{"id":3316,"date":"2022-03-28T14:14:08","date_gmt":"2022-03-28T13:14:08","guid":{"rendered":"https:\/\/pleograf.pl\/?p=3316"},"modified":"2022-09-27T14:47:42","modified_gmt":"2022-09-27T13:47:42","slug":"czas-olowiu-westernowa-historia-armii-krajowej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/czas-olowiu-westernowa-historia-armii-krajowej\/","title":{"rendered":"Czas o\u0142owiu. Westernowa historia Armii Krajowej"},"content":{"rendered":"\n

DOI: 10.56351\/PLEOGRAF.2022.1.02<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zn\u00f3w wspominamy ten pod\u0142y czas,<\/em><\/p>\n\n\n\n

Por\u0119 burz. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Za dzie\u0144, za dwa,<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/a>Za noc, za trzy,<\/em><\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 nie dzi\u015b,<\/em><\/p>\n\n\n\n

Za noc, za dzie\u0144,<\/em><\/p>\n\n\n\n

Doczekasz si\u0119,<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wstanie \u015bwit.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Agnieszka Osiecka, Nim wstanie dzie\u0144<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maciek Che\u0142micki. Grafika: Piotr Korczy\u0144ski. Prawa: Piotr Korczy\u0144ski.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W ciemnym pokoju m\u0119\u017cczyzna czeka na dziewczyn\u0119 \u2013 barmank\u0119, z kt\u00f3r\u0105 przed momentem romansowa\u0142 w hotelowym barze. Z pistoletu wyci\u0105ga magazynek i \u0142aduje do\u0144 naboje; wida\u0107 od razu, \u017ce ma wpraw\u0119 rewolwerowca\u2026 Istotnie, to rewolwerowiec: egzekutor z Armii Krajowej \u2013 Maciek Che\u0142micki. Sp\u00f3jrzmy na histori\u0119 akowc\u00f3w z filmowej, a szczeg\u00f3lnie \u2013 westernowej perspektywy.<\/p>\n\n\n\n

Sowieci wkroczyli do Ostrowca \u015awi\u0119tokrzyskiego w mro\u017any wtorek, 16 stycznia 1945 roku. W t\u0142umie mieszka\u0144c\u00f3w witaj\u0105cych czerwonoarmist\u00f3w sta\u0142 plutonowy Stanis\u0142aw Kosicki \u201eBohun\u201d. Mimo \u017ce mia\u0142 dopiero siedemna\u015bcie lat, by\u0142 ju\u017c do\u015bwiadczonym \u017co\u0142nierzem podziemia, odznaczonym rok wcze\u015bniej za dokonania bojowe Krzy\u017cem Walecznych. Z takich jak on \u201epistolet\u00f3w\u201d dow\u00f3dztwo AK utworzy\u0142o w Ostrowcu policj\u0119 porz\u0105dkow\u0105, by po zaj\u0119ciu miasta przez Sowiet\u00f3w stara\u0107 si\u0119 zapewni\u0107 mieszka\u0144com bezpiecze\u0144stwo. Nagle podszed\u0142 do niego kolega i szepn\u0105\u0142, \u017ce wzywa go dow\u00f3dca. Pobiegli obaj do remizy stra\u017cackiej, gdzie mie\u015bci\u0142 si\u0119 ich sztab. Na miejscu dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce w kamienicy przy ulicy Ba\u0142towskiej trwa napad rabunkowy. \u201eBohun\u201d dobra\u0142 sobie dw\u00f3ch ludzi \u2013 \u201eFoga\u201d i \u201eGryfa\u201d, kt\u00f3rych wys\u0142a\u0142 przodem na rozpoznanie. Kiedy znalaz\u0142 si\u0119 na Ba\u0142towskiej, jego wywiadowcy wskazali mu parterowy dom. Kosicki zna\u0142 jego w\u0142a\u015bcicieli \u2013 nale\u017ca\u0142 do rodzic\u00f3w koleg\u00f3w z oddzia\u0142u, braci Kaczmark\u00f3w. \u201eGryf\u201d poda\u0142 \u201eBohunowi\u201d pistolet \u2013 Visa, kt\u00f3rego odebra\u0142 stoj\u0105cemu na bandyckiej czujce ch\u0142opakowi. Akowscy policjanci, zgodnie z rozkazem dow\u00f3dztwa byli nieuzbrojeni, wi\u0119c zdobyczny pistolet pozwoli\u0142 im na minimalne wyr\u00f3wnanie szans z niew\u0105tpliwie uzbrojonymi bandytami. Kosicki sam podszed\u0142 do tylnego wej\u015bcia kamienicy. By\u0142 w tym domu cz\u0119stym go\u015bciem i pami\u0119ta\u0142 jego uk\u0142ad. Zapuka\u0142 do drzwi Kaczmark\u00f3w. Otworzy\u0142a Genia, dwunastoletnia c\u00f3rka gospodarzy. \u201eBohun\u201d zauwa\u017cy\u0142 stoj\u0105cego w g\u0142\u0119bi cz\u0142owieka, mign\u0119\u0142a mu tak\u017ce sylwetka pani Kaczmarkowej. Wkroczy\u0142 do mieszkania i wymierzy\u0142 Visa prosto w rabusia. By\u0142 to ni\u017cszy od niego, ciemny blondyn z kilkudniowym zarostem. \u201eW prawej, uniesionej ku twarzy d\u0142oni \u2013 wspomina\u0142 Kosicki \u2013 trzyma pal\u0105cego si\u0119 skr\u0119ta. Odwraca twarz w moj\u0105 stron\u0119. Rzuca peta pod siebie, w\u0142a\u015bciwie puszcza go z palc\u00f3w, a uwolnion\u0105 r\u0119k\u0105 si\u0119ga pr\u0119dko pod lew\u0105 pach\u0119, sk\u0105d wyrywa pistolet. Jak na klatkach zwolnionego filmu, jego r\u0119ka z broni\u0105 zatacza \u0142uk. Luf\u0119 kieruje we mnie. Bro\u0144 b\u0142yska raz i drugi. Ku mnie. Wtedy i ja ci\u0105gn\u0119 za spust. Huki obu pistolet\u00f3w zlewaj\u0105 si\u0119 w jeden. Oddaj\u0119 trzy strza\u0142y i odskakuj\u0119 na \u015bcian\u0119, w korytarz. Widz\u0119 jeszcze, jak m\u00f3j przeciwnik chwieje si\u0119 i wali do przodu, na pod\u0142og\u0119. Pchni\u0119ciem zatrzaskuj\u0119 drzwi. Wewn\u0105trz strza\u0142y i przera\u017aliwy krzyk dziecka\u201d[1]<\/a><\/sup><\/sup>. Bandyta mimo \u017ce by\u0142 ci\u0119\u017cko ranny, strzela\u0142 nadal, na szcz\u0119\u015bcie nie rani\u0142 dziewczynki, nim sko\u0144czy\u0142a mu si\u0119 amunicja. Umar\u0142 kilka godzin p\u00f3\u017aniej na stole chirurgicznym w szpitalu. W tym momencie rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 dramat \u201eBohuna\u201d, kt\u00f3ry zawa\u017cy\u0142 na ca\u0142ym jego \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n

W tym pistoletowym pojedynku rani\u0142 \u015bmiertelnie nie byle kogo, lecz kapitana Jana Foremniaka \u201eJanka\u201d z Armii Ludowej, kt\u00f3ry na dzie\u0144 przed obj\u0119ciem funkcji wojewody kieleckiego, postanowi\u0142 obrabowa\u0107 bogat\u0105 rodzin\u0119 Kaczmark\u00f3w! Bandyta by\u0142 te\u017c przyjacielem samego Mieczys\u0142awa Moczara, wszechw\u0142adnego szefa Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w \u0141odzi. Kosicki z \u201eszeryfa\u201d momentalnie zmieni\u0142 si\u0119 w banit\u0119 \u2013 cz\u0142owieka wyj\u0119tego spod prawa i \u015bciganego przez czerwonych \u201e\u0142owc\u00f3w g\u0142\u00f3w\u201d. Niczym Billy Kid, zosta\u0142 te\u017c unie\u015bmiertelniony w dziele literackim. To w oparciu o jego histori\u0119 Jerzy Andrzejewski napisa\u0142 Popi\u00f3\u0142 i diament<\/em>, a Stanis\u0142awa Kosickiego zmieni\u0142 w Ma\u0107ka Che\u0142mickiego[2]<\/a><\/sup><\/sup>. Komunistyczni zleceniodawcy pisarza nie przewidzieli tylko, \u017ce Andrzej Wajda \u2013 m\u0142ody re\u017cyser, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142 si\u0119 sfilmowania powie\u015bci, tak poprzestawia akcenty w scenariuszu, \u017ce po jego premierze w 1958 roku niemal wszyscy m\u0142odzi Polacy zaczn\u0105 uto\u017csamia\u0107 si\u0119 z akowskim egzekutorem, wykonuj\u0105cym swe ostatnie zadanie i umieraj\u0105cym na \u201e\u015bmietniku historii\u201d\u2026<\/p>\n\n\n\n

Rewolwerowcy z AK<\/strong><\/p>\n\n\n\n

M\u0142odzi ludzie uto\u017csamiali si\u0119 z Ma\u0107kiem, tym bardziej, \u017ce graj\u0105cy go Zbigniew Cybulski w swych ciemnych okularach i ameryka\u0144skiej kurtce z demobilu, nie tyle przypomina\u0142 akowca z czas\u00f3w wojny, ile beatnika z warszawskich czy krakowskich ulic, a przede wszystkim bohater\u00f3w ameryka\u0144skich film\u00f3w, kt\u00f3re po odwil\u017cy politycznej 1956 roku zacz\u0119\u0142y by\u0107 wy\u015bwietlane w polskich kinach i klubach dyskusyjnych. Cybulskiego okrzykni\u0119to polskim Jamesem Deanem, s\u0142awnym zw\u0142aszcza z r\u00f3l w Buntowniku bez powodu <\/em>(1955) i Olbrzymie <\/em>(1956). <\/em>Okaza\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Popi\u00f3\u0142 i diament <\/em>opowiada histori\u0119 uniwersaln\u0105, zrozumia\u0142\u0105 i czyteln\u0105 dla kinoman\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie \u2013 od Pary\u017ca poprzez Nowy Jork, po Tokio. Polski film tak poruszy\u0142 m\u0142odych filmowc\u00f3w, \u017ce zacz\u0119li si\u0119 nim inspirowa\u0107, o czym do dzi\u015b wspominaj\u0105 Martin Scorsese i Francis Ford Coppola[3]<\/a><\/sup><\/sup>. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce Andrzejowi Wajdzie, jak rzadko kt\u00f3remu z polskich tw\u00f3rc\u00f3w, uda\u0142o si\u0119 trafi\u0107 w gusta masowego, mi\u0119dzynarodowego odbiorcy? Wiele wskazuje na to, \u017ce widzowie traktowali Popi\u00f3\u0142 i diament<\/em>, jako szczytowe osi\u0105gni\u0119cie kina gatunkowego \u2013 film wojenny, sensacyjny, czy western w\u0142a\u015bnie[4]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbigniew Dobrzy\u0144ski, Jerzy Przybylski, Zdzis\u0142aw Maklakiewicz, Ryszard Pietruski, Gustaw Holoubek, Wies\u0142aw Go\u0142as, Prawo i pi\u0119\u015b\u0107<\/em>. Autor: Jan Ossowski. Prawa: Filmoteka Narodowa \u2013 Instytut Audiowizualny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Oto do powiatowego miasta, kt\u00f3rego mieszka\u0144cy fetuj\u0105 koniec wojny i staraj\u0105 si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 od nowa \u017cycie, przybywaj\u0105 \u201erewolwerowcy\u201d, by wykona\u0107 zlecone im zab\u00f3jstwo. Zabijaj\u0105 nie tego, kogo mieli zlikwidowa\u0107 i w hotelowym barze, po\u015br\u00f3d bawi\u0105cych si\u0119 i pij\u0105cych ludzi nie tylko uk\u0142adaj\u0105 nowy plan dzia\u0142ania, ale i wspominaj\u0105 dopiero co zako\u0144czon\u0105 wojn\u0119. M\u0142odszy \u2013 Maciek \u2013 zaczyna romans z barmank\u0105, maj\u0105c tym samym szans\u0119 na wyrwanie si\u0119 z zakl\u0119tego kr\u0119gu wojny; ostatecznie jednak pozostaje wierny przysi\u0119dze \u2013 wykonuje egzekucj\u0119 i ginie. Zar\u00f3wno on, jak i Andrzej (r\u00f3wnie\u017c znakomity Adam Pawlikowski) podobni s\u0105 do ronin\u00f3w z Siedmiu samuraj\u00f3w <\/em>(1954) Akiry Kurosawy, czy rewolwerowc\u00f3w z Siedmiu wspania\u0142ych <\/em>(1960) Johna Sturgesa, kt\u00f3rzy jako ludzie wojennego rzemios\u0142a \u2013 doskonale wyszkoleni w walce \u2013 u\u015bwiadamiaj\u0105 sobie, \u017ce wraz z ko\u0144cem wojny staj\u0105 si\u0119 lud\u017ami zb\u0119dnymi. Instynktownie pragn\u0105 spokojnego \u017cycia, lecz jednocze\u015bnie czuj\u0105, \u017ce to wbrew ich naturze\u2026 Dramaty tych ludzi, niczym szekspirowskich bohater\u00f3w, sta\u0142y si\u0119 ponadczasowe i zrozumia\u0142e na ca\u0142ym \u015bwiecie \u2013 niezale\u017cnie od czasu i uwarunkowa\u0144 polityczno-kulturowych, w jakich si\u0119 rozgrywaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej i Maciek s\u0105 zawodowcami, niejednokrotnie zagl\u0105dali \u015bmierci w oczy i wiedz\u0105, \u017ce nie da si\u0119 jej oswoi\u0107, \u017ce za ka\u017cdym razem b\u0119d\u0105 si\u0119 boryka\u0107 ze strachem przed ni\u0105\u2026 Przywo\u0142ajmy fragment rozmowy obu akowc\u00f3w z kultowej sceny z p\u0142on\u0105cymi kieliszkami spirytusu na barze. Maciek do swego dow\u00f3dcy:<\/p>\n\n\n\n

\u201e \u2013 A jednak to by\u0142y czasy, Andrzej…<\/p>\n\n\n\n

\u2013 My\u015blisz?<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Oj, jak si\u0119 \u017cy\u0142o i w jakiej kompanii! By\u0142o kiedy tylu fajnych ch\u0142opc\u00f3w i dziewcz\u0105t, co?<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Co z tego? Wszyscy prawie zgin\u0119li.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 To inna sprawa, ale \u017cycie by\u0142o fajne.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 My\u015bmy byli inni.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 M\u0142odsi.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Nie tylko. Wiedzieli\u015bmy, czego chcemy.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Powiedzmy…<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Wiedzieli\u015bmy, czego od nas chc\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Odkry\u0142e\u015b! To jasne. A czeg\u00f3\u017c oni mogli innego chcie\u0107? \u017beby\u015bmy gin\u0119li. I teraz chc\u0105 to samo! W porz\u0105dku, sta\u0107 nas na to.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Nie zgrywaj si\u0119. Gin\u0105\u0107 to \u017cadna sztuka.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Zale\u017cy jak.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Tylko to potrafimy.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Ma\u0142o?<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Beznadziejnie ma\u0142o\u201d[5]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\u201eBeznadziejnie ma\u0142o\u201d\u2026 Ca\u0142kiem podobnie my\u015bl\u0105 bohaterowie Siedmiu samuraj\u00f3w <\/em>czy Siedmiu wspania\u0142ych<\/em>, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce w ich wypadku nie ma odwrotu i szans na zmian\u0119, nawet dzi\u0119ki mi\u0142o\u015bci. Wszak Maciek mimo swych rozterek, uczucia do dziewczyny, buntu i strachu, ostatecznie wykonuje zadanie i ginie. \u201eGin\u0105\u0107 to \u017cadna sztuka\u201d \u2013 m\u00f3wi Andrzej. Maciek odpowiada: \u201eZale\u017cy jak\u201d. Ot\u00f3\u017c to. Bardzo to romantyczne, ale i profesjonalne z punktu widzenia \u017co\u0142nierza, samuraja czy rewolwerowca. Zadanie nale\u017ca\u0142o wykona\u0107, prze\u017cy\u0107, ale je\u015bli przyjdzie ostateczna okoliczno\u015b\u0107 \u2013 trzeba pogodzi\u0107 si\u0119 ze \u015bmierci\u0105 \u2013 \u017co\u0142nierska to rzecz, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b dobitnie i na nowo u\u015bwiadamia nam wojna w Ukrainie[6]<\/a><\/sup><\/sup>\u2026<\/p>\n\n\n\n

Akira Kurosawa otwarcie przyznawa\u0142 si\u0119 do fascynacji zar\u00f3wno Szekspirem, jak i westernem (zw\u0142aszcza Johna Forda) w swych samurajskich filmach. Jednocze\u015bnie arcydzie\u0142a Kurosawy \u2013 pr\u00f3cz Siedmiu samuraj\u00f3w <\/em>cho\u0107by Stra\u017c przyboczna <\/em>(1961) \u2013 sta\u0142y si\u0119 natchnieniem nie tylko dla ameryka\u0144skich, ale i europejskich tw\u00f3rc\u00f3w westernu, by przywo\u0142a\u0107 tu Sergia Leone i Sergia Corbucciego[7]<\/a><\/sup><\/sup>. A w Japonii w dzie\u0142ach mistrza dostrze\u017cono jeszcze jedn\u0105 inspiracj\u0119. Koihi Yamada, znany japo\u0144ski aktor, tak charakteryzowa\u0142 Siedmiu samuraj\u00f3w<\/em>: \u201eJest to opozycja mi\u0119dzy wojn\u0105 a pokojem [\u2026]. By wywy\u017cszy\u0107 samuraja, Kurosawa poni\u017ca ch\u0142opa [\u2026]. Ta nier\u00f3wnomierno\u015b\u0107 warto\u015bci, ta hierarchia dusz, zabraniaj\u0105ca zawsze ch\u0142opom sta\u0107 si\u0119 bohaterami, prowadzi nas do prawdziwego dualizmu postawy re\u017cysera. Przedstawiaj\u0105c samuraj\u00f3w okazuje si\u0119 on idealist\u0105, w przypadku ch\u0142op\u00f3w \u2013 realist\u0105. [\u2026] Z tego punktu widzenia samuraj Kurosawy jest bli\u017cszy raczej bohaterowi Popio\u0142u i diamentu<\/em>, wiecznemu bojownikowi, ni\u017c bohaterowi westernu\u201d[8]<\/a><\/sup><\/sup>. Koishi Yamada pisa\u0142 to jeszcze przed premier\u0105 Siedmiu wspania\u0142ych<\/em>, ale ten fragment doskonale pokazuje uniwersalno\u015b\u0107 arcydzie\u0142a Wajdy, co zreszt\u0105 udowodni\u0142 p\u00f3\u017aniej i Martin Scorsese upodabniaj\u0105c g\u0142\u00f3wnego bohatera Taks\u00f3wkarza <\/em>\u2013 Travisa Bickle\u2019go do Ma\u0107ka Che\u0142mickiego[9]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maciek Che\u0142micki. Grafika: Piotr Korczy\u0144ski. Prawa: Piotr Korczy\u0144ski <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W filmie wojennym, samurajskim, czy westernie, niezwykle istotnym elementem jest bro\u0144, jako nie tylko \u201enarz\u0119dzie pracy\u201d, ale i atrybut wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy bohatera spo\u015br\u00f3d innych postaci opowiadanej historii. W Siedmiu samurajach <\/em>jest tak w wypadku fa\u0142szywego ronina Kikuchiyo (Toshir\u014d Mifune), kt\u00f3ry d\u017awiga na ramieniu niezwykle d\u0142ug\u0105 katan\u0119, jakby ju\u017c jej imponuj\u0105cym wygl\u0105dem chcia\u0142 udowodni\u0107 sw\u00f3j rycerski status. W Siedmiu wspania\u0142ych<\/em> jeden z rewolwerowc\u00f3w \u2013 Britt (James Coburn) walczy tylko za pomoc\u0105 no\u017ca i jest w tym skuteczniejszy od niejednego strzelca. W Popiele i diamencie <\/em>rodzaj broni tak\u017ce ma istotne znaczenie. Nieprzypadkowo jednym ze sztandarowych kadr\u00f3w \u2013 powielanych w niezliczonych publikacjach na temat filmu \u2013 jest ten, na kt\u00f3rym Maciek i Andrzej stoj\u0105 pod rosochat\u0105, \u201epolsk\u0105\u201d wierzb\u0105 z pistoletami maszynowymi \u2013 niemieckim szmajserem i angielskim stenem. R\u00f3wnie dobrze mogliby mie\u0107 bro\u0144 rosyjsk\u0105 (tak\u017ce powszechnie u\u017cywan\u0105 w podziemiu \u2013 zw\u0142aszcza pod koniec wojny), ale to zmieni\u0142oby wymow\u0119 sceny zamachu, w kt\u00f3rej omy\u0142kowo zamiast sekretarza PPR Szczuki (Wac\u0142aw Zastrze\u017cy\u0144ski) zgin\u0105\u0142 robotnik z cementowni Smolarski (Mieczys\u0142aw \u0141oza). Oto konspiratorzy, nie chc\u0105cy pogodzi\u0107 si\u0119 ze zmianami wprowadzanymi w kraju przez now\u0105 w\u0142adz\u0119, strzelaj\u0105 do jej przedstawicieli z niemieckiej i angielskiej (zachodniej) broni. Ju\u017c samo to podkre\u015bla, jak bohaterowie mocno tkwi\u0105 nadal w wojennej rzeczywisto\u015bci\u2026 Jednak bro\u0144, kt\u00f3r\u0105 Andrzej Wajda w\u0142o\u017cy\u0142 w r\u0119ce akowc\u00f3w, dla wi\u0119kszo\u015bci widz\u00f3w oznacza\u0142a zupe\u0142nie co innego ni\u017c dla peerelowskich cenzor\u00f3w. Zw\u0142aszcza sten \u2013 bro\u0144 komandos\u00f3w, dostarczana Armii Krajowej dzi\u0119ki zrzutom lotniczym i produkowana w jej konspiracyjnych rusznikarniach.<\/p>\n\n\n\n

\u201eNienawidz\u0119 tych waszych rewolwer\u00f3w!\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli mowa o komandosach, to oni tak\u017ce docierali z Zachodu, by swymi umiej\u0119tno\u015bciami wesprze\u0107 Armi\u0119 Krajow\u0105. Chodzi oczywi\u015bcie o cichociemnych[10]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 wyselekcjonowanych i doskonale wyszkolonych w o\u015brodkach SOE[11]<\/a><\/sup><\/sup> do dzia\u0142a\u0144 specjalnych, \u017co\u0142nierzy Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie. Byli w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce prawdziwi rewolwerowcy. Za jednego z najlepszych strzelc\u00f3w w\u015br\u00f3d cichociemnych uwa\u017cano porucznika Jerzego Mara-Me\u00ffera, nieprzypadkowo nosz\u0105cego pseudonim \u201eVis\u201d[12]<\/a><\/sup><\/sup>. O jego niebywa\u0142ych umiej\u0119tno\u015bciach i wyszkoleniu za\u015bwiadcza\u0142 mi\u0119dzy innymi tak\u017ce cichociemny, major Jan Jokiel \u201eLigota\u201d. Pozna\u0142 on \u201eVisa\u201d na kilka dni przed desantem w kraju, w ostatnie dni marca 1942 roku, kiedy razem z innymi komandosami dobierali sobie bro\u0144 do tej akcji. Wspomina\u0142: \u201eI wtedy to, przy obserwowaniu z boku grupki koleg\u00f3w przebieraj\u0105cych w\u015br\u00f3d masy pistolet\u00f3w i rewolwer\u00f3w, wpad\u0142a mi zdecydowanie w oko pot\u0119\u017cna atletyczna sylwetka bardzo m\u0142odo wygl\u0105daj\u0105cego Jurka […]. Jako najm\u0142odszy z naszej grupy, skromnie czeka\u0142 na swoj\u0105 kolejk\u0119. Gdy po d\u0142u\u017cszej chwili reszta koleg\u00f3w dokonawszy wybor\u00f3w przymierza\u0142a si\u0119 i pie\u015bci\u0142a w r\u0119kach obiekty swojego wyboru, do sto\u0142u zbli\u017cy\u0142 si\u0119 Jurek i pewnym zdecydowanym ruchem wybra\u0142 dwa Colty 9 mm. [\u2026] Intuicyjnie wyczuwa\u0142em, \u017ce w sprawach wyboru broni i ostatecznego parodniowego podszlifowania formy strzeleckiej, najlepszym partnerem b\u0119dzie Jurek. [\u2026] Przekona\u0142 mnie o s\u0142uszno\u015bci swojej opinii o Colcie i to w\u0142a\u015bnie kalibru 9 mm, na m\u00f3j gust i dla mojej ma\u0142ej r\u0119ki, prawie armacie. Do Kraju wzi\u0105\u0142em jednak Colty kalibru 7,65 mm. 9 mm wydawa\u0142y si\u0119 ci\u0119\u017ckie, przydu\u017ce do noszenia w kieszeni, chyba w specjalnych kaburach, albo przy wzro\u015bcie i wymiarach d\u0142oni Jurka. Jurek z 9 mm bez wysi\u0142ku trafia\u0142 w niewielkie kartki papieru przymocowane do drzew na odleg\u0142o\u015b\u0107 60 m. Twierdzi\u0142, \u017ce celno\u015b\u0107 strza\u0142u w granicach 100 m jest dla tego wspania\u0142ego pistoletu w granicach realnych\u201d[13]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Po skoku do kraju, porucznik Mara-Me\u00ffer sprawdzi\u0142 si\u0119 najpierw na Zamojszczy\u017anie, jako doskona\u0142y dow\u00f3dca partyzancki, a nast\u0119pnie w wielu innych akcjach, w kt\u00f3rych swymi dwoma Coltami 9 mm sia\u0142 \u015bmier\u0107 po\u015br\u00f3d niemieckich \u017candarm\u00f3w, nim nie zgin\u0105\u0142 podczas jednej z akcji w Warszawie 27 maja 1943 roku. \u201eVis\u201d i inni cichociemni starali si\u0119, pr\u00f3cz umiej\u0119tno\u015bci walki, zaszczepi\u0107 w\u015br\u00f3d swych podw\u0142adnych te same zasady, kt\u00f3re wynie\u015bli z kurs\u00f3w komandos\u00f3w w Wielkiej Brytanii. Major Maciej Zaj\u0105czkowski, \u017co\u0142nierz polskiej 1 Samodzielnej Kompanii Komandos\u00f3w tak pisa\u0142 o o\u015brodku szkoleniowym commando<\/em>: \u201eAchnaccary by\u0142o przede wszystkim szko\u0142\u0105 charakter\u00f3w. Kiedy nogi odmawia\u0142y pos\u0142usze\u0144stwa, kiedy brakowa\u0142o w piersiach tchu, wzrok zachodzi\u0142 mg\u0142\u0105, a oporz\u0105dzenie i bro\u0144 ci\u0105\u017cy\u0142y niemi\u0142osiernie, trzeba by\u0142o wielkiej si\u0142y woli, aby nie usta\u0107, aby wytrwa\u0107 do ko\u0144ca. Niejeden by\u0142 bliski za\u0142amania i wtedy okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce Achnaccary by\u0142o te\u017c szko\u0142\u0105 kole\u017ce\u0144stwa. Podtrzymywano si\u0119 wzajemnie na duchu, silniejsi pomagali s\u0142abszym, cho\u0107 sami ledwo trzymali si\u0119 na nogach\u201d[14]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

To wiele t\u0142umaczy w postawie bohater\u00f3w Popio\u0142u i diamentu<\/em>, podobnie jak w innym \u2013 nies\u0142usznie dzi\u015b zapomnianym filmie, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c mia\u0142 premier\u0119 w 1958 roku. Mowa o Pigu\u0142kach dla Aurelii <\/em>w re\u017cyserii Stanis\u0142awa Lenartowicza. Opowiada on histori\u0119 oddzia\u0142u AK, kt\u00f3ry w Krakowie planuje odbi\u0107 z r\u0105k Gestapo jednego ze swych \u017co\u0142nierzy. Niestety, na kr\u00f3tko przed akcj\u0105 Niemcy odkrywaj\u0105 konspiracyjny magazyn broni oddzia\u0142u. Dow\u00f3dztwo wysy\u0142a wi\u0119c ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105 kilku ludzi, by pojechali do Radomia i przywie\u017ali steny i pistolety pochodz\u0105ce ze zrzutu, a ukryte w tamtejszej fabryce zabawek o wdzi\u0119cznej nazwie Mickey Mouse. To jest punkt wyj\u015bcia i\u015bcie westernowej historii komanda dowodzonego przez \u201eAgata\u201d (Jerzy Adamczak). Na trasie Krak\u00f3w-Radom i Radom-Kielce-Ch\u0119ciny-Krak\u00f3w dochodzi do akcji i pr\u00f3by charakter\u00f3w, niczym w Dyli\u017cansie <\/em>(1939) Johna Forda. Stanis\u0142aw Lenartowicz przed pokazem Pigu\u0142ek dla Aurelii <\/em>w ramach si\u00f3dmej edycji Festiwalu Nowe Horyzonty w 2007 roku powiedzia\u0142, \u017ce chcia\u0142 pokaza\u0107, i\u017c dla \u017co\u0142nierzy podziemia w pierwszym rz\u0119dzie \u201eliczy\u0142o si\u0119 \u017cycie, tu i teraz, to, \u017ceby zwyci\u0119\u017cy\u0107\u201d[15]<\/a><\/sup><\/sup>. Istotnie, dla \u201eAgata\u201d, \u201eUrbana\u201d (Zdzis\u0142aw Ku\u017aniar), \u201eGusia\u201d (Andrzej Hrydzewicz) i \u201e\u017bagie\u0142ki\u201d (Jaros\u0142aw Kuszewski) liczy\u0142o si\u0119 przede wszystkim zadanie: dostarczenie na czas broni, dzi\u0119ki kt\u00f3rej b\u0119dzie mo\u017cna ocali\u0107 koleg\u0119. To nie oznacza, \u017ce byli jakimi\u015b herosami, wolnymi od strachu, w chwilach s\u0142abo\u015bci pami\u0119tali przede wszystkim, \u017ce wi\u0105\u017ce ich wojskowa przysi\u0119ga.<\/p>\n\n\n\n

Inaczej rzecz si\u0119 mia\u0142a w wypadku szofera ci\u0119\u017car\u00f3wki Michalaka (Ryszard Pietruski) i dziewczyny poznanej w kieleckiej knajpie \u2013 Lili[16]<\/a><\/sup><\/sup> (Barbara Modelska). Oboje nie byli zaprzysi\u0119\u017ceni, ale to w\u0142a\u015bnie Lili okaza\u0142a si\u0119 pomocna ludziom \u201eAgata\u201d, a nie che\u0142pliwy pozer Michalak. Szofera Michalaka, negatywnego bohatera Pigu\u0142ek dla Aurelii <\/em>\u015bwietnie zagra\u0142 Ryszard Pietruski. Nie jest to bynajmniej posta\u0107 czarno-bia\u0142a, lecz przyk\u0142ad cz\u0142owieka, kt\u00f3rego w godzinie pr\u00f3by ca\u0142kowicie zwyci\u0119\u017cy\u0142 strach. Pietruski ponownie wcieli\u0142 si\u0119 w antagonist\u0119 akowca w Prawie i pi\u0119\u015bci <\/em>Wijasa \u2013 tajemniczego, ubranego w czer\u0144 i zawsze w r\u0119kawiczkach na d\u0142oniach rewolwerowca[17]<\/a><\/sup><\/sup>. To okre\u015blenie jest tu jak najbardziej adekwatne, gdy\u017c po premierze filmu Edwarda Sk\u00f3rzewskiego i Jerzego Hoffmana, krytycy okrzykn\u0119li obraz polskim westernem[18]<\/a><\/sup><\/sup>. Istotnie, czerpie on wiele z westernowych wzorc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wny bohater, by\u0142y akowiec Andrzej Kening (Gustaw Holoubek), prze\u017cywaj\u0105cy traum\u0119 po powstaniu warszawskim i pobycie w niemieckich obozach koncentracyjnych, przy\u0142\u0105cza si\u0119 do grupy operacyjnej, kt\u00f3ra ma w jednym z miasteczek na tzw. Ziemiach Odzyskanych zabezpiecza\u0107 poniemieckie mienie, a w istocie jest band\u0105 szabrownik\u00f3w. Kening, niczym Gary Cooper z Cz\u0142owieka z Zachodu <\/em>(1958) Anthony\u2019ego Manna wydaje si\u0119 dopasowywa\u0107 do bandy, kt\u00f3ra chce si\u0119 ob\u0142owi\u0107 i dzi\u0119ki temu \u017cy\u0107 dostatnio po wojnie \u2013 ale to tylko pozory. Zwyci\u0119\u017ca w nim nie tylko poczucie przyzwoito\u015bci, ale i patriotyzm, kiedy razem ze Sm\u00f3\u0142k\u0105 (Wies\u0142aw Go\u0142as) odkrywaj\u0105 w jednej z piwnic zrabowane w polskich muzeach dzie\u0142a sztuki. Najpierw stara si\u0119 zantagonizowa\u0107 band\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105, usi\u0142uj\u0105c przeci\u0105gn\u0105\u0107 na swoj\u0105 stron\u0119 obawiaj\u0105cego si\u0119 boskiej kary pobo\u017cnego Sm\u00f3\u0142k\u0119 oraz Cze\u015bka Wr\u00f3bla (Zdzis\u0142aw Maklakiewicz) \u2013 by\u0142ego wi\u0119\u017ania niemieckich kacet\u00f3w, w czym przypomina bohater\u00f3w wspomnianej Stra\u017cy przybocznej <\/em>Akiry Kurosawy i Za gar\u015b\u0107 dolar\u00f3w <\/em>(1964) Sergia Leone. Kiedy to si\u0119 nie udaje, dochodzi do pojedynku, niczym w Samo po\u0142udnie <\/em>(1952) Freda Zinnemanna, z tym, \u017ce wybranka serca Andrzeja \u2013 Anna (Zofia Mrozowska), inaczej ni\u017c narzeczona szeryfa Kane\u2019a (Garry Cooper) Amy Fowler Kane (Grace Kelly) nie okazuje zrozumienia dla jego determinacji w walce. Krzyczy do Andrzeja: \u201eNienawidz\u0119 tych waszych rewolwer\u00f3w!\u201d i odje\u017cd\u017ca razem z Cze\u015bkiem, kt\u00f3ry pragnie po wojnie dostatniego \u017cycia. Kening, wierny akowskim idea\u0142om, udaje si\u0119 w sin\u0105 dal, niczym je\u017adziec znik\u0105d, by by\u0107 mo\u017ce walczy\u0107 dalej[19]<\/a><\/sup><\/sup>\u2026<\/p>\n\n\n\n

Dzika banda<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kapral Franciszek Pyrek \u201eJ\u00f3\u017ako\u201d \u2013 syn kowala z Lus\u0142awic niedaleko Zakliczyna nad Dunajcem, by\u0142 w konspiracji od samego pocz\u0105tku, ale jego s\u0142u\u017cb\u0119 w Armii Krajowej szczeg\u00f3lnie zdeterminowa\u0142o to, co si\u0119 wydarzy\u0142o jesieni\u0105 1942 roku, podczas likwidacji zakliczy\u0144skiego getta. Kiedy \u201eJ\u00f3\u017ako\u201d dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce w getcie zamkni\u0119ty jest jego dobry kolega z przedwojennego wojska, przemyci\u0142 mu pistolet. Dzi\u0119ki temu przyjaciel wyrwa\u0142 si\u0119 z niemieckiej ob\u0142awy i uciek\u0142 \u2013 terroryzuj\u0105c \u017candarm\u00f3w, ale konfident wskaza\u0142 gestapowcom, kto \u017bydowi dostarczy\u0142 bro\u0144. Odt\u0105d, przez kilka nast\u0119pnych lat na \u201eJ\u00f3\u017aka\u201d organizowano regularne ob\u0142awy. Nie mog\u0105c go schwyta\u0107, hitlerowcy zakatowali mu jego \u017con\u0119 Iren\u0119, b\u0119d\u0105c\u0105 w si\u00f3dmym miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy\u2026 Kapral Pyrek po pierwszych chwilach za\u0142amania, powr\u00f3ci\u0142 jednak do walki. Wendeta czyni\u0142a ze\u0144 jednego z najlepszych \u017co\u0142nierzy w oddziale partyzanckim. Szed\u0142 na ochotnika do ka\u017cdej akcji, do ka\u017cdej bitwy. Nic jednak nie mog\u0142o ukoi\u0107 b\u00f3lu po stracie rodziny, chyba \u017ce \u015bmier\u0107 \u2013 lecz ta w walce, nie by\u0142a mu pisana[20]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film Ob\u0142awa<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

O takim te\u017c \u017co\u0142nierzu opowiada Ob\u0142awa <\/em>Marcina Krzyszta\u0142owicza z 2012 roku. Re\u017cyser i jednocze\u015bnie scenarzysta filmu, dedykowa\u0142 go swemu ojcu, \u017co\u0142nierzowi AK z S\u0105decczyzny, a wi\u0119c tego samego terytorium, na kt\u00f3rym dzia\u0142a\u0142 i Franciszek Pyrek. Zar\u00f3wno zreszt\u0105 kapral \u201eJ\u00f3\u017ako\u201d, jak i kapral \u201eWydra\u201d \u2013 g\u0142\u00f3wny bohater Ob\u0142awy <\/em>(fenomenalnie zagrany przez Marcina Doroci\u0144skiego) nale\u017celi do pododdzia\u0142\u00f3w 1 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Podhala\u0144skich, kt\u00f3ry operowa\u0142 od Tatr po Podkarpacie. \u201eWydra\u201d jest egzekutorem, kt\u00f3ry likwiduje i tropi konfident\u00f3w niemieckich, zagra\u017caj\u0105cych oddzia\u0142owi. Podobnie jak \u201eJ\u00f3\u017akowi\u201d, Niemcy wymordowali mu rodzin\u0119 \u2013 s\u0142u\u017cb\u0119 \u0142\u0105czy wi\u0119c z osobist\u0105 wendet\u0105[21]<\/a><\/sup><\/sup>. To cz\u0142owiek, kt\u00f3remu w\u0142a\u015bciwie jest ju\u017c wszystko jedno, lecz nawet jego wojna mo\u017ce zaskoczy\u0107 jeszcze wi\u0119kszym horrorem\u2026 Tytu\u0142owa ob\u0142awa przeciw partyzantom prowadzona przez niemieckich spadochroniarzy[22]<\/a><\/sup><\/sup> w bukowym lesie, ods\u0142ania ca\u0142e okrucie\u0144stwo wojny partyzanckiej i istotnie przypomina sceny z horroru. Ta fina\u0142owa, w kt\u00f3rej \u201eWydra\u201d kopie gr\u00f3b dla swoich poleg\u0142ych towarzyszy broni, a nast\u0119pnie czeka nad nim na Niemc\u00f3w, patrz\u0105c w dal na pi\u0119kne g\u00f3rskie pejza\u017ce, ma si\u0142\u0119 sceny z p\u0142on\u0105cymi kieliszkami spirytusu z Popio\u0142u i diamentu. <\/em>\u201eWydra\u201d, cho\u0107 jeszcze \u017cywy, wie \u017ce zaraz znajdzie si\u0119 po\u015br\u00f3d martwych partyzant\u00f3w w dole; po\u015br\u00f3d os\u00f3b, kt\u00f3rzy tak jak on cierpieli psychiczne i fizyczne katusze ludzi tropionych, niczym wataha wilk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Partyzanci AK w tym filmie, to \u017cadni \u201emalowani ch\u0142opcy\u201d[23]<\/a><\/sup><\/sup> \u2013 zaro\u015bni\u0119ci i w podartych mundurach istotnie bardziej przypominali bandyt\u00f3w \u2013 jak ich nazywali Niemcy \u2013 ni\u017c \u017co\u0142nierzy. Lecz pozory myl\u0105. Porucznik \u201eMak\u201d (Andrzej Zieli\u0144ski) i jego ludzie, pozostaj\u0105 wierni przysi\u0119dze wojskowej. A to by\u0142o znacznie trudniejsze ni\u017c w regularnej armii, kt\u00f3rej \u017co\u0142nierze obj\u0119ci byli konwencj\u0105 genewsk\u0105, czyli po dostaniu si\u0119 do niewoli nie rozstrzeliwano ich na miejscu jako bandyt\u00f3w, lecz odstawiano do obozu jenieckiego[24]<\/a><\/sup><\/sup>. Mogli tak\u017ce dosta\u0107 na froncie urlop i cho\u0107 na chwil\u0119 zapomnie\u0107 o koszmarze wojny \u2013 tego wszystkiego akowcy byli pozbawieni.<\/p>\n\n\n\n

Podobn\u0105 tematyk\u0119, jak w Ob\u0142awie <\/em>podj\u0105\u0142 wcze\u015bniej Stanis\u0142aw R\u00f3\u017cewicz w filmie Na melin\u0119<\/em>. W tym kr\u00f3tkim obrazie telewizyjnym z 1965 roku, jeden z oddzia\u0142\u00f3w AK \u2013 kompania \u201eAlicja\u201d stacjonuj\u0105ca w okolicach W\u0142oszczowej \u2013 jest w trakcie rozformowania i przej\u015bcia z powrotem do konspiracji na tytu\u0142ow\u0105 melin\u0119, jak si\u0119 to okre\u015bla\u0142o. To ju\u017c listopad 1944 roku, czyli w tragicznym dla AK okresie, po powstaniu warszawskim, w walce z niemieckimi ekspedycjami antypartyzanckimi i napieraj\u0105cymi od wschodu sowietami (o czym w 1965 roku nie mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107, ale ka\u017cdy orientuj\u0105cy si\u0119 w historii o tym pami\u0119ta\u0142). Fotografuj\u0105cy si\u0119 we wsi akowcy \u2013 zdj\u0119cia potrzebne s\u0105 do kenkart, kt\u00f3re pozwol\u0105 im si\u0119 \u201ezamelinowa\u0107\u201d \u2013 zauwa\u017caj\u0105, \u017ce pod przydro\u017cn\u0105 kapliczk\u0105 obserwuje ich dziad (Kazimierz Opali\u0144ski), w\u0119drowny \u017cebrak, jakich pe\u0142no by\u0142o w\u00f3wczas na wiejskich traktach. Partyzanci poddaj\u0105 go pr\u00f3bie, a ten zgodnie z ich podejrzeniami okazuje si\u0119 niemieckim konfidentem. Sprawa jest jasna \u2013 kara \u015bmierci. Dow\u00f3dca kompanii, porucznik (znakomity Stanis\u0142aw Mikulski) zleca wykonanie tego zadania kapralowi \u201eZbirkowi\u201d (Jan Kociniak), kt\u00f3ry podobnie jak \u201eWydra\u201d i \u201eJ\u00f3\u017ako\u201d straci\u0142 rodzin\u0119 i pragnie pozosta\u0107 po\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy nadal b\u0119d\u0105 walczy\u0107 w le\u015bnym oddziale kadrowym. Jednak po egzekucji, widz\u0105c dobry humor \u201eZbirka\u201d, porucznik decyduje si\u0119 wys\u0142a\u0107 go na melin\u0119. U\u015bwiadomi\u0142 sobie, \u017ce pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0105d, wyznaczaj\u0105c kaprala na egzekutora. Widzi, \u017ce ch\u0142opak zatraci\u0142 hamulce w zabijaniu i chce go ocali\u0107, zanim ca\u0142kiem z \u017co\u0142nierza zmieni si\u0119 w pospolitego morderc\u0119. Porucznik przypomina starego rewolwerowca Munny\u2019ego (Clint Eastwood) z Bez przebaczenia<\/em> (1992), kt\u00f3ry m\u0142odym adeptom rewolweru stara si\u0119 wyperswadowa\u0107 ten spos\u00f3b na \u017cycie, p\u00f3ki nie jest za p\u00f3\u017ano\u2026<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanis\u0142aw Mikulski, Jan Kociniak, J\u00f3zef Nowak, Na melin\u0119<\/em>, Autor: brak danych, Prawa do zdj\u0119cia: nieustalone<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

A dla tych, dla kt\u00f3rych jest ju\u017c za p\u00f3\u017ano, pozostaje walczy\u0107 do ko\u0144ca i zmaza\u0107 swe grzechy, jak zrobi\u0142 to Pike Bishop (William Holden) i jego ludzie w Dzikiej bandzie <\/em>(1969) Sama Peckinpaha. W polskich realiach lat 1944\u20131945, kiedy w \u015blad za wycofuj\u0105cymi si\u0119 z kraju Niemcami wchodzili Sowieci, wielu \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej, walcz\u0105cych wcze\u015bniej na Kresach z sowieckim okupantem, a po 1941 roku i z sowieck\u0105 partyzantk\u0105, nie mog\u0142o liczy\u0107 na \u0142ask\u0119 nowych rz\u0105dc\u00f3w Polski[25]<\/a><\/sup><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017adziec znik\u0105d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na rok przed premier\u0105 Ob\u0142awy, <\/em>Marcina Doroci\u0144skiego mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 tak\u017ce w roli akowca-powsta\u0144ca warszawskiego \u2013 Tadeusza z R\u00f3\u017cy <\/em>Wojciecha Smarzowskiego. To posta\u0107 r\u00f3wnie tragiczna, co kapral \u201eWydra\u201d. Niemcy na oczach Tadeusza zgwa\u0142cili i zamordowali jego \u017con\u0119. Uda\u0142o mu si\u0119 unikn\u0105\u0107 niewoli po kl\u0119sce powstania, a po wojnie \u2013 podobnie jak Andrzej Kening z Prawa i pi\u0119\u015bci \u2013 <\/em>wyje\u017cd\u017ca na Ziemie Odzyskane, dok\u0142adnie na Mazury, kt\u00f3re przed wojn\u0105 pozostawa\u0142y w granicach Niemiec. Poznaje tam wdow\u0119 po \u017co\u0142nierzu Wehrmachtu, R\u00f3\u017c\u0119 Kwiatkowsk\u0105 (Agata Kulesza) i ku zaskoczeniu obojga, budzi si\u0119 w nich mi\u0142o\u015b\u0107. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce R\u00f3\u017ca tak\u017ce skrywa tragiczne prze\u017cycia, a koszmar wojny wcale si\u0119 tu nie sko\u0144czy\u0142. Mazurzy, zar\u00f3wno przez sowiet\u00f3w, jak i przedstawicieli w\u0142adz Polski Lubelskiej traktowani s\u0105 jak Niemcy \u2013 pokonani nieprzyjaciele, wyj\u0119ci spod prawa, kt\u00f3rych mo\u017cna grabi\u0107, wysiedla\u0107 i gwa\u0142ci\u0107. Tadeusz, by broni\u0107 domu oraz swej nowej wybranki serca, musi ponownie stan\u0105\u0107 do walki z maruderami Armii Czerwonej, a zw\u0142aszcza z Wasylem (Eryk Lubos), kt\u00f3ry traktuje R\u00f3\u017c\u0119 jak swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Tadeusz, dzi\u0119ki karabinowi snajperskiemu i granatom znalezionym w rozbitym niemieckim samochodzie, nie jest bezbronny. Co wi\u0119cej, zamienia dom R\u00f3\u017cy w prawdziw\u0105 twierdz\u0119, otaczaj\u0105c go polem minowym. Czerwonoarmi\u015bci przekonuj\u0105 si\u0119, z jak doborowym \u017co\u0142nierzem przysz\u0142o im si\u0119 zmierzy\u0107, kiedy jeden po drugim gin\u0105 od kul snajperskich, granat\u00f3w lub min. Dla R\u00f3\u017cy, jej s\u0105siad\u00f3w Mazur\u00f3w oraz repatriant\u00f3w przyby\u0142ych z Kres\u00f3w, Tadeusz jest niczym rewolwerowiec Shane (Alan Ladd) z Je\u017ad\u017aca znik\u0105d <\/em>(1953) George\u2019a Stevensa. Lecz inaczej ni\u017c w tym i innych klasycznych westernach \u2013 tajemniczemu wybawicielowi osady nie jest tu dane pozosta\u0107 z ukochan\u0105 kobiet\u0105 lub odjecha\u0107 w nieznane. Parafrazuj\u0105c Josepha Conrada, do rozprawy z Tadeuszem staj\u0105 wi\u0119ksi szatani ni\u017c Wasyl i jego zbiry \u2013 komunistyczny urz\u0105d bezpiecze\u0144stwa. Los Tadeusza bardziej przypomina fatum bohatera krwawych spaghetti western\u00f3w \u2013 cho\u0107by niemego rewolwerowca (Jean-Louis Trintignant) z Cz\u0142owieka Zwanego Cisz\u0105 <\/em>(1968) Sergia Corbucciego, kt\u00f3ry ulega diabolicznemu \u0142owcy g\u0142\u00f3w Tigrero (Klaus Kinski) \u2013 podobnie jak funkcjonariusze urz\u0119du bezpiecze\u0144stwa jest on reprezentantem w\u0142adzy i stanowi jej prawa na podbitej ziemi. Tadeusz przegrywa, ale nie zostaje z\u0142amany. Wraca z Syberii i staje oko w oko ze zdrajc\u0105, kt\u00f3ry go wyda\u0142 \u2013 osadnikiem W\u0142adkiem (Jacek Braciak), kt\u00f3ry za judaszow\u0105 przys\u0142ug\u0119 otrzyma\u0142 od komunist\u00f3w gospodarstwo R\u00f3\u017cy. Dopiero wtedy Tadeusz \u201eje\u017adziec znik\u0105d\u201d, mo\u017ce odej\u015b\u0107 w nieznane\u2026<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat promuj\u0105cy film R\u00f3\u017ca<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

Powy\u017cszy szkic nie ro\u015bci sobie miana przegl\u0105du wszystkich film\u00f3w o Armii Krajowej, czy szerzej Polskim Pa\u0144stwie Podziemnym. Jest ich sporo i niew\u0105tpliwie warto je przypomina\u0107, zw\u0142aszcza w okr\u0105g\u0142\u0105 rocznic\u0119 osiemdziesi\u0119ciolecia powo\u0142ania AK. Stanowi natomiast pr\u00f3b\u0119 ukazania, jak pasjonuj\u0105co dzi\u0119ki kinu gatunkowemu mo\u017cna przedstawi\u0107 ten fragment polskiej historii. Wymienione wy\u017cej dzie\u0142a filmowe, przeanalizowane w konwencji westernowej dobitnie to udowadniaj\u0105. Nieprzypadkowo te\u017c starano si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 tu fabu\u0142\u0119 filmow\u0105 z rzeczywistymi wydarzeniami i autentycznymi akowcami, kt\u00f3rych perypetie wojenne wykorzystano w tworzeniu scenariuszy (jak by\u0142o to w wypadku wspomnianego na pocz\u0105tku Stanis\u0142awa Kosickiego). Intencj\u0105 by\u0142o pokazanie, jak wiele jeszcze aspekt\u00f3w z historii Armii Krajowej mog\u0142oby pos\u0142u\u017cy\u0107 jako punkt wyj\u015bcia dla scenariusza kina gatunkowego \u2013 mi\u0119dzy innymi wojennego, sensacyjnego, melodramatu, westernu (easternu). Wci\u0105\u017c na swe historie filmowe czekaj\u0105 tacy bohaterowie, jak genera\u0142 Stefan Rowecki[26]<\/a><\/sup><\/sup> (pierwszy komendant g\u0142\u00f3wny Armii Krajowej), kapitan Jan Piwnik \u201ePonury\u201d (cichociemny i legendarny dow\u00f3dca najwi\u0119kszego zgrupowania partyzanckiego AK w G\u00f3rach \u015awi\u0119tokrzyskich), major Adolf Pilch \u201eG\u00f3ra\u201d, \u201eDolina\u201d (cichociemny, kt\u00f3ry z Sowietami i Niemcami stoczy\u0142 oko\u0142o dwustu potyczek i \u017cadnej z nich nie przegra\u0142), genera\u0142 Antoni Heda \u201eSzary\u201d (kt\u00f3ry m.in. rozbi\u0142 ubeckie wi\u0119zienie w Kielcach, uwalniaj\u0105c kilkuset wi\u0119\u017ani\u00f3w, w tym Stanis\u0142awa Kosickiego i tak\u017ce wspomnianego wy\u017cej \u201eVisa\u201d). Ka\u017cdy z nich mia\u0142 w swym \u017cyciu westernowe epizody.<\/p>\n\n\n\n

Truizmem jest powtarzanie, \u017ce scenarzy\u015bci w Hollywood byliby tymi historiami zachwyceni, gdyby je znali (polscy wi\u0119c maj\u0105 nad nimi przewag\u0119), ale warto w tym miejscu jeszcze raz przywo\u0142a\u0107 Kana\u0142 <\/em>(1956) Andrzeja Wajdy. Kiedy w 1957 roku na 10 Mi\u0119dzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes film zdoby\u0142 Srebrn\u0105 Palm\u0119, dziennikarze i filmowcy zachodni dos\u0142ownie nie odst\u0119powali na krok polskiej ekipy. Najwi\u0119ksze pochwa\u0142y zbiera\u0142 scenarzysta filmu \u2013 Jerzy Stefan Stawi\u0144ski. Ameryka\u0144scy scenarzy\u015bci komplementowali koleg\u0119 znad Wis\u0142y: \u201ePartyzanci przechodz\u0105cy kana\u0142ami to \u015bwietny pomys\u0142. Jak na to wpad\u0142e\u015b?\u201d[27]<\/a><\/sup><\/sup>. \u201e\u0141\u0105cki\u201d \u2013 taki pseudonim Stawi\u0144ski nosi\u0142 jako dow\u00f3dca kompanii \u0142\u0105czno\u015bci Pu\u0142ku \u201eBaszta\u201d \u2013 odpowiedzia\u0142, \u017ce niczego nie musia\u0142 wymy\u015bla\u0107. Jego oddzia\u0142, jako jeden z ostatnich ewakuowa\u0142 si\u0119 kana\u0142ami z Mokotowa do \u015ar\u00f3dmie\u015bcia 27 wrze\u015bnia 1944 roku. Dantejskie sceny, jakie wtedy si\u0119 rozegra\u0142y, opisa\u0142 mi\u0119dzy innymi w opowiadaniu Kana\u0142<\/em>, kt\u00f3re nast\u0119pnie zaadoptowa\u0142 na scenariusz filmowy. Sam Stawi\u0144ski tak m\u00f3wi\u0142 o powstaniu i swej s\u0142u\u017cbie w Armii Krajowej: \u201eNie mia\u0142em te\u017c \u015bwiadomo\u015bci pomy\u0142ki. Dzia\u0142ali\u015bmy do ko\u0144ca. Dopiero jak nas przyparli czo\u0142gami do paru uliczek, zaprzestali\u015bmy. Nie wiem, czy to morale, honor, czy wychowanie\u201d[28]<\/a><\/sup><\/sup>. W tym stwierdzeniu nadal tkwi ogromny filmowy potencja\u0142!<\/p>\n\n\n\n

  1. \n

    S. Kosicki, Wojna, wojna, wojenka<\/em>, Krak\u00f3w-Warszawa 2014, s. 222. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  2. \n

    O kulisach powstania powie\u015bci i filmu Popi\u00f3\u0142 i diament<\/em> czytaj [w:] K. K\u0105kolewski, Diament odnaleziony w popiele<\/em>, Pozna\u0144 2015. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  3. \n

    Martin Scorsese przyznawa\u0142, \u017ce gdy pierwszy raz obejrza\u0142 Popi\u00f3\u0142 i diament <\/em>w 1961 roku na pokazie w Washington Square College (obecnie New York University), to dozna\u0142 wstrz\u0105su: \u201eTen film by\u0142 dla mnie objawieniem. Przedstawia\u0142 tragedi\u0119 zniszczonego kraju, zniszczonej zachodniej cywilizacji, tragedi\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy prze\u017cyli i musieli stawi\u0107 czo\u0142a nowemu systemowi, odrzucaj\u0105c go, walcz\u0105c z nim, lecz z poczuciem przegranej\u201d. Bardzo mocno utkwi\u0142a mu mi\u0119dzy innymi scena zab\u00f3jstwa Szczuki: \u201ePrzestudiowa\u0142em ten strza\u0142, t\u0119 sekwencj\u0119, szczeg\u00f3lnie gdy ranny Szczuka wpada w ramiona Ma\u0107ka, a potem w nich umiera i nagle nad nimi wystrzeliwuj\u0105 w niebo fajerwerki. Jest to co\u015b w rodzaju transcendencji\u201d. Natomiast re\u017cyser Czasu apokalipsy <\/em>(1979) zapytany w jednym z wywiad\u00f3w, jaki film ze wszystkich obejrzanych wywar\u0142 na nim najwi\u0119ksze wra\u017cenie, bez wahania wskaza\u0142 na Popi\u00f3\u0142 i diament<\/em>. Cytaty za: Scorsese: \u201ePopi\u00f3\u0142 i diament sta\u0142 si\u0119 dla mnie obsesj\u0105\u201d<\/em>, https:\/\/www.tvp.pl\/kultura\/film\/filmoteka\/aktualnosci\/scorsese-popiol-i-diament-stal-sie-dla-mnie-obsesja\/38036135<\/a> (dost\u0119p z marca 2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  4. \n

    Pr\u00f3cz western\u00f3w rozgrywaj\u0105cych si\u0119 w XIX, czy na pocz\u0105tku XX w. w Stanach Zjednoczonych, kr\u0119ci si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tzw. westerny wsp\u00f3\u0142czesne, kt\u00f3rych akcja osadzona jest po II wojnie \u015bwiatowej. Cz\u0119sto ich bohaterami s\u0105 weterani, kt\u00f3rzy po koszmarze wojny nie mog\u0105 si\u0119 odnale\u017a\u0107 w powojennej rzeczywisto\u015bci, lub nie chc\u0105 si\u0119 z ni\u0105 pogodzi\u0107, w czym podobni s\u0105 do akowc\u00f3w z Popio\u0142u i diamentu<\/em>. Mo\u017cna tu przywo\u0142a\u0107 takie tytu\u0142y, jak m.in. Czarny dzie\u0144 w Black Rock <\/em>(1955) Johna Sturgesa, Sk\u0142\u00f3ceni z \u017cyciem <\/em>(1961) Johna Hustona czy Ostatni kowboj <\/em>(1962) Davida Millera. Zw\u0142aszcza Czarny dzie\u0144 w Black Rock <\/em>mo\u017cna traktowa\u0107, jako dzie\u0142o pokrewne p\u00f3\u017aniejszemu Popio\u0142owi i diamentowi<\/em>. Western Sturgesa podejmuje jedn\u0105 z czarnych kart ameryka\u0144skiej historii, a mianowicie represje wobec obywateli japo\u0144skiego pochodzenia; nawet wobec tych, kt\u00f3rych krewni walczyli na wojnie w szeregach US Army. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  5. \n

    Popi\u00f3\u0142 i diament<\/em>, re\u017c. Andrzej Wajda, 1958. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  6. \n

    Tak\u0105 postaw\u0119 mi\u0119dzy innymi podda\u0142a w swych publikacjach krytyce Maria Janion okre\u015blaj\u0105c j\u0105 \u201epatriotyzmem westernowym\u201d. Bardzo celnie na t\u0105 krytyk\u0119 odpowiedzia\u0142 Piotr Skwieci\u0144ski, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce cz\u0119stym lejtmotywem w tekstach Marii Janion jest \u201ekonsekwentne \u00abdemaskowanie\u00bb tradycyjnego wzorca m\u0119sko\u015bci \u2013 w opozycji do kobieco\u015bci i \u00abinno\u015bci\u00bb. Idea\u0142u m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry za Georgiem L. Mossem Janion opisuje jako \u00abokre\u015blony przede wszystkim przez w\u0142a\u015bciwe mu: wol\u0119 panowania, honor, odwag\u0119, i przenikaj\u0105cy ca\u0142\u0105 nowo\u017cytn\u0105 kultur\u0119 zachodni\u0105\u00bb. Powt\u00f3rzmy \u2013 podstawowym elementem tego idea\u0142u jest (by\u0142a?) odwaga. Realizuj\u0105 go rewolwerowcy z \u00abSiedmiu wspania\u0142ych\u00bb. Nie spe\u0142niaj\u0105 go natomiast wyzwalani przez nich peoni. Czy odrzucenie tego idea\u0142u \u2013 do czego wydaje si\u0119 namawia\u0107 Maria Janion \u2013 mo\u017ce rodzi\u0107 pozytywne konsekwencje spo\u0142eczne? Na to pytanie odpowiedzieli zdecydowanie tw\u00f3rcy Pa\u0144stwa Izrael, opieraj\u0105c jego mit, kultur\u0119 i wychowanie m\u0142odych pokole\u0144 na kulcie Masady i \u017cydowskiej walki zbrojnej. S\u0105dz\u0119, \u017ce mieli racj\u0119. Pisz\u0119 to r\u00f3wnie\u017c jako Polak, kt\u00f3rego cz\u0119\u015b\u0107 rodziny zgin\u0119\u0142a w Holokau\u015bcie\u201d. P. Skwieci\u0144ski, \u0179li rycerze Marii Janion<\/em>, \u201eMagazyn Plus Minus\u201d \u201eRzeczpospolita\u201d, 27.06.2009<\/p>\n

    https:\/\/www.rp.pl\/plus-minus\/art15547521-zli-rycerze-marii-janion<\/a> (dost\u0119p z marca 2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  7. \n

    Spaghetti-western Za gar\u015b\u0107 dolar\u00f3w <\/em>(1964) Sergia Leone japo\u0144ski mistrz uzna\u0142 za plagiat Stra\u017cy przybocznej <\/em>i napisa\u0142 w tej sprawie do m\u0142odego w\u0142oskiego re\u017cysera list protestacyjny: \u201eSignor Leone, w\u0142a\u015bnie mia\u0142em sposobno\u015b\u0107 obejrze\u0107 pa\u0144ski film. To bardzo dobry film, lecz to jest m\u00f3j film. Jako \u017ce Japonia jest sygnatariuszem konwencji berne\u0144skiej o mi\u0119dzynarodowej ochronie praw autorskich, musi mi Pan zap\u0142aci\u0107\u201d. Pono\u0107 Leone by\u0142 zachwycony, \u017ce napisa\u0142 do niego sam wielki Kurosawa, ale do plagiatu nie chcia\u0142 si\u0119 przyzna\u0107 i przegra\u0142 spraw\u0119 w s\u0105dzie. Natomiast drugi Sergio \u2013 Corbucci znacznie subtelniej sparafrazowa\u0142 Stra\u017c przyboczn\u0105 <\/em>w swym znakomitym Django <\/em>z 1966 roku. Cytat za P. Korczy\u0144ski, Dawno temu na Dzikim Zachodzie<\/em>, Warszawa 2018, s. 260\u2013261. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  8. \n

    A. Helman, Akira Kurosawa<\/em>, Warszawa 1970, s. 110. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  9. \n

    <\/a> Nie by\u0142a to tylko identyczna kurtka wojskowa i ciemne okulary, ale i sceny z broni\u0105, kiedy Travis po zawodzie mi\u0142osnym, odzyskuje r\u00f3wnowag\u0119, kupuj\u0105c ca\u0142y arsena\u0142 pistolet\u00f3w i rewolwer\u00f3w i \u0107wicz\u0105c pos\u0142ugiwanie si\u0119 nimi przed \u201eakcj\u0105\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  10. \n

    O walce cichociemnych w okupowanej Polsce opowiada serial telewizyjny Czas honoru <\/em>(2008\u20132014) Micha\u0142a Kwieci\u0144skiego, Micha\u0142a Rosy, Wojciecha W\u00f3jcika, Grzegorza Kuczeriszka, Waldemara Krzystka i Micha\u0142a Rogalskiego. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  11. \n

    SOE \u2013 Special Operations Executive, czyli Kierownictwo Operacji Specjalnych, kt\u00f3rego zadaniem wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Winstona Churchilla by\u0142o podpalenie Niemcom Europy. Czyni\u0142o to wspieraj\u0105c ruch oporu w okupowanych krajach poprzez wysy\u0142anie zaopatrzenia z broni\u0105 i wyszkolonych ludzi. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce cichociemni nie byli agentami SOE, lecz \u017co\u0142nierzami AK. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  12. \n

    Vis to nazwa polskiego pistoletu produkowanego od 1935 roku. Uwa\u017cany by\u0142 za jeden z najlepszych pistolet\u00f3w wojskowych na \u015bwiecie. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  13. \n

    J. Jokiel, Jerzy Mara-Me\u00ffer<\/em>, maszynopis, s. 1\u20134. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  14. \n

    M. Zaj\u0105czkowski, Sztylet komandosa<\/em>, Warszawa 1991, s. 24. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  15. \n

    Za Pigu\u0142ki dla Aurelii <\/em>na stronie Filmweb, https:\/\/www.filmweb.pl\/film\/Pigu%C5%82ki+dla+Aurelii-1958-8667<\/a> (dost\u0119p z marca 2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  16. \n

    Imi\u0119, a raczej pseudonim dziewczyny nawi\u0105zuje do Lili Marleen \u2013 <\/em>niezwykle popularnej w\u015br\u00f3d niemieckich \u017co\u0142nierzy piosenki, kt\u00f3ra znalaz\u0142a uznanie te\u017c po drugiej stronie frontu, w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy alianckich. By\u0142a ona mi\u0119dzy innymi w repertuarze Marleny Dietrich. W barmance granej przez Barbar\u0119 Modelsk\u0105 tak\u017ce kochaj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno niemieccy \u017co\u0142nierze, jak i Polacy \u2013 bywalcy kieleckiej \u201emordowni\u201d. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  17. \n

    Ten kostium tak\u017ce jest jednym z element\u00f3w \u201ewesternowego \u015bwiata\u201d. W klasycznych westernach bohater negatywny najcz\u0119\u015bciej ubrany jest na czarno, a jego antagonista reprezentuj\u0105cy dobro \u2013 na bia\u0142o. Tak te\u017c jest w Prawie i pi\u0119\u015bci. <\/em> \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  18. \n

    To miano lub doprecyzowanie \u2013 eastern otrzyma\u0142o kilka polskich film\u00f3w, kt\u00f3re czerpa\u0142y z westernowych wzorc\u00f3w. Pr\u00f3cz Prawa i pi\u0119\u015bci <\/em>by\u0142y to mi\u0119dzy innymi Wilcze echa <\/em>Aleksandra \u015acibora-Rylskiego z 1968 roku. Do western\u00f3w komediowych, czy wr\u0119cz ich parodii, mo\u017cna zaliczy\u0107 natomiast Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zdemoralizowa\u0142 Hadleyburg <\/em>i Komedi\u0119 z pomy\u0142ek <\/em>\u2013 obydwa wyre\u017cyserowane przez Jerzego Zarzyckiego w 1967 roku. Powsta\u0142 te\u017c u nas western erotyczny, czyli Eukaliptus <\/em>Marcina Krzyszta\u0142owicza z 2002 roku oraz okre\u015blany mianem eksperymentu filmowego Summer Love <\/em>Piotra Ukla\u0144skiego z 2006 roku. Ostatnio \u2013 w 2020 roku \u2013 do spaghetti western\u00f3w nawi\u0105za\u0142 w swej Magnezji<\/em> Maciej Bochniak. Prawdziwym fenomenem s\u0105 natomiast \u015bl\u0105skie westerny J\u00f3zefa K\u0142yka, kt\u00f3re ten\u017ce kr\u0119ci od lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku. K\u0142yk przedstawia w nich przede wszystkim histori\u0119 \u015bl\u0105skich osadnik\u00f3w w Teksasie, a za plenery s\u0142u\u017c\u0105 mu rodzinne Bojszowy pod Pszczyn\u0105. Zob. P. Korczy\u0144ski, Je\u017adziec znik\u0105d? Nie \u2013 z Bojszow\u00f3w. Western \u015bl\u0105ski J\u00f3zefa K\u0142yka<\/em>, [w:] Europejskie kino gatunk\u00f3w 2<\/em>, pod red. P. Kletowskiego i M. Peplinskiego, Krak\u00f3w 2020, s. 181\u2013195. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  19. \n

    Pisz\u0105c o Prawie i pi\u0119\u015bci <\/em>trzeba wspomnie\u0107 o otwieraj\u0105cej ten film westernowej balladzie Nim wstanie dzie\u0144,<\/em> skomponowanej przez Krzysztofa Komed\u0119 do s\u0142\u00f3w Agnieszki Osieckiej. W filmie \u015bpiewa j\u0105 Edmund Fetting. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  20. \n

    \u201eJ\u00f3\u017ako\u201d prze\u017cy\u0142 wojn\u0119 i zmar\u0142 w 1984 roku. O jego wojennych prze\u017cyciach mo\u017cna przeczyta\u0107 w ksi\u0105\u017cce autora, Prze\u017cy\u0142em wojn\u0119. Ostatni \u017co\u0142nierze Walcz\u0105cej Polski<\/em>, Krak\u00f3w 2021. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  21. \n

    Podobnie by\u0142o ze s\u0142ynnym partyzantem Podhala \u2013 majorem J\u00f3zefem Kurasiem \u201eOgniem\u201d, kt\u00f3remu Niemcy wymordowali rodzin\u0119 i spalili dom w czerwcu 1943 roku. Wtedy w\u0142a\u015bnie zmieni\u0142 sw\u00f3j pseudonim z \u201eOr\u0142a\u201d na \u201eOgie\u0144\u201d i rozpocz\u0105\u0142 bezpardonow\u0105 walk\u0119, nie zwracaj\u0105c cz\u0119sto uwagi na rozkazy swego dow\u00f3dztwa z AK. Historia majora Kurasia wci\u0105\u017c czeka na swego re\u017cysera (to m\u00f3g\u0142by by\u0107 film w stylu i na miar\u0119 western\u00f3w Sama Peckinpacha!), lecz jest film, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wny bohater ma wiele z \u201eOgnia\u201d \u2013 postaci wzbudzaj\u0105cej wci\u0105\u017c wiele kontrowersji i dyskusji nie tylko w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w. Grzegorz Kr\u00f3likiewicz zapytany o kontrowersyjno\u015b\u0107 \u201eOgnia\u201d, kt\u00f3remu po\u015bwi\u0119ci\u0142 dokument A potem nazwali go bandyt\u0105 <\/em>(2002), odpowiedzia\u0142, \u017ce mit wtedy nabiera wiarygodno\u015bci, kiedy ma sw\u0105 ciemn\u0105 stron\u0119, skaz\u0119, przetr\u0105cenie. To przetr\u0105cenie czyni bohatera z jednej strony bardziej ludzkim, z drugiej \u2013 podkre\u015bla jego bohaterstwo, zmaganie si\u0119 z samym sob\u0105 (na podstawie relacji prof. Piotra Kletowskiego). Bardzo wiele z \u201epartyzanta Podhala\u201d ma Haratyk (Franciszek Pieczka) z S\u0142o\u0144ce wschodzi raz na dzie\u0144<\/em> Henryka Kluby z 1967 roku. Haratyk to niepokorny g\u00f3ral, kt\u00f3ry skonfliktowawszy si\u0119 po wojnie z przedstawicielami \u201ew\u0142adzy ludowej\u201d poci\u0105gn\u0105\u0142 m\u0119\u017cczyzn ze swej wsi do lasu i rozpocz\u0105\u0142 z komunistami bezpardonow\u0105 walk\u0119. Film od razu zosta\u0142 \u201epu\u0142kownikiem\u201d (jak nazywano dzie\u0142a odk\u0142adane na cenzorskie p\u00f3\u0142ki) i premier\u0119 mia\u0142 dopiero w 1972 roku. Natomiast Ob\u0142awa <\/em>przywodzi na my\u015bl jeszcze g\u0142o\u015bn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Stefana D\u0105mbskiego Egzekutor<\/em>. Autor, \u017co\u0142nierz podkarpackiej Armii Krajowej, by\u0142 jej \u201ecynglem\u201d, kt\u00f3ry bez wahania zabija\u0142 niemieckich i ukrai\u0144skich agent\u00f3w Gestapo, a po wojnie wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w komunistycznej w\u0142adzy. Jego ksi\u0105\u017cka jest w istocie spowiedzi\u0105, w kt\u00f3rej szczerze i bez ogr\u00f3dek nazywa swoj\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 w podziemiu jednym s\u0142owem: \u201ezezwierz\u0119cenie\u201d. Szokuj\u0105ce? Oczywi\u015bcie, ale zarazem szczere i jasne postawienie sprawy. Zabijanie ma sw\u0105 cen\u0119, zw\u0142aszcza je\u015bli to nie jest otwarta walka, jak\u0105 prowadz\u0105 regularne wojska na froncie, lecz skrytob\u00f3jcze egzekucje, nierzadko na kobietach, czy m\u0142odocianych. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  22. \n

    Marcin Krzyszta\u0142owicz czyni\u0105c niemieckich strzelc\u00f3w spadochronowych egzekutorami partyzant\u00f3w, wcale nie fantazjowa\u0142, jak wydawa\u0142o si\u0119 niekt\u00f3rym recenzentom. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 spadochroniarze byli wyspecjalizowani w akcjach przeciwpartyzanckich, co udowodnili krwawymi akcjami na Krecie i w Jugos\u0142awii. Hitler osobi\u015bcie u\u0142o\u017cy\u0142 swym spadochroniarzom \u201edekalog\u201d, a jego dziewi\u0105te przykazanie brzmia\u0142o: \u201eZ wrogiem w otwartym polu walcz po rycersku, ale nie szcz\u0119d\u017a \u017cycia partyzanta\u201d. Cytat za P. Korczy\u0144ski, Elitarne jednostki specjalne Wojska Polskiego 1939\u20131945<\/em>, Czerwonak 2013, s. 21. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  23. \n

    Opis jak ula\u0142 pasuje do bohater\u00f3w \u201eantywestern\u00f3w\u201d. Lecz czy istnieje co\u015b takiego jak \u201eantywestern\u201d? Tak nazwano filmy Sama Peckinpaha i jego na\u015bladowc\u00f3w z lat siedemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku. Wtedy te\u017c mniej wi\u0119cej og\u0142oszono koniec mitu Dzikiego Zachodu. R\u00f3wnocze\u015bnie wieszczono \u015bmier\u0107 klasycznego westernu, kt\u00f3ry ten mit tworzy\u0142 z sukcesem od samego prawie istnienia kinematografii. Zapominaj\u0105c o tym, \u017ce mit jest nie\u015bmiertelny, zbyt szybko jednak wywieszono nekrologi z napisem \u201ewestern\u201d\u2026 Dzi\u015b filmy \u201eKrwawego Sama\u201d s\u0105 takimi samymi klasykami jak westerny Johna Forda czy Howarda Hawksa. To samo tyczy si\u0119 tak\u017ce spaghetti-western\u00f3w Sergia Leone i innych w\u0142oskich re\u017cyser\u00f3w, na kt\u00f3rych krytycy nie zostawiali suchej nitki, uwypuklaj\u0105c ich brutalizm i odst\u0119pstwa od \u201ekanonicznego westernu\u201d. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni re\u017cyserzy z Quentinem Tarantino i bra\u0107mi Coen na czele czerpi\u0105 z nich pe\u0142nymi gar\u015bciami w swoich jeszcze bardziej krwawych i demitologizuj\u0105cych opowie\u015bciach o Dzikim Zachodzie. Pewnie szybciej ni\u017c si\u0119 wydaje i nowa wersja Django <\/em>(2012) Tarantino czy Prawdziwego m\u0119stwa <\/em>(2010) braci Coen stan\u0105 si\u0119 klasykami westernu. Czemu wi\u0119c walka z legend\u0105 Dzikiego Zachodu nie przynosi rezultat\u00f3w, a ka\u017cdy nawet najbardziej obrazoburczy film staje si\u0119 z czasem jej elementem? Najpro\u015bciej mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 ten paradoks tym, \u017ce mit ameryka\u0144skiego pogranicza zast\u0119powany jest innym mitem ameryka\u0144skiego pogranicza. Albo jeszcze inaczej: opowiadana jest wci\u0105\u017c ta sama legenda, tylko inaczej rozk\u0142adane s\u0105 w niej akcenty. Dobrze to wida\u0107 w westernach prze\u0142omu wiek\u00f3w, a zw\u0142aszcza w dziele, kt\u00f3re swego czasu okrzykni\u0119to \u201ewskrzesicielem gatunku\u201d \u2013 Ta\u0144cz\u0105cym z wilkami <\/em>Kevina Costnera z 1990 roku. Ten pean na cze\u015b\u0107 \u017cycia zgodnego z natur\u0105 i \u015bwiata Indian Wielkiej Prerii sta\u0142 si\u0119 z miejsca wielkim przebojem kinowym lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i zapocz\u0105tkowa\u0142 odrodzenie zainteresowania westernem na ca\u0142ym \u015bwiecie. I tak sielanka india\u0144skiego \u017cycia, przerywana od czasu do czasu najazdami wrogich Paunis\u00f3w i zagro\u017cona coraz bardziej przez ekspansj\u0119 bia\u0142ych, sta\u0142a si\u0119 drug\u0105 stron\u0105 medalu, kt\u00f3ry przedstawia\u0142 bogobojnych pionier\u00f3w, dzielnych kowboj\u00f3w i m\u0119\u017cnych szeryf\u00f3w krzewi\u0105cych tylko i wy\u0142\u0105cznie cywilizacj\u0119 na zachodnich pustkowiach\u2026 Poj\u0119cie \u201eantywesternu\u201d kapitalnie wykpi\u0142 wspomniany Quentin Tarantino w Pewnego razu w Hollywood <\/em>(2019). Re\u017cyser dowodzi, \u017ce mit Dzikiego Zachodu jest r\u00f3wnie pot\u0119\u017cny i uniwersalny co mity greckie, a \u201eantywestern\u201d czy \u201espaghetti western\u201d to etykiety pomocne do uchwycenia wspomnianych wy\u017cej akcent\u00f3w tej samej, wci\u0105\u017c na nowo opowiadanej historii o walce dobra ze z\u0142em (nawet je\u015bli dobro wydaje si\u0119 nieoczywiste). Zadajmy sobie wi\u0119c pytanie, czy na przyk\u0142ad Pat Garrett i Billy Kid<\/em> (1973) Peckinpaha to \u201eantywestern\u201d? Wracaj\u0105c do film\u00f3w o AK, czy\u017c kapral Wydra z Ob\u0142awy <\/em>nie jest tym samym ch\u0142opakiem co Maciek Che\u0142micki, kt\u00f3ry \u2013 mimo wojennych traum \u2013 mo\u017ce po wojnie cho\u0107 na chwil\u0119 ponownie poczu\u0107 rado\u015b\u0107 \u017cycia, a nawet si\u0119 zakocha\u0107. Mo\u017ce nawet zej\u015b\u0107 na z\u0142\u0105 drog\u0119, lecz wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej sumienie mu przypomni, \u017ce sk\u0142ada\u0142 przysi\u0119g\u0119. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  24. \n

    Niemcy pod naciskiem aliant\u00f3w dopiero pod sam koniec powstania warszawskiego zr\u00f3wnali powsta\u0144c\u00f3w w prawach kombatanckich z \u017co\u0142nierzami regularnej armii. Nie uchroni\u0142o to jednak wielu akowc\u00f3w przed rozstrzeliwaniem na miejscu po dostaniu si\u0119 do niewoli \u2013 zw\u0142aszcza w r\u0119ce SS. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  25. \n

    W ostatnich latach polscy filmowcy podejmowali losy tzw. \u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych \u2013 by przywo\u0142a\u0107 chocia\u017cby Genera\u0142a Nila <\/em>Ryszarda Bugajskiego z 2009 roku czy Histori\u0119 Roja <\/em>Jerzego Zalewskiego z 2016, ale ta tematyka wci\u0105\u017c czeka \u2013 m\u00f3wi\u0105c kolokwialnie \u2013 na dobre kino. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  26. \n

    Nie licz\u0105c serialu Polskie drogi<\/em> Janusza Morgensterna z 1976 roku. Odcinek 11 tego serialu, zatytu\u0142owany W obronie w\u0142asnej<\/em>, po\u015bwi\u0119cony jest aresztowaniu genera\u0142a Roweckiego przez Gestapo. \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  27. \n

    P. Bojarski, Jak Wajda znalaz\u0142 \u201eKana\u0142\u201d<\/em>, \u201eGazeta Wyborcza\u201d z 15 pa\u017adziernika 2016, https:\/\/wyborcza.pl\/7,75410,20838915,jak-wajda-znalazl-kanal.html<\/a> (dost\u0119p z marca 2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li>

  28. \n

    100 lat temu urodzi\u0142 si\u0119 Jerzy Stefan Stawi\u0144ski<\/em>, https:\/\/film.interia.pl\/wiadomosci\/news-100-lat-temu-urodzil-sie-jerzy-stefan-stawinski,nId,5332506<\/a> (dost\u0119p z marca 2022). \u2191<\/a><\/p>\n<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    \n\n\n\n

    Piotr Korczy\u0144ski <\/strong>\u2013 zast\u0119pca redaktora naczelnego \u201ePolski Zbrojnej Historia\u201d, historyk i publicysta; autor ksi\u0105\u017cek, m.in. Dawno temu na Dzikim Zachodzie<\/em>, \u015aladami Szeli, czyli diab\u0142y polskie<\/em>, Prze\u017cy\u0142em wojn\u0119\u2026 Ostatni \u017co\u0142nierze Walcz\u0105cej Polski<\/em>; wsp\u00f3\u0142autor w tomie 2 i 3 Europejskiego Kina Gatunk\u00f3w <\/em>oraz 1000 film\u00f3w, kt\u00f3re tworz\u0105 histori\u0119 kina<\/em>. W \u201eM\u00f3wi\u0105 Wieki\u201d i w \u201ePolsce Zbrojnej Historia\u201d prowadzi sta\u0142e cykle o kinie historycznym i wojennym.<\/p>\n\n\n\n

    Streszczenie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Na wybranych przyk\u0142adach film\u00f3w o Armii Krajowej autor przedstawia ich proweniencj\u0119 z westernem \u2013 jednym z najpopularniejszych styl\u00f3w kina gatunkowego, powsta\u0142ego w Stanach Zjednoczonych, ale tak\u017ce z sukcesami wykorzystywanego przez tw\u00f3rc\u00f3w europejskich i azjatyckich. Historie rewolwerowc\u00f3w walcz\u0105cych  ze z\u0142em, by\u0142y mi\u0119dzy innymi natchnieniem dla Akiry Kurosawy przy realizacji jego film\u00f3w samurajskich. Westernowe schematy mo\u017cna tak\u017ce zobaczy\u0107 w arcydziele Andrzeja Wajdy Popi\u00f3\u0142 i diament<\/em> (1958) i Pigu\u0142kach dla Aurelii <\/em>(1958) Stanis\u0142awa Lenartowicza. Zw\u0142aszcza ten pierwszy wywar\u0142 ogromny wp\u0142yw na filmowc\u00f3w, szczeg\u00f3lnie ameryka\u0144skich, tworz\u0105cych kino gatunkowe. Polskim westernem okrzykni\u0119to Prawo i pi\u0119\u015b\u0107 <\/em>(1964) Edwarda Sk\u00f3rzewskiego i Jerzego Hoffmana, w kt\u00f3rym schematy historii z Dzikiego Zachodu przeniesiono na tzw. Ziemie Odzyskane. Kolejni tw\u00f3rcy, kt\u00f3rzy swych akowskich bohater\u00f3w upodobnili do westernowych je\u017ad\u017ac\u00f3w znik\u0105d \u2013 rewolwerowc\u00f3w walcz\u0105cych wedle wyznawanego kodeksu honorowego (przysi\u0119gi)  to Marcin Krzyszta\u0142owicz ze sw\u0105 Ob\u0142aw\u0105 <\/em>(2012) i Wojciech Smarzowski z R\u00f3\u017c\u0105 <\/em>(2011). Przypomniano tak\u017ce w tym kontek\u015bcie mniej znany film Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza Na melin\u0119 <\/em>(1965). Istotnym jest, \u017ce  historie filmowe po\u0142\u0105czono z losami prawdziwych bohater\u00f3w AK, by podkre\u015bli\u0107, \u017ce tak\u017ce w rzeczywisto\u015bci niejeden z nich walczy\u0142 jak rewolwerowcy, a tak\u017ce, by udowodni\u0107, \u017ce dzieje AK nadal mog\u0105 inspirowa\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w kina gatunkowego. <\/p>\n\n\n\n

    Summary:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    The article, using selected examples of films about the Home Army, analyses how they were inspired by the western, one of the most popular film genres, created in the United States but also successfully used by European and Asian film makers. Stories of gunmen fighting with evil inspired, for example, Akira Kurosawa, when he created his samurai films. Western patterns can also be found in Andrzej Wajda\u2019s masterpiece Ashes and Diamonds<\/em> (1958) and Stanis\u0142aw Lenartowicz\u2019s Pills for Aurelia <\/em>(1958). The former, in particular, had a huge impact on film makers, particularly American ones, specialising in genre cinema. The Law and The Fist <\/em>(1964) by Edward Sk\u00f3rzewski and Jerzy Hoffman, in which the patterns of stories from the Wild West were transferred to the so-called Recovered Territories, was called a \u2018Polish western\u2019. Other film makers who modelled their Home Army heroes on western lone rangers, i.e. gunmen fighting according to a code of honour (oath) are Marcin Krzyszta\u0142owicz with his Manhunt<\/em> (2012) and Wojciech Smarzowski with The Rose<\/em> (2011). The less famous film by Stanis\u0142aw R\u00f3\u017cewicz, On the Hideout <\/em>(1965) has also been recalled in this context. The important point is that the film stories have been combined with the fates of the real heroes of the Home Army, to emphasise that in the real life many of them fought like gunmen, and also to prove that the history of the Home Army can still inspire film makers dealing with genre cinema. <\/p>\n\n\n\n

    Bibliografia<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n

    Piotr Bojarski, Jak Wajda znalaz\u0142 \u201eKana\u0142\u201d<\/em>, \u201eGazeta Wyborcza\u201d z 15 pa\u017adziernika 2016, https:\/\/wyborcza.pl\/7,75410,20838915,jak-wajda-znalazl-kanal.html<\/a> (dost\u0119p z marca 2022)<\/p>\n\n\n\n

    Europejskie kino gatunk\u00f3w 2<\/em>, pod red. Piotra Kletowskiego i Macieja Peplinskiego, Krak\u00f3w 2020<\/p>\n\n\n\n

    Alicja Helman, Akira Kurosawa<\/em>, Warszawa 1970<\/p>\n\n\n\n

    Jan Jokiel, Jerzy Mara-Me\u00ffer<\/em>, maszynopis<\/p>\n\n\n\n

    Krzysztof K\u0105kolewski w ksi\u0105\u017cce Diament odnaleziony w popiele<\/em>, Pozna\u0144 2015<\/p>\n\n\n\n

    Piotr Korczy\u0144ski, Dawno temu na Dzikim Zachodzie<\/em>, Warszawa 2018<\/p>\n\n\n\n

    Piotr Korczy\u0144ski, Elitarne jednostki specjalne Wojska Polskiego 1939\u20131945<\/em>, Czerwonak 2013<\/p>\n\n\n\n

    Piotr Korczy\u0144ski, Prze\u017cy\u0142em wojn\u0119. Ostatni \u017co\u0142nierze Walcz\u0105cej Polski<\/em>, Krak\u00f3w 2021<\/p>\n\n\n\n

    Stanis\u0142aw Kosicki, Wojna, wojna, wojenka<\/em>, Krak\u00f3w \u2013 Warszawa 2014<\/p>\n\n\n\n

    Pigu\u0142ki dla Aurelii <\/em>na stronie Filmweb,<\/p>\n\n\n\n

    https:\/\/www.filmweb.pl\/film\/Pigu%C5%82ki+dla+Aurelii-1958-8667<\/a> (dost\u0119p z marca 2022)<\/p>\n\n\n\n

    Scorsese: \u201ePopi\u00f3\u0142 i diament sta\u0142 si\u0119 dla mnie obsesj\u0105\u201d<\/em>,<\/p>\n\n\n\n

    https:\/\/www.tvp.pl\/kultura\/film\/filmoteka\/aktualnosci\/scorsese-popiol-i-diament-stal-sie-dla-mnie-obsesja\/38036135<\/a> (dost\u0119p z marca 2022).<\/p>\n\n\n\n

    Piotr Skwieci\u0144ski, \u0179li rycerze Marii Janion<\/em>, https:\/\/www.rp.pl\/plus-minus\/art15547521-zli-rycerze-marii-janion<\/a> (dost\u0119p z marca 2022).<\/p>\n\n\n\n

    Maciej Zaj\u0105czkowski, Sztylet komandosa<\/em>, Warszawa 1991<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Na wybranych przyk\u0142adach film\u00f3w o Armii Krajowej autor przedstawia ich proweniencj\u0119 z westernem \u2013 jednym z najpopularniejszych styl\u00f3w kina gatunkowego, powsta\u0142ego w Stanach Zjednoczonych, ale tak\u017ce z sukcesami wykorzystywanego przez tw\u00f3rc\u00f3w europejskich i azjatyckich. Historie rewolwerowc\u00f3w walcz\u0105cych\u00a0 ze z\u0142em, by\u0142y mi\u0119dzy innymi natchnieniem dla Akiry Kurosawy przy realizacji jego film\u00f3w samurajskich. Westernowe schematy mo\u017cna tak\u017ce zobaczy\u0107 w arcydziele Andrzeja Wajdy Popi\u00f3\u0142 i diament (1958) i Pigu\u0142kach dla Aurelii (1958) Stanis\u0142awa Lenartowicza. Zw\u0142aszcza ten pierwszy wywar\u0142 ogromny wp\u0142yw na filmowc\u00f3w, szczeg\u00f3lnie ameryka\u0144skich, tworz\u0105cych kino gatunkowe. Polskim westernem okrzykni\u0119to Prawo i pi\u0119\u015b\u0107 (1964) Edwarda Sk\u00f3rzewskiego i Jerzego Hoffmana, w kt\u00f3rym schematy historii z Dzikiego Zachodu przeniesiono na tzw. Ziemie Odzyskane. Kolejni tw\u00f3rcy, kt\u00f3rzy swych akowskich bohater\u00f3w upodobnili do westernowych je\u017ad\u017ac\u00f3w znik\u0105d \u2013 rewolwerowc\u00f3w walcz\u0105cych wedle wyznawanego kodeksu honorowego (przysi\u0119gi)\u00a0 to Marcin Krzyszta\u0142owicz ze sw\u0105 Ob\u0142aw\u0105 (2012) i Wojciech Smarzowski z R\u00f3\u017c\u0105 (2011). Przypomniano tak\u017ce w tym kontek\u015bcie mniej znany film Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza Na melin\u0119 (1965). Istotnym jest, \u017ce\u00a0 historie filmowe po\u0142\u0105czono z losami prawdziwych bohater\u00f3w AK, by podkre\u015bli\u0107, \u017ce tak\u017ce w rzeczywisto\u015bci niejeden z nich walczy\u0142 jak rewolwerowcy, a tak\u017ce, by udowodni\u0107, \u017ce dzieje AK nadal mog\u0105 inspirowa\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w kina gatunkowego.\u00a0<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":3638,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[1125],"tags":[1180,1174,72,1179,1167,1182,1175,1178,1165,1162,1177,1163,1172,199,1171,19,1173,1187,1185,1183,1168,201,1184,1181,1169,1186,1164,1176,1170,1166,546],"ppma_author":[1161],"class_list":["post-3316","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-historyczno-filmowy-kwartalnik-filmoteki-narodowej-nr-1-2022","tag-akowcy","tag-andrzej-kening","tag-andrzej-wajda","tag-armia-krajowa","tag-ashes-and-diamonds","tag-cichociemni","tag-corporal-wydra","tag-egzekutor","tag-executioner","tag-gunman","tag-home-army","tag-home-army-soldiers","tag-in-the-hideout","tag-maciek-chelmicki","tag-manhunt","tag-marcin-dorocinski","tag-marcin-krzysztalowicz","tag-na-meline","tag-oblawa","tag-pigulki-dla-aurelii","tag-pills-for-aurelia","tag-popiol-i-diament","tag-prawo-i-piesc","tag-rewolwerowcy","tag-rose","tag-roza","tag-silent-unseen","tag-tadeusz","tag-the-law-and-the-fist","tag-western","tag-wojciech-smarzowski"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t