u015bli pokaz przyni\u00f3s\u0142 strat\u0119 lub minimalny zysk (normalnie pobiera\u0142 50 z\u0142)<\/a>[11]<\/a>. Eksperyment Themerson\u00f3w Apteka<\/i> nigdy nie zosta\u0142 zg\u0142oszony do cenzury i na warszawski pokaz niejako go przeszmuglowano (nie by\u0142o go wi\u0119c w oficjalnym programie)<\/a>[12]<\/a>. Trzeba dzia\u0142a\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ceby legitymacje film\u00f3w pewnych z\u0142o\u017cy\u0107 wcze\u015bnie w starostwie, a inne zebra\u0107 w ostatniej chwili i wy\u015bwietla\u0107 bez legitymacji. Tak zrobili\u015bmy w Warszawie<\/i> \u2013 radzi\u0142 Toeplitz Kurkowi przed pokazem krakowskim, ostrzegaj\u0105c jednocze\u015bnie przed gro\u017c\u0105cymi konsekwencjami<\/a>[13]<\/a>. Rozwi\u0105zaniem by\u0142y te\u017c pokazy p\u00f3\u0142oficjalne, na kt\u00f3re nie sprzedawano bilet\u00f3w, lecz dystrybuowano zaproszenia \u2013 tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ukr\u00f3ci\u0142a jednak nowa ustawa filmowa z 1934 roku, kt\u00f3ra uznawa\u0142a wszystkie pokazy nieorganizowane w prywatnych mieszkaniach za publiczne, a tym samym podlegaj\u0105ce og\u00f3lnym przepisom<\/a>[14]<\/a>. Transport kopii r\u00f3wnie\u017c kosztowa\u0142, dlatego zajmowali si\u0119 nim sami cz\u0142onkowie, co nazywano \u201echodzeniem na cz\u0142owieka\u201d<\/a>[15]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

kadr z filmu Apteka<\/em> Franciszki i Stefana Themerson\u00f3w<\/span><\/p>\n

Urz\u0105dzanie pokaz\u00f3w wi\u0105za\u0142o si\u0119 zatem z olbrzymim wysi\u0142kiem organizacyjnym i to chyba te trudno\u015bci w po\u0142\u0105czeniu z wygasaj\u0105cym zainteresowaniem publiczno\u015bci wobec braku radykalnie \u201estudyjnej\u201d oferty by\u0142y g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 utraty paliwa do rozwoju stowarzyszenia. Z protoko\u0142u z zebrania zarz\u0105du 17 pa\u017adziernika 1933 roku cz\u0119sto cytowany jest wniosek zg\u0142oszony przez Ludwika Perskiego, aby cz\u0142onkowie post\u0119powali zgodnie z has\u0142em: Klaszczcie na filmach dobrych, gwi\u017cd\u017ccie na z\u0142ych<\/i><\/a>[16]<\/a>. Ale mo\u017cna tam te\u017c znale\u017a\u0107 informacj\u0119 o tym, \u017ce problemy finansowe stowarzyszenia nasila\u0142y si\u0119. Niedawny pokaz w \u015brodowisku robotniczym \u201eCo daje kino?\u201d oceniono jako nieudany. Przyczyn fiaska upatrywano w tym, \u017ce filmy by\u0142y znane, kino z\u0142e, w gazetach nie pojawi\u0142y si\u0119 \u017cadne informacje, a biuletyny zosta\u0142y rozes\u0142ane za p\u00f3\u017ano. Co wi\u0119cej, w tym samym czasie odbywa\u0142 si\u0119 mecz bokserski Polska \u2013 Czechos\u0142owacja. W ka\u017cdym razie \u2013 finansowo byli pod kresk\u0105. Sala kosztowa\u0142a 350 z\u0142, a sprzedano tylko 121 bilet\u00f3w \u2013 w kasie by\u0142o zatem 150 z\u0142 (a w samej w dyskusji wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 tylko 40 os\u00f3b). Postanowiono negocjowa\u0107 zni\u017ck\u0119 z biurem Muza-Film, ale i tak nie poprawi\u0142oby to sytuacji. Toeplitz referowa\u0142, \u017ce wprawdzie zap\u0142acono zaleg\u0142e op\u0142aty charytatywne, ale nale\u017cy jeszcze ui\u015bci\u0107 podatek magistracki. D\u0142ugi stowarzyszenia ros\u0142y; trzeba by\u0142o wnie\u015b\u0107 obowi\u0105zkowe op\u0142aty \u2013 opr\u00f3cz podatku magistrackiego (na kt\u00f3ry jeszcze mia\u0142o starczy\u0107, bo w kasie zosta\u0142o 20 z\u0142) by\u0142a to nale\u017cno\u015b\u0107 dla Muza-Filmu, r\u00f3wnie wa\u017cna, bo w przypadku skargi do Zwi\u0105zku W\u0142a\u015bcicieli Kin i Teatr\u00f3w \u015awietlnych kredyt \u201eStartu\u201d zosta\u0142by obci\u0119ty. Ostatecznie Toeplitz obieca\u0142 za\u0142atwi\u0107 po\u017cyczk\u0119 w wysoko\u015bci potrzebnej kwoty<\/a>[17]<\/a>.<\/p>\n

Uznano, \u017ce kolejne wydarzenie koniecznie musi przynie\u015b\u0107 stowarzyszeniu doch\u00f3d. Czas jednak pokaza\u0142, \u017ce nast\u0119pny projekt sta\u0142 si\u0119 jednym z gwo\u017adzi do trumny \u201eStartu\u201d. Podczas dyskusji Toeplitz zaproponowa\u0142 pokaz \u201ePolska awangarda filmowa\u201d, podsumowuj\u0105cy jej dorobek i prezentuj\u0105cy G\u0142uche drogi<\/i> Wac\u0142awa Radulskiego, Lato ludzi<\/i> Karola Szo\u0142owskiego, Morze<\/i> i Czerwiec<\/i> przypisywane Eugeniuszowi C\u0119kalskiemu, Europ\u0119<\/i> i Aptek\u0119 <\/i>Franciszki i Stefana Themerson\u00f3w, Buty<\/i> Jerzego Gabryelskiego, OR <\/i>Jalu Kurka, Kropk\u0119 nad i<\/i> Juliusza Gardana (1928) oraz Pr\u00f3b\u0119 generaln\u0105<\/i> Radulskiego (1933) itd. Spotka\u0142o si\u0119 to ze sprzeciwem; filmy by\u0142y zbyt znane lub \u015bwie\u017ce, a temat \u017ale dobrany, ostatecznie jednak wyznaczono dat\u0119 pokazu na 29 pa\u017adziernika i zaplanowano szeroko zakrojon\u0105 akcj\u0119 promocyjn\u0105<\/a>[18]<\/a>. Tak wyklu\u0142 si\u0119 wzmiankowany ju\u017c program \u201eFilm polski 1916\u20131933\u201d. Na nast\u0119pnym zebraniu potwierdzono Arabell\u0119<\/i>, OR<\/i>, Europ\u0119<\/i> i Czerwiec<\/i><\/a>[19]<\/a>. Aleksander Bachrach zaproponowa\u0142, aby doda\u0107 jeszcze jaki\u015b tytu\u0142 pomi\u0119dzy, poniewa\u017c luka czasowa jest zbyt du\u017ca. Toeplitz przyzna\u0142, \u017ce to trafny pomys\u0142, ale nikt z bran\u017cy nie udost\u0119pni filmu. Prawdopodobnie w wyniku problem\u00f3w z sal\u0105 spotkanie prze\u0142o\u017cono na 5 listopada. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce brakuje pieni\u0119dzy na wynajem. Panu Senderowi [?] z kina Splendid zamierzano zaproponowa\u0107 weksel, nie by\u0142o jednak wiadomo, czy ten go przyjmie. Brakowa\u0142o te\u017c 14 z\u0142otych na druk bilet\u00f3w. Dlatego te\u017c niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie zgodzili si\u0119 wnie\u015b\u0107 swoje sk\u0142adki z g\u00f3ry za kolejny rok. Ostrzycki mia\u0142 za\u0142atwi\u0107 spraw\u0119 magistratu i w\u0142a\u015bciciela kina<\/a>[20]<\/a>. Czy to zosta\u0142o za\u0142atwione, czy mo\u017ce zdecydowano si\u0119 na pokaz niebiletowany \u2013 nie do ko\u0144ca wiadomo. Toeplitz wspomina\u0142, \u017ce pokaz zorganizowano p\u00f3\u0142legalnie: Wi\u0119c by\u0142 stolik, dawa\u0142o si\u0119 te zaproszenia i sk\u0142adali ofiary na \u201eStart\u201d. Dwa razy nam si\u0119 uda\u0142o. Ale gdy przenie\u015bli\u015bmy si\u0119 do kina Splendid, przyszed\u0142 tam funkcjonariusz magistracki i chcia\u0142 zamkn\u0105\u0107 pokaz. Krzycza\u0142, a potem dostali\u015bmy grzywn\u0119 w wysoko\u015bci 1000 z\u0142. Trzeba by\u0142o w magistracie prosi\u0107, \u017ceby nam obni\u017cyli te podatki<\/i><\/a>[21]<\/a>.<\/p>\n

Z kolei Tadeusz Kowalski twierdzi\u0142, \u017ce to w\u0142a\u015bciciel kina ostatecznie nie zap\u0142aci\u0142 podatku magistrackiego, kt\u00f3rym (r\u00f3wnie\u017c wstecznie) obarczono \u201eStart\u201d pod gro\u017ab\u0105 zawieszenia pokaz\u00f3w<\/a>[22]<\/a>. W ka\u017cdym razie by\u0142 to bardzo powa\u017cny cios w finanse organizacji<\/a>[23]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Zebranie cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Kilka dni po seansie, w listopadzie 1933 roku, odby\u0142o si\u0119 kolejne walne zgromadzenie, kt\u00f3re mog\u0142o da\u0107 organizacji impuls do dzia\u0142ania<\/a>[24]<\/a>. Wybrano nowy zarz\u0105d: C\u0119kalski utrzyma\u0142 stanowisko prezesa, Toeplitz obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 sekretarza, Aleksander Ford zosta\u0142 wiceprezesem, sprawy skarbowe powierzono za\u015b Aleksandrowi Bachrachowi. W \u015bwietle wydarze\u0144 kilku p\u00f3\u017aniejszych miesi\u0119cy ironicznego wyd\u017awi\u0119ku nabra\u0142 rozpowszechniony po zgromadzeniu komunikat w zaprzyja\u017anionych pismach: Ci\u0105gle powi\u0119kszaj\u0105ce si\u0119 kadry stowarzyszenia, dop\u0142yw element\u00f3w tw\u00f3rczych i warto\u015bciowych, rozszerzenie pola dzia\u0142a\u0144, tworzenie nowych sekcji i oddzia\u0142\u00f3w \u2013 oto dowody, \u017ce \u201eStart\u201d ma przed sob\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, \u017ce to, co dotychczas zrobiono, to dopiero zapowied\u017a prac powa\u017cniejszych i cenniejszych, kt\u00f3re przyczyni\u0105 si\u0119 mo\u017ce wreszcie do przebudowy od podstaw polskiego \u017cycia filmowego<\/i><\/a>[25]<\/a>. By\u0142o to raczej zaklinanie rzeczywisto\u015bci ni\u017c opis stanu faktycznego.<\/p>\n

Najbardziej pal\u0105c\u0105 kwesti\u0105 pozostawa\u0142y pieni\u0105dze. Sprawy finansowe \u201eStartu\u201d przedstawiaj\u0105 si\u0119 w spos\u00f3b niezwykle zawik\u0142any \u2013 <\/i>czytamy w protokole<\/a>[26]<\/a>. D\u0142ugi okaza\u0142y si\u0119 wi\u0119ksze, ni\u017c to przedstawiono na walnym zgromadzeniu; trzeba by\u0142o m.in. op\u0142aci\u0107 zaleg\u0142e po konflikcie z policj\u0105 podatki w magistracie w sporej kwocie 500 z\u0142 (Toeplitz i C\u0119kalski mieli podj\u0105\u0107 pr\u00f3by negocjacji z prezydentem miasta Zygmuntem S\u0142omi\u0144skim). W zwi\u0105zku z du\u017c\u0105 liczb\u0105 os\u00f3b niep\u0142ac\u0105cych sk\u0142adek planowano podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 \u015bci\u0105gni\u0119cia zaleg\u0142ych op\u0142at. W zachowanych zeszytach cz\u0142onk\u00f3w zapisano te kwoty, co pokazuje, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b po wst\u0119pnym entuzjazmie przesta\u0142a interesowa\u0107 si\u0119 stowarzyszeniem, a niekt\u00f3rzy podali fa\u0142szywe adresy lub zmienili miejsce zamieszkania (notka w zeszycie sk\u0142adek: \u0141azowert\u00f3wna H. \u2013 szkoda gada\u0107, nie p\u0142aci<\/i>). Na kolejnych zebraniach konstatowano ba\u0142agan w listach, brak dziennika korespondencji, brak ksi\u0119gi g\u0142\u00f3wnej w dziale skarbu<\/a>[27]<\/a>. Nastroje by\u0142y coraz gorsze. Zorganizowano posiedzenie Komisji Propagandy, kt\u00f3ra mia\u0142a zaj\u0105\u0107 si\u0119 energiczn\u0105 promocj\u0105 dzia\u0142a\u0144 stowarzyszenia. Toeplitz m\u00f3wi\u0142 tam: S<\/i>towarzyszenie \u201eStart\u201d ma dzi\u015b dzia\u0142alno\u015b\u0107 (\u2026) [u]trudnion\u0105 dzi\u0119ki kryzysowi, kt\u00f3ry dotkn\u0105\u0142 bardzo powa\u017cnie nasz\u0105 publiczno\u015b\u0107, rekrutuj\u0105c\u0105 si\u0119 w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci z pracuj\u0105cej inteligencji. Groszowe wydatki na pokazy czy wieczory dyskusyjne stanowi\u0105 powa\u017cn\u0105 pozycj\u0119 w bud\u017cecie<\/i><\/a>[28]<\/a>.<\/p>\n

Stefania Heymanowa dodawa\u0142a, \u017ce \u201eStart\u201d straci\u0142 popularno\u015b\u0107, ludzie o nim zapomnieli i dlatego pierwszym posuni\u0119ciem musi by\u0107 urz\u0105dzenie jakiej\u015b imprezy, p\u00f3\u017aniej b\u0119dzie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o innych \u015brodkach propagandy<\/i><\/a>[29]<\/a>.<\/p>\n

Imprez\u0105 t\u0105 mia\u0142 by\u0107 przedpremierowy pokaz Szturmowej brygady<\/i> (Die\u0142a i liudi<\/i>, Aleksander Maczeret, 1932) zorganizowany na pocz\u0105tku 1934 roku w kinie Colosseum (kt\u00f3re to kino p\u00f3\u017aniej pokazywa\u0142o go repertuarowo)<\/a>[30]<\/a>. Pokaz ten r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142 zorganizowany na zaproszenia \u2013 osobliwe, \u017ce zdecydowano si\u0119 na powt\u00f3rzenie rozwi\u0105zania, kt\u00f3rego skutki okaza\u0142y si\u0119 tak fatalne dla finans\u00f3w stowarzyszenia. Niemniej w \u017ar\u00f3d\u0142ach zachowa\u0142y si\u0119 \u015blady burzliwej dyskusji nad tym wydarzeniem na zebraniu zarz\u0105du w styczniu. Aleksander Pietkun z komisji rewizyjnej wytkn\u0105\u0142, \u017ce zarz\u0105d nieformalnie pobiera\u0142 op\u0142aty za wst\u0119p bez stosownej uchwa\u0142y. Brak by\u0142o list os\u00f3b bior\u0105cych zaproszenia \u2013 nie wiadomo, ile pieni\u0119dzy powinno wp\u0142yn\u0105\u0107, i w imieniu komisji za\u017c\u0105da\u0142 wys\u0142ania do cz\u0142onk\u00f3w przeprosin za niefortunny pokaz. Emocje ros\u0142y. Bachrach replikowa\u0142, \u017ce komisja odnosi si\u0119 do zarz\u0105du niepowa\u017cnie<\/i>, w imprezie rzeczywi\u015bcie by\u0142y niedopatrzenia, i formalne, i praktyczne, ale oburzenie publiczno\u015bci na \u201eStart\u201d odnosi si\u0119 tylko do ma\u0142ej grupki wp\u0142ywowych os\u00f3b, a gros<\/i> widz\u00f3w nie by\u0142o oburzone. Pokaz przyni\u00f3s\u0142 zyski, by\u0142 imprez\u0105 konieczn\u0105 i dlatego nie mo\u017cna sta\u0107 na<\/i> stanowisku czysto formalnym<\/i> \u2013 przekonywa\u0142. W\u00f3wczas te\u017c C\u0119kalski ponownie skrytykowa\u0142 zarz\u0105d i przypomnia\u0142 o swojej dymisji zg\u0142oszonej na poprzednim posiedzeniu (kt\u00f3ra najwyra\u017aniej nie zosta\u0142a przyj\u0119ta).<\/p>\n

\n

P\u00f3\u017aniejsze dwie imprezy okaza\u0142y si\u0119 niewypa\u0142em. Jak przyznawa\u0142 po latach Toeplitz, stowarzyszenie prze\u017cywa\u0142o ju\u017c w tym okresie zmierzch<\/i><\/a>[31]<\/a>. Aktywni filmowcy w \u0142onie \u201eStartu\u201d nie mieli czasu na dzia\u0142ania organizacyjne, brakowa\u0142o pieni\u0119dzy, a po aferze zwi\u0105zanej z Bezdomnymi<\/i> \u201eStart\u201d by\u0142 niemal ju\u017c na oficjalnym indeksie<\/i><\/a>[32]<\/a>. Nie uda\u0142 si\u0119 pokaz \u201eCzeska awangarda filmowa\u201d w marcu 1934 roku, pomimo szumnego rozreklamowania. Nie wzi\u0119li w nim udzia\u0142u \u017cadni filmowcy, a Czechos\u0142owacj\u0119 reprezentowa\u0142 tylko krytyk filmowy \u201eLidov\u00fdch Novin\u201d Svatopluk Je\u017eek. Organizacja pokazu nastr\u0119czy\u0142a sporych trudno\u015bci, przede wszystkim cenzuralnych i logistycznych. W zaprzyja\u017anionym Sfinksie dostali kredyt na pokaz we wczesnych godzinach niedzielnych w sali Atlanticu. Po\u017cyczono pieni\u0105dze na druk afiszy, kt\u00f3re w imieniu stowarzyszenia i pos\u0142a Republiki Czechos\u0142owackiej w Polsce dra V\u00e1clava Girsy zaprasza\u0142y na pokaz czechos\u0142owackiej awangardy. Podj\u0119to r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3by replikacji pokaz\u00f3w we Lwowie, w Krakowie oraz \u0141odzi. Pierwszym zgrzytem, jak wspomina Toeplitz, by\u0142o to, \u017ce pokaz zbieg\u0142 si\u0119 w czasie z zaostrzeniem antyczechos\u0142owackiej retoryki w prasie zwi\u0105zanej z rz\u0105dem, co rykoszetem trafi\u0142o w nich. Nast\u0105pi\u0142y te\u017c problemy z kolporta\u017cem plakat\u00f3w \u2013 zosta\u0142y one rozlepione w niewidocznych miejscach. Frekwencja nie dopisa\u0142a.<\/p>\n

Przed kinem pusto, na sali mo\u017ce 30% miejsc zaj\u0119tych. Przyje\u017cd\u017ca dr Girsa z gronem urz\u0119dnik\u00f3w z poselstwa \u2013 witamy go z zak\u0142opotaniem, bo i w kinie pusto, i nie ma naturalnie nikogo ze sfer oficjalnych. Czekamy jeszcze pi\u0119\u0107, dziesi\u0119\u0107 minut, a\u017c przyjd\u0105 sp\u00f3\u017anialscy \u2013 niestety nikt nie przychodzi. Trzeba zaczyna\u0107 <\/em><\/a>[<\/a><\/span>33]<\/a>.<\/p>\n

Je\u017eek odczyta\u0142 swoje wyst\u0105pienie po francusku i przyst\u0105piono do pokazu film\u00f3w, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 \u017ale dobrane. Rozpocz\u0119to od filmu naukowego o grotach stalaktytowych w Tatrach, p\u00f3\u017aniej wy\u015bwietlono filmy naukowe o eksperymentach Instytutu Bada\u0144 Hydraulicznych w Brnie. W ko\u0144cu, jak relacjonowa\u0142a Stefania Zahorska, publiczno\u015b\u0107 doczeka\u0142a si\u0119 awangardy: \u015awiat\u0142o przenika ciemno\u015bci<\/i> Otakara V\u00e1vry i Franti\u0161ka Pil\u00e1ta (Sv\u011btlo pronik\u00e1 tmou<\/i>, 1931), a tak\u017ce kilka akt\u00f3w z Ziemia \u015bpiewa<\/i> Karela Plicki (Zem spieva<\/i>, 1933), kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej cieszy\u0142 si\u0119 zainteresowaniem na Biennale w Wenecji, oraz Symfonia architektury<\/i> Alexandra Hackenschmidta o Hradczanach (Na Pra\u017esk\u00e9m hrade<\/i>, 1931)<\/a>[34]<\/a>. Wydarzenie zosta\u0142o ocenione negatywnie. Spraw\u0119 pokazu czeskiej awangardy referowa\u0142 Toeplitz na zebraniu: Impreza finansowo i moralnie nieudana. Finansowo z powodu przed\u0142u\u017conego pobytu Je\u017eka w Warszawie i nieprzewidzianych wydatk\u00f3w na reklam\u0119 i porozumiewanie si\u0119 z prowincj\u0105. Je\u015bli chodzi o moraln\u0105 stron\u0119, to niepowodzenie nale\u017cy przypisa\u0107 nieumiej\u0119tnie dobranemu programowi, za co ca\u0142kowit\u0105 win\u0119 ponosi Je\u017eek<\/i><\/a>[35]<\/a>.<\/i><\/p>\n

By\u0142o to w zasadzie ostatnie du\u017ce wydarzenie zorganizowane przez \u201eStart\u201d. Zrezygnowano z planowanego pokazu filmu ameryka\u0144skiego; Aleksander Minorski wni\u00f3s\u0142 projekt urz\u0105dzenia \u015bwi\u0119ta filmu artystycznego w postaci cyklu odczyt\u00f3w i pokaz\u00f3w, kt\u00f3ry ostatecznie upad\u0142. Zacz\u0119\u0142y si\u0119 problemy lokalowe. Regulowanie d\u0142ug\u00f3w z powodu braku got\u00f3wki od\u0142o\u017cono do czasu pokazu organizowanego razem z \u201eKu\u017ani\u0105 M\u0142odych\u201d. Ten odby\u0142 si\u0119, kilkakrotnie przek\u0142adany, 11 marca. Po przem\u00f3wieniach redaktora naczelnego pisma, wprowadzeniu Toeplitza \u2013 jak donosi\u0142a w z\u0142o\u015bliwej relacji \u201eKu\u017ania\u201d \u2013 Nareszcie zgas\u0142o \u015bwiat\u0142o i publiczno\u015b\u0107 doczeka\u0142a si\u0119\u2026 jednego aktu filmu rosyjskiego z 1915 roku. Film ten bardzo wymownie ilustrowa\u0142 cierpienia zadawane porz\u0105dnej \u201efamielji\u201d przez \u0142otra nazwiskiem Kopczyk<\/i><\/a>[36]<\/a>. Nast\u0119pnie zaprezentowano trzy ko\u0144cowe akty niezidentyfikowanego filmu Ren\u00e9 Claira oraz, znowu poprzedzone komentarzem Toeplitza, dwa reporta\u017ce Foxa, film rysunkowy z Betty Boop oraz Drobiazg melodyjny<\/i> Themerson\u00f3w (1933). Ponownie impreza okaza\u0142a si\u0119 klap\u0105 (protok\u00f3\u0142: Dysproporcja mi\u0119dzy planem a realizacj\u0105<\/i>); za nisk\u0105 frekwencj\u0119 obwiniono redakcj\u0119, kt\u00f3ra nie zrobi\u0142a reklamy. Impreza przynios\u0142a straty zamiast zysk\u00f3w<\/a>[37]<\/a>.<\/p>\n

Fiasko tej imprezy doprowadzi\u0142o do przesilenia organizacyjnego. Konieczno\u015b\u0107 sp\u0142aty d\u0142ug\u00f3w okaza\u0142a si\u0119 pal\u0105ca, brak te\u017c by\u0142o wyra\u017anych pomys\u0142\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107 i pewno\u015bci, czy w og\u00f3le warto co\u015b robi\u0107. Protok\u00f3\u0142 odr\u0119czny z tego posiedzenia jest trudno czytelny, co mo\u017ce oddawa\u0107 emocje podczas dyskusji<\/a>[38]<\/a>. Stefania Heymanowa zg\u0142osi\u0142a swoj\u0105 dymisj\u0119, gdy\u017c uzna\u0142a \u201eStart\u201d za niepotrzebny. Kazimierz Haltrecht m\u00f3wi\u0142: \u201eStart\u201d jest potrzebny, bo nie spe\u0142ni\u0142 zada\u0144 awangardy. Musz\u0105 by\u0107 inni ludzie, aby kontynuowali zadania \u201eStartu\u201d<\/i>. Bachrach narzeka\u0142 na panik\u0119 i proponowa\u0142: Nie jestem za kasacj\u0105 stowarzyszenia, ale za walnym zebraniem i wyborami do nowego zarz\u0105du<\/i>. C\u0119kalski zrezygnowa\u0142 z prezesostwa i ostatecznie ca\u0142y zarz\u0105d poda\u0142 si\u0119 do dymisji, co spowodowa\u0142o konieczno\u015b\u0107 zwo\u0142ania kolejnego walnego zgromadzenia w celu wybrania nowych w\u0142adz. Toeplitz zapowiedzia\u0142 tylko ch\u0119\u0107 wyst\u0105pienia w celu om\u00f3wienia upadku \u201eStartu\u201d. Musz\u0105 by\u0107 ludzie do pracy. Na pocz\u0105tku byli ludzie chc\u0105cy pracowa\u0107 w filmie. Jestem wrogiem zbiorowo\u015bci \u201eStartu\u201d. Zapisali si\u0119, ale nic nie robi\u0105<\/i> \u2013 podsumowa\u0142.<\/p>\n

<\/p>\n

Jerzy Toeplitz, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FINA<\/span><\/p>\n

Zebranie wyznaczono na 24 kwietnia i by\u0107 mo\u017ce przewiduj\u0105c problemy frekwencyjne, w komunikacie zaznaczono od razu, \u017ce w drugim terminie (p\u00f3\u0142 godziny p\u00f3\u017aniej) mo\u017ce si\u0119 ono odby\u0107 bez wzgl\u0119du na liczb\u0119 obecnych. Zaznaczono r\u00f3wnie\u017c, \u017ce zebranie b\u0119dzie dotyczy\u0107 fundamentalnych spraw stowarzyszenia i wzywa si\u0119 cz\u0142onk\u00f3w do jak najliczniejszego przybycia<\/a>[39]<\/a>. Nic to jednak nie da\u0142o i w kolejnym numerze \u201eDekady\u201d donoszono smutno, \u017ce zebrania \u201eStartu\u201d nie wzbudzaj\u0105 szerszego zainteresowania w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w: Dziwne, \u017ce w stolicy wielkiego pa\u0144stwa nie mo\u017ce utrzyma\u0107 si\u0119 jedno stowarzyszenie mi\u0142o\u015bnik\u00f3w filmu artystycznego. Trudno sia\u0107 na ugorze!<\/i><\/a>[40]<\/a>. Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej powt\u00f3rzono, \u017ce o \u201eStarcie\u201d nic nie s\u0142ycha\u0107; od kilku miesi\u0119cy nie urz\u0105dzono w Warszawie \u017cadnego pokazu ani odczytu<\/a>[41]<\/a>. W kontek\u015bcie niedawnego zamkni\u0119cia Polskiego Klubu Artystycznego pisano: By\u0142oby bardzo przykre, gdyby pog\u0142oski o zmierzchu \u201eStartu\u201d by\u0142y prawdziwe. Zwini\u0119cie instytucji, kt\u00f3rej zadanie polega\u0142o na propagowaniu filmu artystycznego, by\u0142oby smutnym dowodem, \u017ce Warszawa nie ma zrozumienia dla zagadnie\u0144 artystycznych i kulturalnych<\/i><\/a>[42]<\/a>.<\/p>\n

Potwierdzi\u0142 to publicznie Toeplitz: (\u2026) \u201eStart\u201d po okresie ca\u0142orocznej wegetacji (sezon 1933\u201334) znajduje si\u0119 w stanie zupe\u0142nego rozk\u0142adu<\/i><\/a>[43]<\/a>. Napisa\u0142, \u017ce jako trzyletni cz\u0142onek zarz\u0105du stowarzyszenia jest \u015bwiadomy pope\u0142nionych b\u0142\u0119d\u00f3w. Zamiast zamkni\u0119tej grupy awangardzist\u00f3w stworzono niepotrzebnie organizacj\u0119 masow\u0105, w kt\u00f3rej znalaz\u0142o si\u0119 wielu ludzi, niemaj\u0105cych nic wsp\u00f3lnego nie tylko z ruchem awangardowym, ale nawet z filmem. Kilkuset \u201ebiernych\u201d cz\u0142onk\u00f3w uniemo\u017cliwi\u0142o organizacji prac\u0119, a do kl\u0119ski \u201eStartu\u201d, kt\u00f3ry w latach swojej \u015bwietno\u015bci dopom\u00f3g\u0142 do wzrostu zainteresowania sprawami filmowymi, przyczyni\u0142y si\u0119 niech\u0119tny i podejrzliwy stosunek w\u0142adz administracyjnych oraz jawne szykany magistratu<\/i><\/a>[44]<\/a>.<\/p>\n

Jeszcze w 1935 roku podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 animacji dzia\u0142a\u0144 stowarzyszenia. \u201eDekada\u201d, w kt\u00f3rej publikowali Teodor Braude i Seweryn Tross, zamie\u015bci\u0142a wiele materia\u0142\u00f3w wspieraj\u0105cych t\u0119 ide\u0119 i promuj\u0105cych startowe wydarzenia. Braude zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce zainteresowanie filmem artystycznym w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy jest niewielkie, a organizacje artystyczne (\u201eStart\u201d i \u201eAwangarda\u201d) powinny dzia\u0142a\u0107 lepiej, bo \u2013 przywo\u0142uj\u0105c naczelny argument startowc\u00f3w \u2013 \u015bwiadoma publiczno\u015b\u0107 kinowa jest fundamentem zdrowej kinematografii<\/a>[45]<\/a>. W zwi\u0105zku z planowanym walnym zgromadzeniem postanowiono przypomnie\u0107 o stowarzyszeniu. Pi\u0105tego stycznia p\u00f3\u017anym wieczorem (23:00) w kinie \u015awiatowid zorganizowano pokaz filmu \u015awiat si\u0119 \u015bmieje<\/i> wraz z awangardowym nadprogramem<\/a>[46]<\/a>. W Klubie Literackim \u201eS\u201d C\u0119kalski i Tross mieli wyg\u0142osi\u0107 referat i kontrreferat Cechy charakterystyczne sztuki filmowej<\/i>, a Aleksander Bachrach poprowadzi\u0107 dyskusj\u0119 na temat niedawno wy\u015bwietlonego filmu Grigorija Aleksandrowa<\/a>[47]<\/a>. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej odby\u0142o si\u0119 doroczne walne zgromadzenie stowarzyszenia w Instytucie Filmowym, na kt\u00f3rym wybrano nowy zarz\u0105d. Zmiany personalne w stosunku do poprzednich lat by\u0142y znaczne. Stanowisko prezesa utrzyma\u0142 C\u0119kalski, wiceprezesem zosta\u0142 Ford, sekretarzem Haltrecht, skarbnikiem Braude, a funkcj\u0119 kierownika artystycznego obj\u0119\u0142a\u2026 Stefania Zahorska<\/a>[48]<\/a>. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej zorganizowano jeszcze jeden wiecz\u00f3r w klubie \u201eS\u201d. By\u0142 to jednak \u0142ab\u0119dzi \u015bpiew. Po kilku tygodniach Tross smutno skwitowa\u0142 spraw\u0119 w artykule A mo\u017ce rzeczywi\u015bcie nie warto?<\/i>, gorzko konstatuj\u0105c, \u017ce nie ma w Polsce publikacji filmowych, nie ma niezale\u017cnej prasy, a wielu zapale\u0144c\u00f3w filmowych dosz\u0142o do wniosku, \u017ce walka o kultur\u0119 filmow\u0105 i film artystyczny to donkiszoteria, na kt\u00f3r\u0105 nie warto po\u015bwi\u0119ca\u0107 si\u0142 i zdrowia. Mo\u017ce rzeczywi\u015bcie lepiej b\u0119dzie zostawi\u0107 film kucharkom i paniusiom o twarzyczkach Grety lub Marleny i zrezygnowa\u0107 z filmu jako sztuki?<\/i><\/a>[49]<\/a> Tak te\u017c zrobili zniech\u0119ceni cz\u0142onkowie \u201eStartu\u201d, kt\u00f3rzy porzuciwszy ten szyld, rozeszli si\u0119 do swoich spraw zawodowych.<\/p>\n

Publikacja powsta\u0142a w ramach projektu badawczego finansowanego ze \u015brodk\u00f3w Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji nr DEC-2012 \/07\/E\/HS2\/03878.<\/i><\/p>\n


\n<\/i><\/i><\/p>\n

\n
\n
\n

<\/a>[1] \u201eStart\u201d, \u201eAwangarda\u201d 1933 nr 9, s. 3. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Zob. T. Mic., Bol\u0105czki filmu polskiego. Zanim film trafi do kina, musi przej\u015b\u0107 przez ci\u0119\u017ckie do\u015bwiadczenia<\/i>, \u201eKino dla Wszystkich\u201d 1931, nr 13, s. 3; por. E. Zaji\u010dek, Zarys historii gospodarczej kinematografii polskiej<\/i>, Pa\u0144stwowa Wy\u017csza Szko\u0142a Filmowa, Telewizyjna i Teatralna, \u0141\u00f3d\u017a 2015. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] M. Hendrykowska, Meandry i paradoksy mi\u0119dzywojennej cenzury filmowej w Polsce<\/i>, \u201eImages\u201d<\/i> 2016, nr 27, s. 63\u201386. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] I tak dystrybutor Edmund Byczy\u0144ski z Film-studio zapewnia\u0142 Jalu Kurka, \u017ce za\u0142atwi cenzur\u0119 dla OR<\/i>, ale ten musi napisa\u0107 podanie o kwalifikacj\u0119 \u201eartystyczny\u201d. Za\u017c\u0105da\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ceby Kurek pokry\u0142 koszty (cenzura \u2014 4,52; legitymacja \u2014 20; wy\u015bwietlanie \u2014 10. Razem \u2014 34,52 z\u0142) i op\u0142aci\u0142 przesy\u0142k\u0119 kolejow\u0105 za 5,40 z\u0142. Edmund Byczy\u0144ski, List do J. Kurka, 10 lipca 1933, Rkps. z.w\u0142. 89\/3, Instytut Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] K. Beylin, A jak by\u0142o, opowiem<\/i>, Filmowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1958, s. 71. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] J. Toeplitz, List do J. Kurka, Rkps. z.w\u0142. 89\/3, Instytut Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] K. Beylin, Dzieje \u201eStartu\u201d<\/i>, (w:) A jak by\u0142o, opowiem<\/i>\u2026, dz. cyt., s. 70. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] Z wieczoru wspomnie\u0144 (fragmenty)<\/i>, <\/i>\u201eKwartalnik Filmowy\u201d 1961, nr 1, s. 43. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] List S. Mazrycera do J. Kurka, 14 listopada 1932, Rkps. z.w\u0142. 89\/3, Instytut Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk; Brun, List do J. Kurka, 11.03.1932. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] J. Toeplitz, List do J. Kurka, 17 grudnia 1933, Rkps. z. w\u0142. 89\/3, Instytut Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] J. Toeplitz, List do J. Kurka, 7 listopada 1933, Rkps. z. w\u0142. 89\/3, Instytut Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] J. Toeplitz, List do J. Kurka, 24 listopada 1933, Rkps. z. w\u0142. 89\/3, Instytut Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] Ustawa z dnia 13 marca 1934 r. o filmach i ich wy\u015bwietlaniu, art. 15, ust. 2, \u201eDziennik Ustaw\u201d, 1934 nr 36: poz. 36. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] K. Beylin, Dzieje \u201eStartu\u201d<\/i>, dz. cyt., s. 70. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] W ostatnim punkcie porz\u0105dku dziennego, tj. w wolnych wnioskach, pan Perski zaproponowa\u0142, aby dla zadokumentowania i zademonstrowania stosunku cz\u0142onk\u00f3w \u201eStartu\u201d do film\u00f3w wyra\u017ca\u0107 swoje uznanie klaskaniem, a niezadowolenie gwizdem. Na wszystkich biuletynach rozsy\u0142anych przez \u201eStart\u201d ma by\u0107 na dole wydrukowane \u201eKlaszczcie na filmach dobrych, gwi\u017cd\u017ccie na z\u0142ych\u201d. Wniosek zosta\u0142 przyj\u0119ty<\/i>. Protok\u00f3\u0142 z zebrania Zarz\u0105du \u201eStartu\u201d, 17 pa\u017adziernika 1933. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] Protok\u00f3\u0142 z zebrania Zarz\u0105du \u201eStartu\u201d, 24 pa\u017adziernika 1933, Filmoteka Narodowa \u2014 Instytut Audiowizualny, sygn. A-189. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] Protok\u00f3\u0142 z zebrania Zarz\u0105du \u201eStartu\u201d, <\/i>17 pa\u017adziernika 1933, dz. cyt. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] Z wieczoru wspomnie\u0144 (fragmenty)<\/i>, dz. cyt., s. 45. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] K. Beylin, Dzieje \u201eStartu\u201d<\/i>, dz. cyt., s. 72. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] O pokazie \u201e1916\u20131933\u201d Toeplitz donosi\u0142 Kurkowi i ostrzega\u0142: Na pokazie warszawskim wpadli\u015bmy nies\u0142ychanie pod wzgl\u0119dem finansowym (moralnie pokaz udany), dlatego te\u017c w\u0105tpi\u0119, czy kto\u015b ze \u201eStartu\u201d b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 do Krakowa pojecha\u0107. Nie wiem r\u00f3wnie\u017c, czy zdecyduje si\u0119 Pan mimo wszystko urz\u0105dza\u0107 t\u0119 imprez\u0119<\/i>. J. Toeplitz, List do Jalu Kurka, 7 listopada 1933, Rkps. z.w\u0142. 89\/3, Instytut Bada\u0144 Literackich Polskiej Akademii Nauk. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] Najwa\u017cniejszymi sprawami mia\u0142y by\u0107 kwestie bud\u017cetu oraz przygotowywanej ustawy filmowej. Na spotkaniu organizacyjnym zarz\u0105du C\u0119kalski skrytykowa\u0142 dotychczasow\u0105 prac\u0119 zarz\u0105du i apelowa\u0142 o przyj\u0119cie nowych os\u00f3b do kierownictwa. Protok\u00f3\u0142 z zebrania Zarz\u0105du \u201eStartu\u201d, 8 listopada 1933, dz. cyt., sygn. A-189. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[25] \u201eStart\u201d, 31 grudnia 1933, 5; informacja o niemal identycznej tre\u015bci znalaz\u0142a si\u0119 w: Start<\/i>, \u201eAwangarda\u201d 1933, nr 9, s. 3. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[26] Protok\u00f3\u0142 z zebrania Zarz\u0105du \u201eStartu\u201d, 28 listopada 1933, dz. cyt., sygn. A-189. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[27] Protok\u00f3\u0142 z zebrania Zarz\u0105du \u201eStartu\u201d, 19 stycznia 1934, dz. cyt., sygn. A-189. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[28] Sprawozdanie z posiedzenia organizacyjnego Komisji Propagandy<\/i> [Stowarzyszenia Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart], 29 grudnia 1933, Filmoteka Narodowa \u2014 Instytut Audiowizualny, sygn. A-189. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[29] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[30] Szturmowa brygada<\/i>, \u201eRobotnik\u201d 1934, nr 7, s. 6. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[31] J. Toeplitz, Historia jednego pokazu<\/i>, \u201eGazeta Filmowa\u201d 1949, nr 4, s. 3. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[32] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[33] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[34] Por. zapowied\u017a programu w: Czeskie filmy awangardowe<\/i>, \u201eDekada\u201d 1933, nr 23, s. 6. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[35] Protok\u00f3\u0142 z zebrania Zarz\u0105du \u201eStartu\u201d , 6 marca 1934, dz. cyt., sygn. A-189. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[36] r. k., Mo\u017cliwo\u015bci filmu. Rzecz o pokazie filmowym \u201eKu\u017ani M\u0142odych\u201d,<\/i> \u201eKu\u017ania M\u0142odych\u201d 1934, nr 7, s. 7. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[37] Protok\u00f3\u0142 z zebrania Zarz\u0105du \u201eStartu\u201d, 20 czerwca 1934, dz. cyt., sygn. A-189. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[38] Cytaty w tym akapicie: tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[39] Komunikat Stowarzyszenia Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d<\/i>, \u201eDekada\u201d 1934, nr 26, s. 6. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[40] Plotki i ploteczki<\/i>, \u201eDekada\u201d 1934, nr 31, s. 6. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[41] Cz\u0142onkowie \u201eStartu\u201d zrzeszeni w sp\u00f3\u0142dzielni \u201eKr\u0105g\u201d organizowali dorywcze pi\u0105tkowe pokazy filmowe w okresie od 20 kwietnia do 7 maja 1934 na osiedlu Warszawskiej Sp\u00f3\u0142dzielni Mieszkaniowej na \u017boliborzu w sali przy ul. Suzina. P\u00f3\u017aniej nast\u0105pi\u0142a przerwa w dzia\u0142alno\u015bci spowodowana konieczno\u015bci\u0105 uzyskania przez sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 koncesji na sta\u0142e prowadzenie kina. Ostatecznie jednak kino wydzier\u017cawiono firmie Arlux-Film. Przedstawienia kinowe<\/i>, \u201e\u017bycie W.S.M.\u201d 1934, nr 5, s. 8. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[42] Plotki i ploteczki<\/i>, \u201eDekada\u201d 1934, nr 33, s. 7. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[43] J. Toeplitz, O talentach i wykszta\u0142ceniu filmowym<\/i>, \u201ePion\u201d 1934, nr 21, s. 8. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[44] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[45] T. Braude, Postulaty<\/i>, \u201eDekada\u201d 1935, nr 12, s. 9. W tym samym numerze zamieszczono wywiad pt. Jakie s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci rozwoju filmu polskiego<\/i>, w kt\u00f3rym C\u0119kalski powt\u00f3rzy\u0142 swoj\u0105 opini\u0119 o komercyjnym charakterze kinematografii i braku ambicji realizator\u00f3w, wyrazi\u0142 umiarkowany optymizm wobec ustawy filmowej i powstaj\u0105cego Zwi\u0105zku Dziennikarzy Filmowych i podkre\u015bli\u0142 istotno\u015b\u0107 funduszu filmowego. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[46] Komunikat<\/i>, \u201eCodzienna Gazeta Handlowa\u201d 1935, nr 5, s. 6. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[47] \u201eStart\u201d zaprasza<\/i>, \u201eDekada\u201d 1935, nr 12, s. 9; Plotki i ploteczki<\/i>, \u201eDekada\u201d 1935, nr 14, s. 5. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[48] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[49] S. Tross, A mo\u017ce rzeczywi\u015bcie nie warto<\/i>, \u201eDekada\u201d 1935, nr 33, s. 34. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

Okres schy\u0142kowy „Startu”<\/strong><\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142 polski wariant animowania i upowszechniania kultury filmowej w latach 30. XX wieku? Rodzimy ruch o\u017cywienia kultury filmowej osi\u0105gn\u0105\u0142 w\u00f3wczas swoj\u0105 mas\u0119 krytyczn\u0105 przede wszystkim za spraw\u0105 warszawskiego Stowarzyszenia Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d. Ujmuj\u0105c  \u201eStart\u201d jako przyk\u0142ad \u201ekinofilii zaanga\u017cowanej\u201d, autor oferuje swoiste \u201ebliskie czytanie\u201d dzia\u0142alno\u015bci organizacji, pog\u0142\u0119biaj\u0105ce pierwsze skojarzenia z has\u0142ami \u201efilmu spo\u0142ecznie u\u017cytecznego\u201d i walki z \u201ebran\u017c\u0105\u201d oraz kilkoma czo\u0142owymi dzia\u0142aczami, wp\u0142ywowymi po wojnie.<\/p>\n

Autor proponuje spojrze\u0107 na projekcje czy inne dzia\u0142ania animatorskie nie jako na dodatek lub substytut tw\u00f3rczo\u015bci filmowej \u2013 ale w\u0142a\u015bnie jako zagadnienie centralne. Przygl\u0105da si\u0119 uwarunkowaniom \u015brodowiskowym, kt\u00f3re stworzy\u0142y podbudow\u0119 dla powstania organizacji, oraz inspiracjom ideowym, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142y na polityk\u0119 programow\u0105 stowarzyszenia. Ponadto podejmuje pr\u00f3b\u0119 rekonstrukcji dynamiki rozwojowej stowarzyszenia, a tak\u017ce odnosi si\u0119 do innych polskich inicjatyw z zakresu animowania kultury filmowej. G\u0142\u00f3wny wyw\u00f3d uzupe\u0142nia wyb\u00f3r oko\u0142ostartowych tekst\u00f3w z epoki, kt\u00f3re oddaj\u0105 pogl\u0105dy lub stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o informacji na temat dzia\u0142a\u0144 z zakresu animacji kultury filmowej.<\/p>\n

The decline period of „Start”<\/strong><\/p>\n

<\/strong>What did the Polish film culture in the 1930\u2019s look like? In the last pre-war decade inPolish various initiatives plethora of film initiatives emerged in Poland. The most active organization was Warsaw based Society of the Lovers of Artistic Film \u201eStart\u201d (Stowarzyszenie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu<\/em> Artystycznego \u201eStart\u201d). The author argues that \u201eStart\u201d was an example of an \u201cactivist cinephilia\u201d and offers an close reading of the history of the society. The book focuses on film screenings and other film related events in contrast to analyses concentrated on artistic films itself. Moreover it reconstructs the social environment as well as theoretical and political inspirations important for \u201cStart\u2019s\u201d organizational policy; it also describes temporal development of the society and alike initiatives in Poland at the time. The main analysis is supplemented with contextual material: timeline and a selection of primary sources.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/strong> Stowarzyszenie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d, film polski lata 30., Jerzy Toeplitz, Aleksander Ford, Aleksander Bachrach<\/p>\n

\u0141ukasz Biskupski \u2014 <\/em><\/span><\/strong>kulturoznawca i filmoznawca, adiunkt w katedrze Wiedzy o Filmie i Kulturze Audiowizualnej Uniwersytetu Gda\u0144skiego w ramach programu Narodowego Centrum Nauki \u201eFuga”. Absolwent filmoznawstwa na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim i kulturoznawczych studi\u00f3w doktoranckich na Uniwersytecie SWPS w Warszawie. Zajmuje si\u0119 przemianami kultury wizualnej, a tak\u017ce histori\u0105 kina i kultury popularnej. Autor m.in. ksi\u0105\u017cek: Prosto z ulicy. Sztuki wizualne w dobie medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych i kultury uczestnictwa \u2013 street art<\/i> (2017)  oraz Miasto atrakcji. Narodziny kultury masowej na prze\u0142omie XIX i XX wieku. Kino w systemie rozrywkowym \u0141odzi<\/i> (2013). Stypendysta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej i Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, laureat Nagrody im. Inki Brodzkiej-Wald za najlepsz\u0105 rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 z dziedziny humanistyki dotycz\u0105c\u0105 wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tekst jest rozdzia\u0142em przygotowywanej do druku ksi\u0105\u017cki \u0141ukasza Biskupskiego Kinofilia zaanga\u017cowana. Stowarzyszenie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Filmu Artystycznego \u201eStart\u201d i upowszechnianie kultury filmowej w latach 30. XX wieku, Wydawnictwo Przypis, \u0141\u00f3d\u017a 2017 (dost\u0119pna w ksi\u0119garniach od marca 2018). Wed\u0142ug relacji prasowej w latach 1931-1933 zorganizowano 68 imprez, w kt\u00f3rych wzi\u0119\u0142o udzia\u0142, jak szacowano, 12 tysi\u0119cy os\u00f3b [1]. Z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na to pokazy… Czytaj wi\u0119cej »Okres schy\u0142kowy „Startu”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":649,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[824,958],"tags":[833,301,834,13,970,769],"ppma_author":[120],"class_list":["post-333","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2017","category-w-druku","tag-aleksander-bachrach","tag-aleksander-ford","tag-film-polski-lata-30","tag-jerzy-toeplitz","tag-nowy-kanon","tag-stowarzyszenie-milosnikow-filmu-artystycznego-start"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t